<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/css" href="http://www.textpartnership.net/docs/code/pfs.css"?>
<!DOCTYPE ETS SYSTEM "http://www.textpartnership.net/docs/code/eebo2prf.xml.dtd">
<ETS>
<HEADER>
<FILEDESC><TITLESTMT><TITLE TYPE="245" I2="4">The poems of William of Shoreham:  ab. 1320 vicar of Chart-Sutton. / re-edited from the unique manuscript in the British Museum by M. Konrath.</TITLE><AUTHOR> William, of Shoreham, fl. 1320.</AUTHOR></TITLESTMT><EXTENT>274 600dpi TIFF G4 page images</EXTENT><PUBLICATIONSTMT><PUBLISHER>University of Michigan Library</PUBLISHER><PUBPLACE>Ann Arbor, Michigan</PUBPLACE><DATE>2006</DATE><IDNO TYPE="dlps">BAU0088.0001.001</IDNO><IDNO TYPE="lccallno">See URL for access</IDNO><AVAILABILITY><P>The University of Michigan Library provides access to these materials in furtherance of its educational and research mission. This work has been identified as being in the public domain, free of known restrictions under copyright law, including all related and neighboring rights. You may copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. If you have questions about the collection, please contact Digital Content and Collections (mec-info@umich.edu). If you have concerns about the inclusion of an item in this collection, please contact Library Information Technology (LibraryIT-info@umich.edu).</P></AVAILABILITY></PUBLICATIONSTMT><SERIESSTMT><TITLE>Early English Text Society. Extra series, LXXXVI</TITLE><TITLE>Early English Text Society (Series). no. 86.</TITLE></SERIESSTMT><SOURCEDESC><BIBLFULL><TITLESTMT><TITLE TYPE="245" I2="4">The poems of William of Shoreham:  ab. 1320 vicar of Chart-Sutton. / re-edited from the unique manuscript in the British Museum by M. Konrath.</TITLE><AUTHOR> William, of Shoreham, fl. 1320.</AUTHOR><AUTHOR>Konrath, Matthias, 1843-</AUTHOR></TITLESTMT><PUBLICATIONSTMT><PUBPLACE>London :</PUBPLACE><PUBLISHER>Pub. for the Early English Text Society by K. Paul, Trench, TrÃ¼bner &amp; Co., Ltd.,</PUBLISHER><DATE>1902.</DATE></PUBLICATIONSTMT><NOTESSTMT><NOTE>Title from email message of 2000-01-18(??) ; description based on email message.</NOTE><NOTE>Corpus of Middle English</NOTE></NOTESSTMT></BIBLFULL></SOURCEDESC></FILEDESC>
<ENCODINGDESC><PROJECTDESC>
<P>Header created with script mrcb2teiutf.xsl on 2006-02-22.</P></PROJECTDESC><EDITORIALDECL N="4">
<P>This electronic text file was created by Optical Character Recognition (OCR). No corrections have been made to the OCR-ed text and no editing has been done to the content of the original document. Encoding has been done using the recommendations for Level 1 of the TEI in Libraries Guidelines. Digital page images are linked to the text file.</P></EDITORIALDECL></ENCODINGDESC>
<PROFILEDESC>
<LANGUSAGE ID="eng">
<LANGUAGE>eng</LANGUAGE></LANGUSAGE></PROFILEDESC></HEADER>
<EEBO>
<IDG S="marc" R="UM" ID="CME00000"><STC T="X"></STC><BIBNO T="oclc"></BIBNO><VID></VID></IDG>
<TEXT><FRONT>
<DIV1 TYPE="omitted front matter">
<P>



<PB REF="00000001.tif" N="[wrapper]"/>

</P>
</DIV1>

<DIV1 TYPE="title page"><P><PB REF="00000002.tif" N=""/><PB REF="00000003.tif" N="[t.p.]"/>THE POEMS OF William of Shoreham, AB. 1320 VICAR OF CHART-SUTTON.</P>
<P>RE-EDITED FROM THE UNIQUE MANUSCRIPT IN THE BRITISH MUSEUM BY M. KONRATH , Ph.D., PROFESSOR IN THE UNIVERSITY OF GREIFSWALD.</P>
<P>PART I. PREFACE, INTRODUCTION, TEXT, AND NOTES.</P>
<P>LONDON: PUBLISHED FOR THE EARLY ENGLISH TEXT SOCIETY By KEGAN PAUL, TRENCH, TRÜBNER &amp; CO., LIMITED, PATERNOSTER HOUSE, CHARING CROSS ROAD, W.C. 1902. </P>
<P><PB REF="00000004.tif" N="[t.p. verso]"/>Extra Series, LXXXVI.</P>
<P>RICHARD CLAY &amp; SONS, LIMITED, LONDON &amp; BUNGAY.</P>
</DIV1>

<DIV1 TYPE="omitted front matter">
<P>



<PB REF="00000005.tif" N=""/>

<PB REF="00000006.tif" N=""/>

<PB REF="00000007.tif" N="vii"/>

<PB REF="00000008.tif" N="viii"/>

<PB REF="00000009.tif" N="ix"/>

<PB REF="00000010.tif" N="x"/>

<PB REF="00000011.tif" N="xi"/>

<PB REF="00000012.tif" N="xii"/>

<PB REF="00000013.tif" N="xiii"/>

<PB REF="00000014.tif" N="xiv"/>

<PB REF="00000015.tif" N="xv"/>

<PB REF="00000016.tif" N="xvi"/>

<PB REF="00000017.tif" N="xvii"/>

</P>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="poem" N="1"><PB REF="00000018.tif" N="[errata sheet]"/><PB REF="00000019.tif" N="[1]"/>
<HEAD>I. De septem sacramentis. De psalmo,<MILESTONE N="150a" UNIT="folio"/> Exercitatus sum et defecit spiritus.</HEAD>
<DIV2 TYPE="part">
<LG TYPE="stanza" N="1">
<L N="1">SOnderliche his man astoned</L>
<L>In his owene mende,</L>
<L>Wanne he not<HI REND="sup">e</HI> neuer wannes he comþe,</L>
<L N="4">Ne wider he schel wende;</L>
<L>And more,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS1">In the MS. the 'bob' of every stanza is written in the margin to the right of the first line, a curved line running down from the rime-word of the 'bob' to the corresponding one of the last line.</NOTE></L>
<L>Þet al his lyf his here imengde</L>
<L N="7">Wiþe sorwe and eke wiþe sore.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="2">
<L N="8">¶ And wanne he deiþe, ne mey me wite</L>
<L>Woder he comeþ to wisse;</L>
<L>Bote as a stock þer liþe þet body,</L>
<L N="11">Wiþe-þoute alle manere blisse.</L>
<L>Wat þenkeste?<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS2"><HI REND="I">þenkeste</HI> [: <HI REND="I">lengeste</HI>], phonetically <HI REND="I">þengste</HI> [: <HI REND="I">lengste</HI>].</NOTE></L>
<L>And hondred winter ȝef a leueþe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS3"><HI REND="I">And hondred</HI> for <HI REND="I">An h</HI>.</NOTE></L>
<L N="14">Þat his lyf mid þe lengeste.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="3">
<L N="15">¶ Onneþe creft eny þat stat,<MILESTONE N="2" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ac some crefteþ þat halue;</L>
<L>And for siknesse lechecreft,</L>
<L N="18">And for þe goute sealue</L>
<L>Me makeþe;</L>
<L>For wanne man drawiþ in-to oldeward,</L>
<L N="21">Wel ofte his bones akeþ.
</L>
<PB REF="00000020.tif" N="2"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="4">
<L N="22">¶ And be a man neuer so sprind,</L>
<L>Ȝef he schel libbe to elde,</L>
<L>Be him wel siker, þer-to he schel,</L>
<L N="25">And his deþes dette ȝelde;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS4">In <HI REND="I">deþes, y</HI> is written over the first <HI REND="I">e</HI> in a later hand.</NOTE></L>
<L>To gile</L>
<L>Ȝet meni ȝong man weneþ longe leue,</L>
<L N="28">And leueþ wel litle wyle.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="5">
<L N="29">¶ Þos we beþ al awey-ward,</L>
<L>Þat scholde her byleue;</L>
<L>And ȝet me seiþ ydemyd we beþe</L>
<L N="32">In Adam and ine Eue</L>
<L>Te helle :<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS5"><HI REND="I">helle</HI>, MS. <HI REND="I">telle</HI>.</NOTE></L>
<L>Waȝt hope his here of sauuement<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS6"><HI REND="I">sauuement</HI>, above it <HI REND="I">soule</HI> sauacioun, written with pencil by a later hand.</NOTE><MILESTONE N="150b" UNIT="folio"/></L>
<L N="35">Now time his for to telle.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="6">
<L N="36">¶ Me seiþe þe riȝte woneȝyng</L>
<L>Ine heuene hyt his to manne;</L>
<L>Ac heuene his heiȝe, and we beþ heuy,</L>
<L N="39">Howe scholde we þider þanne?</L>
<L>Bi leddre.</L>
<L>Howe mey þat be? wo dar þer-oppe steiȝe,</L>
<L N="42">For douȝte of fotes bleddre?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="7">
<L N="43">¶ Man, þy laddre nys nauȝt of wode<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS7"><HI REND="I">þy</HI>, read <HI REND="I">þys</HI>?</NOTE><MILESTONE N="3" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat may to heuene leste;</L>
<L>Ac on þer his, þat iakob iseiȝe</L>
<L N="46">Þer he sleppe inne hys reste.</L>
<L>Now schewe þis:</L>
<L>Þis ilke laddre is charite,</L>
<L N="49">Þe stales gode þeawis.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="8">
<L N="50">¶ Her-on ihesus stawe vppe bi-fore,</L>
<L>Al for to teche ous styȝe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS8"><HI REND="I">styȝe</HI>, MS. <HI REND="I">steyȝe</HI>.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000021.tif" N="3"/>
<L>Nowe hyȝe, man, and folwe wel,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS9"><HI REND="I">folwe</HI>, MS. <HI REND="I">ffolwe</HI>, with a faint ȝ over the <HI REND="I">w</HI>.</NOTE></L>
<L N="53">A-doun þat þou ne syȝe</L>
<L>By-weyled;</L>
<L>For yf þou nelt nauȝt climme þos,</L>
<L N="56">Of heuene þou hest yfayled.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="9">
<L N="57">¶ And þat man louye god and man,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS10"><HI REND="I">þat</HI>, read <HI REND="I">þaȝ</HI>?</NOTE></L>
<L>Ase charite hyt hoteþ;</L>
<L>Þat he so wel yþeawed be,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS11"><HI REND="I">þat</HI>, read <HI REND="I">þaȝ</HI>?</NOTE></L>
<L N="60">Þat alle men hit noteþe:</L>
<L>Wat þanne?</L>
<L>Ȝet senne-les ne may he nauȝt be,</L>
<L N="63">Ac a deyþe, and he not wanne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="10">
<L N="64">¶ Of brokele kende his þat he deiþe,</L>
<L>For hy ne moȝe nauȝt dury;</L>
<L>And aldey he to senne falleþ,</L>
<L N="67">Her ne moȝe nauȝt pury<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS12"><HI REND="I">moȝe</HI>, <HI REND="I">oȝ</HI> on erasure.</NOTE></L>
<L>Of serewnessche.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS13"><HI REND="I">w</HI> over <HI REND="I">en;</HI> see note.</NOTE></L>
<L>Ȝet hope þou wel, man, for al þis,<MILESTONE N="151a" UNIT="folio"/></L>
<L N="70">Þat goȝde lyf wole þe wessche.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS14">The ȝ in <HI REND="I">goȝde</HI> small and indistinct.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="11">
<L N="71">¶ For deþe ne fall nauȝt into wanhope,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS15">MS. <HI REND="I">into</HI>.</NOTE><MILESTONE N="4" UNIT="Wright page"/></L>
<L>For god him self for þe deide;</L>
<L>Þe þridde day he aros aȝeyn</L>
<L N="74">Of þe þrouȝ þer men hine leyde,</L>
<L>Ine tokene</L>
<L>Þat, man, þi body arise schel</L>
<L N="77">Of deiþe, nan more to blokne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="12">
<L N="78">¶ Þe bible seyþe þat mannys blod<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS16"><HI REND="I">blod</HI>, MS. <HI REND="I">blodis</HI>.</NOTE></L>
<L>Hys ryȝt þer saule giste;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS17"><HI REND="I">þer</HI> on erasure.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000022.tif" N="4"/>
<L>And water wasscheþ þe felthe a-wey,</L>
<L N="81">Þer me wesscheþ by liste</L>
<L>Þe on-sounde:</L>
<L>To wesschen ous cryst schedde his blod</L>
<L N="84">And water out of hys wonde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="13">
<L N="85">¶ Here-of spronge þe sacremens</L>
<L>Of holy chyrche digne;</L>
<L>And his to segge sacrement</L>
<L N="88">Of holy þynge signe.</L>
<L>For gode,</L>
<L>Hou myȝte fayrer signe be</L>
<L N="91">Þane of þe water and blode?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="14">
<L N="92">¶ Man, þorwe þat blod þi soule his bouȝt</L>
<L>Fram þe fendes powere;</L>
<L>And þorwe þat water iwessche þart</L>
<L N="95">Of þyne sennes here.</L>
<L>Nou loke,</L>
<L>Ȝoure Cristendom his tokene þrof<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS18"><HI REND="I">ȝoure, ur</HI> in a smaller handwriting, evidently a later addition to what looks more like <HI REND="I">ȝa</HI> than <HI REND="I">ȝo</HI>.</NOTE></L>
<L N="98">Of criste þat we toke.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="15">
<L N="99">¶ For, ȝef þou uangest þane cristendom,<MILESTONE N="5" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And for þan bi-lef[s]t clene,</L>
<L>Þou schelt be marked to þet stede<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS19"><HI REND="I">stede</HI>, in a later hand on erasure.</NOTE></L>
<L N="102">To wichen heuen his ymene;</L>
<L>To soþe,</L>
<L>Wanne þe bisschop bisschopeþ þe,<MILESTONE N="151b" UNIT="folio"/></L>
<L N="105">Tokene of marke he set to þe.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS20">MS. <HI REND="I">tooþe</HI>, second <HI REND="I">o</HI> inserted by a later hand.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="16">
<L N="106">¶ Ac cristendom hys sacrement</L>
<L>Of so grete powere,</L>
<L>Þat hit þorwe wasscheþ þane man</L>
<L N="109">Of senne alle manere;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS21">MS. <HI REND="I">in alle manere, in</HI> later addition, above the line.</NOTE></L>
<L>And glorie
</L>
<PB REF="00000023.tif" N="5"/>
<L>Hit scheppeþ, ȝef man deyþe,</L>
<L N="112">And schilt fram purgatorie.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="17">
<L N="113">¶ And—for we beþ of nonn power</L>
<L>To weryen ous fram schame—</L>
<L>Þer der no fend acombry ous,</L>
<L N="116">Crist is mid ous to-same(s);</L>
<L>And neade:</L>
<L>Tokene þer-of his goddes bodi</L>
<L N="119">At cherche ine forme of brede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="18">
<L N="120">¶ And ȝet,—for man his so brotel</L>
<L>Ine his owene kende—</L>
<L>Þaȝ he torni to senne aȝen</L>
<L N="123">Þorwe fondyng of þe feende,</L>
<L>By chaunce</L>
<L>Þat he may come to stat a-ȝeyn</L>
<L N="126">Þorwe bare repentaunce.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="19">
<L N="127">¶ Her-of we habbeþ tokene gode,<MILESTONE N="6" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Wanne we fangeþ penaunce</L>
<L>For sennes þat we habbeþ idon,</L>
<L>To pynes allegaunce</L>
<L N="130">Ine fere;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS22">MS. first <HI REND="I">pynes, s</HI> nearly gone.</NOTE></L>
<L>For þer we scholde hit vnder-go,</L>
<L N="133">Bote we pinede hit here.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS23"><HI REND="I">Bote</HI>, MS. <HI REND="I">Sote</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="20">
<L N="134">¶ Þat man ne falle ine wanhope</L>
<L>A-last wiþ-oute bote,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS24"><HI REND="I">bote, te</HI> on erasure.</NOTE></L>
<L>Al þat he heþ iseneged her</L>
<L N="137">Wiþ honden and wiþ foȝte,</L>
<L>Wyþ þoute,</L>
<L>Mouþe, nase, and earen, and wiþ siȝt,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS25"><HI REND="I">earen</HI>, MS. <HI REND="I">eyȝen;</HI> see note.</NOTE><MILESTONE N="152a" UNIT="folio"/></L>
<L N="140">Eliinge brengeþ hit to nouȝte.
</L>
<PB REF="00000024.tif" N="6"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="21">
<L N="141">¶ Ȝet some heþe suche deuocioun,</L>
<L>Þat hym þingþe he his al ydel</L>
<L>For to libbe commun lif,</L>
<L N="144">Bote ȝef he hedde a brydel;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS26"><HI REND="I">Bote</HI>, MS. <HI REND="I">Dote</HI>.</NOTE></L>
<L>Wet þinge</L>
<L>Of harder stat god graunteþ,</L>
<L N="147">Wel tokne þrowȝ his ordini[n]ge.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS27">See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="22">
<L N="148">¶ Ȝet, þaȝ man mowe nauȝt lecherie<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS28"><HI REND="I">þaȝ</HI>, MS. <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE></L>
<L>Forbere to donne ine dede,</L>
<L>Ȝet ne schal he nauȝt be for-lore,</L>
<L N="151">For god ȝefþe hym to rede<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS29">MS. <HI REND="I">hi</HI> (underdotted) after <HI REND="I">god</HI>.</NOTE></L>
<L>Spousynge;</L>
<L>Tokene þrof his þe wedding</L>
<L N="154">At cherche, and biterewþing.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS30">MS. <HI REND="I">bitere wying</HI>, which may mean <HI REND="I">bitrewying</HI>. For the parasitic <HI REND="I">e</HI>, cp. <HI REND="I">scherewen</HI> ( = <HI REND="I">schrewen</HI>), Sh. p. 143, l. 380; <HI REND="I">cleregye</HI>, Ay. 81; <HI REND="I">chereche</HI>, KS. 31.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="23">
<L N="155">¶ Cristendom, and bisschoppying,<MILESTONE N="7" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Penauns, and eke spousinge,</L>
<L>Godes body ine forme of bred,</L>
<L N="158">Ordre, and Aneliinge,</L>
<L>Þes seuene</L>
<L>Heþ holicherche sacremens,</L>
<L N="161">Þat beþ tokenen of heuene.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="24">
<L N="162">¶ God wescht, and markeþ, and forȝefþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS31"><HI REND="I">and forȝefþ</HI> begins next line in MS.</NOTE></L>
<L>And ioyneþ men an wyues,</L>
<L>And freuereþ þorwe his body man,</L>
<L N="165">And grace sent, and lyues.</L>
<L>Ȝe, wanne?</L>
<L>Wanne we takeþ þe sacremens,</L>
<L N="168">Þar we seþ hit þanne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS32"><HI REND="I">seþ</HI> on erasure.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000025.tif" N="7"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="25">
<L N="169">¶ Þaȝ we ne mowe hyt nauȝt ise,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS33"><HI REND="I">þaȝ</HI>, MS. <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE></L>
<L>Ne forþe ine bodie iurede,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS34"><HI REND="I">iurede</HI>, MS. <HI REND="I">inrede</HI>.</NOTE></L>
<L>We seþe hit wel ine oure fey,</L>
<L N="172">And fredeþ hit at nede</L>
<L>Wel eȝaþe:</L>
<L>God þorwe miracles keþeþ hit<MILESTONE N="152b" UNIT="folio"/></L>
<L N="175">A lyue and eke a deþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="26">
<L N="176">¶ And bote he þorwe hys sacremens</L>
<L>Ous þos bi-redde,</L>
<L>Ne scholde we of his grace wite</L>
<L N="179">Wanne we hit toke and hedde<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS35"><HI REND="I">hedde</HI>, MS. <HI REND="I">hadde</HI>.</NOTE></L>
<L>To wisse;</L>
<L>Þer-fore, he þat bi-lefeþ hit nauȝt</L>
<L N="182">Riȝt wyt neþ of blisse.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS36">MS. <HI REND="I">Riȝt wyt neþ he of none blisse, he</HI> and <HI REND="I">none</HI> written by a later hand above the line, the former between <HI REND="I">neþ</HI> and <HI REND="I">of</HI>, the latter after <HI REND="I">blisse</HI>, with a mark before it, and a corresponding one before <HI REND="I">blisse</HI>, to indicate the place of insertion.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="27">
<L N="183">¶ Al hit beþ cherche sacremens<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS37">MS. <HI REND="I">beþ in cherche þese sacremens, in</HI> and <HI REND="I">þese</HI> in a later hand above the line; <HI REND="I">þese</HI> is written in the margin after <HI REND="I">sacremens</HI>, but marked for insertion before it.</NOTE><MILESTONE N="8" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þet tokeneþ holi þynges,</L>
<L>As hali water, and haly bred,</L>
<L N="186">Liȝt, and belryngynges<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS38"><HI REND="I">s</HI> in <HI REND="I">belryngynges</HI> added by a later hand.</NOTE></L>
<L>To leste;</L>
<L>And of alle oþer sacremens</L>
<L N="189">Þes seuene beþ þe greste.</L>
</LG>
</DIV2>

<DIV2 TYPE="part" N="1">
<HEAD>(1) [D]E baptismo.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS39">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="28">
<L N="190">CRistendom his þat sacrement</L>
<L>Þat men her ferst fongeþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS40">MS. <HI REND="I">ous to</HI>.</NOTE></L>
<L>Hit openeþ to ous þe heuene blisse,</L>
<L N="193">Þat many man after longeþ</L>
<L>Wel sore;
</L>
<PB REF="00000026.tif" N="8"/>
<L>For who þat entreþ þer</L>
<L N="196">He his sauff euere more.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="29">
<L N="197">¶ Nou ferst ich wille telle ȝou</L>
<L>Wet may be þe materie</L>
<L>Wer-inne cristning may be mad,</L>
<L N="200">Þat bringeþ ous so merie</L>
<L>To honoure:</L>
<L>Hiȝt moȝt be do ine kende water,</L>
<L N="203">And non oþer licour[e].</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="30">
<L N="204">¶ Þer-fore ine wine me ne may,</L>
<L>Inne siþere, ne inne pereye,</L>
<L>Ne ine þing þat neuere water nes</L>
<L N="207">Þorȝ cristning man reneye;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS41">MS. <HI REND="I">may</HI> in a later hand above the line, between <HI REND="I">man</HI> and <HI REND="I">reneye</HI>.</NOTE></L>
<L>Ne inne ale,</L>
<L>For, þie hiȝt were water ferst,<MILESTONE N="153a" UNIT="folio"/></L>
<L N="210">Of water neþ hit tale.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="31">
<L N="211">¶ Ne mede, ne forþe no oþer licour<MILESTONE N="9" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat chaungeþ wateres kende,</L>
<L>Ne longeþ nauȝt to cristendom,</L>
<L N="214">Þaȝt some foles hit wende<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS42">þaȝt, originally <HI REND="I">þat</HI>, as it seems, ȝ inserted by a later hand.</NOTE></L>
<L>For wete;</L>
<L>For suich is kendeliche hot,</L>
<L N="217">Þaȝt þer no feer hit ne hete.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS43"><HI REND="I">hete</HI> (from <HI REND="I">hætan</HI>), MS. <HI REND="I">hente</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="32">
<L N="218">¶ Ac water is kendeliche cheld,</L>
<L>Þaȝ hit be warmd of fere;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS44"><HI REND="I">þaȝ</HI> corrected from <HI REND="I">þat</HI>.—<HI REND="I">d</HI> in <HI REND="I">warmd</HI> in a later hand.</NOTE></L>
<L>Þer-fore me mey cristni þer-inne,</L>
<L N="221">In whaut time falþe a ȝere</L>
<L>Of yse;</L>
<L>So mey me nauȝt in ewe ardaunt,</L>
<L N="224">Þat neþ no wateris wyse.
</L>
<PB REF="00000027.tif" N="9"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="33">
<L N="225">¶ Al-so me may inne sealte se</L>
<L>Cristny wel mitte beste,</L>
<L>And eke inne oþere sealte watere,</L>
<L N="228">Bote me in to moche kes(ch)te</L>
<L>Of sealte;</L>
<L>For ȝef þat water his kende lest,</L>
<L N="231">Þat cristning stant te tealte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="34">
<L N="232">¶ Ac ȝyf þer were ymengd licour</L>
<L>Oþer wid kende wetere,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS45"><HI REND="I">wetere</HI>, MS. <HI REND="I">watere</HI>.</NOTE></L>
<L>Ich woȝt wel, þrinne to cristnye</L>
<L N="235">Hit nere nefur þe betere,</L>
<L>Ac wonde;</L>
<L>For bote þat water his kende haue,</L>
<L N="238">Þat cristnynge may nauȝt stonde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="35">
<L N="239">¶ In water ich wel þe cristny her,<MILESTONE N="10" UNIT="Wright page"/></L>
<L>As gode him self hyt diȝte;</L>
<L>For mide to wessche nis noþynge</L>
<L N="242">Þat man comeþ to so liȝte;</L>
<L>In londe</L>
<L>Nis non þat habben hit ne may:<MILESTONE N="153b" UNIT="folio"/></L>
<L N="245">Þat habbe hit wile, founde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS46"><HI REND="I">founde</HI> = <HI REND="I">fonde</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="36">
<L N="246">¶ Þis beþe þe wordes of cristnyng</L>
<L>Bi þyse englissche costes:—</L>
<L>"Ich cristni þe ine þe uader name,</L>
<L N="249">And sone, and holy gostes;"</L>
<L>And more,</L>
<L>"Amen!" Wane hit his ised þer-toe,</L>
<L N="252">Confermeþ þet to-fore.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS47">MS. <HI REND="I">þet</HI> (<HI REND="I">þer</HI>) <HI REND="I">to-fore, þer</HI> added in the margin above <HI REND="I">fore</HI>, a caret being put between <HI REND="I">þet</HI> and <HI REND="I">to</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="37">
<L N="253">¶ Þe wordes scholle be ised</L>
<L>Wiþe-oute wane and eche;
</L>
<PB REF="00000028.tif" N="10"/>
<L>And onderstand, hi moȝe bi sed<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS48"><HI REND="I">moȝe</HI>, MS. <HI REND="I">more</HI>.</NOTE></L>
<L N="256">In alle manere speche</L>
<L>Ine lede,</L>
<L>Þat euerich man hi sigge moȝe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS49"><HI REND="I">moȝe</HI>, MS. <HI REND="I">more</HI>.</NOTE></L>
<L N="259">And cristny for nede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="38">
<L N="260">¶ Ac ȝif man scholde icristnid be</L>
<L>Þat neþ none deaþes signe,</L>
<L>Þe pope for te cristny hyne</L>
<L N="263">So nere nauȝt te digne</L>
<L>Þe leste;</L>
<L>Þer-fore hi beþ in cherche brouȝt</L>
<L N="266">To cristny of þe preste.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="39">
<L N="267">¶ Ac he þat ȝif so large water<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS50"><HI REND="I">he, h</HI> in a later hand on erasure.—<HI REND="I">ȝif</HI>, read <HI REND="I">ȝifþ</HI>? or <HI REND="I">ȝef</HI>? cf. l. 270.</NOTE><MILESTONE N="11" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þe fend fram ous te reaue,</L>
<L>In nede for to cristny men</L>
<L N="270">Ȝef alle men ileaue</L>
<L>At felle;</L>
<L>Olepi mot hym ine þe water,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS51">MS. <HI REND="I">Olepi (me) mot hym (depe) ine þe water, me</HI> and <HI REND="I">depe</HI> added above the line; see note.</NOTE></L>
<L N="273">And eke þe wordes telle.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="40">
<L N="274">¶ And wanne hi cristneþ ine þe founȝt,</L>
<L>Þe prestes so þries depeþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS52">MS. <HI REND="I">Þe so prestes</HI>, with marks of transposition. The <HI REND="I">e</HI> in <HI REND="I">þe</HI> seems to have been altered from original <HI REND="I">i</HI>, the stroke over it being still visible. The original reading may possibly have been <HI REND="I">þise prestes</HI>.—<HI REND="I">depeþ</HI>, MS. <HI REND="I">duppeþ</HI>.</NOTE></L>
<L>In þe honur of þe trinite,</L>
<L N="277">Ac gode ȝeme kepeþ</L>
<L>Þe ned</L>
<L>On time a cloþe þat water ikest,<MILESTONE N="154a" UNIT="folio"/></L>
<L N="280">Ac ope þe heuede te bede.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS53">278-280. See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="41">
<L N="281">¶ Ac water ikest an oþer leme<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS54"><HI REND="I">leme</HI> (limb), MS. <HI REND="I">lone</HI> (or <HI REND="I">loue</HI>).</NOTE></L>
<L>Cristneþ þe man alyue,
</L>
<PB REF="00000029.tif" N="11"/>
<L>Ac hit his sikerest in þe heeued,</L>
<L N="284">Þer beþ þe wittes fyue.</L>
<L>Wel, broþer,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS55"><HI REND="I">b</HI> and þ in <HI REND="I">broþer</HI> on erasure, in a later hand.</NOTE></L>
<L>Ne non ne may icristned be</L>
<L N="287">Ar he his boren of moder.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS56"><HI REND="I">he</HI>, MS. ȝe.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="42">
<L N="288">¶ Ȝet gret peryl hy vndergoþe</L>
<L>Þat cristneþ twyes enne,</L>
<L>Oþer to ȝeue asent þer-to,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS57"><HI REND="I">Oþer</HI>, MS. <HI REND="I">Orer.—to ȝeue</HI>, read <HI REND="I">ȝeueþ</HI>?</NOTE></L>
<L N="291">Oþer for loue of kenne</L>
<L>For-hedeþ</L>
<L>Wanne child ariȝt cristnyng heþ,</L>
<L N="294">And þat oþer nauȝt for-bedeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="43">
<L N="295">¶ Bote hi þis conne, hit his peril<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS58"><HI REND="I">Bote</HI>, MS. <HI REND="I">Dote</HI>.</NOTE><MILESTONE N="12" UNIT="Wright page"/></L>
<L>To þise medewyues;</L>
<L>For ofte children scheawiþ quike,</L>
<L N="298">Ibore to schorte lyues,</L>
<L>And deyeþ:</L>
<L>Bote hi ariȝt icristned be,</L>
<L N="301">Fram heuene euere hi weyeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="44">
<L N="302">¶ Ac ȝif þat child icristned his,</L>
<L>Ac me fot at me hit weneþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS59"><HI REND="I">me</HI> looks like <HI REND="I">ine</HI>, the tail of the ȝ in <HI REND="I">ȝif</HI> of the preceding line stand|ing directly over the first stroke of the <HI REND="I">m</HI>. In the space between <HI REND="I">fot</HI> and <HI REND="I">at</HI> there is in the MS. a sign resembling a rider, with a small bar at the top of it (Λ͂͂ ), and over it something like an ϛ or ȝ, all half blotted.</NOTE></L>
<L>Þise habbeþ forme þer-of</L>
<L N="305">A latin þat ham genieþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS60">nota</NOTE></L>
<L>To depe;</L>
<L>And ich schel seggen hit an englisch,</L>
<L N="308">Nou þer-of neme ȝe kepe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="45">
<L N="309">¶ Þe prest takeþ þat ilke child</L>
<L>In his honden by-thuixte,
</L>
<PB REF="00000030.tif" N="12"/>
<L>And seiþ: "ich ne cristni þei nauȝt,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS61">nota</NOTE></L>
<L N="312">Ȝef þou ert icristned;"</L>
<L>Eft sone:—</L>
<L>"Ac ȝyf þou nart, ich cristni þe;"<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS62">Over <HI REND="I">nart</HI> there is another <HI REND="I">nart</HI> (for <HI REND="I">naȝt</HI>?) written in a later hand with pale ink, and after it a caret in red ink.</NOTE><MILESTONE N="154b" UNIT="folio"/></L>
<L N="315">And deþ þat his to donne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS63"><HI REND="I">deþ, e</HI> erased after the þ.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="46">
<L N="316">¶ Ac ȝet þer beþ cristnynges mo,</L>
<L>Ac no man ne may diȝtti;</L>
<L>For hi beþ godes grace self,</L>
<L N="319">Men of gode wil to riȝti<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS64">MS. <HI REND="I">Men of gode (ine) wil to riȝti, ine</HI> written by a later hand in the margin, a little above <HI REND="I">riȝti</HI>.</NOTE></L>
<L>And, wynne,</L>
<L>Wanne hi wolde icristned be,</L>
<L N="322">And moȝe mid none ginne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS65"><HI REND="I">moȝe</HI>, MS. <HI REND="I">more</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="47">
<L N="323">¶ Þat on his cleped cristning of blode,<MILESTONE N="13" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Wanne suche bledeþ for criste;</L>
<L>Þat oþer of þe holy gost,</L>
<L N="326">Þat moȝe mid none liste</L>
<L>Be icristned,</L>
<L>And deyeþ so: wanne hi beþ deede,</L>
<L N="329">Ine heuene hi beþ igistned.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="48">
<L N="330">¶ Þe children atte cherche dore</L>
<L>So beþ yprimisined;</L>
<L>And þat hi beeþe eke atte fount</L>
<L N="333">Mid oylle and creyme alyned</L>
<L>Al faylleþ;</L>
<L>Hiȝt worþeþ cristnyng, and þat child<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS66">A later hand has added <HI REND="I">worcheþ</HI> in the margin of the MS.—<HI REND="I">and þat child</HI> begins the following line in MS.</NOTE></L>
<L N="336">Þer-to hit auailleþ.
</L>
</LG>
</DIV2>

<DIV2 TYPE="part" N="2"><PB REF="00000031.tif" N="13"/>
<HEAD>(2) [D]E confirmatione.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS67">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="49">
<L N="337">COnfermyng his a sacrement,</L>
<L>And oþer þat we foungeþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS68"><HI REND="I">foungeþ</HI>. The author probably wrote <HI REND="I">fongeþ</HI> [: <HI REND="I">strongeþ</HI>].</NOTE></L>
<L>And wanne a man hit onderuangeþ,</L>
<L N="340">Ine saule hit hine strangeþ,</L>
<L>Wel liȝtte;</L>
<L>For wanne a man yma[r]ked his,</L>
<L N="343">Þe stronger he his to fyȝte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS69"><HI REND="I">stronger, r</HI> written over <HI REND="I">o</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="50">
<L N="344">¶ And be þou siker þat mannes lyf</L>
<L>Is riȝt a kniȝt-hod ine londe;</L>
<L>And so seyþe iob, þe holy man.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS70"><HI REND="I">seyþe, y</HI> above the line.</NOTE></L>
<L N="347">Now mote we þanne stonde<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS71"><HI REND="I">mote</HI>, MS. <HI REND="I">wote</HI>.</NOTE></L>
<L>To fiȝte :</L>
<L>Þe feend, þat flesch, and eke þe wordle,<MILESTONE N="155a" UNIT="folio"/></L>
<L N="350">Ageins ous beþ idiȝte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="51">
<L N="351">¶ Þe feend wiþ prede acombreþ ous,<MILESTONE N="14" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Wiþ wreþe, and wiþ enuie;</L>
<L>Þat fleisch wiþ sleuþe and glotonie,</L>
<L N="354">And eke wiþ lecherie,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS72">nota</NOTE></L>
<L>Þoun-wyse;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS73">MS. <HI REND="I">þoū wysc</HI>.</NOTE></L>
<L>Þe wordle, wiþ here falȝse scheawinge,</L>
<L N="357">Schent ous wiþ coueytise.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="52">
<L N="358">¶ Ac he þat ine saule is strang,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS74"><HI REND="I">is</HI> above the line.</NOTE></L>
<L>Þat he wiþ-stent hi alle,</L>
<L>And hardeliche hert oþre men,</L>
<L N="361">A-doun þat hi ne falle,</L>
<L>Ac stonde,
</L>
<PB REF="00000032.tif" N="14"/>
<L>So his ihert þorȝ conferming,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS75">In the margin, after <HI REND="I">conferming</HI>, is written in a later hand <HI REND="I">of gode</HI>.</NOTE></L>
<L N="364">Þat for deþe nele nauȝt wonde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS76"><HI REND="I">Þat for</HI> on erasure. Over the first <HI REND="I">e</HI> in <HI REND="I">deþe</HI> there is a half-blotted letter resembling <HI REND="I">a</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="53">
<L N="365">¶ Nou ich mot of þis sacrement</L>
<L>Ȝou telle þe materie,</L>
<L>Þat makeþ man so hardiliche</L>
<L N="368">To stonde, and so merie<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS77"><HI REND="I">and</HI>, MS. <HI REND="I">an;</HI> but the stroke may as well be disregarded.</NOTE></L>
<L>Ine goste,</L>
<L>Þat he ne may nauȝt yweid be</L>
<L N="371">Wiþ blanding ne wiþ boste.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="54">
<L N="372">¶ Hit his þe oyle and baume ymeng</L>
<L>Iblessed, and wi(le), lestne:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS78">In the MS. there is a flourish attached to the final <HI REND="I">d</HI> of <HI REND="I">and</HI>, which seems to permit the reading <HI REND="I">and ȝe wile lestne</HI>. But the <HI REND="I">e</HI> in <HI REND="I">wile</HI> is apparently a later addition; see note.</NOTE></L>
<L>For oyle smereþ þane champion,</L>
<L N="375">Þat me [ne] schel him festne,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS79">The MS. has—<HI REND="I">Þat me</HI> (<HI REND="I">ne</HI>) <HI REND="I">schel</HI> (<HI REND="I">on</HI>) <HI REND="I">him</HI> (<HI REND="I">euel</HI>) <HI REND="I">festne</HI>, the words in parentheses being written in a later hand above the line.</NOTE></L>
<L>Ne presse;</L>
<L>And baume his riche and tokened looz<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS80"><HI REND="I">looz</HI>, MS. <HI REND="I">loeȝ</HI>.</NOTE></L>
<L N="378">Of þare holy prowesse.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="55">
<L N="379">¶ A prince longeþ for te do<MILESTONE N="15" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þe gode kniȝtes dobbynge;</L>
<L>And so a prince of godes ost</L>
<L N="382">Schel do þe confermynge,</L>
<L>Nonn loȝer;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS81">MS. <HI REND="I">Non;</HI> the writing <HI REND="I">nonn</HI> occurs p. 5, l. 113.</NOTE></L>
<L>Þer-fore hit mot a bisschopp be,<MILESTONE N="155b" UNIT="folio"/></L>
<L N="385">Nis non þer-to y oȝer.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS82"><HI REND="I">y oȝer</HI>, see note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="56">
<L N="386">¶ Þat me wasche men ouer þe fant</L>
<L>After confirmement,
</L>
<PB REF="00000033.tif" N="15"/>
<L>Nis nauȝt do bote for þat honour</L>
<L N="389">Of þilke sacrement</L>
<L>Soe here;</L>
<L>Þer-fore me wescht and kerfþ þane clout,</L>
<L N="392">And berneþ him in þe fere.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS83"><HI REND="I">fere</HI>, MS. <HI REND="I">fure</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="57">
<L N="393">¶ Þe bisschop þese wordes seþ—</L>
<L>And beþ wordes of selþe:—</L>
<L>"Ich signi þe wiþ signe of croys,</L>
<L N="396">And wiþ þe creme of hel[þ]e</L>
<L>Confermi."</L>
<L>Ine þe foreheued þe crouche a set,</L>
<L N="399">Felþe of fendes to bermi.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS84"><HI REND="I">bermi, b</HI> on erasure; see note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="58">
<L N="400">¶ Ine þe foreheued he croucheþ hine,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS85"><HI REND="I">croucheþ</HI>, MS. <HI REND="I">croutheþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat him ne schamie boute<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS86">MS. <HI REND="I">hine be aschamed, hine</HI> altered from <HI REND="I">him; be</HI> in a later hand on erasure, as well as the <HI REND="I">a</HI> and final <HI REND="I">d</HI> in <HI REND="I">aschamed</HI>.</NOTE></L>
<L>(Bote) for to bi-knowe cristes name<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS87">Omission of <HI REND="I">Bote</HI> suggested by Varnhagen; see note.</NOTE></L>
<L N="403">Wiþ-oute alle manere doute;</L>
<L>And binne<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS88"><HI REND="I">binne</HI>, MS. <HI REND="I">wiþ ginne</HI>, in a later hand; see note.</NOTE></L>
<L>Þorwe creymie anoynt strange he bi-comþe</L>
<L N="406">His sauuement to winne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="59">
<L N="407">¶ Ac hou his hit, þer beþe so fele<MILESTONE N="16" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Confermed of mankenne,</L>
<L>And þer so feawe stondeþ styf<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS89"><HI REND="I">styf, y</HI> on erasure.</NOTE></L>
<L N="410">To fytte aȝenis senne</L>
<L>Maligne?</L>
<L>For hi ne fongeþ nouȝt þat þing,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS90"><HI REND="I">þing, e</HI> seems erased at the end.</NOTE></L>
<L N="413">Bote þe bare signe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="60">
<L N="414">¶ Þe signe his of þis sacrement</L>
<L>Mid creyme þe markynge;
</L>
<PB REF="00000034.tif" N="16"/>
<L>Ac þing þat þer bi-tokned his,</L>
<L N="417">Strengþe his þat god schel bringg</L>
<L>Amonge;</L>
<L>Wiþ-oute god fey and god wil<MILESTONE N="156a" UNIT="folio"/></L>
<L N="420">Mey non þis þing foenge.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS91">MS. ounder <HI REND="I">foenge, oūder</HI> written in a later hand above the line. The original reading may possibly have been <HI REND="I">auonge</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="61">
<L N="421">¶ Ac nou þat wil þat is to gode</L>
<L>His al iset bi-hinde;</L>
<L>And þi bileaue of ihesu crist</L>
<L N="424">His nou al weuerinde:</L>
<L>Vndigne</L>
<L>Þer-fore ne habbeþ nauȝt þat þing,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS92"><HI REND="I">nauȝt</HI> begins next line in MS. The adopted reading proposed by Kölbing.</NOTE></L>
<L N="427">Bote þe bare signe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="62">
<L N="428">¶ Ac þare children take þat þing<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS93">þare, read <HI REND="I">þaȝ</HI>, or <HI REND="I">þaȝ þat</HI>?</NOTE></L>
<L>In hare childhod so p(o)ure,</L>
<L>Hit leseþ wanne hi comeþ to wit<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS94"><HI REND="I">Hit</HI>, MS. <HI REND="I">hy Hit, hy</HI> written in the margin by a later hand.</NOTE></L>
<L N="431">Þourȝ hare misauenture</L>
<L>Of senne:</L>
<L>Anon þe foend fondeþ hy so,</L>
<L N="434">And he ne spareþ nenne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS95"><HI REND="I">nenne</HI>, MS. <HI REND="I">nanne</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="63">
<L N="435">¶ Þat deþ þat hi nastondeþ nouȝt,<MILESTONE N="17" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ac ech oþren aschrencheþ;</L>
<L>Ac ȝet, hy mowe ȝet stonde bet,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS96"><HI REND="I">ȝet</HI>, MS. <HI REND="I">ȝif;</HI> see note. For <HI REND="I">Ac</HI> we ought probably to write <HI REND="I">And</HI>.</NOTE></L>
<L N="438">Wanne hi ham bet bi-þencheþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS97"><HI REND="I">bi-þencheþ</HI>, MS. <HI REND="I">bi þenkeþ</HI>.</NOTE></L>
<L>To leue,</L>
<L>And do ham to deuocioun,</L>
<L N="441">Ȝef god ham strengþe ȝiue.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS98"><HI REND="I">ȝeue</HI>, MS. <HI REND="I">ȝiue</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="64">
<L N="442">¶ And þanne gode, þat his so god,</L>
<L>Anon hi stronge makeþ,
</L>
<PB REF="00000035.tif" N="17"/>
<L>As hi habbeþ deuocioun,</L>
<L N="445">And hie god fey takeþ,</L>
<L>Reuersed;</L>
<L>And al his þorȝ þat sacrement,</L>
<L N="448">Þeiȝe hit ne be nauȝt rehersed.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="65">
<L N="449">¶ For wanne me takeþ þis sacrement,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS99"><HI REND="I">me</HI>, MS. <HI REND="I">we</HI>.</NOTE></L>
<L>His soule prente takeþ;</L>
<L>And þat hi nefermo for-lest,</L>
<L N="452">Nauȝt hi þat god for-sakeþ,</L>
<L>Ac healdeþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS100">MS. <HI REND="I">ac hine healdeþ, hine</HI> in a later hand above the line. <HI REND="I">ac</HI> seems originally to have been <HI REND="I">þat</HI>, the initial þ and part of the cross-stroke of the final <HI REND="I">t</HI> having been erased. See note.</NOTE></L>
<L>Ine stat þat sacrement ine man,<MILESTONE N="156b" UNIT="folio"/></L>
<L N="455">Wanne he ine gode byaldeþ.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS101"><HI REND="I">he</HI>, MS. <HI REND="I">ȝe</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="66">
<L N="456">¶ And as þys ylke sacrement</L>
<L>Heþ þyng and toke hijs signe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS102"><HI REND="I">Heþ</HI>, MS. <HI REND="I">Her.—toke</HI>, read <HI REND="I">eke</HI>?</NOTE></L>
<L>So habbeþ þe oþere sacremens</L>
<L N="459">Syxȝe þat beþe so digne:</L>
<L>Crystnynge</L>
<L>Her signe, droppinge in þe water,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS103"><HI REND="I">Her</HI>, read <HI REND="I">Heþ</HI>?—<HI REND="I">droppinge</HI>, read <HI REND="I">depinge</HI>?</NOTE></L>
<L N="462">And þyng hijs for-ȝeuynge.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS104"><HI REND="I">for-ȝeuynge</HI>, MS. <HI REND="I">for-ȝemynge</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="67">
<L N="463">¶ Þys ylke sygne, and eke þys þyng,<MILESTONE N="18" UNIT="Wright page"/></L>
<L>In oure child-hode we hyt toke;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS105"><HI REND="I">hyt</HI>, MS. <HI REND="I">ȝyt</HI>.</NOTE></L>
<L>Ac after-ward we lore þat þyng,</L>
<L N="466">Þo we to senne toke</L>
<L>By wylle.</L>
<L>Amend[e] we, þe prente lefþ</L>
<L N="469">Ine oure saule wel stille.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="68">
<L N="470">¶ Hym selue no man hebbe schel</L>
<L>To þe bischoppynge;
</L>
<PB REF="00000036.tif" N="18"/>
<L>Ine tokne of feblesce of hijs goste<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS106"><HI REND="I">feblesce</HI>, MS. <HI REND="I">febleste</HI>.</NOTE></L>
<L N="473">An oþer schel him brynge</L>
<L>And lefte,</L>
<L>Ase he ne miȝte nauȝt hym self</L>
<L N="476">To confermynge crefte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="69">
<L N="477">¶ Ac her ich segge aperteliche,</L>
<L>Þys men and eke þis wyues,</L>
<L>Þat hi ne hebbe hare oȝe child</L>
<L N="480">By hare quicke lyues,</L>
<L>And rede;</L>
<L>For ȝef hy doþe, man and hys wyf</L>
<L N="483">Þer draweþ god-sibrede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="70">
<L N="484">¶ Of seue sacremens þre</L>
<L>Prente ine herte makeþ;</L>
<L>Þat beþ cristnyng, and confermyng,</L>
<L N="487">And ordre þat men takeþ</L>
<L>Wel bliþe;</L>
<L>Þat hijs, for no man hy ne takeþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS107">MS. <HI REND="I">þat (hy) hijs (ne take) for no man hy ne takeþ, hy ne takeþ</HI> having been crossed out, and the words in parentheses added by a later hand over the line.</NOTE><MILESTONE N="157a" UNIT="folio"/></L>
<L N="490">Bote onelepy syþe.</L>
</LG>
</DIV2>

<DIV2 TYPE="part" N="3">
<HEAD>(3) [D]E sacramento Altaris.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS108">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="71">
<L N="491">NOu hyȝt by-ualþ to telle ȝou—<MILESTONE N="19" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And so ich moȝt wel nede—</L>
<L>Of godes flesch and eke hys blode</L>
<L N="494">At cherche ine forme of brede</L>
<L>And wyne;</L>
<L>Þat freuereþ ous in oure exil,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS109"><HI REND="I">þat, t</HI> above the line.</NOTE></L>
<L N="497">And lyþeþ oure pyne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="72">
<L N="498">¶ Hȝe bliþe myȝten hy be</L>
<L>Þat folwede cryst in londe,
</L>
<PB REF="00000037.tif" N="19"/>
<L>Þat myȝte hyne eche day yse,</L>
<L N="501">Hijs swete loue to fonde</L>
<L>Ine keþþe!<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS110"><HI REND="I">keþþe</HI> altered from <HI REND="I">keþe</HI>.</NOTE></L>
<L>So mowe we be, for ous neþ he<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS111"><HI REND="I">neþ</HI>, MS. <HI REND="I">ner</HI>.</NOTE></L>
<L N="504">Hy-faylled neuer seþþe.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS112"><HI REND="I">Hy-faylled = yfaylled</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="73">
<L N="505">¶ For þo hijs tyme was ycome</L>
<L>No leng to dwelle here,</L>
<L>Þat wete brede and honde he toke,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS113"><HI REND="I">and honde = an honde</HI>.</NOTE></L>
<L N="508">Þer he set atte sopere,</L>
<L>And seyde:</L>
<L>"Takeþ and eteþ, þys hijs my body";</L>
<L N="511">Of soþe he ham aueyde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="74">
<L N="512">¶ For-wy hyȝt moste nedes be</L>
<L>Al soþe þat he sede;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS114"><HI REND="I">seþe</HI>, with indistinct <HI REND="I">e</HI>; read <HI REND="I">soþe</HI>? or <HI REND="I">seþe þat</HI> = since?</NOTE></L>
<L>Þat alle þyng his ase he seiþ</L>
<L N="515">Þy resoun wole þe rede.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS115"><HI REND="I">þy</HI>, MS. <HI REND="I">þys</HI>, the <HI REND="I">s</HI> being written over the line in a later hand.</NOTE></L>
<L>Lo dede:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS116"><HI REND="I">Lo</HI>, distinctly so in MS. (Wr. <HI REND="I">To</HI>).</NOTE></L>
<L>He seyde to al þe worlde, "be,"</L>
<L N="518">And al was ase he sede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="75">
<L N="519">¶ Nammore maystrye nys hiȝt to hym<MILESTONE N="20" UNIT="Wright page"/></L>
<L>To be ine bredes lyche,</L>
<L>Þane hym was ine þe liche of man,</L>
<L N="522">To keþen ous hijs ryche;</L>
<L>Þet makeþ</L>
<L>Þat hy beþ alle mis-by-leued</L>
<L N="525">Þat oþer þrof for-sakeþ.<MILESTONE N="157b" UNIT="folio"/></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="76">
<L N="526">¶ Þe fend hym-self him maky mey</L>
<L>Wel dyuerse liknynges,
</L>
<PB REF="00000038.tif" N="20"/>
<L>Of best, of men, and of wymmen,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS117">nota</NOTE></L>
<L N="529">And mani oþer þynges,</L>
<L>To nusy:</L>
<L>Wel bet may god to oure prou</L>
<L N="532">Dyuerse formes vsy.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="77">
<L N="533">¶ Þo þat þe bred ytourned was</L>
<L>In to hys body selue,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS118"><HI REND="I">selue</HI>, MS. <HI REND="I">sylue</HI>.</NOTE></L>
<L>He toke þe coppe wiþ þe wyne and water,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS119">Kölbing omits <HI REND="I">þe</HI> before <HI REND="I">wyne</HI>. I rather suspect that the words <HI REND="I">and water</HI> are a later addition. See note.</NOTE></L>
<L N="536">And seide eft to þe twelue<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS120">nota</NOTE></L>
<L>Yuere:</L>
<L>"Takeþ and drynkeþ euerech on</L>
<L N="539">Of þis chalice here.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="78">
<L N="540">¶ Þys hys þe chalis of my blode,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS121"><HI REND="I">þe chalis</HI> (Kölbing), MS. <HI REND="I">my chalis</HI>. Kölbing also proposes to read <HI REND="I">in</HI> (for <HI REND="I">of</HI>) <HI REND="I">my blode</HI>, with reference to Luke xxii. 20.</NOTE></L>
<L>Of testament newe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS122"><HI REND="I">newe</HI>, MS. <HI REND="I">nywe</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat schal be schad for manye men";</L>
<L N="543">And—ase we seyȝeþ gode and trewe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS123">nota</NOTE></L>
<L>And kende—</L>
<L>"And doþ ȝe þos, wanne ȝe hyt doþe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS124">543-545. See note.</NOTE></L>
<L N="546">Doþ hyt in mine mende."<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS125"><HI REND="I">mine</HI>, MS. <HI REND="I">ȝoure. ȝour</HI> is written in a later hand on erasure, only the final <HI REND="I">e</HI> is original. Another <HI REND="I">youre</HI>, written with pencil, is faintly discernible in the margin to the left.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="79">
<L N="547">¶ Þo þat he sede: "doþ ȝe þos,"<MILESTONE N="21" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þe heyȝe kyng of heuene,</L>
<L>He ȝaf ham power to don hyt,</L>
<L N="550">And forþ power to ȝeuene<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS126"><HI REND="I">forþ</HI>, þ in a different hand.</NOTE></L>
<L>Wel werþe,</L>
<L>Þaȝ he ne toke iudas out,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS127"><HI REND="I">þaȝ</HI>, MS. <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE></L>
<L N="553">Þe worste man on erþe.
</L>
<PB REF="00000039.tif" N="21"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="80">
<L N="554">¶ And nou þat power hys yȝiue<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS128"><HI REND="I">nou</HI> and <HI REND="I">hys</HI> on erasure, the former very indistinct.</NOTE></L>
<L>Fram bysschoppe to preste,</L>
<L>And so schel al so longe be,</L>
<L N="557">Ase cristyndom schel leste;</L>
<L>Ymete,<MILESTONE N="158a" UNIT="folio"/></L>
<L>Seþþe crist four ous an orþe come,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS129"><HI REND="I">Seþþe</HI>, þþ on erasure.</NOTE></L>
<L N="560">He nolde ous nauȝt for-lete.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="81">
<L N="561">¶ Þaȝ he were inne hys manhode<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS130"><HI REND="I">þaȝ</HI>, ȝ altered from some other letter, probably <HI REND="I">t</HI>.</NOTE></L>
<L>Amanges ous to flotie,</L>
<L>Ȝet nere he nauȝt þanne ous so neȝ,</L>
<L N="564">Ase nou we mowe hym notye</L>
<L>In vode:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS131"><HI REND="I">vode</HI>, MS. <HI REND="I">gode, g</HI> altered from original <HI REND="I">v</HI>.</NOTE></L>
<L>We honorieþ hyne al iholliche</L>
<L N="567">Ine flesch and eke ine blode.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS132"><HI REND="I">blode</HI>, a letter (probably <HI REND="I">u</HI>) erased between <HI REND="I">o</HI> and <HI REND="I">d</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="82">
<L N="568">¶ Wat may amounti þat he wyle</L>
<L>So by-come oure fode?</L>
<L>Chaungeþ he auȝt, ase oþere mete,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS133"><HI REND="I">auȝt</HI>, MS. <HI REND="I">nauȝt, n</HI> over <HI REND="I">a</HI> in a later hand.—<HI REND="I">mete</HI>, MS. <HI REND="I">mote</HI>.</NOTE></L>
<L N="571">In-to oure flesch and blode</L>
<L>By kende?</L>
<L>Nay, ac he chaungeþ ous in hym,</L>
<L N="574">To maky ous gode and hende.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="83">
<L N="575">¶ And ase gode þer his hole mete,<MILESTONE N="22" UNIT="Wright page"/><NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS134">MS. <HI REND="I">hole men mete, men</HI> written above the line in a later hand. The original reading of the MS. seems to have been <HI REND="I">holen</HI>, and in l. 576 <HI REND="I">siken;</HI> the final <HI REND="I">n</HI> is erased, but some faint traces of it are still discernible in <HI REND="I">sike</HI>. For a possible emendation of the corrupt passage see note.</NOTE></L>
<L>And sike hyt by-swikeþ,</L>
<L>So his þe mete dampnacion</L>
<L N="578">To hem þat senne likeþ</L>
<L>To holde;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS135"><HI REND="I">holde</HI> [: <HI REND="I">solde</HI>] = Kt. <HI REND="I">healde</HI> [: <HI REND="I">sealde</HI>].</NOTE></L>
<L>So he hyt tok and his lore,</L>
<L N="581">Iudas, þat ihesus solde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS136"><HI REND="I">holde</HI> [: <HI REND="I">solde</HI>] = Kt. <HI REND="I">healde</HI> [: <HI REND="I">sealde</HI>].</NOTE>
</L>
<PB REF="00000040.tif" N="22"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="84">
<L N="582">¶ Þer-fore ich segge a godes half</L>
<L>To alle cristyne folke</L>
<L>Þat, wanne hy scholle yhouseled be,</L>
<L N="585">Þat hy ne be a-bolke</L>
<L>In prede;</L>
<L>Let ounde and wreþe and coueytyng,</L>
<L N="588">Sleuþe and lestes on-lede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="85">
<L N="589">¶ Nys none of wymman beter ibore</L>
<L>To seint Iohan þe baptyste;</L>
<L>And ȝet he quakede wel arȝ</L>
<L N="592">Þo he touchede crist</L>
<L>Ine þe flomme:</L>
<L>Þanne auȝte we wel aryȝt to be<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS137"><HI REND="I">auȝte</HI>, ȝ above the line.</NOTE><MILESTONE N="158b" UNIT="folio"/></L>
<L N="595">To fange hym on-tromme.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="86">
<L N="596">¶ Þer-fore, ȝef þat ȝe fredeþ ȝou</L>
<L>Þat ȝe ne be nauȝt digne<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS138"><HI REND="I">ȝe</HI>, MS. <HI REND="I">he.—d</HI> in <HI REND="I">digne</HI> on erasure, apparently altered from <HI REND="I">s</HI>.</NOTE></L>
<L>For te be housled wyþ þys body</L>
<L N="599">Ine þissre holy signe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS139"><HI REND="I">þissre</HI>, MS. <HI REND="I">þisþre</HI>.</NOTE></L>
<L>Wyþ-draweþ;</L>
<L>For, wo þat hyȝt takeþ ondygneliche,</L>
<L N="602">Hys iugement he gnaȝeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="87">
<L N="603">¶ May somman segge:—hou schal me so<MILESTONE N="23" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Fram þer houslyng dwelle?</L>
<L>Wanne god self aperteliche</L>
<L N="606">Seiþ ous in þe gospelle—</L>
<L>Wel mende:—<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS140">MS. <HI REND="I">Wel to mende, to</HI> above the line in a later hand.</NOTE></L>
<L>"Who þat eteþ my flesch and drynkeþ my blod</L>
<L N="609">Heþ lyf wiþ-oute ende."</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="88">
<L N="610">¶ Þaȝ þou [ne] take hyȝt wyþ þe mouþe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS141"><HI REND="I">þaȝ</HI>, MS. <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE></L>
<L>Ne myd teþ þer-on ne werche,
</L>
<PB REF="00000041.tif" N="23"/>
<L>Þou takest hyt, man, ȝef þat þou art</L>
<L N="613">A lyme of holy cherche,</L>
<L>To blysse,</L>
<L>Wanne eny prest his messe syngeþ :</L>
<L N="616">Ilief hyt myd ywysse.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="89">
<L N="617">¶ For on hys godes flesch to nemme</L>
<L>Ase mouþe þe mete takeþ,</L>
<L>An-oþer ase þe mete yȝete<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS142">nota</NOTE></L>
<L N="620">In-to þe membres takeþ;</L>
<L>Ac here,</L>
<L>Crist hys þat heued, þe prest þe mouþe,</L>
<L N="623">Þe lymes þat folke i-vere.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS143"><HI REND="I">i-vere, v</HI> in a later hand.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="90">
<L N="624">¶ And ase þe bred to-gadere comþe</L>
<L>Of menye greynys to bake,</L>
<L>And ase þe wyne to-gadere flouþe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS144">nota</NOTE></L>
<L N="627">Of manye grapes ytake,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS145"><HI REND="I">grapes</HI>, MS. <HI REND="I">greyns</HI>.</NOTE></L>
<L>Ilyke,</L>
<L>Cryst and hijs membrys, men,<MILESTONE N="159a" UNIT="folio"/></L>
<L N="630">O body beþe ine mystyke.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="91">
<L N="631">¶ Wet hys mystyke ne mey non wete<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS146"><HI REND="I">wete</HI> on erasure. After <HI REND="I">nō</HI> there is a half-blotted letter resembling <HI REND="I">b</HI>.</NOTE><MILESTONE N="24" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Be no þynge a-founde,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS147"><HI REND="I">afounde</HI> = <HI REND="I">afonde</HI>, OE. <HI REND="I">āfondian</HI>.</NOTE></L>
<L>Bote wanne þer hys o þyng yked,</L>
<L N="634">An oþer to onder-stonde</L>
<L>Þer-inne;</L>
<L>Hy þat aredeþ þyse redeles</L>
<L N="637">Wercheþ by þilke gynne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS148"><HI REND="I">þilke</HI> altered from <HI REND="I">þuke</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="92">
<L N="638">¶ So wane þat body hym hys ked</L>
<L>Of swete ihesu cryst[e],</L>
<L>Me may wel onder-stonde þer</L>
<L N="641">By þulke selue lyste</L>
<L>An oþer :
</L>
<PB REF="00000042.tif" N="24"/>
<L>Cryst and eke alle holy men</L>
<L N="644">O body, my leue broþer.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS149">MS. <HI REND="I">beþ O body, beþ</HI> written in the margin in a later hand.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="93">
<L N="645">¶ Þer-fore god heþ þis sacrement<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS150"><HI REND="I">god</HI>, MS. <HI REND="I">guod, u</HI> over <HI REND="I">o.—heþ</HI>, MS. <HI REND="I">beþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Ymad of suiche þynges</L>
<L>Þat myȝte of manye mak on,</L>
<L N="648">As cryst and hys derlynges</L>
<L>Imonge;</L>
<L>Þenne scholde hy at one be</L>
<L N="651">In loue þat scholde hyt fonge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="94">
<L N="652">¶ Nou onderstand : þe signe her,</L>
<L>Fourme hys of wyne and brede;</L>
<L>Doble hys þat þyng, ryȝt cristes body,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS151"><HI REND="I">Doble</HI> MS. (Wr. <HI REND="I">Noble</HI>).</NOTE></L>
<L N="655">And body of quike and dede.</L>
<L>Ac broþer,</L>
<L>Ȝet ryȝte body þaȝ hyt be þyng,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS152">Read—<HI REND="I">þet þyng, ryȝt body þaȝ hyt be</HI>? See note.</NOTE></L>
<L N="658">Hyȝt hys signe of þat oþer.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="95">
<L N="659">¶ Vor ase þe ryȝte bodyes lemes<MILESTONE N="25" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Habbeþ dyuerse wyke,</L>
<L>So habbeþ ryȝt membrys eke</L>
<L N="662">Of þe body ine mystyke :</L>
<L>Þat weldeþ</L>
<L>Hys honden, men beþ þat wel doþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS153">Colon after <HI REND="I">honden</HI> in MS.</NOTE><MILESTONE N="159b" UNIT="folio"/></L>
<L N="665">Þe fet, þat wel op-heldeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="96">
<L N="666">¶ Alle takeþ þat ryȝt body</L>
<L>Þyse men at hare houslyng,</L>
<L>Ac some to prou, and some to lere,</L>
<L N="669">Ine wyl of seneȝynge</L>
<L>To derye;</L>
<L>Ac one gode aryȝt hyt nomeþ,</L>
<L N="672">Þat body ine hys mysterye.
</L>
<PB REF="00000043.tif" N="25"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="97">
<L N="673">¶ Ac þaȝ we be tokned þer</L>
<L>Ine oure sauueoure,</L>
<L>Ne lef þou nauȝt þe[t] we be þer,</L>
<L N="676">Ne forþe nauȝt of oure</L>
<L>Þat were;</L>
<L>Þaȝ þer be tokned þynges two,</L>
<L N="679">Þer nys bote o þyng þere;</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="98">
<L N="680">¶ And þat hys swete ihesu cryst</L>
<L>Ine flesche and eke ine bloude,</L>
<L>Þat þolede pyne and passyoun,</L>
<L N="683">And diaþ opone þe roude,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS154"><HI REND="I">opone</HI>, MS. <HI REND="I">opene</HI>.</NOTE></L>
<L>Wel soure;</L>
<L>Ne lef non oþer, crysteman,</L>
<L N="686">For safour ne coloure.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="99">
<L N="687">¶ For þat colour, ne þat sauour,<MILESTONE N="26" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ne beþ nauȝt þer inne cryste,</L>
<L>Þaȝ he þer-inne schewe hym</L>
<L N="690">By hys myȝte-folle lyste,</L>
<L>So couþe;</L>
<L>Ne myȝte elles bet be seȝe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS155"><HI REND="I">myȝte = myȝte he</HI>.</NOTE></L>
<L N="693">Ne beter yured inne mouþe.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS156"><HI REND="I">yured</HI>. Over the <HI REND="I">u</HI> there is in the MS. a faint sign, which might be read as ȝ.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="100">
<L N="694">¶ For ȝef he schewed hym in flesch,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS157"><HI REND="I">ȝef, f</HI> in a later hand on erasure.</NOTE></L>
<L>Oþer ine blody þynge,</L>
<L>Hydous hyȝt were to þe syȝte,</L>
<L N="697">And to þe tast wlatynge<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS158"><HI REND="I">tast</HI>, MS. <HI REND="I">cast</HI>.</NOTE></L>
<L>And pyne</L>
<L>Þanne hys hyt betere in fourme of brede,<MILESTONE N="160a" UNIT="folio"/></L>
<L N="700">And eke in forme of wyne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="101">
<L N="701">¶ For bred strengeþ þe herte of man,</L>
<L>And wyn hys herte gledeþ;
</L>
<PB REF="00000044.tif" N="26"/>
<L>And strengþe longeþ þe body,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS159"><HI REND="I">longeþ þe body</HI>, read <HI REND="I">longeþ to þ. b</HI>.?</NOTE></L>
<L N="704">And blice þe saule vedeþ:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS160"><HI REND="I">vedeþ</HI> or <HI REND="I">sedeþ</HI>, with a round <HI REND="I">s</HI>, is the reading of the MS., certainly not <HI REND="I">fedeþ</HI> as printed by Wright.</NOTE></L>
<L>And nede</L>
<L>Þer-fore hys double sacrement,</L>
<L N="707">Of wyne, and eke of brede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="102">
<L N="708">¶ For he ybout heþ oure body,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS161"><HI REND="I">ybout, b</HI> altered from some other letter; after it a faint stroke, which cannot, however, be read as <HI REND="I">r</HI>.</NOTE></L>
<L>In-to os he let hys sinke;</L>
<L>And uor þe saule ine þe blod,</L>
<L N="711">Hys blod he let os drynke.</L>
<L>Nou woste<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS162">The final <HI REND="I">e</HI>'s in <HI REND="I">woste</HI> and <HI REND="I">goste</HI> very indistinct.</NOTE></L>
<L>Wy þer hys double sacrement:</L>
<L N="714">For note of body and goste.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS163">The final <HI REND="I">e</HI>'s in <HI REND="I">woste</HI> and <HI REND="I">goste</HI> very indistinct.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="103">
<L N="715">¶ Ac wen nauȝt þat cryst be to-schift,<MILESTONE N="27" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þaȝ he scheweþ ine boþe;</L>
<L>To wene hys body wyþ-oute blod,</L>
<L N="718">By þa weye ne goþe</L>
<L>To þryfte;</L>
<L>For þer he hys, he hys al yhol,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS164">A dot is put in MS. after the first <HI REND="I">hys</HI>.</NOTE></L>
<L N="721">Ne mey me hym to-schifte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS165"><HI REND="I">me</HI>, MS. <HI REND="I">ine</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="104">
<L N="722">¶ Þeȝ þer te-breke aȝt ine þe mouþ,</L>
<L>Oþer ine þyne honden,</L>
<L>Hyt nas nauȝt he þat hys to-broke;</L>
<L N="725">Ensample þou myȝt fonden:</L>
<L>To-slyfte</L>
<L>A[l þy] myrour þou myȝt fol wel,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS166">After <HI REND="I">A</HI> three letters erased, but traces of them are still visible; the first letter was probably <HI REND="I">l</HI>, the last certainly <HI REND="I">y</HI>. By the side of <HI REND="I">A</HI>, in the margin of the line, is written <HI REND="I">in</HI>, and in the margin of the following line <HI REND="I">þi selue se</HI>, all in a later hand and in smaller characters. See note.</NOTE></L>
<L N="728">Bote nauȝt þe ymage schifte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS167"><HI REND="I">schifte</HI>, MS. <HI REND="I">schefte</HI>.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000045.tif" N="27"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="105">
<L N="729">¶ By þyse ensample þou myȝt yse</L>
<L>He hys ine ech autere<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS168">MS. <HI REND="I">echautere</HI>.</NOTE></L>
<L>Y-hol; þe prest hys messe syngeþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS169">The MS. has a colon after <HI REND="I">Y-hol</HI>.</NOTE></L>
<L N="732">Þeȝ he ne be nauȝt yhere,</L>
<L>Ac wykke,</L>
<L>Ase þer beþ foles suiche fele,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS170"><HI REND="I">suiche, u</HI> altered to <HI REND="I">w</HI> in a later hand.</NOTE><MILESTONE N="160b" UNIT="folio"/></L>
<L N="735">Ysawe al to þykke.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="106">
<L N="736">¶ Ac þaȝ þe prest hys messe do</L>
<L>Inne dedleche senne corse,</L>
<L>Þet sacrement, man, be þou syker,</L>
<L N="739">For hym nys na þe worse;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS171"><HI REND="I">na þe</HI>, MS. <HI REND="I">nase</HI>.</NOTE></L>
<L>For loke,</L>
<L>Þe sacrement nys na þe wors,</L>
<L N="742">Þaȝ þat Iudas hyt toke.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="107">
<L N="743">¶ Ac þaȝ hyt be neuer þe wors,<MILESTONE N="28" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat sacrement an honde,</L>
<L>Þe bone þat swych prest þer byȝt<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS172"><HI REND="I">byȝt</HI> = <HI REND="I">byt</HI>.</NOTE></L>
<L N="746">No stel ne schel hym stonde,</L>
<L>Ac derye;</L>
<L>For he despyseþ ihesu cryst,</L>
<L N="749">Wanne he hym scholde herye.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="108">
<L N="750">¶ Ac ȝyf þou wylt tak hyt to prou<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS173"><HI REND="I">tak hyt</HI> for <HI REND="I">take hyt</HI>.</NOTE></L>
<L>For þe and þyne freende,</L>
<L>Ryȝt repentaunt and ryȝt deuout</L>
<L N="753">Take hys deaþ in þy meende;</L>
<L>Naut lyȝt[e]:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS174"><HI REND="I">lyȝt</HI>[<HI REND="I">e</HI>] = <HI REND="I">lyte</HI>.</NOTE></L>
<L>Þe more þou þenkest so on hys deaþ,</L>
<L N="756">Þe more hys þy meryte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="109">
<L N="757">¶ Manne, wanne þyt takest, ase oþer mete<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS175"><HI REND="I">þyt</HI> = <HI REND="I">þe</HI> (for <HI REND="I">þou</HI>) <HI REND="I">hyt</HI>.</NOTE></L>
<L>In-to þy wombe hyȝt sedlyþ;
</L>
<PB REF="00000046.tif" N="28"/>
<L>Ac ne defiþ nauȝt, ase þy mete</L>
<L N="760">Wyþ þyne flesch medlyþ,</L>
<L>Ac keuereþ</L>
<L>Al oþer wyse, and so þy body</L>
<L N="763">And þy saule hyȝt freuereþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="110">
<L N="764">¶ Nabyd hyȝt nauȝt, ase oþer mete,</L>
<L>Hys tyme of defyynge,</L>
<L>And ryȝt anon hyȝt freuereþ</L>
<L N="767">In þare oundervanginge;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS176">ounderv. or onnderv., but the <HI REND="I">n</HI>-stroke seems to be erased.</NOTE></L>
<L>Destresse</L>
<L>Of syke men, þaȝ hy hyt keste op,<MILESTONE N="161a" UNIT="folio"/></L>
<L N="770">Ne helpþ hyt nauȝt þe lesse.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS177"><HI REND="I">lesse</HI>, MS. <HI REND="I">lasse</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="111">
<L N="771">¶ For yf þe syke man hys gode<MILESTONE N="29" UNIT="Wright page"/></L>
<L>In þe leue of holy cherche,</L>
<L>Þeȝ he hyȝt cast op, hyt bylefþ</L>
<L N="774">Sauuacion to werche</L>
<L>Ryȝt þere;</L>
<L>For al at ones he mey be<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS178">MS. <HI REND="I">he mey be god, god</HI> above the line in a later hand, evidently meant to gloss <HI REND="I">he</HI>, to which it is referred by the mark //.</NOTE></L>
<L N="777">Þer and elles-were.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="112">
<L N="778">¶ He soffreþ wel to be kest op,</L>
<L>And ȝet to be honoured;</L>
<L>Ac he soffreþ (noȝt) to be to-trede,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS179">(<HI REND="I">noȝt</HI>) above the line in a later hand. See note.</NOTE></L>
<L N="781">And of bestes deuoured:</L>
<L>And neade,</L>
<L>Ase he by-leue assayþ in flesch,</L>
<L N="784">He assayþ ine forme of brede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="113">
<L N="785">¶ Þat body hyȝt nys (naȝt) þat þer comþe op,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS180">(<HI REND="I">naȝt</HI>) above the line in a later hand.—<HI REND="I">nys, n</HI> on erasure, probably altered from original <HI REND="I">h</HI>. See note.</NOTE></L>
<L>Ȝef þat a man hyȝt keste;
</L>
<PB REF="00000047.tif" N="29"/>
<L>For al so longe hyt hys þat body,</L>
<L N="788">Ase forme of brede schel leste;</L>
<L>Ine manne,</L>
<L>Ȝet þaȝ þe fourme of brede to-go,</L>
<L N="791">Þat body by-lefþ ȝet þanne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS181"><HI REND="I">ȝet</HI>, Wr. <HI REND="I">hȝet</HI>, but the <HI REND="I">h</HI> is underdotted in MS.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="114">
<L N="792">¶ And ȝyf he passeþ nauȝt fram ous,</L>
<L>Wanne wey aryȝtt hym healdeþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS182"><HI REND="I">wey = we;</HI> three letters erased between <HI REND="I">aryȝtt</HI> and <HI REND="I">hym</HI>.</NOTE></L>
<L>Wat ned hys for to take hym efte,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS183"><HI REND="I">Wat</HI>, MS. <HI REND="I">þat;</HI> the <HI REND="I">e</HI> in <HI REND="I">ned</HI> looks very much like <HI REND="I">o</HI>.</NOTE></L>
<L N="795">Þer wyle he ous so wealdeþ?</L>
<L>For mende</L>
<L>Of hys deþe and hys passyon,</L>
<L N="798">Ase he het atte hys ende.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS184"><HI REND="I">het</HI>, MS. <HI REND="I">heþ hit;</HI> þ in <HI REND="I">heþ</HI> on erasure, <HI REND="I">hit</HI> above the line in a later hand.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="115">
<L N="799">¶ Of pure wete hyt mot be,<MILESTONE N="30" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And eke of pure wyne,</L>
<L>Þet schel be to þys sacrement</L>
<L N="802">Ryȝt of þe grape of wyne</L>
<L>I-lete;</L>
<L>For iesus seyþ þe vygne he hys,<MILESTONE N="161b" UNIT="folio"/></L>
<L N="805">And eke þe greyn of wete.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="116">
<L N="806">¶ And ȝef mannes deuocioun slakeþ,</L>
<L>Wanne he by-healdeþ—</L>
<L>For hyt þinkþ bote oþer bred</L>
<L N="809">An heaȝ þat þe prest healdeþ—</L>
<L>By-þenche hym</L>
<L>Of þe uertue þat þer hys,</L>
<L N="812">Þat non errour adrenche hym;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS185">Some letter (<HI REND="I">n</HI>?) erased before the initial <HI REND="I">a</HI> in <HI REND="I">adrenche</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="117">
<L N="813">¶ And tak en-saumple of þat he kneuþ,</L>
<L>Þe preciouse stone:</L>
<L>Þaȝ he lygge amang oþere ylyche,</L>
<L N="816">Me honoureþ hym alone;</L>
<L>So swete
</L>
<PB REF="00000048.tif" N="30"/>
<L>Mid al þy wyl þer uertue hys,</L>
<L N="819">God self ine sacrement (ymete).<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS186">The MS. has a dot after <HI REND="I">sacrement; ymete</HI> is a later addition. See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="118">
<L N="820">¶ Na more ne greueþ hyt ihesus</L>
<L>Þane sonne itrede in felþe;</L>
<L>Þaȝ eny best deuoured hyt,</L>
<L N="823">Oþer eny oþer onselþe,</L>
<L>Ech screade</L>
<L>Ȝet al so longe hys godes body,</L>
<L N="826">Ase lest þe fourme of breade.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="119">
<L N="827">¶ And al so longe hyt hys blod,<MILESTONE N="31" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ase lest þe forme of wyne;</L>
<L>Nauȝt of fynegre kende chald,</L>
<L N="830">Ne offe water droppyng of wyne,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS187">MS. <HI REND="I">waterdroppymg</HI> or -<HI REND="I">droppying</HI>.</NOTE></L>
<L>Ac trye:</L>
<L>So lyte water schel be me[<HI REND="I">n</HI>]gd,</L>
<L N="833">Þat wyne habbe þe maystrye.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="120">
<L N="834">¶ For water self nys nauȝt þat blod,</L>
<L>Ac hyt hys an-ylyke</L>
<L>To þe folke þat torneþ al to cryst<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS188"><HI REND="I">To þe folke</HI>, MS. <HI REND="I">Ine folke</HI>.</NOTE></L>
<L N="837">Ine þe body of mystyke.</L>
<L>Nou, broþer,</L>
<L>I-lef al þys ine gode fey,</L>
<L N="840">For may no þyng be soþer.</L>
</LG>
</DIV2>

<DIV2 TYPE="part" N="4">
<HEAD>(4) [D]E penitencia.<MILESTONE N="162" UNIT="folio"/></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="121">
<L N="841">WAne man after hys crystendom<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS189"><HI REND="I">Wane</HI>, MS. <HI REND="I">Ane</HI>, with what seems to be a small runic <HI REND="I">w</HI> before it, intended for the rubricator.</NOTE></L>
<L>Heþ auȝt ido wyþ wronge,</L>
<L>Penaunce hyt hys, a sacrement</L>
<L N="844">Þat men scholde fonge,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS190"><HI REND="I">men scholde</HI>, MS. <HI REND="I">scholde men</HI>, with the mark // before and after <HI REND="I">scholde</HI>.</NOTE></L>
<L>And mote.
</L>
<PB REF="00000049.tif" N="31"/>
<L>Penaunce heþ maneres þre,</L>
<L N="847">Þorȝ sorȝe, schryfte, and edbote.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="122">
<L N="848">¶ Þy sorwe for þyne senne, man,</L>
<L>Mot be ine gode wylle,</L>
<L>Þat hy ne be nauȝt ine wanhope,</L>
<L N="851">Þat made Iudas to spylle;</L>
<L>Ac crye</L>
<L>Mercy to swete ihesu cryst,</L>
<L N="854">Mid wyl to lete folye.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="123">
<L N="855">¶ And ȝet þy wylle mot be so gret,<MILESTONE N="32" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And ine so gode faye,</L>
<L>Þat þou wenst þou noldest seneȝi eft,</L>
<L N="858">Þer-fore þeȝ þou scholdest deye</L>
<L>Ine wytte;</L>
<L>For ȝef þou woldest for deaþ hyt do,</L>
<L N="861">Þy sorȝe hys al to lyte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="124">
<L N="862">¶ Þeȝ sorȝe hele man a-non</L>
<L>Of velþ of sennes slyme,</L>
<L>Ȝet þanne were hyt nauȝt inouȝ</L>
<L N="865">Þe for [t]e sorwy on tyme,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS191"><HI REND="I">for te</HI> = for to.</NOTE></L>
<L>Ac euere,</L>
<L>Ase longe ase, man, þy lyf ylest,</L>
<L N="868">Elles senne may keuere.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="125">
<L N="869">¶ For so, man, senne greueþ in þe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS192"><HI REND="I">greueþ</HI>, grows; cp. <HI REND="I">kneuþ</HI>, p. 29, l. 813; <HI REND="I">fleuþ</HI>, p. 97, l. 343. It is difficult to decide whether the MS. has <HI REND="I">greueþ</HI> or <HI REND="I">groueþ</HI>, and in l. 871 <HI REND="I">grewen</HI> or <HI REND="I">growen</HI>.</NOTE></L>
<L>And eke in alle þyne,</L>
<L>Ase wed schel growen ouer þe corn,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS193"><HI REND="I">Ase</HI>, MS. <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE></L>
<L N="872">Wyþ-oute medicyne</L>
<L>Of sorȝe.</L>
<L>Nou her-on þenche, man, day and nyȝt,<MILESTONE N="164b" UNIT="folio"/></L>
<L N="875">An euen and a morwe.
</L>
<PB REF="00000050.tif" N="32"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="126">
<L N="876">¶ Þench, þourȝ þy senne þou hest ilore</L>
<L>Þy blys of heuene ryche,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS194"><HI REND="I">þy</HI>, read <HI REND="I">þe</HI>?</NOTE></L>
<L>And hest iwreþed þane kyng<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS195"><HI REND="I">hest</HI>, MS. <HI REND="I">heþ</HI>.</NOTE></L>
<L N="879">Þat non hys yliche;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS196">Read—<HI REND="I">þat non hys hys</HI> (or <HI REND="I">hym</HI>) <HI REND="I">yliche</HI>?</NOTE></L>
<L>And here</L>
<L>Þou hest of-serued dygnelyche</L>
<L N="882">Þe pyne of helle vere.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="127">
<L N="883">¶ Draȝ into mende þet hydous siȝt<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS197"><HI REND="I">hydous</HI>, the final <HI REND="I">s</HI> altered from some other letter, probably <HI REND="I">r.—siȝt</HI> added by a later hand.</NOTE><MILESTONE N="33" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Of deade men a bere,</L>
<L>Þat nadde neuer deade ibe,</L>
<L N="886">Ȝef senne of adam nere;</L>
<L>Bye drytte,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS198"><HI REND="I">drytte</HI>, MS. <HI REND="I">drytteȝ</HI>.</NOTE></L>
<L>Ȝet þou aȝtest habbe more hydour</L>
<L N="889">Of þyne oȝene vn-ryȝte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="128">
<L N="890">¶ Myd sucher sorȝe schryfte, man,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS199"><HI REND="I">schryfte</HI> = <HI REND="I">schryf þe</HI>.</NOTE></L>
<L>Wel stylle, and no þyng loude;</L>
<L>For repentaunce ondeþ þe hel,</L>
<L N="893">And schreft hyt mot out-croude<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS200"><HI REND="I">croude</HI>, suggested by Stratmann; MS. <HI REND="I">treude</HI>.</NOTE></L>
<L>Al clene:</L>
<L>For ȝef aȝt lefþ þat croude myȝt,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS201"><HI REND="I">croude</HI>, suggested by Stratmann; MS. <HI REND="I">treude</HI>.</NOTE></L>
<L N="896">God so þou schelt ywenne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS202">MS. <HI REND="I">guod</HI> (or <HI REND="I">goud</HI>), <HI REND="I">u</HI> written over <HI REND="I">o</HI>; in the margin <HI REND="I">uo</HI> in a later hand.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="129">
<L N="897">¶ Ne non ne may hym schryue aryȝt,</L>
<L>Bote ȝef he hym by-þoȝte</L>
<L>Of sennes þat he heþ ydo,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS203"><HI REND="I">heþ</HI>, MS. <HI REND="I">beþ</HI>.</NOTE></L>
<L N="900">And hys lyf al þorȝ-soȝte</L>
<L>To kenne;
</L>
<PB REF="00000051.tif" N="33"/>
<L>Ac manie desper to þe prest<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS204"><HI REND="I">manie, i</HI>-stroke wanting in MS.—<HI REND="I">desper</HI> (Wr. <HI REND="I">dosper</HI>), the first <HI REND="I">e</HI> looking very much like <HI REND="I">o</HI>.</NOTE></L>
<L N="903">Al one by seȝe of senne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS205">MS. <HI REND="I">Al hou</HI> (underdotted) <HI REND="I">one</HI>. See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="130">
<L N="904">¶ And vnderstand þat al ihol</L>
<L>Mot be þy schryfte, broþer;</L>
<L>Naȝt þar-of a kantel to a prest,</L>
<L N="907">And a kantel to an-oþer;</L>
<L>And þanne</L>
<L>Tele, ȝef þou myȝt by-þenche þe,<MILESTONE N="163a" UNIT="folio"/></L>
<L N="910">Wet, hou, and wer, And wanne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS206">Dots in MS. after <HI REND="I">Wet, hou</HI>, and <HI REND="I">wer</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="131">
<L N="911">¶ And ȝef þou wylt, man, þorȝ þy schryft<MILESTONE N="34" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Lat þy senne al a-drouȝe,</L>
<L>Ne wynd þou naut þy senne ine selke,</L>
<L N="914">Ac telle out al þat rouȝe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS207"><HI REND="I">Ac</HI>, MS. <HI REND="I">At</HI>.</NOTE></L>
<L>Tys laȝe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS208"><HI REND="I">Tys</HI> = <HI REND="I">To hys</HI>.</NOTE></L>
<L>Ȝef þou wenst deie, and nast no prest,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS209"><HI REND="I">deie</HI>, the initial <HI REND="I">d</HI> not quite distinct, resembling <HI REND="I">s</HI>.</NOTE></L>
<L N="917">Schryf þe to anoþer felawe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="132">
<L N="918">¶ Ac þat ne schalt þou neuere do,</L>
<L>Bote þe wantrokye of lyue;</L>
<L>And ȝef þou comste to lyue aȝen,</L>
<L N="921">Eft þrof þou most þe scryue</L>
<L>To preste,</L>
<L>Þat heþ power to assoyly þe,</L>
<L N="924">Þorȝ power of þe greste.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="133">
<L N="925">¶ Þaȝ man on tyme ihealde be<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS210"><HI REND="I">þaȝ</HI>, MS. <HI REND="I">ȝaȝ</HI>.</NOTE></L>
<L>To schryue hym a ȝere,</L>
<L>To schryue hym wanne he seneȝed heþ,</L>
<L N="928">Wel syker þyng hyt were,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS211"><HI REND="I">syker</HI>, read <HI REND="I">sykerer</HI>?</NOTE></L>
<L>And mete,</L>
<L>Wald ȝef he sodeynlyche deiþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS212">nota [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L N="931">And wald he hyt for-ȝete.
</L>
<PB REF="00000052.tif" N="34"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="134">
<L N="932">¶ For wanne man sodeynleche deiþ,</L>
<L>Hys þoȝt þe sorȝe troubleþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS213"><HI REND="I">troubleþ</HI>, MS. <HI REND="I">tumbleþ</HI>.</NOTE></L>
<L>And senne ony-schryue wanne he uor-ȝet,</L>
<L N="935">Hys senne þer-be doubleþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS214"><HI REND="I">þer-be</HI> = <HI REND="I">þer-by</HI>.</NOTE></L>
<L>To nusy;</L>
<L>For mytter senne þat he dede</L>
<L N="938">Þe sleuþe hine wyle acusy.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="135">
<L N="939">¶ Man, schryf þe, and wonde none schame,<MILESTONE N="35" UNIT="Wright page"/></L>
<L>For-wy hyt hys to donne;</L>
<L>A lytel schame hys betere her,</L>
<L N="942">Þane ouer-moche eft-sone</L>
<L>To crefte</L>
<L>By-uore god a domesday,<MILESTONE N="163b" UNIT="folio"/></L>
<L N="945">Amang al godes schefte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="136">
<L N="946">¶ For þaȝ man moȝe isauued be</L>
<L>Þorȝ bare repentaunce,</L>
<L>Wanne he ne may to schryfte come,</L>
<L N="949">Ȝef hym valleþ þat chaunce</L>
<L>So holde,</L>
<L>Ȝet ne may he nauȝt y-sauued be,</L>
<L N="952">Be he hym schriue wolde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS215"><HI REND="I">Be</HI>, read <HI REND="I">Bote</HI> ( = but)? Cf. however Zupitza's note to l. 7853 of the <HI REND="I">Romance of Guy of Warw</HI>., 15th cent. version.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="137">
<L N="953">¶ Þer-fore þy schryfte, man, schel be</L>
<L>Wyþ-oute stoneynge,</L>
<L>Myd herte loȝ, and, ȝef þou myȝt,</L>
<L N="956">Myd þyn eȝene wepynge;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS216">nota [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L>In treuþe,</L>
<L>Þet þer be non ypocrysye,</L>
<L N="959">Bote repentaunce and reuþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="138">
<L N="960">¶ And ȝyf þat þou to schryfte comst<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS217"><HI REND="I">comst</HI>, MS. <HI REND="I">comff</HI>.</NOTE></L>
<L>Ine þyse manere to fa[y]re,
</L>
<PB REF="00000053.tif" N="35"/>
<L>Þe schryft-uader þat uarþ aryȝt</L>
<L N="963">Schal be wel de-bonayre</L>
<L>And loȝe;</L>
<L>He schel wystlyche þy senne hele,</L>
<L N="966">Bet þane he wolde hys owe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="139">
<L N="967">¶ Ȝef he þe schel anoye aȝt,<MILESTONE N="36" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Hyt wyle of-þenche hym sore;</L>
<L>And oþer-wyl anoye he mot,</L>
<L N="970">Wanne he scheweþ þe lore</L>
<L>Of helþe,</L>
<L>Ase mot þe leche ine uoule sores,</L>
<L N="973">Wanne he royneþ þe felþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="140">
<L N="974">¶ Þer-fore ȝe mote þolyen hyt</L>
<L>Wyþ-oute alle manere tole,</L>
<L>And do þer-by ententyflyche,</L>
<L N="977">Ȝyf ȝe wolleþ be hole</L>
<L>To liue;</L>
<L>And to a betere be leaue goþ,<MILESTONE N="164a" UNIT="folio"/></L>
<L N="980">Ȝef ȝoure prest can nauȝt schryue.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="141">
<L N="981">¶ Te [þe] mo prestes þat þart ischryue<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS218"><HI REND="I">Te</HI> [<HI REND="I">þe</HI>] = <HI REND="I">To</HI> [<HI REND="I">þe</HI>].</NOTE></L>
<L>Myd alle y-hole schryfte,</L>
<L>Þe clenner þert a-ȝens god,</L>
<L N="984">And of þe more þryfte;</L>
<L>Nauȝt nyce,</L>
<L>Ȝef hyt ne be nauȝt to þy prest</L>
<L N="987">Malice ne preiudice.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="142">
<L N="988">¶ Wanne man hys repentaunt ischriue,</L>
<L>He scholde don ed-bote;</L>
<L>And þe ferste hys, þat he by-fle</L>
<L N="991">Chypeans, of sennes rote;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS219"><HI REND="I">Chypeans</HI>, or <HI REND="I">Chypeaus</HI>, is the reading of the MS., which is evidently corrupt. So is also <HI REND="I">by-flek</HI> in l. 993. For a possible emendation of the whole passage, see note.</NOTE></L>
<L>Ase quances,
</L>
<PB REF="00000054.tif" N="36"/>
<L>He þat by-flek wel lecherye</L>
<L N="994">Bi-ulekþ foule continaunce.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="143">
<L N="995">¶ Edbote hys dede after god conseyl<MILESTONE N="37" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Of gosslich medicine,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS220"><HI REND="I">gosslich</HI>, MS. <HI REND="I">gofflich = gostlich</HI>.</NOTE></L>
<L>Wanne senne sor y-clensed hys,</L>
<L N="998">To þolye a lytel pyne</L>
<L>Þet frete,</L>
<L>Þat he ne be þer-uore iwrete<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS221"><HI REND="I">iwrete</HI> for <HI REND="I">iurete, ifrete</HI>.</NOTE></L>
<L N="1001">In purgatoryes hete.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="144">
<L N="1002">¶ Þre maner peyne man a-fangeþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS222"><HI REND="I">a-fangeþ</HI>, <HI REND="I">a</HI> dotted out in MS.</NOTE></L>
<L>For hys senne nede;</L>
<L>Bene hys þat on, þat oþer fastyng,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS223"><HI REND="I">Bene</HI>, MS. <HI REND="I">Senne</HI>.—<HI REND="I">þat oþer</HI>, MS. <HI REND="I">þ</HI><HI REND="sup">t</HI><HI REND="I">oþer</HI></NOTE></L>
<L N="1005">Þe þrydde hys almesdede;</L>
<L>Ac woste,</L>
<L>Bene hys and edbote yset<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS224"><HI REND="I">Bene</HI>, MS. <HI REND="I">Sene.—and</HI>, read <HI REND="I">ase</HI>?</NOTE></L>
<L N="1008">For senne do ine goste.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="145">
<L N="1009">¶ For senne in flesch</L>
<L>vestyng heþ þe flesch loþe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS225"><HI REND="I">heþ</HI> might be read <HI REND="I">beþ</HI> in MS.; see note.</NOTE></L>
<L>Ac elmesdede senne bet</L>
<L N="1012">Of gost and flesche boþe;</L>
<L>For þencheþ</L>
<L>Þet almesdede senne quenkeþ,<MILESTONE N="164b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1015">Ase water þat fer a-quencheþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="146">
<L N="1016">¶ To byddyng contemplacion<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS226">In MS. there are dots after <HI REND="I">byddyng, contempl., wryte, predic</HI>. and <HI REND="I">won</HI>.</NOTE></L>
<L>Longeþ rede and wryte,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS227">In MS. there are dots after <HI REND="I">byddyng, contempl., wryte, predic</HI>. and <HI REND="I">won</HI>.</NOTE></L>
<L>To here predicacioun won,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS228">In MS. there are dots after <HI REND="I">byddyng, contempl., wryte, predic</HI>. and <HI REND="I">won</HI>.</NOTE></L>
<L N="1019">Lore, and herte smyte,</L>
<L>And werche<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS229"><HI REND="I">werche</HI>, MS. <HI REND="I">wreche</HI>.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000055.tif" N="37"/>
<L>Dedes to ȝyue deuocioun</L>
<L N="1022">To men ine holy cherche.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="147">
<L N="1023">¶ Knewelyng, trauayl, baruot go,<MILESTONE N="38" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Wolle-ward and wakynge,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS230"><HI REND="I">Wolle, o</HI> very much like <HI REND="I">e</HI> in MS.</NOTE></L>
<L>Discipline and lyte mete,</L>
<L N="1026">Þes longeþ to vestynge;</L>
<L>And here,</L>
<L>Pelgrymage and beddyng hard,</L>
<L N="1029">Flesch fram lykynge te arere.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="148">
<L N="1030">¶ Ȝeue, and lene, and conseil,</L>
<L>Cloþyng, herberȝ, and fede,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS231">Dots in MS. after <HI REND="I">Cloþyng</HI> and <HI REND="I">syke</HI>.</NOTE></L>
<L>Vysyty syke and prysones,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS232">Dots in MS. after <HI REND="I">Cloþyng</HI> and <HI REND="I">syke</HI>.</NOTE></L>
<L N="1033">And helpe pouere at nede,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS233">nota [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L>Muknesse</L>
<L>For to uor-ȝeuene trespas,</L>
<L N="1036">Tak dedes of elmesse.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="149">
<L N="1037">¶ And seue ȝer þou scholdest, man,</L>
<L>O dea[d]lyche senne pyny;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS234"><HI REND="I">pyny</HI>, MS. <HI REND="I">peyny</HI>.</NOTE></L>
<L>Þer-uore al þat þe prest þe hat<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS235"><HI REND="I">hat</HI>, MS. <HI REND="I">hast</HI>.</NOTE></L>
<L N="1040">To done schalt þou nauȝt fyny,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS236"><HI REND="I">fyny</HI> in a later hand. Immediately after <HI REND="I">fyny</HI>, there follow in the MS. the concluding lines of the next stanza—<HI REND="I">For ȝyf þou to lyte peyne hest</HI>, and so on. The wanting portion of this, and the beginning of the following stanza are written at the bottom of the next page, and are marked with an .a. and bb. Corresponding letters after <HI REND="I">fyny</HI> show where the lines are to be inserted.</NOTE></L>
<L>Ac more,</L>
<L>For onneaþe hys þer eny prest<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS237"><HI REND="I">onneaþe</HI>, MS. <HI REND="I">onmeaþe</HI> (for <HI REND="I">onnicaþe</HI>?).</NOTE></L>
<L N="1043">Þat peyne set so sore.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="150">
<L N="1044">¶ For hy habbeþ uisyk of men,<MILESTONE N="165" UNIT="foot folio"/></L>
<L>Hy more sette þe lesse;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS238"><HI REND="I">more</HI>, read <HI REND="I">moȝe</HI>? or <HI REND="I">mote</HI>?</NOTE>
</L>
<PB REF="00000056.tif" N="38"/>
<L>And betere hys forte apeched be<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS239"><HI REND="I">for</HI>, MS. <HI REND="I">ffor.—te</HI> on erasure.</NOTE></L>
<L N="1047">Of more forȝefnesse</L>
<L>Þane wreche;</L>
<L>For ȝyf þou to lyte peyne hest,<MILESTONE N="164b" UNIT="foot folio"/></L>
<L N="1050">Purgatorye hyt schal eche.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="151">
<L N="1051">¶ And ȝet þer hys anoþer cas<MILESTONE N="39" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat prestes ȝyuet so lyte</L>
<L>Penaunce: þaȝ me telle ham</L>
<L N="1054">Ryȝt moche of sennes wyte,</L>
<L>Ine mone,</L>
<L>Me mot ham legge lytel on,<MILESTONE N="165a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1057">Oþer hy nolde do none.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="152">
<L N="1058">¶ Beter hys þat hy a lyte do<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS240"><HI REND="I">Beter</HI>, MS. <HI REND="I">Seter</HI>.</NOTE></L>
<L>Her ine obedience,</L>
<L>And foluelle þat remenaunt</L>
<L N="1061">Ine purgatoryes tense</L>
<L>Eft-sone;</L>
<L>Nys nauȝt god to uor-lete a man</L>
<L N="1064">Þat eny-þing hys wyl bone.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS241"><HI REND="I">eny-þing</HI>, MS. <HI REND="I">eny ying.—wyl bone</HI>? See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="153">
<L N="1065">¶ Þe bydde ich, broþer, be nauȝt loþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS242"><HI REND="I">loþ</HI>, þ on erasure.</NOTE></L>
<L>To do penaunce here;</L>
<L>For ȝet þer hys here som reles,</L>
<L N="1068">So nys nauȝt ine þe uere</L>
<L>Areyned,</L>
<L>Ne þorȝ þe ryȝt-uolnesse of god</L>
<L N="1071">Nys no sen onipeynid.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS243"><HI REND="I">onipeynid, ouipeynid</HI> MS.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="154">
<L N="1072">¶ Man, wane þou seneȝyst, þre þou dest,</L>
<L>Þou wreþest god almyȝty,</L>
<L>To holy cherche on-bouxam þart,</L>
<L N="1075">Makest þy selue on-ryȝty:</L>
<L>Þos mote<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS244">MS. <HI REND="I">þos ȝe mote, ȝe</HI> in a later hand above the line.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000057.tif" N="39"/>
<L>Make þy pes wyþ alle þre</L>
<L N="1078">Sorwe, schryfte, and edbote.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="155">
<L N="1079">¶ Man[y] takeþ þys sacrement,<MILESTONE N="40" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And geþ a-wey on-digne,</L>
<L>For he ne schryfþ nauȝt of þet þyng,</L>
<L N="1082">Bote of þe bare signe</L>
<L>To wynne.</L>
<L>Þe signe hys þat hys boute ydo,<MILESTONE N="165b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1085">Þat þynge hys grace bynne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="156">
<L N="1086">¶ Two þynges her-wyþ-ynne beþ,</L>
<L>For-ȝefþe, and repentynge;</L>
<L>Ac repentaunce hys signe also</L>
<L N="1089">Of sennys for-ȝeuyng:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS245"><HI REND="I">for-ȝeuyng</HI>, MS. <HI REND="I">forheuyng</HI>.</NOTE></L>
<L>Certayne,</L>
<L>For so may man repenti hym,</L>
<L N="1092">Þat þer uolȝeþ no peyne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="157">
<L N="1093">¶ Þat was iked wel inne þe þef</L>
<L>Ope caluaryes felde,</L>
<L>Þo he escusede ihesu cryst,</L>
<L N="1096">And hym gelty gan ȝelde</L>
<L>Mid sourwe;</L>
<L>He deide and come to paradys,</L>
<L N="1099">Na-bod he nauȝt fort a morwe.</L>
</LG>
</DIV2>

<DIV2 TYPE="part" N="5">
<HEAD>(I. 5) [D]E uncione extrema.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS246">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="158">
<L N="1100">SAcrement of an-Eliing</L>
<L>Nou her ich wolle telle,</L>
<L>Þat man uangeþ wane he ne wenþ</L>
<L N="1103">No lenge he myȝte dwelle</L>
<L>A lyue;</L>
<L>Þe bodyes euel þat libbe mey,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS247"><HI REND="I">libbe mey</HI>, MS. <HI REND="I">libbe ne mey, ne</HI> in a later hand above the line.</NOTE></L>
<L N="1106">And sone, hit mey to-dryue.
</L>
<PB REF="00000058.tif" N="40"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="159">
<L N="1107">¶ Many for de-faute deiþe<MILESTONE N="41" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Of þer anelyynge;</L>
<L>And ȝyf hys saule after hys deþe</L>
<L N="1110">Soffrey harde pynynge<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS248"><HI REND="I">Soffrey</HI>, read <HI REND="I">Soffreþ</HI>, or <HI REND="I">Soffry</HI> (subjunct.).</NOTE></L>
<L>In fere,</L>
<L>So scholde hy nauȝt, hedde he ihed</L>
<L N="1113">Ryȝt elyynge here.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="160">
<L N="1114">¶ For seint iames, in hys bok,</L>
<L>Wysseþ wyd gode mende</L>
<L>Þat, ȝyf eny by-falþe ryȝt syke,</L>
<L N="1117">Þe prest he scholde of-sende</L>
<L>To hys ende;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS249"><HI REND="I">ende</HI>, read <HI REND="I">ynne</HI>?</NOTE></L>
<L>And he schel elye hym wyþ ele,<MILESTONE N="166a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1120">Hys sauement to wynne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="161">
<L N="1121">¶ Seynt iame seyþe þat orysoun</L>
<L>Of þer holy by-leue</L>
<L>Of hijs siknesse helþe wynþe,</L>
<L N="1124">Þat no fend schal reue</L>
<L>Þe helþe;</L>
<L>And ȝef þat he ine sennys be,</L>
<L N="1127">For-ȝeue hys him þat felþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="162">
<L N="1128">¶ Þys his, broþer, and gret confort</L>
<L>For for-ȝetene sennes,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS250">A later hand has written <HI REND="I">fer</HI> over <HI REND="I">for</HI> in <HI REND="I">for-ȝetene.—sennes</HI>, MS. <HI REND="I">synnes</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat oure foman aredy haueþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS251"><HI REND="I">foman, fo</HI> above the line in a later hand.</NOTE></L>
<L N="1131">Aȝeynys þat we goþ hennes,</L>
<L>Ta-tuite;</L>
<L>Ac ȝef we aryȝt anelede beþ,</L>
<L N="1134">Hyȝt gayneþ ham wel lyte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS252"><HI REND="I">lyte</HI>, MS. <HI REND="I">lytel</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="163">
<L N="1135">¶ Ac þanne hys man aryȝt aneled,<MILESTONE N="42" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Wanne he myd wyl hyt takeþ,
</L>
<PB REF="00000059.tif" N="41"/>
<L>Myd by-leue of deuocioun,</L>
<L N="1138">And repentaunce makeþ</L>
<L>So digne;</L>
<L>And ȝyf he hyt oþere wyse fangeþ,</L>
<L N="1141">Ne takeþ ha bote þe syngne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="164">
<L N="1142">¶ For þe sygne of þys sacrement</L>
<L>Þe elyyng ys boute;</L>
<L>Þat þyngge hys alleggaunce of euel,</L>
<L N="1145">To lyf ȝef he schel loute;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS253">In the margin, by the side of <HI REND="I">To lyf</HI>, is written in a later hand <HI REND="I">oþer diaþ</HI>, to be inserted after <HI REND="I">lyf</HI>, as indicated by the usual marks of insertion.</NOTE></L>
<L>And hennes</L>
<L>Þaȝ he wende, þat þyng is eke</L>
<L N="1148">Alleggaunce of hys sennes.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="165">
<L N="1149">¶ And ȝet me schal anelye a man,</L>
<L>Þaȝ þat he lese hys speche;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS254"><HI REND="I">þaȝ</HI>, MS. <HI REND="I">þar</HI>.</NOTE></L>
<L>For wet he þencheþ in hys mod</L>
<L N="1152">Ne may ous no man teche;</L>
<L>Ac stronge</L>
<L>He mot habbe deuocioun,<MILESTONE N="166b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1155">Þet schel a-ryȝt hyt fonge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="166">
<L N="1156">¶ Þer-fore þis children eleþ me nauȝt,</L>
<L>Ne forþe none wode,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS255">MS. <HI REND="I">Ne none</HI> (expuncted).</NOTE></L>
<L>For hy ne conne mende haue</L>
<L N="1159">Of þilke holy gode;</L>
<L>Ac fonge</L>
<L>Þe wode mey þat sacrement,</L>
<L N="1162">Wane reles comeþ amonge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="167">
<L N="1163">¶ A prest mot do þys sacrement,<MILESTONE N="43" UNIT="Wright page"/></L>
<L>For-why hyȝt hys wel werþe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS256"><HI REND="I">werþe</HI>, MS. <HI REND="I">worþe</HI>.</NOTE></L>
<L>And þat seyde seynt Iames wel,</L>
<L N="1166">Þer-wyle he ȝede an erþe;</L>
<L>ȝe hit hedde
</L>
<PB REF="00000060.tif" N="42"/>
<L>Þo ich a lite her a-boue</L>
<L N="1169">Þes holye wordes redde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="168">
<L N="1170">¶ Þe matyre of þis sacrement<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS257"><HI REND="I">matyre, y</HI> written on original <HI REND="I">e</HI>.</NOTE></L>
<L>Hys ryȝt þe oylle allone;</L>
<L>And wanne þe bisschop blesseþ hyt,</L>
<L N="1173">Baume ne me[<HI REND="I">n</HI>]gþ he none<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS258">MS. <HI REND="I">Baume þer wiþ ne, þer wiþ</HI> being written over the line in a later hand.</NOTE></L>
<L>Þer-inne;</L>
<L>For baume tokneþ lyues loos,</L>
<L N="1176">Oyle, mercy to wynne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="169">
<L N="1177">¶ For wanne man deiþ, he let his lyf</L>
<L>Þer þe god los by-houeþ;</L>
<L>Ac senne, ȝef he farþe aryȝt,</L>
<L N="1180">To bi-reusy he proueþ;</L>
<L>To oure lorde</L>
<L>Mercy he cryþ, and biddeþ hym</L>
<L N="1183">Mercy and misericorde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="170">
<L N="1184">¶ Þe wordes þat þer beþ ised,</L>
<L>Hyt beþ wordes of sealþe,</L>
<L>For hy biddeþ þe sike man</L>
<L N="1187">Of alle his sennes helþe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS259">MS. <HI REND="I">healþe</HI>, the <HI REND="I">a</HI> being dotted out.</NOTE></L>
<L>In mende</L>
<L>Þer-to me an-eleþ þe wyttes fyȝf,<MILESTONE N="167a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1190">And feȝet, and breste, and lenden.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="171">
<L N="1191">¶ And for þe lecherye syȝt<MILESTONE N="44" UNIT="Wright page"/></L>
<L>In lenden of þe manne,</L>
<L>And, ase þe bok ous seyþ, hy sit</L>
<L N="1194">Inne nauele of þe wymman[e]:</L>
<L>To hele,</L>
<L>Me schel þe mannes lenden anelye,</L>
<L N="1197">Þe nauele of þe femele.
</L>
<PB REF="00000061.tif" N="43"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="172">
<L N="1198">¶ Þys beþ þe wordes wane me aneleþ:—</L>
<L>"By þisse an-eliinge,</L>
<L>And be hijs milse, for-ȝyue þe god<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS260">nota [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L N="1201">Al þine senneȝynge</L>
<L>Mid eyen";</L>
<L>And so he seyþ be al hys lymes</L>
<L N="1204">Þat scholle þe oyle dreȝen.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="173">
<L N="1205">¶ Caracter, þet is prente ycliped,</L>
<L>Nys non of eliinge,</L>
<L>Ne furþ of penaunce ne þe mo,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS261"><HI REND="I">furþ</HI> on erasure in a later hand.—<HI REND="I">ne</HI> added over the line by a later scribe.</NOTE></L>
<L N="1208">Nof housel, nof spousynge,</L>
<L>In þede;</L>
<L>For man ofter þane ones takeþ</L>
<L N="1211">Þe sacremens for nede.</L>
</LG>
</DIV2>

<DIV2 TYPE="part" N="6">
<HEAD>(I. 6) [D]E ordinibus ecclesiasticis.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS262">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<DIV3 TYPE="section">
<LG TYPE="stanza" N="174">
<L N="1212">NOu her we mote, ine þis sarmon,</L>
<L>Of ordre maky saȝe,</L>
<L>Þet was by-tokned suiþe wel<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS263"><HI REND="I">þet</HI>, MS. <HI REND="I">þer</HI>.</NOTE></L>
<L N="1215">Wylom by þe ealde lawe</L>
<L>To agynne,</L>
<L>Þo me made godes hous,</L>
<L N="1218">And ministres þer-inne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="175">
<L N="1219">¶ God ches folk specialliche<MILESTONE N="45" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Hys holy folk amonge;</L>
<L>Þat was þe kenred of leuy,</L>
<L N="1222">Offyce for to fonge</L>
<L>Ase broþeren,</L>
<L>For to seruy ine godes house<MILESTONE N="167b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1225">By-fore alle þe noþeren.
</L>
<PB REF="00000062.tif" N="44"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="176">
<L N="1226">¶ To segge hys 'leuy' an englysch,</L>
<L>'Fram þe noþeren ytake';</L>
<L>So beþ of ordre itake men,</L>
<L N="1229">Ase wyte fram þe blake</L>
<L>Of lyue :</L>
<L>Gode ȝeue al yordrede men</L>
<L N="1232">Wolde aryȝt her-of schryue.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="177">
<L N="1233">¶ Ase þer beþ of þe holy gost</L>
<L>Ȝeftes ryȝt folle seuene,</L>
<L>So þer beþ ordres folle seuene,</L>
<L N="1236">Þat made cryst of heuene</L>
<L>An erþe,</L>
<L>And hedde hys ek ine hys monheþ,</L>
<L N="1239">To keþen hy wel werþe.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS264">MS. : <HI REND="I">þt wer' To ke þen hy : wel werþe</HI>. The words <HI REND="I">þt wer</HI>' are written in the margin in a later hand. They are to be inserted after <HI REND="I">hy</HI>, as the scribe has intimated by putting a colon before <HI REND="I">þt</HI>, and a corresponding one after <HI REND="I">hy</HI>. The space between <HI REND="I">ke</HI> and <HI REND="I">þen</HI> is a little wider than that between <HI REND="I">To</HI> and <HI REND="I">ke</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="178">
<L N="1240">¶ Þe ferste hys 'doreward' ycleped,</L>
<L>Þe secunde 'redynge,'</L>
<L>Þe þrydde hys icleped 'coniurement'</L>
<L N="1243">Aȝenys þe foule þynge</L>
<L>to werie þe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS265">The original reading of the MS. was <HI REND="I">þe greste</HI>, which is really the bob-verse of the next stanza, erroneously anticipated by the scribe. A later revisor struck it out, or found it already struck out, and wrote above it what I read <HI REND="I">to werie þe</HI>. Mr. Wright has printed <HI REND="I">wersiexe</HI>; but this is an error, evidently owing to the fact that the protracted upward stroke of the long s of <HI REND="I">greste</HI> happens to come in between the letters <HI REND="I">r</HI> and <HI REND="I">i</HI> in <HI REND="I">werie</HI>, while the oblique tag attached to the top of the long s crosses the þ of <HI REND="I">þe</HI>. For the true reading see note.</NOTE></L>
<L>Þe ferþe 'acolyt' hys to segge y-wys,</L>
<L N="1246">Tapres to bere wel worþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="179">
<L N="1247">¶ Þe ordre fifte ycleped hys<MILESTONE N="46" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þe ordre of 'sudeakne,'
</L>
<PB REF="00000063.tif" N="45"/>
<L>And hys þe syxte al-so ycleped</L>
<L N="1250">Þe holy ordre of 'dekene';</L>
<L>(And) þe greste<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS266">Omit <HI REND="I">And</HI> (see preceding footnote). The bob-verse left out here by the original scribe has been supplemented by the later revisor.</NOTE></L>
<L>Þe seuen[d]e hys, and hys yclyped</L>
<L N="1253">Þe holy ordre of 'prest[e].'</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="180">
<L N="1254">¶ Ine þe elde lawe synagoge ferst<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS267">ff. See note.</NOTE></L>
<L>God let the ordres werche,</L>
<L>And þat was sched of þat hys lyȝt</L>
<L N="1257">Nou wroȝt ine holy cherche;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS268"><HI REND="I">wroȝt</HI>, MS. <HI REND="I">wryt</HI>; Zupitza <HI REND="I">worȝt</HI>.</NOTE></L>
<L>Iuere</L>
<L>Ich schel telle hou hyt was þer,<MILESTONE N="168a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1260">And hou hyt hys now here.</L>
</LG>
</DIV3>

<DIV3 TYPE="section" N="1">
<HEAD>(I. 6. i) [D]E hostiariis.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS269">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="181">
<L N="1261">INe þe ealde lawe dore-ward</L>
<L>Lokede dore and gate,</L>
<L>Þat þer ne scholde on-clene þyng</L>
<L N="1264">Ryȝt non entry þer-ate,</L>
<L>Wel couþe:</L>
<L>So doþ þes dore-wardes ek</L>
<L N="1267">Ine holy cherche nouþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="182">
<L N="1268">¶ And ȝef eny oþer hyt doþ,</L>
<L>Nys hyt ordre, ac ileaue<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS270">Dot in MS. after <HI REND="I">ordre</HI>.</NOTE></L>
<L>To helpe, wane þer nede iualþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS271"><HI REND="I">helpe</HI>, MS. <HI REND="I">helþe</HI>.</NOTE></L>
<L N="1271">Ac me ne schal nauȝt reaue</L>
<L>Þe office,</L>
<L>Wyþ-oute leue to don hyt :</L>
<L N="1274">Ne be no man so nice.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="183">
<L N="1275">¶ Þe bisschop, wanne he ordreþ þes,<MILESTONE N="47" UNIT="Wright page"/><NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS272">MS. <HI REND="I">þes clerekes (clerekes</HI> added in margin by a later scribe).</NOTE></L>
<L>Takþ hym þe cherche keyȝe,
</L>
<PB REF="00000064.tif" N="46"/>
<L>And seyþ :—"takeþ and doþ fol wel,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS273"><HI REND="I">doþ</HI>, MS. <HI REND="I">doþeþ</HI>.</NOTE></L>
<L N="1278">Ase, wane ȝe scholle deye,</L>
<L>Scholde ȝelde</L>
<L>Acounte of þet hys þer-onder clos :"</L>
<L N="1281">Hardyst þet, wo-so hyt felde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS274"><HI REND="I">Hardyst</HI>, read <HI REND="I">Hard ys</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="184">
<L N="1282">¶ Ine þe temple swete ihesus</L>
<L>Þyse ordre tok at ones,</L>
<L>Þo þat he makede a baleys,</L>
<L N="1285">And bet out for þe nones,</L>
<L>Ymene,</L>
<L>Þo þat bouȝte and sealde ine godes hous,</L>
<L N="1288">Þat hys a hous of bene.</L>
</LG>
</DIV3>

<DIV3 TYPE="section" N="2">
<HEAD>(I. 6. ii) [D]E lectoribus<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS275">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="185">
<L N="1289">NOu ich habbe of þe ferste yteld,</L>
<L>Þat oþer wyl ich trye.</L>
<L>Ine þe alde laȝe þe redere</L>
<L N="1292">Rede þe prophessye,</L>
<L>By wokke;</L>
<L>So schulle þe rederes now<MILESTONE N="168b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1295">Hyrede, and conne on-lowke.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS276"><HI REND="I">Hy</HI>, MS. <HI REND="I">By</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="186">
<L N="1296">¶ Þer-fore, ere hy þys ordre haue,</L>
<L>Me schel hy wel assaye,</L>
<L>Of þat hy redeþ þat hy wel</L>
<L N="1299">Ham conne aueye;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS277"><HI REND="I">Ham</HI>, MS. <HI REND="I">Ram</HI>.</NOTE></L>
<L>For-bede</L>
<L>Oþe-ren to reden schal me noȝt,</L>
<L N="1302">Ac soffry hyt for nede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="187">
<L N="1303">¶ Þyse ordre swete ihesu cryst<MILESTONE N="48" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Kedde wel þat he hadde,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS278">Read <HI REND="I">hedde, redde</HI>.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000065.tif" N="47"/>
<L>Þo he toke ysaies bok</L>
<L N="1306">Ine þe synagoge, and radde<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS279">Read <HI REND="I">hedde, redde</HI>.</NOTE></L>
<L>Wet welle.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS280">See note.</NOTE></L>
<L>Wet he þer redde, þou myȝt se</L>
<L N="1309">Ine seynt lukes god-spelle.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="188">
<L N="1310">¶ Þe bysschop, wenne he ordreþ þes,</L>
<L>Þe redyng bok hym takeþ,</L>
<L>And seyþ :—"tak and by-come redere</L>
<L N="1313">Of word þat of god smakeþ;</L>
<L>And blice</L>
<L>Schelt habbe ase god prechour,</L>
<L N="1316">Ȝef þou wolt do þyne offyce."<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS281"><HI REND="I">do</HI> over the line in a later hand.</NOTE></L>
</LG>
</DIV3>

<DIV3 TYPE="section" N="3">
<HEAD>(I. 6. iii) [D]E exorcistis.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS282">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="189">
<L N="1317">ÞE þrydde ordre [hys] coniurement,</L>
<L>And was ine þe ealde laȝe</L>
<L>To dryue out deuelyn out of men</L>
<L N="1320">Fram god þat were draȝe</L>
<L>Alyue;</L>
<L>Þanne he mot habbe a clene gost,</L>
<L N="1323">Þat schal þe on-clene out-dryue.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="190">
<L N="1324">¶ Þe bisschop, wane he ordreþ þes,</L>
<L>Takþ ham bok of Cristnynge,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS283"><HI REND="I">Takþ</HI>, MS. <HI REND="I">Take</HI>.</NOTE></L>
<L>Oþer of oþer coniuremens</L>
<L N="1327">Aȝeyns þe foule þynge,</L>
<L>And seggeþ :—<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS284"><HI REND="I">seggeþ</HI> [: <HI REND="I">biggeþ</HI>], see note.</NOTE></L>
<L>"Takeþ power to legge hand<MILESTONE N="169a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1330">Ouer ham þat fendes op biggeþ."<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS285"><HI REND="I">seggeþ</HI> [: <HI REND="I">biggeþ</HI>], see note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="191">
<L N="1331">¶ Þyse ordre, swete ihesu cryst<MILESTONE N="49" UNIT="Wright page"/></L>
<L>kedde Wel þat he hedde,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS286"><HI REND="I">kedde</HI> in MS. at the end of the preceding line, with a dot before it and another one after it.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000066.tif" N="48"/>
<L>Þo he drof deuelen out of men</L>
<L N="1334">Þat hym wel sore dredde.</L>
<L>Þe apryse</L>
<L>Ine þe elde laȝe hyt ferst by-gan<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS287"><HI REND="I">laȝe</HI>, MS. <HI REND="I">leȝe</HI>, added over the line.</NOTE></L>
<L N="1337">Kyng salomon, þe wyse.</L>
</LG>
</DIV3>

<DIV3 TYPE="section" N="4">
<HEAD>(I. 6. iv) [D]E accolitis.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS288">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="192">
<L N="1338">ÞE Ordre ferþe, accolyt hys,</L>
<L>To bere tapres alyȝte,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS289"><HI REND="I">alyȝte</HI> is Varnhagen's emendation of the MS. reading <HI REND="I">aboute</HI>, to which a later hand has added <HI REND="I">wiȝt riȝt</HI>.</NOTE></L>
<L>Wanne me schel rede þe gospel,</L>
<L N="1341">Oþer offry oure dryte,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS290">MS. <HI REND="I">offry to oure dryte</HI> ( = <HI REND="I">dryȝte</HI>), <HI REND="I">to</HI> added over the line.</NOTE></L>
<L>To þenche</L>
<L>Þat þet lyȝt by-tokneþ þat lyȝt</L>
<L N="1344">Þet noþyng may quenche.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="193">
<L N="1345">¶ And wanne þat he yordred hys,</L>
<L>Þe bisschop schel hym teche</L>
<L>Hou he schel lokke cherche lyȝt,</L>
<L N="1348">And wyne and water areche</L>
<L>To synge;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS291"><HI REND="I">synge</HI>, see note.</NOTE></L>
<L>In tokne, taper and crowet</L>
<L N="1351">To hand me schal hym brynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="194">
<L N="1352">¶ Þet þys ordre hedde ihesus</L>
<L>We habbeþ wel a-founde,</L>
<L>By þet he seyde :—"ich [a]m þat lyȝt</L>
<L N="1355">Of alle þer wordle rounde</L>
<L>A-boute;</L>
<L>Wo-so lokeþ, ne geþ he nauȝt derk,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS292"><HI REND="I">so</HI> added over the line.—<HI REND="I">ne</HI> altered from <HI REND="I">me</HI>, the first stroke having been erased.</NOTE></L>
<L N="1358">Ac lyȝt ine lyues route."
</L>
<PB REF="00000067.tif" N="49"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="195">
<L N="1359">¶ Ine þe elde temple tokne was<MILESTONE N="50" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Of þe ordre of acolytes,</L>
<L>Þo certeyne men lyȝte þat lyȝt,</L>
<L N="1362">Ase þe laȝe ȝef þe rytes</L>
<L>So brode;</L>
<L>Of weche lyȝt hys ywryte<MILESTONE N="169b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1365">Ine þe boke of exode.</L>
</LG>
</DIV3>

<DIV3 TYPE="section" N="5">
<HEAD>(I. 6. v.) [D]E subdiaconis.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS293">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="196">
<L N="1366">ÞE ordre fifte, sudeakne hys,</L>
<L>Þat chastete en-ioy[n]eþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS294"><HI REND="I">enioyneþ</HI> [: <HI REND="I">aloyneþ</HI>, MS. <HI REND="I">aolyneþ</HI>] suggested by Zupitza.</NOTE></L>
<L>For sudeakne bereþ þe chalys</L>
<L N="1369">To þe auter and aloyneþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS295"><HI REND="I">enioyneþ</HI> [: <HI REND="I">aloyneþ</HI>, MS. <HI REND="I">aolyneþ</HI>] suggested by Zupitza.</NOTE></L>
<L>Ande weldeþ</L>
<L>Al bare, and eke þe corperaus</L>
<L N="1372">Onder þe deakne uealdeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="197">
<L N="1373">¶ Ine þe alde lawe y-hote hyt hys,</L>
<L>Þat hy ham scholde clensy</L>
<L>Þat bere þat uessel of god,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS296"><HI REND="I">bere</HI>, MS. <HI REND="I">þere</HI>, þ in a different hand, altered from some other letter.</NOTE></L>
<L N="1376">And myd water bensy :</L>
<L>By ryȝtte,</L>
<L>Clenne schel he in herte be</L>
<L N="1379">Þat schal þe chalys diȝte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="198">
<L N="1380">¶ And wanne þat he yordred hys,</L>
<L>He takeþ þe chalys bare,</L>
<L>And he auangeþ a crowet eke,</L>
<L N="1383">And a towaylle nare</L>
<L>Iuere;</L>
<L>For he schel honden helde weter</L>
<L N="1386">Þat serueþ to þe autere.
</L>
<PB REF="00000068.tif" N="50"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="199">
<L N="1387">¶ Þo hym wyþ a schete ihesus<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS297">In the margin of the MS., above <HI REND="I">ihesus</HI>, a later hand has written <HI REND="I">touwayle</HI>, to be inserted before <HI REND="I">schete</HI>, but evidently meant to replace or gloss it.</NOTE><MILESTONE N="51" UNIT="Wright page"/></L>
<L>After soper bygerte,</L>
<L>And water in ta bacyn<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS298">The verb is wanting here; perhaps, we may supply <HI REND="I">keste. in ta = in to a</HI>.</NOTE></L>
<L N="1390">Myd a wel mylde herte,</L>
<L>And wesschte</L>
<L>Al hys apostlene ueet,</L>
<L N="1393">Þos ordre forþe he lesschte.</L>
</LG>
</DIV3>

<DIV3 TYPE="section" N="6">
<HEAD>(I. 6. vi.) [D]E diaconis.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS299">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="200">
<L N="1394">NOu of þe sixte telle ich schel,</L>
<L>Þat hys þe ordre of deakne,</L>
<L>Þet hys of more perfeccioun</L>
<L N="1397">Þane hys ordre of sudeakne;</L>
<L>He bryngeþ</L>
<L>To honde þet þe prest schel haue,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS300"><HI REND="I">haue</HI> written twice in MS., the second crossed out.</NOTE><MILESTONE N="170a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1400">Wanne he þe masse singeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="201">
<L N="1401">¶ Ine þe ealde lawe beren hy</L>
<L>Þe hoche of holy crefte,</L>
<L>And nou þe stole a-fongeþ hy</L>
<L N="1404">Ope here scholder lefte,</L>
<L>To agynne,</L>
<L>And so for þane trauaylle her</L>
<L N="1407">Þe ryȝt half for to wynne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="202">
<L N="1408">¶ And at ordres auangeþ hy</L>
<L>Þe bok of þe godspelle,</L>
<L>For þan, to rede þe gospel,</L>
<L N="1411">And sarmoun for to telle,</L>
<L>Ta-wak<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS301"><HI REND="I">Ta-wak</HI> for <HI REND="I">Ta-waky = to awaky</HI>.</NOTE></L>
<L>Hy þet slepeþ ine senne slep,</L>
<L N="1414">Amendement to maky.
</L>
<PB REF="00000069.tif" N="51"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="203">
<L N="1415">¶ Þyse ordre swete ihesu cryst<MILESTONE N="52" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ine hys trauayle kedde,</L>
<L>Þo he prechinde þet folk</L>
<L N="1418">To ryȝtte weye ledde;</L>
<L>Þe þridde<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS302"><HI REND="I">þridde</HI>, MS. <HI REND="I">þredde</HI>.</NOTE></L>
<L>Was, þo he wakede hym self</L>
<L N="1421">Þe apostles for to bydde.</L>
</LG>
</DIV3>

<DIV3 TYPE="section" N="7">
<HEAD>(I. 6. vii.) [D]E presbiteris.</HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="204">
<L N="1422">ÞE seuende ordre hys of þe prest,</L>
<L>An hys icleped þe ealde,</L>
<L>Bote nauȝt of ȝeres, ac of wyt,</L>
<L N="1425">Ase holy wryt ous tealde;</L>
<L>For ȝeres</L>
<L>Ne makeþ so nauȝt þane prest ald,</L>
<L N="1428">Ac sadnesse of maneres.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="205">
<L N="1429">¶ And wanne he y-ordred hys,</L>
<L>Hym falþ an holy gyse :</L>
<L>Hys honden beþ anoynte boþe</L>
<L N="1432">Þorȝ-out a crowche wyse,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS303"><HI REND="I">crowche:</HI> in the MS. there is a stroke discernible between the letters <HI REND="I">c</HI> and <HI REND="I">r</HI>, which led Mr. Wright to print <HI REND="I">cirowche</HI>.</NOTE></L>
<L>Ta-fonge</L>
<L>Þer-inne godes oȝen flesch,<MILESTONE N="170b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1435">Þat fode is to þe stronge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="206">
<L N="1436">¶ He takþ þe helye inne of eyþer half<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS304"><HI REND="I">helye inne</HI>, see note.</NOTE></L>
<L>Yioyned atte breste,</L>
<L>Þet no god hap ne heȝi hyne,</L>
<L N="1439">Ne non harm hyne don deste</L>
<L>In mode,</L>
<L>Ac þenche on hym þat þolede deaþ</L>
<L N="1442">For ous op-one þe roude.
</L>
<PB REF="00000070.tif" N="52"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="207">
<L N="1443">¶ He takþ þe chalys wyþ þe wyne,<MILESTONE N="53" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And brede of þe pateyne;</L>
<L>He heþ power to sacry hyt,</L>
<L N="1446">And þet þrof hys þer seyne<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS305">See note.</NOTE></L>
<L>Wel trewe.</L>
<L>Inne þe elde lawe þe ordre agan,</L>
<L N="1449">Ine tokne of þyssere newe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="208">
<L N="1450">¶ Cryst kedde þat he hys a prest</L>
<L>Ryȝt in double manere :</L>
<L>Þat on, þo he sacrede hys body,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS306"><HI REND="I">sacrede</HI>, MS. <HI REND="I">sacreded</HI>.</NOTE></L>
<L N="1453">Þer he set atte sopere;</L>
<L>Þet oþer,</L>
<L>Þo he an rode offrede hys body<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS307"><HI REND="I">an rode</HI>, MS. <HI REND="I">ā ro de, u</HI> erased between <HI REND="I">o</HI> and <HI REND="I">d</HI>.</NOTE></L>
<L N="1456">For ous, my leue broþer.</L>
</LG>
</DIV3>

<DIV3 TYPE="section">
<HEAD>[D]E prima tonsura.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS308">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="209">
<L N="1457">TO þys ordre crounebet<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS309">Read <HI REND="I">To þyse ordres?—crounebet</HI>, read <HI REND="I">crounement</HI>? See note.</NOTE></L>
<L>Ys an apparyllyng,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS310"><HI REND="I">apparyllyng</HI>, MS. <HI REND="I">apparyblyng</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat hys in holy cherche y-cleped wel</L>
<L N="1460">Þe furste scherynge<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS311">1459-1460. Read <HI REND="I">þat hys in holy cherche wel Ycleped þe f. sch</HI>.?</NOTE></L>
<L>Of clerke;</L>
<L>Clerke hys to segge an englysch,</L>
<L N="1463">'Eyr of godes werke.'<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS312"><HI REND="I">werke</HI>, MS. <HI REND="I">worke</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="210">
<L N="1464">¶ Ac godes werk an erþe was</L>
<L>Þe puple for to teche;</L>
<L>And also þourȝ hys holy deþe</L>
<L N="1467">Of sennes he was leche :</L>
<L>Þes werkes</L>
<L>Men takeþ after ihesu cryst,<MILESTONE N="171a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1470">Wanne hy by-comeþ clerkes.
</L>
<PB REF="00000071.tif" N="53"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="211">
<L N="1471">¶ And ȝyf hy douþ wel hare deuer<MILESTONE N="54" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ine þysse heritage,</L>
<L>Ne may hem falle after þys lyf</L>
<L N="1474">Non oun-worþ desparage;</L>
<L>To wysse,</L>
<L>Ryȝt ymarissched schelle hy be</L>
<L N="1477">In heuene-ryche blysse.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="212">
<L N="1478">¶ Þe croune of clerke y-opened hys,</L>
<L>Tokneþ þe wyl to heuene,</L>
<L>Þet habbe mot þat entri schel</L>
<L N="1481">Into eny of þe seuene;</L>
<L>And sedder</L>
<L>Tokneþ, ase he ine ordre aryst,</L>
<L N="1484">Þet hys þe croune breddour.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS313">1482-84. See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="213">
<L N="1485">¶ Þer drof bischop hys dignete</L>
<L>To maky þulke seuene;</L>
<L>And hyt by-tokneþ þane bisschop</L>
<L N="1488">In þe bisschopriche of heuene</L>
<L>So werthe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS314">MS. <HI REND="I">wrethe</HI>.</NOTE></L>
<L>Was vicary þe pope hys<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS315">MS. <HI REND="I">Was and hys þe pope vicary,—and</HI> added over the line by a later hand; after <HI REND="I">hys, po</HI> is dotted out.</NOTE></L>
<L N="1491">I-maked here an erþe.</L>
</LG>
</DIV3>

<DIV3 TYPE="section">
<LG TYPE="stanza" N="214">
<L N="1492">¶ Þyse ordres to þys sacrement<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS316"><HI REND="I">þyse</HI>, MS. <HI REND="I">þyþe;</HI> for this and the following lines see note.</NOTE></L>
<L>By ryȝte longi scholle,</L>
<L>And þat mo be þat gode beþ,</L>
<L N="1495">Þes makeþ al þat folle</L>
<L>Be astente;</L>
<L>Þer-fore ich abbe ondo ȝou þos<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS317"><HI REND="I">þos</HI>, read <HI REND="I">þys</HI>?</NOTE></L>
<L N="1498">For þyse sacrement[e].
</L>
<PB REF="00000072.tif" N="54"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="215">
<L N="1499">¶ And nou ich wolle ondo þys eft<MILESTONE N="55" UNIT="Wright page"/></L>
<L>By þe wey of mystyke;</L>
<L>For crystene man hys godes hous:</L>
<L N="1502">Hye mote habbe wyke<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS318"><HI REND="I">Hye</HI>, see note.</NOTE></L>
<L>Þer-inne,</L>
<L>Nou lestlich schel ich on-louke þys,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS319"><HI REND="I">lestlich</HI> altered from <HI REND="I">lett ich</HI>, which is still quite distinct in MS.—<HI REND="I">ich</HI> (written i<HI REND="sup">c</HI>) after <HI REND="I">schel</HI> added over the line. See note.</NOTE></L>
<L N="1505">Ase god wyle grace ȝyue.<MILESTONE N="171b" UNIT="folio"/></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="216">
<L N="1506">¶ Þet ine-wyt hys þe dore-ward,</L>
<L>Þe doren wyttes fyue;</L>
<L>He schel loky wel bysylyche,</L>
<L N="1509">Þat no lykynge in dryue</L>
<L>Þat stencheþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS320"><HI REND="I">stencheþ</HI>, MS. <HI REND="I">stenkeþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Þet inwyt hys þe reddere eke</L>
<L N="1512">Þat holy lore þencheþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="217">
<L N="1513">¶ Þet inne-wyt dryfþ þe fend a-wey</L>
<L>Myd meende of crystes pyne;</L>
<L>Þet inwyt lyȝt þer saule lyȝt</L>
<L N="1516">Myd þeawes gode and fyne;</L>
<L>To hele,</L>
<L>Þet inwyt wescht þe felþe awey,</L>
<L N="1519">And greydeþ þe fessele.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="218">
<L N="1520">¶ Þet inwyt redeþ þat gospel,</L>
<L>Wane hyt hereþ crystes lore;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS321"><HI REND="I">hereþ</HI>, MS. <HI REND="I">herereþ</HI>.</NOTE></L>
<L>And ȝet þer-to hys charge hyt berþ</L>
<L N="1523">Of left half swyþe sore,</L>
<L>To abyde</L>
<L>After þys lyf þe heuene blys,</L>
<L N="1526">And krefte þe ryȝt[e] syde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="219">
<L N="1527">¶ Þat inwyt hys þe masse prest,<MILESTONE N="56" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat ine þe herte slakeþ
</L>
<PB REF="00000073.tif" N="55"/>
<L>Þane auter of deuocioun,</L>
<L N="1530">Wane man hys bene makeþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS322"><HI REND="I">bene</HI>, first <HI REND="I">e</HI> resembling <HI REND="I">o</HI> in MS.</NOTE></L>
<L>No lesse</L>
<L>Nys hyt, wane man stedeuast by-lefþ,</L>
<L N="1533">Sacrement of þe messe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="220">
<L N="1534">¶ On inwyt mey al þys wel do,</L>
<L>And ine þe manne werche,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS323">Between <HI REND="I">manne</HI> and <HI REND="I">werche, to</HI> added over the line by a later hand; the <HI REND="I">r</HI> in <HI REND="I">werche</HI> on erasure.</NOTE></L>
<L>Ase on may al þys ordres haue</L>
<L N="1537">Ryt wel in holy cherche;</L>
<L>Ase here,</L>
<L>Ȝef her nys suiche mynystre non,<MILESTONE N="172a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1540">Þys temple stent iuere.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS324"><HI REND="I">iuere</HI> ( = <HI REND="I">i</HI>[<HI REND="I">n</HI>] <HI REND="I">fēre</HI>), MS. <HI REND="I">euere</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="221">
<L N="1541">¶ Þer-fore ech man þat crystene hys,</L>
<L>Hys wyttes loky fyue,</L>
<L>And þenche op-an þe lore of god,</L>
<L N="1544">And fendes fram hym dryue,</L>
<L>And lyȝte</L>
<L>Myd gode þewes al hys lyf,</L>
<L N="1547">And þer-to do hys myȝte;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS325"><HI REND="I">do, d</HI> altered from <HI REND="I">t</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="222">
<L N="1548">¶ And wessche and greydy hys fessel,</L>
<L>And do trewlyche hys charge,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS326"><HI REND="I">do</HI> altered from <HI REND="I">to</HI>.</NOTE></L>
<L>And make offrynge of hys beden,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS327"><HI REND="I">make</HI>, MS. <HI REND="I">maked</HI>.</NOTE></L>
<L N="1551">Myd wil do elmesse large:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS328"><HI REND="I">wil do</HI>, MS. <HI REND="I">wel to</HI>.</NOTE></L>
<L>Þys wyke</L>
<L>By þys ȝe iseoþ how ech mey do</L>
<L N="1554">Ine manere of mystyke.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="223">
<L N="1555">¶ Þe signe hys of þys sacrement<MILESTONE N="57" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þe bisschopes blessynge,
</L>
<PB REF="00000074.tif" N="56"/>
<L>Forþ myd þe admynystracioun</L>
<L N="1558">Þat he deþ atte ord[r]ynge;</L>
<L>And grace</L>
<L>Of wyt and of auctoryte</L>
<L N="1561">Þet þyng hys ine þe place.</L>
</LG>
</DIV3>

</DIV2>

<DIV2 TYPE="part" N="7">
<HEAD>(I. 7) [D]E matrimonio.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS329">[<HI REND="I">in margin</HI>]</NOTE></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="224">
<L N="1562">HEr longeþ nou to þys sarmon</L>
<L>Of spousyng for to werche,</L>
<L>Þet hys þe tokne of þe ioynyng</L>
<L N="1565">of Gode and holy cherche;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS330"><HI REND="I">of</HI> in MS. at the end of the preceding line.</NOTE></L>
<L>And woste,</L>
<L>Ryȝt holy cherche ycleped hys</L>
<L N="1568">Þat holy folk ine goste.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="225">
<L N="1569">¶ And ase þer mot atter spousyng</L>
<L>Be ryȝt a-sent of boþe,</L>
<L>Of man and of þer wymman ek,</L>
<L N="1572">Yn loue and nauȝt y loþe,</L>
<L>I-lyche</L>
<L>By-tuixe god and holy folk<MILESTONE N="172b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1575">Loue hys wel trye and ryche.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="226">
<L N="1576">¶ Þanne aȝte men here wyues loue,</L>
<L>Ase god doþ holy cherche;</L>
<L>And wyues nauȝt aȝens men</L>
<L N="1579">Non on-wrestnesse werche,</L>
<L>Ac þo-lye,</L>
<L>And nauȝt onwrest op-sechen hy,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS331"><HI REND="I">onwrest, e</HI> hardly to be distinguished from <HI REND="I">o. — sechen</HI>, MS. <HI REND="I">sechem</HI>.</NOTE></L>
<L N="1582">Ne tounge of hefede holye.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="227">
<L N="1583">¶ Ine wlessche ioyneþ man and wyf,<MILESTONE N="58" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Children to multeplye;
</L>
<PB REF="00000075.tif" N="57"/>
<L>And god haþ taken oure flesch</L>
<L N="1586">Of þe mayde marye;</L>
<L>Wel ferren</L>
<L>Þerof springeþ þet holye stren<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS332"><HI REND="I">springeþ</HI>, the <HI REND="I">r</HI> added above the <HI REND="I">i</HI>.</NOTE></L>
<L N="1589">I-lykned to þe sterren.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="228">
<L N="1590">¶ Wel fayr þanne hys þys sacrement,</L>
<L>And marye was by-gonne</L>
<L>Þo hyt by-gan ine paradys,</L>
<L N="1593">Are adam were y-wonne</L>
<L>To senne;</L>
<L>Ac þo changede to uylenye<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS333"><HI REND="I">þo</HI>, altered to <HI REND="I">so</HI>.</NOTE></L>
<L N="1596">Þat stat of man-kenne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="229">
<L N="1597">¶ For ȝef he hedde ihealde hym,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS334"><HI REND="I">he</HI> written above the line (in a later hand?).</NOTE></L>
<L>Ase god hym hedde y-maked,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS335"><HI REND="I">y-maked, y</HI> added above the line by a later hand.</NOTE></L>
<L>He hedde y-brout forþe hys bearm-team</L>
<L N="1600">Wyþ-oute senne ismaked.</L>
<L>Wet þanne?</L>
<L>Ȝet holy stren by-tokned hys</L>
<L N="1603">By strenyng of þe mane.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="230">
<L N="1604">¶ Hyt was god self þat spousyng ferst<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS336">Dots in MS. before and after <HI REND="I">ferst</HI>.</NOTE></L>
<L>In paradys[e] sette;</L>
<L>Þe fend hyt was þat schente hyt al</L>
<L N="1607">Myd gyle and hys abette,</L>
<L>Wrancheuel:</L>
<L>Spousoþ scheawyþ wet god þer dede;<MILESTONE N="173a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1610">Hordom, wat dede þe deuel.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS337"><HI REND="I">Hordom</HI>, MS. <HI REND="I">Hourdom</HI>, but the <HI REND="I">u</HI> seems to have been crossed out.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="231">
<L N="1611">¶ For wanne man draȝþ to hordom,<MILESTONE N="59" UNIT="Wright page"/></L>
<L>He let hys ryȝt[e] spouse;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS338"><HI REND="I">He</HI> crossed out in MS., and the abbreviation for <HI REND="I">and</HI> written in the margin.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000076.tif" N="58"/>
<L>So dede adam ine paradys</L>
<L N="1614">Hys ryȝt[e] lord of house,</L>
<L>Of heuene:</L>
<L>Þe gode forhorede þe fend</L>
<L N="1617">Wyþ hys blaundynge steuene.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="232">
<L N="1618">¶ Þat deþ þat god menteyneþ wel<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS339"><HI REND="I">wel</HI> in MS. at the beginning of the following line.</NOTE></L>
<L>Ryȝt spousyng her an erþe,</L>
<L>And euer mo schel go to schame</L>
<L N="1621">Hordom, and þet hys werþe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS340"><HI REND="I">werþe</HI>, MS. <HI REND="I">worþe</HI>.</NOTE></L>
<L>I-lome</L>
<L>Ȝhet some weneþ ligge in spoushoþ,</L>
<L N="1624">And liþe ine hordome.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="233">
<L N="1625">¶ Þer-fore ich wylle telle ȝou</L>
<L>Þe lore of ryȝt spousynge,</L>
<L>Þat ȝe ne take horedom,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS341"><HI REND="I">ȝe</HI>, MS. <HI REND="I">he</HI>.</NOTE></L>
<L N="1628">Wanne takeþ weddynge.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS342">Read—<HI REND="I">Wanne</HI> ȝe <HI REND="I">t. w</HI>.?</NOTE><NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS343">notabile</NOTE></L>
<L>Nou lestneþ</L>
<L>Þe lore al of þe laȝe y-wryte</L>
<L N="1631">Þat holy cherche festneþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="234">
<L N="1632">¶ Ase to god, hyt were y-now</L>
<L>Þat bare assent oof boþe,</L>
<L>Wyþ-oute speche and by-treuþynge,</L>
<L N="1635">And alle manere oþe.—</L>
<L>And speche?</L>
<L>Þer mote be speche, of hare assent</L>
<L N="1638">Holy cherche to teche.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="235">
<L N="1639">¶ And ȝef þe man oþer þat wyf<MILESTONE N="60" UNIT="Wright page"/></L>
<L>By cheaunce doumbe were,</L>
<L>Ȝef [me] may wyten hare assent</L>
<L N="1642">By soum oþer abere,</L>
<L>And deaue,
</L>
<PB REF="00000077.tif" N="59"/>
<L>Hy mowe be wedded wel ȝeng<MILESTONE N="173b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1645">By holy cherche leue.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="236">
<L N="1646">¶ Two manere speches beþ iwoned</L>
<L>Þer two men for to nomene,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS344"><HI REND="I">þer two</HI>, read <HI REND="I">Þer-to</HI>?</NOTE></L>
<L>Þat one of þyng þat hys nou,</L>
<L N="1649">Þat oþer of te comene,</L>
<L>Wel couþe:</L>
<L>"Her ich þe take" wordes beþ</L>
<L N="1652">Of þyng þat hijs nouþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="237">
<L N="1653">¶ And ȝef me seyþe :—"ich wille þe haue,</L>
<L>And þer-to treuþe plyȝte,"</L>
<L>He spekeþ of þyng þat his to come,</L>
<L N="1656">Þat scholde be myd ryȝte</L>
<L>Of treuþe;</L>
<L>Ac þat ferste ne faylleþ nauȝt,</L>
<L N="1659">Þat oþer may for sleuþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="238">
<L N="1660">¶ And ȝyf an oþer treuþeþ seþe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS345">Between <HI REND="I">treuþeþ</HI> and <HI REND="I">seþe</HI> there is a blank in MS.; <HI REND="I">þe</HI> in <HI REND="I">seþe</HI> is written in a later hand.</NOTE></L>
<L>Wyþ word of þat hys nouþe,</L>
<L>Þe ferste dede halte beþ,</L>
<L N="1663">Ne be hy nase couþe,</L>
<L>As none,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS346">1662-64. See note.</NOTE></L>
<L>Bote ȝef þer folȝede þat treuþyng</L>
<L N="1666">A ferst flesch ymone.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS347"><HI REND="I">flesch ymone</HI>, read <HI REND="I">flesches ymone</HI>, or <HI REND="I">fleschlich ymone;</HI> but cp. also p. 62, l. 1747.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="239">
<L N="1667">¶ For þet compleþ þet spoushod<MILESTONE N="61" UNIT="Wright page"/></L>
<L>After þe by-treuþyng,</L>
<L>Þat hyt ne may [nauȝt] be ondon</L>
<L N="1670">Wyþ none wyþ-seggynge,</L>
<L>By ryȝte;</L>
<L>And þaȝ hyt were her ondo,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS348"><HI REND="I">þaȝ</HI>, MS. <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE></L>
<L N="1673">Hyȝt halt wyþ oure dryȝte.
</L>
<PB REF="00000078.tif" N="60"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="240">
<L N="1674">¶ And her may treuþyng be ondo</L>
<L>Þorwe fal[s]nesse of partye,</L>
<L>And for de-faute of witnessyng,</L>
<L N="1677">Wyþ wrang and trycherye;</L>
<L>I-lome</L>
<L>Me weddeþ suyche, and liggeþ so<MILESTONE N="174a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1680">For þan ine hordome.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS349">Between <HI REND="I">þan</HI> and <HI REND="I">ine</HI> the space of two or three letters left empty in MS.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="241">
<L N="1681">¶ Ne hyȝt ne may no man ondo</L>
<L>By lawe none kennes,</L>
<L>And so by-leueþ euer-mo<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS350"><HI REND="I">by-leueþ</HI>, read <HI REND="I">by-lefþ hyt</HI>?</NOTE></L>
<L N="1684">Fort oþer wendeþ hennes:</L>
<L>Þon-wyse</L>
<L>So bryngeþ hem in suche peryl,</L>
<L N="1687">Þat hy ne mowe aryse.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="242">
<L N="1688">¶ Ac ȝef eny hys ine þe cas,</L>
<L>Redich þat he be chaste;</L>
<L>And ȝyf hys make mone craueþ,</L>
<L N="1691">Ine leyser oþer in haste,</L>
<L>Lykynde,</L>
<L>He moȝt hyȝt do wyþ sorye mod</L>
<L N="1694">And—skyle wert—wepynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="243">
<L N="1695">¶ Ȝyt he mot gret penaunce do<MILESTONE N="62" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þe dayes of hys lyue,</L>
<L>And ȝet þe more, ȝef [he] haþ maked</L>
<L N="1698">An hore of hys wyf[e],<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS351">The spelling <HI REND="I">wyfe</HI> [: <HI REND="I">lyue</HI>] occurs, p. 67, l. 1899.</NOTE></L>
<L>Þat ere</L>
<L>Ȝef þat he hedde y-wedded hy,</L>
<L N="1701">A goud wymman hyt were.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="244">
<L N="1702">¶ For suche laȝe is þat manye beþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS352"><HI REND="I">beþ</HI>, read <HI REND="I">be</HI>?</NOTE></L>
<L>Men oþer wymmen of elde,
</L>
<PB REF="00000079.tif" N="61"/>
<L>Þar suche contraȝt y-maked hys,</L>
<L N="1705">Þat moȝe ryȝt proue ȝelde,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS353"><HI REND="I">moȝe</HI>, MS. <HI REND="I">more</HI>.</NOTE></L>
<L>And scholle;</L>
<L>And ȝet of no lees þane of tuo</L>
<L N="1708">Nys proue to þe folle.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="245">
<L N="1709">¶ And ȝyf ryȝt contract ys ymaked</L>
<L>Wyȝþ-oute wytnessynge,</L>
<L>Ȝef hy by-knoweþ openlyche</L>
<L N="1712">By-fore men of trewynge,</L>
<L>Te take</L>
<L>To-gidere y-hoten scholle hy be,<MILESTONE N="174b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1715">Þaȝ oþer eft for-sake.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS354"><HI REND="I">þaȝ</HI>, ȝ altered, it seems, from <HI REND="I">t</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="246">
<L N="1716">¶ Þat hys, bote hy wedded be</L>
<L>To oþren er hy hyȝt by-knewe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS355"><HI REND="I">by-knewe</HI>, MS. <HI REND="I">byknowe</HI>.</NOTE></L>
<L>For þaȝ hy by-knowe hyt,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS356"><HI REND="I">þaȝ</HI>, MS. <HI REND="I">þar</HI>.</NOTE></L>
<L N="1719">Ne hys nauȝt y-helde trewe</L>
<L>By lawe;</L>
<L>For ȝef hy were, hyt scholde be</L>
<L N="1722">Þese spousebrechene sawe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="247">
<L N="1723">¶ Of ham þat scholde ywedded be<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS357">MS. <HI REND="I">Of þat</HI> (crossed out) <HI REND="I">ham</HI> þ<HI REND="sup">t</HI>.</NOTE><MILESTONE N="63" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Her þe age þou myȝt lerne:</L>
<L>Þet knaue child for-tene ȝer<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS358">notabile</NOTE></L>
<L N="1726">Schel habbe, ane tuel þe þerne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS359"><HI REND="I">ane = and; tuel = tuelf;</HI> same form, p. 129, l. 70.</NOTE></L>
<L>Spousynge</L>
<L>At seue ȝer me maky may,</L>
<L N="1729">Ac none ryȝt weddynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="248">
<L N="1730">¶ For þeȝ hy were by assent</L>
<L>Ryȝt opelyche ywedded,</L>
<L>And, ase þyse childre ofte beþ,</L>
<L N="1733">To-gadere ryȝt y-bedded,</L>
<L>By ryȝte,
</L>
<PB REF="00000080.tif" N="62"/>
<L>Bote ȝef hy ȝyue ine tyme assent,</L>
<L N="1736">Departed be y myȝte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS360"><HI REND="I">y = hy</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="249">
<L N="1737">¶ And þe tyme is, wane aþer can<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS361"><HI REND="I">aþer = ayþer;</HI> see note to p. 34, l. 961.</NOTE></L>
<L>Oþer fleschlyche yknowe;</L>
<L>For wanne hy habbeþ þet ydo,</L>
<L N="1740">Ne mowe hi be to-þrowe.</L>
<L>In saȝe</L>
<L>Hy beþ icliped puberes,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS362"><HI REND="I">puberes</HI>, MS. <HI REND="I">pukeres</HI>.</NOTE></L>
<L N="1743">Þat hys a word of lawe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="250">
<L N="1744">¶ Ne no treuþyng stonde ne schel</L>
<L>Wyþ strenþe ymaked ine mone,</L>
<L>Bote þer folȝy by assent</L>
<L N="1747">Ryȝt flesch y-mone<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS363"><HI REND="I">flesch</HI>, read <HI REND="I">fleschlich</HI>? cf. p. 59, l. 1666.</NOTE></L>
<L>Ine dede;</L>
<L>For þet foluelleþ þat spoushoþ,<MILESTONE N="175a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1750">As ich before sede.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS364"><HI REND="I">y</HI> erased between <HI REND="I">e</HI> and <HI REND="I">d</HI> in <HI REND="I">sede</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="251">
<L N="1751">¶ And ȝyf hy boþe by assent<MILESTONE N="64" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þe þrydde treuþe leyde,</L>
<L>Her eyþer oþer for to haue,</L>
<L N="1754">Oþer word to asenti seyde,</L>
<L>Oþe[r] swore,</L>
<L>Ȝef hy soffreþ hym mone of flesch,</L>
<L N="1757">Hys wyf and nauȝt hys hore.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS365"><HI REND="I">Hys = Hy is</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="252">
<L N="1758">¶ And ȝef þer hys condicioun</L>
<L>Yset atter treuþynge,</L>
<L>Ȝef hyt hys goud wyþ-oute qued,</L>
<L N="1761">Hyt letteþ þe weddynge</L>
<L>On-healde,</L>
<L>Bote ȝef þer ulesches ymone be</L>
<L N="1764">Folȝynde, ase ich ear tealde.
</L>
<PB REF="00000081.tif" N="63"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="253">
<L N="1765">¶ And hit is wykked condicioun,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS366"><HI REND="I">t</HI> in <HI REND="I">hit</HI> possibly altered from original <HI REND="I">s</HI>; <HI REND="I">is</HI> added over the line by a later hand.</NOTE></L>
<L>Couenaunt of schreawed-hede;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS367"><HI REND="I">schreawed-hede</HI>, MS. <HI REND="I">schrewead hede</HI>.</NOTE></L>
<L>Ase ȝef he seyþ:—"ich wille þe haue</L>
<L N="1768">Ȝef þou deist suche a dede</L>
<L>Of queade;"</L>
<L>Þaȝ þet couenant be nauȝt y-do,</L>
<L N="1771">Hy scholle hem weddy nede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="254">
<L N="1772">¶ Bote þat quead be aȝeins spoushoþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS368"><HI REND="I">spoushoþ</HI>, MS. <HI REND="I">spouþhoþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Ase ich schel here teche:</L>
<L>And ȝef man seyþ:—"ich wolle þe haue</L>
<L N="1775">Ȝyf þou wilt be spousbreche,</L>
<L>Oþer wealde<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS369"><HI REND="I">wealde</HI>, the <HI REND="I">e</HI> added over the <HI REND="I">a</HI>.</NOTE></L>
<L>For te destruwen oure stren,"</L>
<L N="1778">Þat treuþyng darf nauȝt healde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS370"><HI REND="I">d</HI> in <HI REND="I">darf</HI> written on erasure in a later hand.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="255">
<L N="1779">¶ Sudeakne mey be ywedded nauȝt,<MILESTONE N="65" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Monek, muneche, ne no frere,</L>
<L>Ne no man of religion,</L>
<L N="1782">Profes ȝef þat he were</L>
<L>To leste:</L>
<L>Of chaste[te] professioun<MILESTONE N="175b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1785">Hys solempne by-heste.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="256">
<L N="1786">¶ Ac ȝef man of religion</L>
<L>Be hys ryt fre wille</L>
<L>Ouer tyme of professioun<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS371"><HI REND="I">professioun</HI>, read <HI REND="I">probacioun;</HI> see note.</NOTE></L>
<L N="1789">Heldeþ hym þrynne stylle,</L>
<L>Relessed</L>
<L>Schel hym nauȝt be religioun,</L>
<L N="1792">Þaȝ he be nauȝt professed.
</L>
<PB REF="00000082.tif" N="64"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="257">
<L N="1793">¶ Ac ȝef þer were ryȝt treuþyng</L>
<L>Þat may nauȝt be relessed,</L>
<L>Ere hye in-to suche ordre came,</L>
<L N="1796">And here hi be professed,</L>
<L>To soþe,</L>
<L>Hy scholde aȝen to þe spousyng,</L>
<L N="1799">And lete al þat to noþe.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS372"><HI REND="I">to noþe</HI> added by a later hand.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="258">
<L N="1800">¶ Hye þat þe man for-leyen heþe</L>
<L>Vnder hys ryȝt[e] wyf[e],</L>
<L>Oþer ȝyf hy hosebonde heþ</L>
<L N="1803">Ine þet spousbreche alyue,</L>
<L>Bi dome,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS373"><HI REND="I">Bi</HI>, MS. <HI REND="I">Si</HI>.</NOTE></L>
<L>Ȝet hi myȝte be wedded eft,</L>
<L N="1806">Ȝef hy sengle by-come.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="259">
<L N="1807">¶ Bote ȝef hy by-treuþede hem<MILESTONE N="66" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Wyþ worde of nouþe itake,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS374"><HI REND="I">nouþe, u</HI> written over <HI REND="I">o</HI> in a later hand.</NOTE></L>
<L>Oþer bote hy by-speke his deþe</L>
<L N="1810">In hare senuolle sake,</L>
<L>To slaȝe;</L>
<L>For þanne scholde hy weddi nouȝt,</L>
<L N="1813">By none ryȝt[e] lawe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="260">
<L N="1814">¶ Meseles mowe y-wedded be,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS375">MS. <HI REND="I">mowe þa</HI>, the latter underdotted.</NOTE></L>
<L>Ȝef hi asenti wylle,</L>
<L>An, þaȝ oþer bicome mesel,</L>
<L N="1817">To-gadere healde hem stylle;</L>
<L>To nomene,</L>
<L>Bote þe treuþinge bare be<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS376"><HI REND="I">treuþinge</HI>, MS. <HI REND="I">treuþege</HI>, the second <HI REND="I">e</HI> on erasure; <HI REND="I">ge</HI> added by a later hand.</NOTE><MILESTONE N="176a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1820">Wyþ wordes of to comene.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS377"><HI REND="I">to</HI> on erasure in a later hand.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="261">
<L N="1821">¶ For ȝef þet hy by-treuþed be</L>
<L>Wiþ worde of nou ytake,
</L>
<PB REF="00000083.tif" N="65"/>
<L>Oþer wyd wordes of to come,</L>
<L N="1824">Wiþ dede of flesches sake,</L>
<L>Þer, broþer,</L>
<L>Scel be renoueled þet a-gonne hijs,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS378"><HI REND="I">re</HI> in <HI REND="I">renoueled</HI> (which may as well be read <HI REND="I">uoueled</HI>) above the line in a later hand. I suppose the original reading to have been <HI REND="I">uolueld</HI>.</NOTE></L>
<L N="1827">And ayþer folȝy oþer.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="262">
<L N="1828">¶ Bote þe syke in-to a spytel hous</L>
<L>Entry, þer beþ museles,</L>
<L>Þanne der þe hole nauȝt</L>
<L N="1831">Þer-ine folwy hijs meles,</L>
<L>Ne hijs gyfte;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS379">1831-2. See note.</NOTE></L>
<L>Falþe ham nauȝt in such compaigni</L>
<L N="1834">To-gadere be anyȝt.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="263">
<L N="1835">¶ And ine þe weddynge ne gaynet nouȝt<MILESTONE N="67" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þaȝ þon þe oþer by-swyke,</L>
<L>Wanne þon weneþ þe oþer be hol,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS380"><HI REND="I">þon</HI>, MS. <HI REND="I">þem</HI>.</NOTE></L>
<L N="1838">And wedded þane syke,</L>
<L>Ne-tinde :</L>
<L>Ne beþ no þynges bote two</L>
<L N="1841">Þat oundoþ þe weddyng :<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS381"><HI REND="I">oundoþ</HI>, MS. -<HI REND="I">deþ</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="264">
<L N="1842">¶ Þat on hys, wanne he weddeþ þe þral,</L>
<L>And weneþ þe frye take;</L>
<L>Þat oþer, wanne he weddeþ one oþer</L>
<L N="1845">Þane hys ryȝte make,</L>
<L>By-gyled :</L>
<L>Þe lawe of god ne senteþ nouȝt</L>
<L N="1848">Þat man be so by-wyled.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="265">
<L N="1849">¶ And ȝyf þet one weddeþ þe þral,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS382">MS. <HI REND="I">ȝyf one</HI> (underdotted) <HI REND="I">þet one</HI>.</NOTE></L>
<L>And weneþ þe frye weddy;</L>
<L>And ȝyf a spyet þat soþe þrof,</L>
<L N="1852">And wondeþ nauȝt to beddy</L>
<L>Ine mone,
</L>
<PB REF="00000084.tif" N="66"/>
<L>Ȝef he by wyl serueþ þat flesch,<MILESTONE N="176b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1855">Ryȝt partyng worthe hym none.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="266">
<L N="1856">¶ And ȝyf þy wyf hebbeþ a child,</L>
<L>Wane þou he hest for-leye,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS383"><HI REND="I">he=hy</HI>, accus. fem.</NOTE></L>
<L>Ne myȝt [þou] nauȝt weddy þat childe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS384">nota [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L N="1859">Eft, þaȝ þat þy wyf deye,</L>
<L>By lawe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS385"><HI REND="I">By</HI>, MS. <HI REND="I">Sy</HI>.</NOTE></L>
<L>Ne forþe þe moder þet hyt beer,</L>
<L N="1862">Ne woldest þou nase y-faȝe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="267">
<L N="1863">¶ And ȝyf þou hebbest so a child,<MILESTONE N="68" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þe lawe y-wryte hyt sede,</L>
<L>Þy wyf, þat his þyn oȝe flesch,</L>
<L N="1866">Draȝeþ eke þe godesybred[e],</L>
<L>Y-mete,</L>
<L>Þat hy ne may weddy þat child,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS386"><HI REND="I">.n. = nota</HI>: this and the others are later.</NOTE><NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS387">.n.</NOTE></L>
<L N="1869">Ne fade[r] þet hyt biȝete.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="268">
<L N="1870">¶ Þet ilke þat y-crystned hys</L>
<L>Ne may weddy by laȝe</L>
<L>Him þat hym crystneþ, ne hys child,</L>
<L N="1873">Ne wolde nase uaȝe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS388"><HI REND="I">wolde = wolde he</HI>.</NOTE></L>
<L>Ac lete,</L>
<L>And eke hem þat hym hebbeþ so,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS389">nota [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L N="1876">And alle hare biȝete.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="269">
<L N="1877">¶ And forþe, fader and moder<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS390">MS. <HI REND="I">for þe</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat hyne fleschlyche forþ wyseþ</L>
<L>Gostlyche for hym by-sebbe beþ</L>
<L N="1880">To ham þat hine baptiȝeþ;</L>
<L>And heuen</L>
<L>Þer-fore, þaȝ hy ham wedded eft,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS391">.n.</NOTE></L>
<L N="1883">Ne myt[e hy] so by-leuen.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="270">
<L N="1884">¶ And ase þe gossybrede draȝþ</L>
<L>Ryȝt to ous after crystnynge,
</L>
<PB REF="00000085.tif" N="67"/>
<L>So gossibrede draȝeþ ek</L>
<L N="1887">Ryȝt after confermynge</L>
<L>By lawe,</L>
<L>Þat so ne moȝe hy weddy nauȝt,<MILESTONE N="177a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1890">Ne wolde hy nase y-uaȝe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="271">
<L N="1891">¶ More godsibrede nys þer nauȝt<MILESTONE N="69" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þane hys y-meneȝed here,</L>
<L>Godfader wedded godsones child</L>
<L N="1894">Fol wel, my leue fere;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS392">.n.</NOTE></L>
<L>No senne</L>
<L>Neþ man and wyf þat weddeþ ham,</L>
<L N="1897">Godfader þeȝ he habbe enne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS393"><HI REND="I">he = hy</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="272">
<L N="1898">¶ And ȝyf a man hebbeþ þy child,</L>
<L>And nauȝt bye þyne wyfe,</L>
<L>Þy wyf may weddy þane man</L>
<L N="1901">Wel after þyne lyue,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS394">.n.</NOTE></L>
<L>And libbe;</L>
<L>And in þat cas þou myȝt weddy</L>
<L N="1904">To þyne wyfes gossibbe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="273">
<L N="1905">¶ And [þaȝ] þat lawe for-bede nauȝt<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS395"><HI REND="I">for-bede</HI>, MS. <HI REND="I">for-bode</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat man and wyf ymene</L>
<L>Toe-hebbe a child, ȝet scholdy nauȝt<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS396"><HI REND="I">scholdy = scholde hy</HI>.</NOTE></L>
<L N="1908">Honestete so ȝwene,</L>
<L>Ne wette</L>
<L>Schrewede tonge for te speke,</L>
<L N="1911">For sclaunder me schal lette.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="274">
<L N="1912">¶ Þe sibbe mowe to-gadere nauȝt</L>
<L>Þe foerþe grees wyþ-inne;</L>
<L>Ne me ne scholde telle þe stok,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS397"><HI REND="I">scholde</HI>, MS. <HI REND="I">scholle</HI>.</NOTE></L>
<L N="1915">Ac after hym by-ginne<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS398"><HI REND="I">Ac</HI>, MS. <HI REND="I">þat.—by-ginne</HI>, MS. <HI REND="I">bygenne;</HI> see note.</NOTE></L>
<L>To telle;
</L>
<PB REF="00000086.tif" N="68"/>
<L>And ȝef oþer þe fifte of-takeþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS399"><HI REND="I">fifte</HI>, MS. <HI REND="I">fixte</HI>.</NOTE></L>
<L N="1918">To-gare moȝe hy dwelle.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS400"><HI REND="I">To-gare = to-gadere.—moȝe</HI>, MS. <HI REND="I">more:</HI></NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="275">
<L N="1919">¶ Ȝef þou myd word of þet hys novþe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS401"><HI REND="I">of</HI>, MS. <HI REND="I">if.—vþe</HI> in <HI REND="I">novþe</HI> in a later hand.</NOTE><MILESTONE N="70" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Aryȝt bi-treuþest one—</L>
<L>Oþer þaȝ þet [þou] bi-treuþy hy nauȝt—</L>
<L N="1922">And hast flesches mone,</L>
<L>By lawe</L>
<L>Alle here sybbe affinite<MILESTONE N="177b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1925">To þe for þan schel drawe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="276">
<L N="1926">¶ And þet ine þe selue degre</L>
<L>Þat hy beþ here by-sybbe;</L>
<L>And ȝef þou weddest eny of ham.</L>
<L N="1929">In inceste scholle ȝe lybbe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS402">nota bene [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L>An erþe,</L>
<L>Ȝef hy ysibbe ine degres</L>
<L N="1932">Ryȝt wyþ-inne þe ferþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="277">
<L N="1933">¶ And so drawyþ hy affinite</L>
<L>Wyþ alle þyne sibbe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS403"><HI REND="I">Wyþ</HI>, MS. <HI REND="I">Wyl</HI>.</NOTE></L>
<L>Ase þou of hire sibben draȝst</L>
<L N="1936">For þan, þaȝ hy ne libbe;</L>
<L>Wat deþ hyȝt?<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS404"><HI REND="I">deþ</HI>, MS. <HI REND="I">doþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Hyt deþ þe Inonynge ine flesch,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS405"><HI REND="I">Inonynge</HI>, probably altered from <HI REND="I">noþynge;</HI> but see note.</NOTE></L>
<L N="1939">Þeȝ non ne wyte ne se hyȝt.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS406">.n.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="278">
<L N="1940">¶ And holy cherche y-hote heþ,</L>
<L>Me schal maky þe cryes</L>
<L>At cherche oppe holy dayȝes þre</L>
<L N="1943">By-fore þe poeple þryes,</L>
<L>To assaye,</L>
<L>To sech contrait ȝef me mey</L>
<L N="1946">Of destorber a-uaye.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS407"><HI REND="I">Of</HI>, MS. <HI REND="I">Ef</HI>.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000087.tif" N="69"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="279">
<L N="1947">¶ For, erþe þe banes [be] y-gred,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS408"><HI REND="I">erþe</HI> = O.E. <HI REND="I">æ¯r þan</HI>.</NOTE><MILESTONE N="71" UNIT="Wright page"/></L>
<L>He þat þe treuþe makeþ</L>
<L>Farþ ase he þat great work by-gunþ,</L>
<L N="1950">And þanne conseil takeþ,</L>
<L>And teyleþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS409"><HI REND="I">y</HI> in <HI REND="I">teyleþ</HI> hardly distinguishable from þ.</NOTE></L>
<L>Ac mani man þat so by-gunþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS410">.n.</NOTE></L>
<L N="1953">Wyþ grete harme fayleþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="280">
<L N="1954">¶ And þaȝ þe weddyng were maked</L>
<L>Ase hyt mytte by lawe,</L>
<L>Ȝet hyt myȝte eft be ondo,</L>
<L N="1957">And eft al-so to-drawe.</L>
<L>Wet wyse?</L>
<L>Ȝef þer ne mey noþere kendelyche<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS411"><HI REND="I">þer ne</HI> over the line in a later hand; <HI REND="I">noþere</HI> altered from <HI REND="I">neuere</HI>. The original reading was probably—<HI REND="I">ȝef me mey neuere kendelyche</HI>, etc.</NOTE><MILESTONE N="178a" UNIT="folio"/></L>
<L N="1960">Do þe flesches seruyse.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="281">
<L N="1961">¶ Þet hys, ȝef þat ere þe weddynge</L>
<L>Folle þat ylke lette,</L>
<L>Þat oþer were so ilet,</L>
<L N="1964">To do þe flesches dette<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS412">.n.</NOTE></L>
<L>By kende;</L>
<L>For ȝef þat lettyng velle seþe,</L>
<L N="1967">Ne scholde hy nouȝt to-wende.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="282">
<L N="1968">¶ And þaȝ þet on bi-wichched be</L>
<L>Þanne hy to-gadere come,</L>
<L>Þat hy ne myȝte don ryȝt nauȝt,</L>
<L N="1971">Ne a-sayde [hy] nase lome,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS413">.n.</NOTE></L>
<L>And wolde:</L>
<L>Ȝet þre ȝier hy abyde scholde,</L>
<L N="1974">To-do ere hi be scholde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="283">
<L N="1975">¶ And þaȝ þat seruyse be foul,<MILESTONE N="72" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ȝet hyt hys tokne of gode;
</L>
<PB REF="00000088.tif" N="70"/>
<L>For hyȝt by-tokneþ þe takyng</L>
<L N="1978">Of oure flesch and blode<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS414">nota [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L>Ine cryst[e]:</L>
<L>No stren may non encressy<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS415">Read <HI REND="I">No stren ne may encressy nou?</HI></NOTE></L>
<L N="1981">Wyþ-oute flesches loste.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS416">.n.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="284">
<L N="1982">¶ And dette hyȝt hys in spousod,</L>
<L>Wanne þe oþer hyȝt wolde;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS417"><HI REND="I">wolde</HI>, MS. <HI REND="I">welde</HI>.</NOTE></L>
<L>For ȝyf hyt þoþer nolde do,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS418"><HI REND="I">hyt þoþer</HI>, MS. <HI REND="I">þyt oþer</HI>.</NOTE></L>
<L N="1985">Destrayned be he scholde<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS419">.n.</NOTE></L>
<L>By rytte</L>
<L>To do hyt, ȝyf þat he may:</L>
<L N="1988">Þe lawe heþ seche myȝte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS420"><HI REND="I">seche</HI> (such), MS. <HI REND="I">þehe</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="285">
<L N="1989">¶ And þaȝ man habbe bysemer</L>
<L>Of seche manere destresse,</L>
<L>Be hem wel syker, hyt hys ydo</L>
<L N="1992">For wel grete godnesse</L>
<L>Of lyue;</L>
<L>For elles nolde þe laȝe nauȝt<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS421"><HI REND="I">þe</HI> added over the line by a later hand.</NOTE><MILESTONE N="178b" UNIT="folio"/></L>
<L N="1995">Of suche þynge schryue.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="286">
<L N="1996">¶ In spoushod beþ godnesse þre,</L>
<L>Treuþe, streny[n]g, and signe.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS422">A dot before <HI REND="I">strenyg</HI> and after it in MS.</NOTE></L>
<L>Treuþe hys, þat þer no gile be</L>
<L N="1999">Þourwe spousebreche maligne;</L>
<L>Ac, broþer,</L>
<L>Þat on may spousbreche by-come<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS423">.n.</NOTE></L>
<L N="2002">For de-faute of þet oþer.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="287">
<L N="2003">¶ Þat oþer godnesse hys strenyng,<MILESTONE N="73" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þer me may children wene;</L>
<L>Ac ȝyf þat on þoþren warneþ hys flesch,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS424">Dot before and after <HI REND="I">flesch</HI>.</NOTE></L>
<L N="2006">Ne myȝt[e] hy naut strene:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS425">.n.</NOTE></L>
<L>On-nette
</L>
<PB REF="00000089.tif" N="71"/>
<L>Þo scholde þat godnesse be<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS426"><HI REND="I">þo</HI>, MS. <HI REND="I">sþo</HI> (evidently meant for <HI REND="I">so</HI>), the <HI REND="I">s</HI> added by a later hand.</NOTE></L>
<L N="2009">By-twene ham in lette.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS427"><HI REND="I">in lette</HI>, MS. <HI REND="I">inlette</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="288">
<L N="2010">¶ Þe þrydde godnesse hys sacrament,</L>
<L>Þat hijs þe holy signe</L>
<L>Of the ioynyng of god self</L>
<L N="2013">And holye cherche digne,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS428">.n.</NOTE></L>
<L>Þat avayleþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS429"><HI REND="I">avayleþ:</HI> the original reading seems to have been <HI REND="I">fayleþ</HI>, which was corrected by a later hand to <HI REND="I">abayleþ</HI>, or, as I should read it, <HI REND="I">avayleþ</HI>. The metre requires <HI REND="I">vayleþ</HI>.</NOTE></L>
<L>And ȝyf [þon] þoþren warnþ hys flesch,</L>
<L N="2016">Þat sacrement hem fayleþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="289">
<L N="2017">¶ By þyse þre hy moȝe ise</L>
<L>Wanne hy ine flesche seneȝeþ,</L>
<L>Wanne hy wyþ-oute þyse þre</L>
<L N="2020">Wyþ fleschlich mone me[n]geþ:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS430">.n.</NOTE></L>
<L>hare oþer,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS431">MS. <HI REND="I">hare oþer oþer</HI>, the first <HI REND="I">oþer</HI> above the line in a later hand.</NOTE></L>
<L>Þe more hy hyt doþ, þe wors hi beþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS432"><HI REND="I">hy hyt</HI>, MS. <HI REND="I">þyt;</HI> cf. 2024.</NOTE></L>
<L N="2023">And god al-so þe loþer.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="290">
<L N="2024">¶ Ase ȝef hy hyȝt myȝte wel a-come</L>
<L>To letten oþer wyle,</L>
<L>And lesse do hyt þane hy doþ,</L>
<L N="2027">Wyþ-oute oþeres peryl[e],<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS433">.n.</NOTE></L>
<L>Ac blondeþ,</L>
<L>And—nys nō ned—wyþ foule handlyng<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS434"><HI REND="I">nō</HI> above the line.</NOTE><MILESTONE N="179a" UNIT="folio"/></L>
<L N="2030">Oþer oþer afondeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="291">
<L N="2031">¶ Ne hy ne wondeþ messeday,<MILESTONE N="74" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ne none holy tyde,</L>
<L>Ne holy stede, wyþ-oute peryl</L>
<L N="2034">Þaȝ hy myȝte abyde;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS435">.n.</NOTE></L>
<L>Spy, felþe!</L>
<L>Þer hy myȝte hyt do kendelyche,</L>
<L N="2037">On-kende hys hare onselthe.
</L>
<PB REF="00000090.tif" N="72"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="292">
<L N="2038">¶ Hyt nys nauȝt aȝens sacrement</L>
<L>Of god and holy cherche,</L>
<L>Þay hy nolde by goud purpos<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS436"><HI REND="I">þay = þaȝ.—d</HI> in <HI REND="I">goud</HI> and <HI REND="I">r</HI> (above the line) in <HI REND="I">purpos</HI> in a later hand.</NOTE></L>
<L N="2041">Ine hare flesche werche,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS437"><HI REND="I">werche</HI>, MS. <HI REND="I">worche</HI>.</NOTE></L>
<L>By-feld;</L>
<L>So ferde marye and ioseph,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS438">.n.</NOTE></L>
<L N="2044">By assent þat clene hem held.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="293">
<L N="2045">¶ For þey hye wolde [by assent]<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS439"><HI REND="I">þey = þaȝ</HI>. The line is too short. I have added <HI REND="I">by assent</HI> (cp. ll. 2044, 2053), which yields the two wanting stress syllables.</NOTE></L>
<L>In flesch by-leue clene,</L>
<L>Ȝet aȝeyns treuþe nere hyt nouȝt,</L>
<L N="2048">Ne forþe aȝeyns strene.</L>
<L>Hou scholde hyȝt</L>
<L>Aȝe gode purpos of strene [be],<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS440">.n.</NOTE></L>
<L N="2051">Bote oþer of ham wolde hyȝt?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="294">
<L N="2052">¶ Ne hyȝt nys aȝeyns sacrement</L>
<L>By assent þaȝ hy be clene</L>
<L>In spoushoþ, ȝef hy louieþ hem,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS441"><HI REND="I">louieþ</HI>, MS. <HI REND="I">leuies</HI>.</NOTE></L>
<L N="2055">And wel libbeþ imene;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS442">.n.</NOTE></L>
<L>Wytnesse</L>
<L>Cryst and þys holy saulen eke,</L>
<L N="2058">Al louieþ hem ine clannesse.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS443"><HI REND="I">louieþ</HI>, the <HI REND="I">u</HI> altered to <HI REND="I">w</HI> by a later hand.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="295">
<L N="2059">¶ And ȝyf boþe beþ of god wylle,<MILESTONE N="75" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And of assent at emne,</L>
<L>To take to religion<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS444">.n.</NOTE></L>
<L N="2062">And makye a vou solempne,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS445"><HI REND="I">a</HI> between <HI REND="I">makye</HI> and <HI REND="I">vou</HI> inserted by a later hand.</NOTE></L>
<L>Hy mytte</L>
<L>In chastyte for euere mo<MILESTONE N="179b" UNIT="folio"/></L>
<L N="2065">Seruy oure drytte.
</L>
<PB REF="00000091.tif" N="73"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="296">
<L N="2066">¶ And ȝef þat eyþer oþer may</L>
<L>Kendelyche serue,</L>
<L>Ne moȝen hy aȝeins wyl to-go,</L>
<L N="2069">Er þane oþer schal sterue;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS446">.n.</NOTE></L>
<L>No sauue,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS447"><HI REND="I">No sauue</HI>, read <HI REND="I">To saue?</HI></NOTE></L>
<L>Bote ȝef þat on for-houred be,</L>
<L N="2072">He may de-partyng haue.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="297">
<L N="2073">¶ And ȝef hy so departed be,</L>
<L>Chastite he mote take,</L>
<L>So longe ase þoþres lyf ylest</L>
<L N="2076">Þat whas hys ryȝt[e] make;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS448"><HI REND="I">whas = was</HI>.</NOTE><NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS449">.n.</NOTE></L>
<L>Nyst gabbe,</L>
<L>Ȝef he oþer þane hy for-lyþ,</L>
<L N="2079">Aȝen a schel hys habbe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="298">
<L N="2080">¶ Þaȝ hy mysdede, ȝet, and he wyle,</L>
<L>Eft aȝeyn he may craue,</L>
<L>Þaȝ þer such a departyng be,</L>
<L N="2083">And hijs wyf aȝeyn haue,</L>
<L>And scholde;</L>
<L>Þaȝ hy wyþ-seyde hyt openlyche,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS450">.n.</NOTE></L>
<L N="2086">And aȝeyn come nolde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="299">
<L N="2087">¶ Ac vnder-stond for þet hordom<MILESTONE N="76" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat makeþ þes to stryue,</L>
<L>Þat eche hordom ne parteþ nauȝt</L>
<L N="2090">Þe man al fram hys wyf[e].<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS451"><HI REND="I">man</HI>, MS. <HI REND="I">mani</HI> or <HI REND="I">mam</HI>.</NOTE><NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS452">.n.</NOTE></L>
<L>Nou lestne :</L>
<L>Ȝef þe oþer oþren so by-swykeþ,</L>
<L N="2093">No moȝe hy nouȝt onuestne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="300">
<L N="2094">¶ Ne þaȝ a wyf by-gyled be</L>
<L>Of an oþer by wrake,</L>
<L>And weneþ wel to for-leye be<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS453">.n.</NOTE></L>
<L N="2097">Of hyre ryȝtte make;</L>
<L>Ȝet more,
</L>
<PB REF="00000092.tif" N="74"/>
<L>Þaȝ hy be strengþe be for-leye,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS454"><HI REND="I">be</HI>, MS. <HI REND="I">ben</HI>.</NOTE><MILESTONE N="180a" UNIT="folio"/></L>
<L N="2100">Takþ he nauȝt houre lore.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS455"><HI REND="I">he = hy</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="301">
<L N="2101">¶ Ne ȝef þon þoþer profreþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS456"><HI REND="I">profreþ</HI>, MS. <HI REND="I">proofreþ</HI>? for <HI REND="I">profereþ</HI>?</NOTE></L>
<L>Wyþ any oþer to beddy;</L>
<L>Ne ȝef þon wenþ þis oþres deþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS457"><HI REND="I">Ne</HI> crossed out; the abbreviation for <HI REND="I">and</HI> written in the margin; <HI REND="I">e</HI> written over the <HI REND="I">o</HI> in <HI REND="I">þon; wenþ</HI> altered to <HI REND="I">welniþ</HI> (the <HI REND="I">l</HI> inserted, the <HI REND="I">i</HI> written over the line): all by a later hand.</NOTE></L>
<L N="2104">And he anoþer weddy:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS458"><HI REND="I">weddy</HI> (subj.), MS. <HI REND="I">weddeþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Þaȝ come</L>
<L>Þe make aȝen, ne schelde hy be<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS459">.n.</NOTE></L>
<L N="2107">To-do for hordome.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="302">
<L N="2108">¶ Ac ȝet, nou ounderstand for ham<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS460"><HI REND="I">ȝet</HI>, MS. <HI REND="I">het</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat gooþ a pylgrymage:</L>
<L>On wēddeþ, þoþer abyde schel<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS461">After <HI REND="I">On</HI> a letter erased; <HI REND="I">e</HI> over the <HI REND="I">o</HI> in <HI REND="I">þoþer, þer</HI> (<HI REND="I">er</HI> abbreviated) on erasure in a later hand. See note.</NOTE></L>
<L N="2111">Wet oþer passeþ age<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS462">.n.</NOTE></L>
<L>By kende,</L>
<L>Oþer wat þat þer be of hys deaþ</L>
<L N="2114">Ryȝt god and certayn mende.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="303">
<L N="2115">¶ And ȝyf [þe] man halt ase hys wyf<MILESTONE N="77" UNIT="Wright page"/></L>
<L>After þe gelt hys spouse,</L>
<L>Þaȝ he by hyre ne ligge nouȝt,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS463">notabile [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L N="2118">Oþer halt hys ine hys house,</L>
<L>In tome,</L>
<L>Ne schal hy nauȝt de-parted be</L>
<L N="2121">Fram hym for hordome.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="304">
<L N="2122">¶ Þe signe hys of þe sacrement</L>
<L>Þe treuþynge wel couþe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS464"><HI REND="I">wel</HI> on erasure.</NOTE></L>
<L>Oþer couþe signe of þet asent,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS465"><HI REND="I">couþe</HI>, MS. <HI REND="I">cōþey</HI>.</NOTE></L>
<L N="2125">Wyþ worde [of] þat hijs nouþe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS466">.n.</NOTE></L>
<L>And dygne
</L>
<PB REF="00000093.tif" N="75"/>
<L>Þynges þer beþ her mo þan on,</L>
<L N="2128">Onder þys ylke signe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="305">
<L N="2129">¶ Þet o þyng hys þet hol assent</L>
<L>By-tuixte man an wyf[e],</L>
<L>Wat byndi[n]g hys of þe spousehoþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS467"><HI REND="I">byndig</HI> for the most part on erasure, in a different hand.</NOTE><NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS468">.n.</NOTE></L>
<L N="2132">To helde to ende of lyf[e];</L>
<L>And, broþer,</L>
<L>Þys ilke þyng a signe hys eke<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS469">Dot after <HI REND="I">þyng</HI>.</NOTE><MILESTONE N="180b" UNIT="folio"/></L>
<L N="2135">Of þyng to-forin an-oþer.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS470"><HI REND="I">to fo</HI> in a later hand on erasure, only <HI REND="I">rin</HI> original, but the last stroke of the <HI REND="I">n</HI> half erased, and after it an erasure of one or two letters. Was the original reading perhaps <HI REND="I">þer-inne</HI>?</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="306">
<L N="2136">¶ And þat þyng hys, as ich seyde her,</L>
<L>Þo ich her-an gan werche,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS471"><HI REND="I">werche</HI>, MS. <HI REND="I">worche</HI>.</NOTE></L>
<L>Þe holy ioynyng of godself<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS472">.n.</NOTE></L>
<L N="2139">And of al holy cherche;</L>
<L>In tome</L>
<L>Of spou[s]hoþ þys aueyement<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS473"><HI REND="I">aueye</HI> . ., second <HI REND="I">e</HI> over line.</NOTE></L>
<L N="2142">Loukeþ ȝou for hordome.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS474"><HI REND="I">ȝou</HI> written in the margin.—<HI REND="I">for</HI>, read <HI REND="I">fram</HI>?</NOTE></L>
</LG>
</DIV2>

<DIV2 TYPE="part">
<LG TYPE="stanza" N="307">
<L N="2143">ÞO seynt Iohan in þe apokalips<MILESTONE N="78" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Seȝ priuetes of heuene,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS475"><HI REND="I">priuetes</HI>, MS. <HI REND="I">pruietes</HI>, the <HI REND="I">i</HI>-stroke put in the wrong place.</NOTE></L>
<L>He seȝ a bok was fast ischet</L>
<L N="2146">Wyþ strong[e] lokes seuene;</L>
<L>A wonder!</L>
<L>Ne myȝte hy no man ondo<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS476"><HI REND="I">myȝte</HI>, MS. <HI REND="I">myȝty</HI> (i. e. <HI REND="I">myȝte hy</HI>), <HI REND="I">hy</HI> written in the margin, in another hand.</NOTE></L>
<L N="2149">Aboue in heuene and onder.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="308">
<L N="2150">¶ And þo þat seint iohan y-seȝ þat,</L>
<L>Wel sore he gan to wepe;</L>
<L>Þo seyde an angel:—"wep þou nouȝt,</L>
<L N="2153">Ac take wel gode kepe:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS477">.n.</NOTE></L>
<L>Þys sygne
</L>
<PB REF="00000094.tif" N="76"/>
<L>Þat holy lambe þat slaȝen hys</L>
<L N="2156">To ondo hyt hys wel dygne."</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="309">
<L N="2157">¶ Þys ylke bok þe mistyk ys</L>
<L>Of þese sacrementis,</L>
<L>Þat were ischet fram alle men,</L>
<L N="2160">Wat god hymself out sent hys</L>
<L>To tounne;</L>
<L>For, be þou syker, hy were in god,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS478">.n.</NOTE></L>
<L N="2163">Er þan þe wordle by-gounne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="310">
<L N="2164">¶ For ase he wyste wel [ynoȝ]<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS479"><HI REND="I">wel</HI> [<HI REND="I">ynoȝ</HI>], cf. p. 150, l. 586.</NOTE></L>
<L>We scholde be by-gyled,</L>
<L>So euer wyste he þat þe feend</L>
<L N="2167">Scholde aȝen be by-wyled</L>
<L>Þorȝ cryste;</L>
<L>Ac he hyt hadde wel priue<MILESTONE N="181a" UNIT="folio"/></L>
<L N="2170">For saternases lyste;</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="311">
<L N="2171">¶ Al what os com þet ilke lambe,<MILESTONE N="79" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ihesus, þat was y-slawe,</L>
<L>Þat onne-schette þe queynte loken</L>
<L N="2174">Þat spek of þe alde lawe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS480">.n.</NOTE></L>
<L>And seuene</L>
<L>So kedde out þyse sacremens,</L>
<L N="2177">By-neþe and boue in heuene.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="312">
<L N="2178">¶ Þe ferste loke onleke ihesus,</L>
<L>Ase he wel coude and myȝte,</L>
<L>Þo nychodemus to hym come<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS481">notabile [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L N="2181">At one tyme by nyȝte,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS482">.n.</NOTE></L>
<L>To lerny,</L>
<L>And he ondede hym cristendom:</L>
<L N="2184">No leng he nolde hyt derny.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="313">
<L N="2185">¶ Þat lok [he] on-leak of confermyng</L>
<L>Þer hijs apostles leye
</L>
<PB REF="00000095.tif" N="77"/>
<L>Slepynde, þo þat he ham bed<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS483"><HI REND="I">he</HI> above the line in a later hand.</NOTE></L>
<L N="2188">Aryse for to preye</L>
<L>Amonge,</L>
<L>Þat hy ne uolle into fondyng,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS484">.n.</NOTE></L>
<L N="2191">Ac þat hye weren stronge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="314">
<L N="2192">¶ Þe þrydde loke on-leke ihesus</L>
<L>Þer he set atte sopere,</L>
<L>Þo he sacrede hys flesch and blod,</L>
<L N="2195">Ase ich ȝou seyde hyt here,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS485"><HI REND="I">here</HI> = <HI REND="I">ere</HI>.</NOTE></L>
<L>So holde,</L>
<L>In fourme of bred and eke of wyn,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS486">.n.</NOTE></L>
<L N="2198">Þat we hyt notye scholde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="315">
<L N="2199">¶ And þo peter in ore nyȝt<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS487"><HI REND="I">ore</HI>, O.E. <HI REND="I">ā(n)re</HI>, MS. <HI REND="I">oȝe</HI>.</NOTE><MILESTONE N="80" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þryes hedde hyne for-sake,</L>
<L>And he by-held hyne þer a set,</L>
<L N="2202">Ryȝt atte hys pynyng stake,</L>
<L>Nem kepe,</L>
<L>Þer he on-leke penaunce loke,<MILESTONE N="181b" UNIT="folio"/></L>
<L N="2205">Þo peter gan to wepe.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS488">MS. <HI REND="I">vor to, vor</HI> over the line in a later hand.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="316">
<L N="2206">¶ Þe fyfte, þat hys Elyynge,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS489"><HI REND="I">fyfte</HI>, MS. <HI REND="I">fyȝte</HI>.</NOTE></L>
<L>Cryst on-leke to oure wayne,</L>
<L>Þo hand and fet and al hys lymes<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS490"><HI REND="I">fet</HI> or <HI REND="I">fot</HI> in MS.?</NOTE></L>
<L N="2209">I-persed were ine payne<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS491">.n.</NOTE></L>
<L>One-helede,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS492"><HI REND="I">One-helede</HI>, unhealed; the <HI REND="I">O</HI> looks almost like <HI REND="I">E</HI> in MS.</NOTE></L>
<L>For al þe sennes of oure lemes :</L>
<L N="2212">Anon so be we anelede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="317">
<L N="2213">¶ Þe syxte on-leke swete ihesus,</L>
<L>Of ordre noþyng orne,</L>
<L>Þo he a-ueng for oure loue</L>
<L N="2216">Þe croune of scharpe þornes;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS493">notabile [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L>Wel wyde
</L>
<PB REF="00000096.tif" N="78"/>
<L>Ondede þe lok of ryȝt spousyng</L>
<L N="2219">Þe wounde onder hys syde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="318">
<L N="2220">¶ For ase wymman com of þe ryb</L>
<L>Of þe mannes ryȝt syde,</L>
<L>So holyche[rche], spouse of god,</L>
<L N="2223">Sprang of þane wonden wyde;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS494">nota [<HI REND="I">later</HI>]</NOTE></L>
<L>Nou leste</L>
<L>Hou þat was hed conseyl ine god</L>
<L N="2226">Sprounge hijs out at hys brest[e].</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="319">
<L N="2227">¶ Nou, lord, þat coudest maky open<MILESTONE N="81" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þet no man coude ounschette,</L>
<L>And canste wel schetten þet hy[s] open,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS495">MS. <HI REND="I">þet hy be open, be</HI> over the line in a later hand.</NOTE></L>
<L N="2230">Þat none oþer can dette,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS496"><HI REND="I">can dette</HI>, MS. <HI REND="I">man derte</HI>.</NOTE><NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS497">.n.</NOTE></L>
<L>To hopye</L>
<L>So graunte ous þyne sacremens,</L>
<L N="2233">Þat non errour ne (ous) a-scapye;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS498">MS. <HI REND="I">ous</HI> above the line in a later hand. See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="320">
<L N="2234">¶ And þat we hys mote aredy haue,</L>
<L>Lord, her at oure nede,</L>
<L>Þat no deueȝl ne a-combry ous,</L>
<L N="2237">Lord, þou hyȝt ham for-bede<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS499">.n.</NOTE></L>
<L>Amonge;</L>
<L>And for þe tokene þat we neme,<MILESTONE N="182a" UNIT="folio"/></L>
<L N="2240">Lat ouse þy dole fonge. AMEN.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS500"><HI REND="I">holy</HI> written in the margin by a later hand, and marked for inser|tion before <HI REND="I">dole</HI>.</NOTE></L>
</LG>
</DIV2>
<TRAILER>Oretis pro anima domini Willelmi de Schor|ham, quondam vicarii de chart, iuxta Ledes. Qui composuit istam compila|tionem de septem sacramentis.</TRAILER>
</DIV1>

<DIV1 TYPE="poem" N="2"><PB REF="00000097.tif" N="79"/>
<HEAD>II. Pater noster. Domine labia mea aperies, Etc'.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS501">[<HI REND="I">on leaf</HI> 182]</NOTE><MILESTONE N="82" UNIT="Wright page"/></HEAD>
<LG TYPE="stanza">
<L>ÞOu opene myne lyppen, Lord,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS502">Ps. l. 17.</NOTE></L>
<L>Let felþe of senne out-wende,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS503"><HI REND="I">out-wende</HI> in a later hand on erasure.</NOTE></L>
<L>And my mouþe, wyþ wel god accord<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS504"><HI REND="I">g</HI> in <HI REND="I">god</HI> half erased.</NOTE></L>
<L N="4">Schel þyne worschypyng sende.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS505"><HI REND="I">yng sende</HI> in a later hand on erasure.</NOTE></L>
</LG>
<P>¶ Deus, in adiutorium meum intende!</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>[G]ode atende to my socour,<MILESTONE N="182b" UNIT="folio"/><NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS506">Ps. lxix. 2.</NOTE></L>
<L>Lord, hyȝe, and help me fyȝte.</L>
<L>Glorye to þe fader and sone,</L>
<L N="8">And to þe gost of myȝtte;</L>
<L>Ase hyt was ferst, and hijs, and schal<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS507"><HI REND="I">and schal</HI> in MS. at the beginning of the next line.</NOTE></L>
<L N="10">Euere more be wyþ ryȝtte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS508">5-10. In the MS., as well as in Wright's edition, these lines are inserted in the wrong place, between ll. 26 and 27.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza">
<HEAD>[Hora matutina].</HEAD>
<L>UAderis wyt of heue[ne] an heȝ,<MILESTONE N="182a" UNIT="folio"/></L>
<L>Soþnesse of oure dryȝte,</L>
<L>God and man y-take was<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS509"><HI REND="I">y-take, y</HI> above the line.</NOTE></L>
<L N="14">At matyn-tyde by nyȝte.</L>
<L>Þe disciples þat were his,</L>
<L>Anone hy hyne for-soke;</L>
<L>I-seld to gywes, and by-traid,</L>
<L N="18">To pyne hyne toke.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS510">Read <HI REND="I">hy hyne</HI>?</NOTE></L>
</LG>
<P>ADoramus te, christe, et benediscimus tibi, &amp;c'.</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>¶ We þe honreþ, ihesu cryst,</L>
<L>And blesseþ, ase þou os touȝtest;</L>
<L>For þourȝ þy crouche and passion</L>
<L N="22">Þys wordle þou for-bouȝtest.
</L>
<PB REF="00000098.tif" N="80"/></LG>
<P>Oremus, Domine ihesu <HI REND="I">christe</HI>.<MILESTONE N="182b" UNIT="folio"/></P>
<LG TYPE="stanza">
<L>We þe byddeþ, ihesu cryst,</L>
<L>Godes sone alyue,</L>
<L>Sete crouche, pyne and passyoun,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS511">MS. <HI REND="I">Sete on</HI> (<HI REND="I">on</HI> over the line in a later hand) <HI REND="I">crouche;</HI> but cp. the Latin text.</NOTE></L>
<L N="26">And þy deþe þat hys ryue,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS512">Between this and the following line the verses 5-10 above are inserted in the MS.</NOTE></L>
<L>By-tuext ous and iugement,<MILESTONE N="83" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat no fend ous ne schende,</L>
<L>Nou, ne wanne þe tyme comþe</L>
<L N="30">Þet we scholle hennes wende;</L>
<L>And ȝyf þe lyues mylse and grace,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS513"><HI REND="I">mylse</HI>, MS. <HI REND="I">mysse</HI>.</NOTE></L>
<L>Þe dede red and reste,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS514">MS. <HI REND="I">red and and</HI>.</NOTE></L>
<L>Holy cherche acord and pays,</L>
<L N="34">Ous glorye and lyf þat beste;</L>
<L>Þat leuest and regnest wyþ þe fader</L>
<L>Þer neuer nys no pyne,</L>
<L>And also wyþ þe holy gost,</L>
<L N="38">Euere wyþ-oute fyne. AmeN.</L>
</LG>
<P>Ave maria gracia plena. dominus tecum.</P>
<P>Benedicta tu, &amp;c'.</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>OSwete leuedy, wat þey was wo,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS515"><HI REND="I">þey</HI> = <HI REND="I">þe</HI>.</NOTE></L>
<L>Þo ihesus by-come morne,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS516"><HI REND="I">morne</HI>, MS. <HI REND="I">inorne</HI>.</NOTE></L>
<L>For drede þo þe blodes dropen</L>
<L N="42">Of swote of hym doun orne!</L>
<L>And, leuedy, þe was wel wors,</L>
<L>Þo þat þou seȝe in dede</L>
<L>Þy leue childe reulyche y-nome,<MILESTONE N="183a" UNIT="folio"/></L>
<L N="46">And ase a þef forþe lede.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS517"><HI REND="I">y</HI> erased before <HI REND="I">lede</HI>.</NOTE></L>
<L>And ase he þolede þet for ous,</L>
<L>Leuedy, wyþ-oute sake,</L>
<L>Defende ous, wanne we dede beþe,</L>
<L N="50">Þat noe fende ous ne take.
</L>
<PB REF="00000099.tif" N="81"/></LG>
<P>¶ Pater noster. God, atente to my socour! Lord, hyȝe, etc. [D]Eus in adiutorium meum. [p. 79] Domine ad. ¶ Hora prima.<MILESTONE N="84" UNIT="Wright page"/></P>
<LG TYPE="stanza">
<L>AT prime, ihesus was iled</L>
<L>To-fore syre pylate,</L>
<L>Þar wytnesses false and fele</L>
<L N="54">By-lowen hyne for hate.</L>
<L>¶ In þane nekke hy hene smyte,</L>
<L>Bonden hys honden of myȝtte,</L>
<L>By-spet hym þat swe[t]e semblant<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS518">MS. <HI REND="I">þat þat swe—e semblant</HI>. The wanting <HI REND="I">t</HI> in <HI REND="I">swete</HI> is owing to a hole in the parchment used by the scribe.</NOTE></L>
<L N="58">Þat heuene and erþe a-lyȝtte.</L>
</LG>
<P>¶ ADoramus te <HI REND="I">christe</HI>. We þe honoureþ, &amp;c'. domine ihesu <HI REND="I">christe</HI>. We þe biddeþ, ihesu cryst. Aue maria, &amp;c'.</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>OSwete leuedy, wat þe was wo<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS519">Versicle. <HI REND="I">honoureþ</HI>, MS. <HI REND="I">hounureþ</HI>.—<HI REND="I">domine</HI>, MS. <HI REND="I"><ABBR>d ne</ABBR></HI>, the small <HI REND="I">d</HI> being intended for the rubricator.</NOTE></L>
<L>A gode fry-dayes morwe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS520"><HI REND="I">morwe</HI>, MS. <HI REND="I">morþe</HI> (or <HI REND="I">in orþe</HI>, as Wright).</NOTE></L>
<L>Þo al þe nyȝt y-spende[d] was</L>
<L N="62">In swete ihesues sorwe!</L>
<L>Þou seȝe hyne hyder and þyder ycached,</L>
<L>Fram pylate to herode;</L>
<L>So me bete hys bare flesch,</L>
<L N="66">Þat hyȝt arne alle a blode.</L>
<L>And ase he þolede þat for ous,</L>
<L>Leuedy, wiþ-oute crye,</L>
<L>Scheld ous, wanne we deade beþ,</L>
<L N="70">Fram alle feenden mestrye.</L>
</LG>
<P>¶ PAter noster. DEus in adiutorium. God, atende to<MILESTONE N="183b" UNIT="folio"/> my socour! [p. 79] Crucifige, &amp;c'. [Hora tertia.]</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>Crucyfige! crucifige!</L>
<L>Gredden hy at ondre;</L>
<L>A pourpre cloþ hi dede hym on,<MILESTONE N="85" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="74">A scorne an hym to wondre;</L>
<L>Hy to-stek hys swete hefed</L>
<L>Wyþ one þornene coroune;
</L>
<PB REF="00000100.tif" N="82"/>
<L>Toe caluarye his crouche ha beer</L>
<L N="78">Wel reuliche ouȝt of þe toune.</L>
</LG>
<P>¶ V<HI REND="sub">7</HI>. Adoramus te. Ue þe honoureþ, ihesu cryst, ut <HI REND="I">supra</HI> [p. 79]. Domine ihesu <HI REND="I">christe</HI>. We þe byddeþ, ihesu cryst [p. 80]. [A]ue maria, &amp;c'.</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>Oswete leuedy, wat þe was wo,</L>
<L>Þo þat me ihesus demde,</L>
<L>Þo þat me oppone hys swete body<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS521"><HI REND="I">hys—swete</HI> separated in MS. by the hole in the parchment. So also <HI REND="I">se—mde</HI>, l. 82, which proves that the hole must have existed before the scribe wrote these lines.</NOTE></L>
<L N="82">Þe heuye crouche semde!</L>
<L>To bere hyt to caluary,</L>
<L>I-wys, hyt was wel wery;</L>
<L>For so to-bete and so to-boned,</L>
<L N="86">Hyȝt was reweleche and drery.</L>
<L>And alse he þolede þat for ous,</L>
<L>Leuedy, a þysse wyse,</L>
<L>I-scheld ous, wanne we dede beþ,</L>
<L N="90">From alle fendene Iewyse.</L>
</LG>
<P>¶ DEus in adiutorium. Gode, atende to my socour. [p. 79] Pater noster. Hora sexta.</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>On crouche y-nayled was ihesus</L>
<L>Atte sixȝte tyde;</L>
<L>Stronge þeues hengen hy</L>
<L N="94">On eyþer half hys syde;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS522"><HI REND="I">On</HI> in MS. at the end of the preceding line.—<HI REND="I">syde</HI>, MS. <HI REND="I">sede</HI>.</NOTE></L>
<L>Ine hys pyne hys stronge þerst</L>
<L>Stanchede hy wyþ ȝalle,<MILESTONE N="184a" UNIT="folio"/></L>
<L>So þat godes holy lombe<MILESTONE N="86" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="98">Of senne wesch ous alle.</L>
</LG>
<P>¶ ADoramus te <HI REND="I">christe</HI>. We þe honoureþ, ihesu cryst [p. 79]. Oremus. Domine ihesu <HI REND="I">christe</HI>. We þe biddeþ ihesu cryst [p. 80]. Aue maria gratia plena.</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>Oswete leuedy, wat þe was wo,</L>
<L>Þo þy chyld was an-honge,</L>
<L>Itached to þe harde tre</L>
<L N="102">Wyþ nayles gret and longe!
</L>
<PB REF="00000101.tif" N="83"/>
<L>Þe gywes gradden : "com a-doun!"</L>
<L>Hy neste wat y mende,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS523"><HI REND="I">y</HI> = <HI REND="I">hy</HI>.</NOTE></L>
<L>For þran ha þole[de] to be do</L>
<L N="106">To deþ for man-kende.</L>
<L>And ase he henge, leuedy, four ous</L>
<L>A heye oppon þe helle,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS524"><HI REND="I">helle</HI>, MS. <HI REND="I">hulle</HI>.</NOTE></L>
<L>Ischeld ous, wane we deade ben,</L>
<L N="110">Þat we ne hongy in helle. Amen.</L>
</LG>
<P>¶ Pater noster. Deus in adiutorium. God, atende to my socour [p. 79]. Lord, hyȝe, &amp;c'. Hora nona.</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>Atte none ihesu cryst</L>
<L>Þane harde deaþ felde;</L>
<L>Ha grade "hely" to hys fader,</L>
<L N="114">Þe soule he gan op-ȝelde.</L>
<L>A kniȝt wyþ one scharpe spere</L>
<L>Stang hyne iþe ryȝt syde;</L>
<L>Þerþe schok, þe sonne dym</L>
<L N="118">By-come in þare tyde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS525"><HI REND="I">by-come</HI> in MS. at the end of the preceding line.</NOTE></L>
</LG>
<P>¶ Adoramus te. We þe honoureþ, ihesu cryst [p. 79]. Domine ihesu christe. We þe byddeþ, ihesu cryst [p. 80]. Aue maria gracia plena, &amp;c'.<MILESTONE N="87" UNIT="Wright page"/></P>
<LG TYPE="stanza">
<L>Oswete leuedy, wat þe was wo,</L>
<L>Þo ihesus deyde on rode!</L>
<L>Þe crouche, and þe ground onder hym,<MILESTONE N="184b" UNIT="folio"/></L>
<L N="122">By-bled was myd his blode.</L>
<L>Þat swerde persed þyne saule þo,</L>
<L>And so hyt dede wel ofter;</L>
<L>Þat was þy sorwe for þy child :</L>
<L N="126">Deþe adde be wel softer.</L>
<L>And ase he þoled þane deþ,</L>
<L>Leuedy, for oure mende,</L>
<L>Schulde ous, wanne we dede beþ,</L>
<L N="130">Fram deþ wyþ-outen ende. Amen.
</L>
<PB REF="00000102.tif" N="84"/></LG>
<P>¶ Pater noster. Deus in adiutorium. God, attende to my socour. Lorde hiȝe, &amp;c'. [p. 79] De cruce deponitur. hora, etc. [Hora vespertina.]</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>Of þe crouche he was do</L>
<L>At auesanges oure;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS526"><HI REND="I">auesanges</HI>, read <HI REND="I">euesanges</HI>? = 'hora vespertina.'</NOTE></L>
<L>Þe strengþe lotede ine god<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS527">Between <HI REND="I">strengþe</HI> and <HI REND="I">lotede</HI> there is in the MS. a mark of insertion, and in the right margin, after <HI REND="I">god, lefte</HI> is written by a later hand.</NOTE></L>
<L N="134">Of oure sauueoure.</L>
<L>Suche a deaþ a vnder-ȝede,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS528"><HI REND="I">deaþ</HI>, <HI REND="I">a</HI> written over <HI REND="I">e</HI>.</NOTE></L>
<L>Of lyf þe medicine;</L>
<L>Alas, hi was y-leyd adoun,</L>
<L N="138">Þe croune of blisse, in pyne.</L>
</LG>
<P>¶ Adoramus te. We þe honoureþ, ihesu crist [p. 79 domine ihesu <HI REND="I">christe</HI>. We þe biddeþ, ihesu cry [p. 80]. Aue maria gratia plena.<MILESTONE N="88" UNIT="Wright page"/></P>
<LG TYPE="stanza">
<L>Oswete leuedy, wat þe was wo,</L>
<L>Þo cryst was do of rode!</L>
<L>For as a mesel þer he lay,</L>
<L N="142">A-stouned, in spote and blode.</L>
<L>For-bere wepyng ne myȝt hy</L>
<L>Þat seȝe al hou þou weptyst;</L>
<L>Al hy þe seȝe of hym blody,</L>
<L N="146">So ofte þou hine by-cleptyst.</L>
<L>And ase he þolede þe fylþe<MILESTONE N="185a" UNIT="folio"/></L>
<L>For felþe of oure sennes,</L>
<L>Helpe ous, leuedy, we clene be,</L>
<L>Wanne we scholle wende hennes. AmeN</L>
</LG>
<P>¶ Pater noster, &amp;c'. Deus [in] adiutorium. God, attende to my socour, &amp;c'. Lord hiȝe, &amp;c'. [p. 79] Hora complettorij.</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>At complyn hyt was y-bore</L>
<L>To þe beryynge,</L>
<L>Þat noble corps of ihesu cryst,</L>
<L N="154">Hope of liues comynge.
</L>
<PB REF="00000103.tif" N="85"/>
<L>Wel richeleche hit was anoynt,</L>
<L>Folfeld hys holy boke;</L>
<L>Ich bydde, lord, þy passioun</L>
<L N="158">In myne mende loke.</L>
</LG>
<P>¶ Adoramus te. We þe honoureþ, ihesu crist [p. 79]. Domine ihesu <HI REND="I">christe</HI>. We byddeþ, ihesu cryst [p. 80]. Aue maria, gracia plena, &amp;c'.</P>
<LG TYPE="stanza">
<L>Oswete leuedy, wat þe was wo,</L>
<L>And drery was þy mone,<MILESTONE N="89" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þo þou seiȝe þy lefe sone</L>
<L N="162">Ibered vnder þe stone!</L>
<L>Þat þou wystest þourȝ þy fey<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS529"><HI REND="I">þat</HI>, read <HI REND="I">þaȝ</HI>?—<HI REND="I">fey</HI>, MS. <HI REND="I">feyþ</HI>, þ added by a later hand.</NOTE></L>
<L>Aryse þat he scholde,</L>
<L>A drery fay hyt was to þe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS530"><HI REND="I">fay</HI>, MS. <HI REND="I">fayþ</HI>, þ in a later hand on erasure.</NOTE></L>
<L N="166">Þat he lay vnder molde.</L>
<L>And ase he was four ous y-bered,</L>
<L>And aros þourwe hys myȝtte,</L>
<L>Help ous, leuedy, a domes day,</L>
<L N="170">Þat we aryse mytte brytte. Amen.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS531">In the right margin a later hand has added <HI REND="I">þe leuedy</HI>.</NOTE></L>
<L>¶ Þyse oures of þe canoune,</L>
<L>Lord, meneȝe ich þe wel fayre,</L>
<L>Wyþ wel greȝt deuocioun,<MILESTONE N="185b" UNIT="folio"/></L>
<L N="174">A reyson de-bonayre.</L>
<L>And ase þou þoledest, lor[d], for me</L>
<L>Ope caluaryes doune,</L>
<L>So, acordaunt to þy trauayl,</L>
<L>Lord, graunte me þy coroune. AmeN.
</L>
</LG>
</DIV1>

<DIV1 TYPE="poem" N="3"><PB REF="00000104.tif" N="86"/>
<HEAD>(III.) De decem preceptis.<MILESTONE N="90" UNIT="Wright page"/></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="1">
<L>¶ ÞE man þat godes hestes halt,</L>
<L>And þat myd gode wylle,</L>
<L>And nauȝt one by-fore men,</L>
<L N="4">Ac boþe loud and stylle,</L>
<L>Meche hys þe mede þat hym worþe,</L>
<L>By so þat he na-drylle;</L>
<L>Ȝef he hys brekeþ, and so by-leefþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS532"><HI REND="I">by-leefþ</HI>, MS. <HI REND="I">by loefþ?</HI></NOTE></L>
<L N="8">Hys sauyle schal he spylle.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS533"><HI REND="I">sauyle</HI>, MS. <HI REND="I">sauylle</HI>, first <HI REND="I">l</HI> underdotted.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="2">
<L>¶ Ȝef þou hys halst, man, god þe seiþe</L>
<L>Ha wole be þe so kende,</L>
<L>He wole be fo to þyne fon,</L>
<L N="12">And frend to þyne frende;</L>
<L>Hye þe mysdoþ, ham wyle mysdo,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS534"><HI REND="I">Hye</HI>, read <HI REND="I">Hwo?</HI></NOTE></L>
<L>And haue þys in þyne mende :</L>
<L>Hys angel schal to-for þe go</L>
<L N="16">To wyte þe fram þe fende.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="3">
<L>¶ Þyne sustenaunce þou schel[t] haue,</L>
<L>Þyȝ nauȝt a lyue delyce,</L>
<L>Ac mete and cloþes renableliche,</L>
<L N="20">And lyf ine herte blysce.</L>
<L>Þaȝ folk þe heelde a nice man,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS535">MS. <HI REND="I">anice</HI>.</NOTE></L>
<L>Þer-fore nert þou nauȝt nyce;</L>
<L>I-likned worþ þy gode loos<MILESTONE N="186a" UNIT="folio"/></L>
<L N="24">So swete so þe spyce.
</L>
<PB REF="00000105.tif" N="87"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="4">
<L>¶ Ȝef þe þat art a crystene man</L>
<L>Wel hy healde by-falleþ,</L>
<L>Syker þou myȝt be of þat lond</L>
<L N="28">Þar melke and hony walleþ;</L>
<L>Þat hys þe blysse of heuene a-boue,<MILESTONE N="91" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þar holy soulen stalleþ</L>
<L>Ine glorye þer none ende nys,</L>
<L N="32">Ne none swetnesse a-ppalleþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="5">
<L>¶ To wyte þanne wat god haȝt</L>
<L>Is eche man wel y-halde;</L>
<L>Þrof ich may telle ase ich wot,</L>
<L N="36">Ase oþer men me tealde,</L>
<L>And ase hyt hys in holye boke</L>
<L>I-wryten ine many a felde :</L>
<L>Lestneþ to mey, par charyte,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS536"><HI REND="I">mey = me</HI>.</NOTE></L>
<L N="40">Boþe ȝonge and ealde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS537"><HI REND="I">ealde</HI>, the <HI REND="I">a</HI> altered by a later hand from <HI REND="I">o</HI>, which was written on erasure; an <HI REND="I">e</HI> before it is still clearly distinguishable.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="6">
<L>¶ O þyng hyt hys, al þat god hat,</L>
<L>Bote a two he hyȝt dyȝte,</L>
<L>And þat hys loue, man, syker þou be,</L>
<L N="44">To louye wyþ þy myȝte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS538"><HI REND="I">myȝte</HI>, MS. <HI REND="I">myȝt</HI>, with a flourish to the <HI REND="I">t</HI>.</NOTE></L>
<L>Þou ert y-helde, man, þer-to</L>
<L>By skele and eke by ryȝtte;</L>
<L>Þou þenke her-on, par charyte,</L>
<L N="48">By dayes and eke by nyȝtte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="7">
<L>¶ Þys loue god heþ y-diȝt a tuo</L>
<L>Amang hijs hestes alle.</L>
<L>Þe ferste hys, for to louye god,</L>
<L N="52">By-falle what so falle;</L>
<L>Seþþe to louye alle men,<MILESTONE N="186b" UNIT="folio"/></L>
<L>So broþren scholde ine halle,</L>
<L>Wyþ-outen byternesse of mode,</L>
<L N="56">Þat hijs þare saule galle.
</L>
<PB REF="00000106.tif" N="88"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="8">
<L>¶ Þe man þat healdeþ þys[e] two,</L>
<L>Of charyte þe heastes,</L>
<L>Al he folue[l]þ þe lawe of gode,<MILESTONE N="92" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="60">And prophetene gestes.</L>
<L>Ac lasse loue þer hys wyþ men</L>
<L>Þane be wyþ wylde bestes :</L>
<L>Þat doþ þat manye y-schodred ben<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS539"><HI REND="I">y-schodred, r</HI> written over <HI REND="I">e</HI>; see note.</NOTE></L>
<L N="64">Fram heuene-ryche festes.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="9">
<L>¶ Ten hestes haueþ y-hote god,</L>
<L>Ase holy wryt ous tealde;</L>
<L>Ope two tablettes of ston</L>
<L N="68">Wyþ hys finger bealde</L>
<L>He hys wrot, Moyses by-tok,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS540">Kölbing supplies <HI REND="I">and</HI> before <HI REND="I">Moyses</HI>.</NOTE></L>
<L>Wylom by daȝes ealde,</L>
<L>To wyse man hou [he] schal wel<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS541">[<HI REND="I">he</HI>] supplied by Kölbing.</NOTE></L>
<L N="72">Þese ten hestes healde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="10">
<L>¶ In ston ich wot þat he hys wrot,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS542"><HI REND="I">wot</HI>, small <HI REND="I">r</HI> written over <HI REND="I">o</HI> in MS.</NOTE></L>
<L>In tokne of sykernesse,</L>
<L>Þat wo þat wole ysaued be,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS543"><HI REND="I">wo = who</HI>, MS. <HI REND="I">we</HI>, originally <HI REND="I">wey</HI>, the <HI REND="I">y</HI> afterwards erased.</NOTE></L>
<L N="76">Þe more and eke þe lesse,</L>
<L>By-houeþ þat he healde hy</L>
<L>Wyþ al hys bysynysse.</L>
<L>Allas! feawe þencheþ þer-on</L>
<L N="80">I[n hare] wykkednesse.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS544"><HI REND="I">I[n hare</HI>], MS. <HI REND="I">I a</HI>; between them there is a blank covering some five or six letters.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="11">
<L>¶ Þet o table hedde þry</L>
<L>Of þyse hestes tene;</L>
<L>Þe þri longeþ to loue of gode,<MILESTONE N="187a" UNIT="folio"/></L>
<L N="84">Ase hyȝt schel wel be sene.</L>
<L>Þe seuen longet to loue of man,</L>
<L>Þat none scholde wene<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS545"><HI REND="I">none</HI>, read <HI REND="I">non ne?</HI></NOTE>
</L>
<PB REF="00000107.tif" N="89"/>
<L>Ine þoþer table sete þo,</L>
<L N="88">To-gadere and al y-mene.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="12">
<L>¶ Honury þou schelt enne god,<MILESTONE N="93" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Hym one to by-knowe;</L>
<L>Take nauȝt hys name in ydelschepe,</L>
<L N="92">Wyþ ydel wynde to blowe;</L>
<L>Halȝe þou þe masseday,</L>
<L>Ase he comþe in þe rewe:</L>
<L>In þese þre schewyþ þe loue of god,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS546"><HI REND="I">schewyþ . . god:</HI> MS. <HI REND="I">þe loue of god schewy hit: hit</HI>, as well as <HI REND="I">to</HI> in l. 96, above the line in a later hand. But see note.</NOTE></L>
<L N="96">Were hyt hys to sewe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="13">
<L>¶ Worschipe þy fader and moder eke;</L>
<L>Ne bryng no man of lyue;</L>
<L>Do þe to none lecherye,</L>
<L N="100">Þaȝ þe fondyngge dryue;</L>
<L>Wytnesse uals ne bere þou non;</L>
<L>Of þefþe þou ne schryue;</L>
<L>Coueyte none mannes wyf,</L>
<L N="104">Ne nauȝt of hys forstryue.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="14">
<L>¶ Þys beþe þe seuene þat loue of man</L>
<L>Schewe[þ] what hyȝt be scholde;</L>
<L>Ȝef eny man fayleþ eny of þys,</L>
<L N="108">Nys hyȝt bote an on-holde.</L>
<L>Ac al to fewe louyeþ ham,</L>
<L>And wylleþ þat oþer wolde;</L>
<L>Alas! wat schal be hare red</L>
<L N="112">Wanne hy beþ vnder molde?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="15">
<L>¶ Ac many man desceyued hys,<MILESTONE N="187b" UNIT="folio"/></L>
<L>And weneþ þat he hys helde;</L>
<L>And weyneþ þat he be out of peryl,</L>
<L N="116">Oþer ine senne so schealde,</L>
<L>Þat hym ne douteþ of no breche</L>
<L>Of godes hestes healde;
</L>
<PB REF="00000108.tif" N="90"/>
<L>Ac he not nefer wat hy beeþ,<MILESTONE N="94" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="120">Ne neuer hy ne tealde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="16">
<L>¶ I-wryte hyt hys, ich telle hyȝt þe,</L>
<L>Ine þe boke of wysdome,</L>
<L>Þat eche man scholde conne hy,</L>
<L N="124">And rekeny wel y-lome;</L>
<L>And þat hy nere nauȝt for-ȝete,</L>
<L>Wane oþere þouȝtes come,</L>
<L>Tys fyngres scolde man bynde hy<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS547"><HI REND="I">Tys = to [te] hys;</HI> cp. p. 33, l. 915; also <HI REND="I">þyt</HI>, l. 132 = <HI REND="I">þou [þe] hyt</HI>.</NOTE></L>
<L N="128">For doute of harde dome.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="17">
<L>¶ For mannes honden and hys fet</L>
<L>Beret tokene wel gode</L>
<L>Of alle þe tenne comaundemens:</L>
<L N="132">Þat, man, þyt onder-stoude!<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS548"><HI REND="I">onder-stoude, ou</HI> written for <HI REND="I">ō</HI>; so also in <HI REND="I">for-broude</HI>, l. 136.</NOTE></L>
<L>Ten fyngres and ten þine tone,</L>
<L>Of flesche and bon and blode,</L>
<L>Tokneþ þat þyne workes ne be,</L>
<L N="136">Aȝeyns þe hestes, for-broude.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="18">
<L>¶ Ȝet somman hijs þat passioun-lyche<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS549"><HI REND="I">passioun-lyche</HI>, read <HI REND="I">passing-lyche</HI>?</NOTE></L>
<L>Can telle hy myd þe beste,</L>
<L>Ac ine hys dedes uares he</L>
<L N="140">Ase he nauȝt of hem neste;</L>
<L>And ȝet hym þingþ þat he deþ wel,</L>
<L>And for to come to reste;</L>
<L>Ac al desceyued schel he be,<MILESTONE N="188a" UNIT="folio"/></L>
<L N="144">Wanne comeþ þe grete enqueste.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="19">
<L>¶ Here-fore nys hyȝt nauȝt y-nouȝ</L>
<L>To telle hy uor to conne:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS550">MS. <HI REND="I">ne</HI> (over the line in a later hand) <HI REND="I">uor to conne</HI>.</NOTE></L>
<L>And telle and werche wel þer-by,</L>
<L N="148">Þanne hys hyȝt alle y-wonne.
</L>
<PB REF="00000109.tif" N="91"/>
<L>For wel to conne, and nauȝ[t] to don,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS551"><HI REND="I">to don</HI>, MS. <HI REND="I">no don</HI>.</NOTE><MILESTONE N="95" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Nys naþer rawe ne y-sponne;</L>
<L>Lytel hijs worþ, bote hyt endy wel,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS552"><HI REND="I">dy</HI> in <HI REND="I">endy</HI> on erasure; <HI REND="I">wel</HI> in MS. at the beginning of the next line, with a dot after it.</NOTE></L>
<L N="152">Þyng þat hijs wel by-gonne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="20">
<L>¶ Þey hyt be wel lyttelyche ysed,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS553"><HI REND="I">lyttelyche</HI> for <HI REND="I">lyȝtelyche</HI>.</NOTE></L>
<L>Þe ferste heste a rowe,</L>
<L>For to honoury anne god,</L>
<L N="156">Hym one to by-knowe,</L>
<L>Þenche þou most wel bysyly,</L>
<L>And þy wyȝt þran by-stowe,</L>
<L>And bydde hym, þat þou hyt mote do,</L>
<L N="160">Wel myldeleche a knowe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="21">
<L>¶ For þou ne myȝt hytte nefere do,</L>
<L>Man, wel wyþ-oute grace:</L>
<L>So heþ þys wordle bounde þe</L>
<L N="164">Wyþ here lykynges lace.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS554"><HI REND="I">lace</HI>, MS. <HI REND="I">lause, u</HI> and <HI REND="I">s</HI> on erasure in a later hand.</NOTE></L>
<L>Þer-fore þe by-houeþ godes helpe,</L>
<L>Þat he hyt wolde arace,</L>
<L>So þat þou ne teldest no worþ</L>
<L N="168">Of [here] blandynge face.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="22">
<L>¶ For ȝyf þy wyl reio[ye]þ more<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS555"><HI REND="I">reioyeþ</HI>, MS. <HI REND="I">re i oþ</HI>.</NOTE></L>
<L>In enyes kennes þynges,</L>
<L>Be hyȝt þy childe, oþer þy best,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS556"><HI REND="I">þy</HI> (Kölbing), MS. <HI REND="I">þe</HI>.</NOTE></L>
<L N="172">Land, brouches, oþer rynges,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS557"><HI REND="I">rynges</HI>, MS. <HI REND="I">ryngeþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Oþer aȝt elles, wat so hyt be,<MILESTONE N="188b" UNIT="folio"/></L>
<L>Bote god þat hys kynge of kynges,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS558">MS. <HI REND="I">Bote yne god, yne</HI> added by a later hand above the line.—<HI REND="I">heuene</HI> (underdotted) after <HI REND="I">of</HI>.</NOTE></L>
<L>Þou ne a-nourest god aryȝt,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS559">In the margin, above <HI REND="I">aryȝt</HI>, a later hand has written <HI REND="I">naȝt</HI>, to be inserted after <HI REND="I">anourest</HI>.</NOTE></L>
<L N="176">Ac dest is onderlynges.
</L>
<PB REF="00000110.tif" N="92"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="23">
<L>¶ By-lef þou in no wychecraft,</L>
<L>Ne ine none teliinge,</L>
<L>Ne forþe inne none ymage self,<MILESTONE N="96" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="180">Þaȝ þat be great botninge;</L>
<L>Bote as al holy cherche þe tek[þ]</L>
<L>Þou make þyne worþynge,</L>
<L>For gode nele nauȝt þat þou hyt do,</L>
<L N="184">Bote by þere wyssynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="24">
<L>¶ Þanne asay þyn oȝe þoȝt</L>
<L>By þysser ylke speche,</L>
<L>And ȝyf þou annourest god aryȝt,</L>
<L N="188">Þyne inwit wyle þe teche;</L>
<L>And ȝyf þou fynst þat þou ne dest,</L>
<L>Amende, ich þe by-seche:</L>
<L>Þou ert a sot, and myȝt do bet,</L>
<L N="192">And so siȝst yn þe smeche.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="25">
<L>¶ Þat oþer heste apertelyche</L>
<L>Schewed mannes de-faute,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS560"><HI REND="I">schewed = scheweþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Wanne he alday swereþ ydelleche</L>
<L N="196">In kebbyng and in caute.</L>
<L>Mechel hys þat he makeþ hym</L>
<L>Her-efterward to touty,</L>
<L>Wenne he schal hys a-countes ȝyue</L>
<L N="200">Of ech idel sente.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS561">196-200. See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="26">
<L>¶ Þenne ne couþe ich nanne red</L>
<L>Of þylke a-countes oure,</L>
<L>Nere þe milse of god self,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS562">After <HI REND="I">milse</HI>, a later hand has added above the line <HI REND="I">&amp; merci</HI>.</NOTE><MILESTONE N="189a" UNIT="folio"/></L>
<L N="204">Oure alder auditour[e],</L>
<L>Þat wolle þe arerages for-ȝeue,</L>
<L>Ȝef hyt hys to hys honoure;</L>
<L>Ac cesse, man, of þy ydelschep,</L>
<L N="208">Oþer ich wole out wel soure.
</L>
<PB REF="00000111.tif" N="93"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="27">
<L>¶ þrydde heste apertelyche<MILESTONE N="97" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Scheweþ þy wykked rote,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS563"><HI REND="I">þy</HI>, MS. <HI REND="I">wyþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Wanne þou [ne] halst þy masseday,</L>
<L N="212">As god hyt haþ y-hote,</L>
<L>Ac werkest, oþer werky dest,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS564"><HI REND="I">werky, y</HI> altered from <HI REND="I">e</HI>.</NOTE></L>
<L>Werkes þat beþ to note:</L>
<L>Þe wykkede ensaumple þat þou ȝefst</L>
<L N="216">Þou a-beyst, ich þe by-hote.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="28">
<L>¶ And þaȝ þou ne werche nauȝt,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS565"><HI REND="I">þaȝ</HI> (Kölbing), MS. <HI REND="I">þat</HI>; we may as well read [<HI REND="I">þaȝ] þat</HI>.</NOTE></L>
<L>Ac gest to þyne gloutynge,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS566"><HI REND="I">þyne</HI> (suggested by Kölbing), MS. <HI REND="I">þyne</HI>; but see note.</NOTE></L>
<L>Oþer in eny oþer folke<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS567">See note.</NOTE></L>
<L N="220">In pleye of þretynge,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS568">See note.</NOTE></L>
<L>Þou halst wel wors þane masseday</L>
<L>Þane man myd hys workynge;</L>
<L>Þare-fore do þe al y-holliche<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS569"><HI REND="I">do</HI> (Kölbing), MS. <HI REND="I">to</HI>.</NOTE></L>
<L N="224">Þat day to holy þynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="29">
<L>¶ Þe ferþe heste scheweþ þe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS570"><HI REND="I">ferþe</HI>, MS. <HI REND="I">feste</HI> or <HI REND="I">fefte</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat þye senne schal sle þe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS571"><HI REND="I">sle þe</HI>, MS. <HI REND="I">sleþe</HI>.</NOTE></L>
<L>Ȝyf þou rewardest þyne eldrynges nauȝt</L>
<L N="228">A lyue and eke a deþe,</L>
<L>Þat were wel besy to brynge þe forþe,</L>
<L>As hy myȝten onneþe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS572"><HI REND="I">onneþe</HI>, MS. <HI REND="I">onnyþe</HI>.</NOTE></L>
<L>Ȝyf þou hy gnaȝst and flagȝst ek,</L>
<L N="232">Ryȝt hys þat fendes flea þe.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS573"><HI REND="I">flca þe</HI>, MS. <HI REND="I">fleaþe</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="30">
<L>¶ Nauȝt nys þys heste y-hote of god<MILESTONE N="189b" UNIT="folio"/></L>
<L>For suche eldren al-lone,</L>
<L>Ac hys of mannes eldren eke</L>
<L N="236">As he teȝt atte font-stone,
</L>
<PB REF="00000112.tif" N="94"/>
<L>Þer holy cherche þy moder hys</L>
<L>In fader cristes mone;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS574">MS. <HI REND="I">And fader in cristes mone;</HI> see note.</NOTE></L>
<L>Ȝef þou ert on-boxom to hyre,<MILESTONE N="98" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="240">Grace of God ne worþe þe none.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="31">
<L>¶ Þe fyfte heste scheweþ þe</L>
<L>Þat þou ne schalt nauȝt smyte,</L>
<L>Ne nauȝt ne mys-segge ne mys-do,</L>
<L N="244">Ne nauȝt foulleche at-wyte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS575"><HI REND="I">foulleche</HI>, MS. <HI REND="I">foules he</HI>.</NOTE></L>
<L>For ofte þe mannes sleȝte aryst,</L>
<L>Were man hyȝt weneþ wel lyte;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS576"><HI REND="I">lyte</HI>, MS. <HI REND="I">lytel</HI>.</NOTE></L>
<L>And he þat spilleþ mannes lyf,</L>
<L N="248">Veniounse hyt schel a[c]wyte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS577"><HI REND="I">a</HI>[<HI REND="I">c</HI>]<HI REND="I">wyte</HI> (Kölbing).</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="32">
<L>¶ And ȝef þer hys mansleȝþe pur,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS578"><HI REND="I">ȝef</HI>, read <HI REND="I">ȝet?—mansleȝþe</HI>, MS. <HI REND="I">sleȝ þe</HI>.</NOTE></L>
<L>As ous telleþ holy boke,</L>
<L>Ȝyf eny man for de-faute deyþ,</L>
<L N="252">And eny hym for-soke</L>
<L>To helpe hym of þat he may,</L>
<L>Hys lyf to saue and loke:</L>
<L>Her dere ȝer acuseþ fele</L>
<L N="256">Þat god and orþe touke.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="33">
<L>¶ And ȝet seint iohan þe-wangelyst</L>
<L>Al into mende draȝeþ,</L>
<L>He þat hatyeþ eny man,</L>
<L N="260">He seche þat he hym slaȝe.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS579">See note.</NOTE></L>
<L>Manye suche mansleȝþen beþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS580"><HI REND="I">mansleȝþen:</HI> MS. -<HI REND="I">sleȝ þen</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat al day men for-gnaȝeþ,</L>
<L>&amp; Sweche beþ in helle depe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS581"><HI REND="I">w</HI> in <HI REND="I">Sweche</HI> over the line, in the original hand-writing, it seems.</NOTE><MILESTONE N="190a" UNIT="folio"/></L>
<L N="264">Þat deuelen al to-draweþ.
</L>
<PB REF="00000113.tif" N="95"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="34">
<L>¶ Þe sixte heste scheweþ wel</L>
<L>Þe soþe to al mankenne,</L>
<L>Þe dede ydo in lechery</L>
<L N="268">Hys ryȝt a dedleche senne;</L>
<L>And elles nere hyȝt nauȝt for-bode<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS582"><HI REND="I">for-bode</HI> begins next line in MS.</NOTE><MILESTONE N="99" UNIT="Wright page"/></L>
<L>amange þe hestes tenne :</L>
<L>Þe þat seggeþ hyt nys nauȝt so,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS583"><HI REND="I">so</HI> in MS. transposed to the following line.</NOTE></L>
<L N="272">hare wyȝt hys al to þenne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="35">
<L>¶ Her hys for-bode glotenye,</L>
<L>So ich þe by-hote;</L>
<L>For hyt norysseþ lecherye,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS584"><HI REND="I">hyt</HI>, MS. <HI REND="I">ich</HI>. After <HI REND="I">lecherye</HI> an underdotted <HI REND="I">a</HI> is written in MS</NOTE></L>
<L N="276">Ase fer, þe brondes hote.</L>
<L>And þaȝ þer be alone lomprynge</L>
<L>In lecheryes rote,</L>
<L>Al hyt destrueþ charyte,</L>
<L N="280">Wyþ wrake and wyþ þrete.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="36">
<L>¶ Þe seuende heste schewed wel</L>
<L>Man schal be true in dede,</L>
<L>Þat no man abbe of þe oþeres naut<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS585"><HI REND="I">þrete</HI>? distinctly so in MS.</NOTE></L>
<L N="284">Þorȝ þefte wycke rede;</L>
<L>For al hys þefte þat man teȝt<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS586"><HI REND="I">abbe</HI>, read <HI REND="I">nabbe</HI>? (Kölbing).</NOTE></L>
<L>Myd wyl of wynnynghede<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS587"><HI REND="I">wynnynghede</HI>? MS. <HI REND="I">wymynghede</HI>.</NOTE></L>
<L>Aȝens þe ryȝt oȝeres wyl,</L>
<L N="288">So lawe y-wryte hyt sede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="37">
<L>¶ Þanne hys hyt a þef, wo-so hyt be,</L>
<L>Þat manne god so takeþ,</L>
<L>Be hyȝt by gyle oþer mestry,</L>
<L N="292">Oþer wordes þat he crakeþ.</L>
<L>In londe suche his many a þef<MILESTONE N="190b" UNIT="folio"/></L>
<L>Þat y-now hym makeþ;
</L>
<PB REF="00000114.tif" N="96"/>
<L>He wenþ by chere of iugement,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS588"><HI REND="I">chere</HI>, read <HI REND="I">schere</HI> (<HI REND="I">skere</HI>)? See p. 105, l. 183.</NOTE></L>
<L N="296">Ac helle after hym wakeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="38">
<L>¶ Þe eȝtende heste þe for-bed</L>
<L>Þe false wytnessynge;</L>
<L>And þat hys, man, syker þou be,<MILESTONE N="100" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="300">Alle manere lesynge</L>
<L>To hermy in [hys] body man,</L>
<L>Oþer in hys oþer þynge,</L>
<L>Oþer in hys saule, and þat hys worst,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS589">Kölbing suggests leaving out <HI REND="I">in</HI>.</NOTE></L>
<L N="304">In peryl for to brynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="39">
<L>¶ Al hyt hys senne þat me leȝþ,</L>
<L>Bote þat men leȝþ for gode</L>
<L>Ryȝt deadlyche senne nys þat nauȝt,</L>
<L N="308">For myldenesse of mode.</L>
<L>Ac elles, man, al þat þou legst</L>
<L>Is deaþlich and for-brode;</L>
<L>Þo þet hyȝt useþ, ich wot hy beþ</L>
<L N="312">Vn-wyser þane þe wode.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="40">
<L>¶ Alas! onneþe eny man</L>
<L>Þat þyse heste(s) healde;</L>
<L>Alle hy beþ y-torned to lesynge,</L>
<L N="316">Þes ȝonge and eke þes ealde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS590"><HI REND="I">ealde</HI>, MS. <HI REND="I">olde</HI>.</NOTE></L>
<L>Þer-to hys mentenaunce great,</L>
<L>Þat makeþ hy wel bealde :</L>
<L>Do ȝe nauȝt so, par charyte,</L>
<L N="320">Ac ȝoure tongen ȝe wealde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="41">
<L>¶ Þe neȝende heste þe for-bed</L>
<L>Þat wyl to lecherye,</L>
<L>And to spousbreche nameleche,<MILESTONE N="191a" UNIT="folio"/></L>
<L N="324">Þat so meche hys to glye.</L>
<L>Þanne nys hyt nauȝt one dea[d]lyche</L>
<L>Swych dede to complye,
</L>
<PB REF="00000115.tif" N="97"/>
<L>Ac ys þat uoule wyl al so</L>
<L N="328">To swyche fylenye.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="42">
<L>¶ Þe teþe heste þe fo[r]-bet<MILESTONE N="101" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Wyl tou oþer manne þynge,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS591"><HI REND="I">tou = to</HI>.</NOTE></L>
<L>For þat desturbet charyte,</L>
<L N="332">In onde man to brynge.</L>
<L>Defendeþ ȝou for godes loue</L>
<L>Fram alle wykked wyllynge;</L>
<L>For suche wyl hys for dede iset</L>
<L N="336">In godes knelechynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="43">
<L>¶ Nou ich ȝou bydde for þe blode</L>
<L>Þat ihesus blede on þe rode,</L>
<L>Þat in te herte takeþ þys two<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS592">Omit <HI REND="I">two</HI>?</NOTE></L>
<L N="340">To ȝoure soule fode;</L>
<L>And fo[l]ȝeþ nauȝt in þys wordle</L>
<L>Þe uyle commune floude</L>
<L>Þat fleuþ in-to þe fendes mouþe;</L>
<L N="344">And so seiþe iop þe gode AmeN.
</L>
</LG>
</DIV1>

<DIV1 TYPE="poem" N="4"><PB REF="00000116.tif" N="98"/>
<HEAD>IV. [De septem mortalibus peccatis.]<MILESTONE N="102" UNIT="Wright page"/></HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="1">
<L>SEnne makeþ many þral,</L>
<L>Þat scholde be wel fry;</L>
<L>And senne makeþ many fal,</L>
<L N="4">Ȝat he ne mote iþy.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="2">
<L>Senne bryngeþ man a-doun,</L>
<L>Þat scholde sitte a deys;</L>
<L>Senne makeþ storbylo[u]n,</L>
<L N="8">Þar scholde be godes peys.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS593"><HI REND="I">peys</HI>, MS. <HI REND="I">peays</HI>, the <HI REND="I">a</HI> inserted (and the <HI REND="I">s</HI> added) by a later hand.</NOTE><MILESTONE N="191b" UNIT="folio"/></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="3">
<L>Senne makeþ by-wepe</L>
<L>Þat somman er by-loȝ;</L>
<L>Senne bryngeþ wel depe</L>
<L N="12">Þat hym wel hyȝe droȝ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="4">
<L>Senne hys swete and lykeþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS594">Between <HI REND="I">hys</HI> and <HI REND="I">swete</HI> some letters erased.</NOTE></L>
<L>Wanne a man hi deþ;</L>
<L>And al so soure hy brykeþ,</L>
<L N="16">Wanne he ueniaunce y-seþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="5">
<L>Senne makeþ nywe schame,</L>
<L>Þaȝ hy for-ȝete be;</L>
<L>And senne bryngeþ men in grame,</L>
<L N="20">Þar er was game and gle.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS595"><HI REND="I">and gle</HI> later hand.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="6">
<L>And senne makeþ al þe who<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS596"><HI REND="I">who</HI> = <HI REND="I">wo;</HI> same spelling, 11. 29, 46, etc.</NOTE></L>
<L>Þat man an erþe heþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS597"><HI REND="I">heþ</HI>, MS. <HI REND="I">haþ</HI>.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000117.tif" N="99"/>
<L>And bryngeþ mannes saule also</L>
<L N="24">In helles uoule breþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="7">
<L>And þey man be fram helle y-wared<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS598"><HI REND="I">y-wared</HI>, MS. <HI REND="I">y-wered</HI>.</NOTE></L>
<L>Þourȝ repentaunce here,</L>
<L>Ȝet ne may nauȝt some man be spared</L>
<L N="28">Fram purgatories fere,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="8">
<L>Þat he ne schel soffry þer hys who,<MILESTONE N="103" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ase he hijs here ateynt;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS599"><HI REND="I">ateynt</HI>, MS. <HI REND="I">atenkt</HI>.</NOTE></L>
<L>And her nys fer namore þer-to</L>
<L N="32">Þanne hys fer dereynt.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS600"><HI REND="I">dereynt</HI>. In the MS. the second <HI REND="I">e</HI> is written close to the long-tailed <HI REND="I">r</HI>, and a stroke drawn through the tail of the <HI REND="I">r</HI>, such as generally occurs in the letter <HI REND="I">p;</HI> so that the word intended by the scribe may really have been <HI REND="I">depeynt</HI>. See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="9">
<L>Ac purgatorie and helle,</L>
<L>Hy beþ so lyte by-leued,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS601"><HI REND="I">Hy beþ</HI> in MS. at the end of the preceding line.</NOTE></L>
<L>Þat, what so meuere telle,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS602"><HI REND="I">what so meūe men telleþ</HI>, <HI REND="I">men</HI> (above the line), and the þ in <HI REND="I">telleþ</HI> in a later hand.</NOTE></L>
<L N="36">[Men] beþ þrof al adeued.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="10">
<L>Hem wolde douty more</L>
<L>A lytel pyne her,<MILESTONE N="192a" UNIT="folio"/></L>
<L>Þane ham wolde al þat sore</L>
<L N="40">And on-ysely fer.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="11">
<L>Ac hwo seȝ euer eny<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS603"><HI REND="I">eny</HI> later hand.</NOTE></L>
<L>Þat hedde of senne glye,</L>
<L>For pond oþer for peny<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS604"><HI REND="I">peny</HI>, MS. <HI REND="I">peyne</HI>.</NOTE></L>
<L N="44">Þat he ne changede hys blye,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="12">
<L>Wyþ schame and eke wyþ schounde,</L>
<L>Wyþ sorȝe and eke wyþ who?
</L>
<PB REF="00000118.tif" N="100"/>
<L>And þat was ked in londe</L>
<L N="48">By some nauȝt fern ago.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="13">
<L>Þanne ich may wyssy ase ich can,</L>
<L>Mi self þaȝ ich be spreþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS605"><HI REND="I">Mi self</HI>, MS. <HI REND="I">I Mi self, Mi</HI> (in a different hand) inserted between <HI REND="I">I</HI> and <HI REND="I">self</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat, bote þou wylle wondy, man,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS606"><HI REND="I">wondy</HI></NOTE></L>
<L N="52">Þy pyne after þy deþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS607"><HI REND="I">þy pyne</HI>, read <HI REND="I">þe pyne</HI>?</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="14">
<L>Wonde þe sorȝe þat hys her<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS608"><HI REND="I">Wonde</HI>, read <HI REND="I">uondy, Uonde</HI>?</NOTE></L>
<L>Folȝende after þy queed;</L>
<L>And ȝet þe tyt þe lasse fer,</L>
<L N="56">Whanne þe falþ to be dead.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="15">
<L>Whanne þou scholdest seneȝy,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS609"><HI REND="I">eneȝy</HI> in lighter ink.</NOTE></L>
<L>By-þenche, leue frend,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS610"><HI REND="I">By</HI>-<HI REND="I">þenche</HI>, read <HI REND="I">By</HI>-<HI REND="I">þench þe</HI>?</NOTE></L>
<L>And þaȝ þy flesch þe meneȝy,<MILESTONE N="104" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="60">Þe wordle oþer þe fend,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="16">
<L>By-þenche hou schort hys þe lykynge,</L>
<L>And hou þe schame hys stronge,</L>
<L>And hou þou wreþest þane kyng<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS611"><HI REND="I">wreþest</HI>, the <HI REND="I">r</HI> written over the <HI REND="I">e</HI>.</NOTE></L>
<L N="64">Of heuene wyþ þy wrong.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS612"><HI REND="I">wh</HI> (underdotted) after <HI REND="I">heuene</HI> in MS.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="17">
<L>Þiȝ man moȝe þorȝ hys resoun<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS613"><HI REND="I">moȝe</HI>, MS. <HI REND="I">moȝo</HI>. After <HI REND="I">þorȝ</HI>, <HI REND="I">resoun</HI> is written, but has been crossed out and underdotted.</NOTE></L>
<L>Ywyte wanne he mys-deþ,</L>
<L>Ȝet þer by-houeþ greȝt sarmoun</L>
<L N="68">To hame þat lewed beþe.<MILESTONE N="192b" UNIT="folio"/></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="18">
<L>For feawe of ham conne þe skele</L>
<L>Hou senne a-boute comeþ;</L>
<L>And þat a-combreþ swyþe fele</L>
<L N="72">Þat none kepe nomeþ.
</L>
<PB REF="00000119.tif" N="101"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="19">
<L>Þer-fore þys tale rymeþ</L>
<L>Hou men in senne beþ,</L>
<L>And hou senne by-lymeþ</L>
<L N="76">Man þat to senne hym deþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="20">
<L>Þer-fore neme ȝe kepe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS614">MS. <HI REND="I">þer fore fore</HI> (struck out).</NOTE></L>
<L>Al hou þe senne syt,</L>
<L>Þat ȝe ne falle to depe</L>
<L N="80">For wane of ȝoure wyt.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="21">
<L>Nou lyst hou man hys bounde</L>
<L>Wyþ senne swyþe stronge,</L>
<L>And hou he bereþ deaþ-wounde,</L>
<L N="84">And fenym þare a-monge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="22">
<L>Þe wonde swelþ an akeþ,</L>
<L>So doþ þe naddre steng,</L>
<L>And gret and gretter makeþ,</L>
<L N="88">And felþe make þreng.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS615">85-88. See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="23">
<L>Iwounded was mankende<MILESTONE N="105" UNIT="Wright page"/></L>
<L>After þat hy was wroȝt,</L>
<L>Þorȝ þe neddre, þe feend[e],</L>
<L N="92">Þat hy heþ al þorȝ-souȝt</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="24">
<L>Þorwe þe fenym of senne</L>
<L>Þat al mankende slakþ :</L>
<L>Nys nou non [of] þat kenne<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS616"><HI REND="I">Nys</HI>, MS. <HI REND="I">Nes</HI>.</NOTE></L>
<L N="96">Þat þat fenym ne takeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="25">
<L>And þat fenym was ferst y-kest<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS617"><HI REND="I">y-kest</HI>, MS. <HI REND="I">y-kast</HI>.</NOTE></L>
<L>On eue and on adam,<MILESTONE N="193a" UNIT="folio"/></L>
<L>And so forþe þenne hyt her ylest,</L>
<L N="100">Ase kenne of-ȝerneþ yne man.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS618"><HI REND="I">ȝerneþ yne</HI> on erasure in a later hand.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000120.tif" N="102"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="26">
<L>So hyȝt nys nauȝt senne-lyas,</L>
<L>Þat child þat haueþ lyf,</L>
<L>Ybore oþer on-bore was,</L>
<L>bote Crystnynge brekeþ þat stryf.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS619"><HI REND="I">bote</HI>, in the handwriting of a later revisor of the text. It had been erroneously written at the end of line 103, where it has been erased.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="27">
<L>Oryginale þys senne hys cleped,</L>
<L>For man of kende hyt takeþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS620">After <HI REND="I">takeþ</HI>, a later hand has added <HI REND="I">syn</HI>.</NOTE></L>
<L>. . . . .</L>
<L N="108">. . . . .<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS621">Here two lines are wanting.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="28">
<L>Ryȝt so hys al mankende a-merred</L>
<L>Þorȝ þe route of fenym,</L>
<L>Þat doþ þat mannes body ybered</L>
<L N="112">Nys bote a lyte slym.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="29">
<L>Her-vppe yþoȝt haþ meny a man,</L>
<L>And ised many a foul</L>
<L>Þat on-wyslyche god ous by-gan,</L>
<L N="116">And hys red was to coul,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="30">
<L>Þat let man to suich meschyef,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS622"><HI REND="I">let</HI>, read <HI REND="I">ledde?—meschyef</HI>, the second <HI REND="I">e</HI> written over the <HI REND="I">y;</HI> so also in the corresponding ryme-word <HI REND="I">lief</HI> the <HI REND="I">i</HI> is written over the <HI REND="I">e</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat myȝte hyt habbe vndo;</L>
<L>Ac ȝef þou wolt by gode lief,</L>
<L N="120">Þenche þou namore so.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="31">
<L>Ne velþe hyt nauȝt to clypye aȝen,<MILESTONE N="106" UNIT="Wright page"/></L>
<L>We soeþ wel hyt hys þous,</L>
<L>God te atwyte oure won<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS623"><HI REND="I">won</HI>, read <HI REND="I">wen</HI>? but see note.</NOTE></L>
<L N="124">No longeþ noþyng to ous.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="32">
<L>For wo dysputeþ a-ȝeyn hym,</L>
<L>Concluded schel he be;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS624"><HI REND="I">wo</HI> ( = <HI REND="I">who</HI>), MS. <HI REND="I">we</HI>.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000121.tif" N="103"/>
<L>Dispute nauȝt, ac kepe nym,</L>
<L N="128">Wo þart, and who hys he.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="33">
<L>Wat helpþ hyt þe crokke<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS625"><HI REND="I">Wat</HI>, MS. <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat hys to felþe ydo<MILESTONE N="193b" UNIT="folio"/></L>
<L>Aȝe þe crokkere to brokke :—</L>
<L N="132">"Wy madest þou me so?"</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="34">
<L>Þe crokkere myȝte segge :</L>
<L>"Þou proud erþe of lompet,</L>
<L>Ine felþe þou schelt lygge,</L>
<L N="136">Þou ert nauȝt elles neȝt."</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="35">
<L>Ryȝt so may god an-swerye þe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS626"><HI REND="I">an-swerye</HI>, originally <HI REND="I">and swerye</HI>, the <HI REND="I">d</HI> afterwards erased.</NOTE></L>
<L>Wanne þou hym at-wyst;</L>
<L>Wat helpþe hyt so wrau to be,</L>
<L N="140">Wanne þou wyþ gode chyst?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="36">
<L>Do nauȝt so, ac mercy crye,</L>
<L>Þat þe [ne] tyde wors;</L>
<L>For suiche al day, me may ysy,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS627"><HI REND="I">ysy</HI>, MS. <HI REND="I">yse</HI>.</NOTE></L>
<L N="144">Encresseþ here cors.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="37">
<L>Ac be þou wel, man, be þe wo,</L>
<L>Of gode ne tel þou nauȝt lyȝte;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS628"><HI REND="I">lyȝte</HI>, MS. <HI REND="I">lytel</HI>.</NOTE></L>
<L>For syker be, þat he let do,</L>
<L N="148">He let hyt do wyþ ryȝte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="38">
<L>Swech ryȝt scheaweþ wyþ God aboue,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS629"><HI REND="I">God aboue</HI> in MS. at the beginning of the next line.</NOTE></L>
<L>Þe[ȝ] hyȝt be hyd fram þe;</L>
<L>Þenche namore, for godes loue,<MILESTONE N="107" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="152">So heȝe pryuete.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="39">
<L>Ac þench þou nart bote esche,</L>
<L>And so þou loȝe þe,
</L>
<PB REF="00000122.tif" N="104"/>
<L>And byde god þat he wesche</L>
<L N="156">Þe felþe þat hys in þe.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS630"><HI REND="I">þe</HI> in MS. at the end of the preceding line.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="40">
<L>And þyȝ þou lange abyde,</L>
<L>Ne at-wyt hym nauȝt þy who,</L>
<L>Ac tyde þe what by-tyde,</L>
<L N="160">Þou þonke hym euere mo.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS631"><HI REND="I">þonke</HI>, MS. <HI REND="I">þenke</HI>.</NOTE><MILESTONE N="194a" UNIT="folio"/></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="41">
<L>And so soum grace þe by-tyt,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS632"><HI REND="I">by-tyt</HI>, MS. <HI REND="I">by tyde</HI>.</NOTE></L>
<L>Ac elles þe hy for-gest;</L>
<L>For god wyþ-stondeþ hym þat chyt</L>
<L N="164">And aȝe god wrest,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="42">
<L>Ase he wyþ-stent þe prouden,</L>
<L>And myld[en] grace sent</L>
<L>To libbe a-mang þe louden,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS633">Read <HI REND="I">amang þe alouden</HI>?</NOTE></L>
<L N="168">Wenne oþere beþ ischent.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="43">
<L>Nou we seeþ wel hou hyt hys</L>
<L>Of þane oryginal;</L>
<L>Nou lest ou man [may] do amys</L>
<L N="172">Þorȝ hys oȝene gale.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="44">
<L>Þys senne comeþ nauȝt of þy ken,</L>
<L>Ac þy self ech del;</L>
<L>Þo seggeþ þys lerede men,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS634"><HI REND="I">þo</HI>, read <HI REND="I">so</HI>?</NOTE></L>
<L N="176">And clypyeþ hyt 'actuel.'</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="45">
<L>Þys manere senne nys nauȝt ones,</L>
<L>Ac hys ischyt in þry,</L>
<L>In þouȝt, in speche, in dede amys,</L>
<L N="180">Þys may ech man ysy.
</L>
<PB REF="00000123.tif" N="105"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="46">
<L>He þat ne þynkeþ nauȝt bote wel,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS635"><HI REND="I">ne</HI> over the line in MS.</NOTE><MILESTONE N="108" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And spekeþ and doþ al ryȝt,</L>
<L>Þe man hys sckere of actuel,</L>
<L N="184">Ac ho hys here so bryȝt?<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS636"><HI REND="I">ho</HI> = <HI REND="I">who</HI>, as in l. 185; MS. <HI REND="I">he</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="47">
<L>Ho hys he þat al beþ wel</L>
<L>Þe þoȝtes þat he kakþe?<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS637"><HI REND="I">kakþe</HI>, read <HI REND="I">kekþ</HI>, from <HI REND="I">kec</HI>[<HI REND="I">c</HI>]<HI REND="I">he</HI>, to catch?</NOTE></L>
<L>And who hys þat speke scheal</L>
<L N="188">Aryȝt al þat he spekeþ?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="48">
<L>And wo hys he þat alnewe[y]</L>
<L>deþ wel al þat he deþ?<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS638"><HI REND="I">deþ</HI> in MS. at the end of the preceding line.</NOTE><MILESTONE N="194b" UNIT="folio"/></L>
<L>No man, no man, ac nyȝt and day</L>
<L N="192">Þys men by-soyled beþ,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="49">
<L>So as hy beþ men, ase we seeþ,</L>
<L>Wyþ sennes al þorȝ-þerled :<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS639"><HI REND="I">þorȝ</HI>-<HI REND="I">þerled</HI>, read <HI REND="I">þorȝ</HI>-<HI REND="I">þerle</HI> (O.E. <HI REND="I">þurh</HI>-<HI REND="I">þȳrel</HI>, adj.), and the corre|sponding ryme-word <HI REND="I">werdle</HI>?</NOTE></L>
<L>Many hys þe senne þat me deþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS640"><HI REND="I">deþ</HI>, MS. <HI REND="I">doþ</HI>.</NOTE></L>
<L N="196">In tal þe wyde wordle.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="50">
<L>Of senne ich wot by þyse sckele<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS641"><HI REND="I">sckele</HI>, MS. <HI REND="I">sckyle</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat þer hijs wel great host;</L>
<L>And, for þe fend iuint so fele,</L>
<L N="200">Þer-of hys alle hys host.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="51">
<L>And he arayeþ hare trome</L>
<L>As me a-reyt men in fyȝt,</L>
<L>For he sykþ gode þeawes some<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS642"><HI REND="I">some</HI> in MS. at the beginning of the following line.</NOTE></L>
<L N="204">A-ȝenes ham ydyȝt.
</L>
<PB REF="00000124.tif" N="106"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="52">
<L>And ase god dyȝt þeawes<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS643"><HI REND="I">dyȝt</HI>, MS. <HI REND="I">dyst</HI>.</NOTE></L>
<L>In alle gode men,</L>
<L>Þe feend a-rayeþ þe schreawes</L>
<L N="208">In wykken þer a-ȝen.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="53">
<L>Þys hys þat fyȝt an erþe</L>
<L>Þat al wynþ oþer lest,</L>
<L>And ase þe fyȝttere hys werthe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS644"><HI REND="I">werthe</HI>, MS. <HI REND="I">worthe</HI>, written at the beginning of the following line.</NOTE><MILESTONE N="109" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="212">Þe cheueteyn hym chest.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="54">
<L>Ac cheueteyn of senne</L>
<L>Ich wot þat þe fend hys,</L>
<L>For wyse, and alle kenne</L>
<L N="216">Arayeþ hys amys.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS645"><HI REND="I">Arayeþ</HI> MS.; Wr. <HI REND="I">Arayes</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="55">
<L>And ase þere in bataylle</L>
<L>O kyng bereþ þe beeȝ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS646"><HI REND="I">beeȝ</HI>, MS. <HI REND="I">beeþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Soe hyt were a gret faylle</L>
<L N="220">Ȝef þe host were em-heȝ.<MILESTONE N="195a" UNIT="folio"/></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="56">
<L>Þer-fore me makeþ prynses</L>
<L>Þe host to gouerni,</L>
<L>And ase whe-welen þe linses</L>
<L N="224">To-gadere heldeþ hy.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="57">
<L>And ase al þat hys here</L>
<L>By souedaȝes geþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS647"><HI REND="I">souedaȝes</HI> = <HI REND="I">seue daȝes</HI>.</NOTE></L>
<L>Of senne alle manere</L>
<L N="228">Seue deuelen prynces beþ :</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="58">
<L>Þat seuene certeygne<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS648"><HI REND="I">seuene</HI>, MS. <HI REND="I">þene</HI>. Read <HI REND="I">þe seuene</HI>? or <HI REND="I">þat beþ þe seuene</HI>? (cp. p. 89, l. 105)—or omit <HI REND="I">þat</HI> before <HI REND="I">Cryst</HI> in the following line?</NOTE></L>
<L>Þat Cryst kest out, hyt seyþ
</L>
<PB REF="00000125.tif" N="107"/>
<L>Of marie maudaleyne</L>
<L N="232">Þat goospel þat ne weyþ.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS649"><HI REND="I">weyþ</HI>. Kölbing writes <HI REND="I">leȝþ</HI>, and l. 230 <HI REND="I">seȝþ</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="59">
<L>Þe ferste pryns hys prede,</L>
<L>Þat ledeþ þane flok,</L>
<L>Þat of alle oþere onlede</L>
<L N="236">Hys rote and eke stok.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="60">
<L>For nys non of þe syxe</L>
<L>Þat hy ne comeþ of þane,</L>
<L>For myx of alle myxe</L>
<L N="240">In heuene hy by-gan.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="61">
<L>Prede suweþ in floures<MILESTONE N="110" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Of wysdom and of wyt,</L>
<L>Amang leuedys in boures</L>
<L N="244">Þe foule prude syȝt.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="62">
<L>Vnder couele and cope</L>
<L>Þe foule prede lyþe;</L>
<L>Þeȝ man go gert wyþ rope,</L>
<L N="248">ȝet prede to hym swyþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="63">
<L>Prede syȝt vnder ragge</L>
<L>Wel cobel and wel balgþ;<MILESTONE N="195b" UNIT="folio"/></L>
<L>Þat keþeþ wordes bragge</L>
<L N="252">And countenaunces ȝaldeþ.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS650">249-252. See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="64">
<L>Nys non, þaȝ som myt wene,</L>
<L>Þat some prede ne takeþ,</L>
<L>Ne none so proud, ich wene,</L>
<L N="256">As he þat al for-sakeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="65">
<L>For who hys þat neuere set hys þouȝt</L>
<L>And erþe to be heȝ?<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS651"><HI REND="I">heȝ</HI>, MS. <HI REND="I">hyȝ</HI>.</NOTE></L>
<L>Who hys hit þat neuer yþouȝt<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS652">Read <HI REND="I">þat neuer</HI> [<HI REND="I">heþ</HI>] <HI REND="I">yþoȝt</HI>?</NOTE></L>
<L N="260">Of pompe þat he seȝ?
</L>
<PB REF="00000126.tif" N="108"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="66">
<L>Who yst þat neuer nas rebel</L>
<L>Aȝeins hys souerayn?</L>
<L>Wo ist þat be nome schel,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS653"><HI REND="I">ist</HI>, MS. <HI REND="I">hist</HI>, the <HI REND="I">h</HI> underdotted. For the sense of ll. 263-4 see note.</NOTE></L>
<L N="264">And nabbe non agayn?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="67">
<L>Who yst þat neuere gollich nas,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS654"><HI REND="I">yst</HI>, MS. <HI REND="I">hyst, h</HI> underdotted.—<HI REND="I">gollich</HI>, MS. <HI REND="I">godlich</HI>.</NOTE></L>
<L>Wanne chaunce at wylle come?</L>
<L>Who yst þat, wanne he preysed was,</L>
<L N="268">Neuer at heȝ hyt nome?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="68">
<L>Who hyst þat neuer þoȝte</L>
<L>He scholde honoured be</L>
<L>For dedes þat he wroute,<MILESTONE N="111" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="272">Wanne men (ne) hyȝt mytte se?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="69">
<L>Who hys þat neuer heȝþe droȝ</L>
<L>Toward hys þat wes?<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS655"><HI REND="I">wes</HI>, MS. <HI REND="I">was</HI>.</NOTE></L>
<L>Ho hys [þat] neuer ne kedde woȝ</L>
<L N="276">In boste to hys sugges?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="70">
<L>Ho neþ wyþ pompe y-schewed hym</L>
<L>Ȝet oþer þane he was?</L>
<L>Nou ypocresy, kepe nym,</L>
<L N="280">Regneþ, hyt nys no leas.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="71">
<L>Ho yst þat neuer nas yblent<MILESTONE N="196a" UNIT="folio"/></L>
<L>Wyþ non surquydery?</L>
<L>Þat hys, wanne a proud man heþ y-ment<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS656"><HI REND="I">heþ y-ment</HI> in MS. at the beginning of the following line, with a dot after it.</NOTE></L>
<L N="284">Oþer þane hyt schel by.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="72">
<L>Wo þat neuer ne dede þous</L>
<L>He wole prede by-fleȝ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS657"><HI REND="I">wole</HI>, see note.</NOTE></L>
<L>Ȝef þat kebbede eny of ous,</L>
<L N="288">Ich woȝt wel þat he leȝ.
</L>
<PB REF="00000127.tif" N="109"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="73">
<L>Þe man þe hym wole a-fayty</L>
<L>Of prede þat hys so heȝ,</L>
<L>Fol wel he moȝt hys weyti</L>
<L N="292">Boþe fer and neȝ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="74">
<L>For ȝef he let to noþe</L>
<L>Þat he ne awayteþ hy,</L>
<L>Ich segge hym wel to soþe</L>
<L N="296">Þat ryȝt proud schel he by.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS658"><HI REND="I">by</HI>, MS. <HI REND="I">be</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="75">
<L>For prede hys a senne of herte,</L>
<L>And bouute scheweþ hy</L>
<L>Wyþ kebbynges aperte</L>
<L N="300">And weddyng many a bly:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS659"><HI REND="I">weddyng</HI> for <HI REND="I">wedyng</HI>, clothing, O.E. <HI REND="I">ȝewæ¯dian?—many a bly</HI> (O.E. <HI REND="I">blío</HI>), MS. <HI REND="I">manyable</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="76">
<L>Þorȝ dedes of bostynge,<MILESTONE N="112" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And atyr stent and say,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS660"><HI REND="I">stent</HI> for <HI REND="I">stend</HI>, pa. pple., O.E. <HI REND="I">stæ¯nan</HI>, to adorn with precious stones?—<HI REND="I">say</HI>, read <HI REND="I">gay</HI>?</NOTE></L>
<L>And oþer suche þynge(s)</L>
<L N="304">Þat men vsyeþ al day.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="77">
<L>Þat oþer feend of onde</L>
<L>Hys pryns and cheuetayn;</L>
<L>Þat senne hys ryf in londe,</L>
<L N="308">And nauȝt hys hyre wayn.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="78">
<L>For sorwe he heþ of gode,</L>
<L>And harm hys hyre blysse;<MILESTONE N="196b" UNIT="folio"/></L>
<L>In hyre pryncy mode<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS661"><HI REND="I">pryncy</HI>, read <HI REND="I">pryncely</HI>?</NOTE></L>
<L N="312">Þe hert[e] walt al þys.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="79">
<L>Þys senne hys ouer-nyce,</L>
<L>Ac holde schal hy be</L>
<L>Þe senne of meste malice</L>
<L N="316">Aȝeyns charyte;
</L>
<PB REF="00000128.tif" N="110"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="80">
<L>Wanne loue hys here preye,</L>
<L>Al for to confundy,</L>
<L>And wyl het to by-traye<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS662"><HI REND="I">het</HI> for <HI REND="I">heþ</HI>, as l. 339.</NOTE></L>
<L N="320">Þat wolde gode by.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="81">
<L>Onde hys a senne of herte,</L>
<L>And bouute scheweþ hy,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS663">After <HI REND="I">scheweþ</HI> an underdotted <HI REND="I">w</HI> is written in MS.</NOTE></L>
<L>To harmy and to herte,</L>
<L N="324">Wanne hy deþ bacbyty;</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="82">
<L>Wanne hy holdeþ hy wreches<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS664"><HI REND="I">wreches</HI>, MS. <HI REND="I">werches</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat god and hende beþ,</L>
<L>And oþere souche plecches<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS665"><HI REND="I">plecches</HI>, MS. <HI REND="I">plocches?</HI></NOTE></L>
<L N="328">Scheweþ wat onde deþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="83">
<L>Þe þrydde senne hys wrethe,</L>
<L>Þat so meche hys itelde;</L>
<L>Hyt makeþ blod and brethe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS666"><HI REND="I">brethe</HI>, MS. <HI REND="I">breche</HI> (or <HI REND="I">broche</HI>).</NOTE><MILESTONE N="113" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="332">Aboute þe herte aneld.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="84">
<L>Wanne manne neþ nauȝt hys chaunce<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS667"><HI REND="I">chaunce</HI>, MS. <HI REND="I">thonse</HI>, for <HI REND="I">chonse</HI>, a possible form; if we retain it, we have to alter the corresponding ryme-word <HI REND="I">veniaunce</HI> to <HI REND="I">venionse</HI> (cp. p. 94, l. 248).</NOTE></L>
<L>to wylle, and alse þenkþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS668"><HI REND="I">to wylle</HI> in MS. at the end of the preceding line.—<HI REND="I">alse</HI> = <HI REND="I">alse he</HI>.— <HI REND="I">þenkþ</HI> [: <HI REND="I">clenkeþ</HI>], MS. <HI REND="I">þynthe</HI>. We may as well write <HI REND="I">þengþ</HI> [: <HI REND="I">clengþ</HI>].</NOTE></L>
<L>He compasyþ veniaunce</L>
<L N="336">To hym þat a-ȝen clenkeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="85">
<L>And so hyt fret and hys y-frete</L>
<L>Euere in egrete,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS669"><HI REND="I">in egrete</HI>, MS. <HI REND="I">megrete, i</HI>-stroke wanting.</NOTE></L>
<L>And wanne hy het to meche hete,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS670"><HI REND="I">hy</HI>, read <HI REND="I">hyt?—het</HI> = <HI REND="I">heþ</HI>.</NOTE></L>
<L N="340">Hyt letteþ charite.<MILESTONE N="197a" UNIT="folio"/>
</L>
<PB REF="00000129.tif" N="111"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="86">
<L>Inne herte hys þys senneȝing,</L>
<L>And bouute scheweþ mod</L>
<L>Þorȝ cheste and mysdoynge</L>
<L N="344">And wyþ-drawynge of god.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="87">
<L>Coueytyse hys þe ferþe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS671"><HI REND="I">ferþe</HI>, MS. <HI REND="I">furte</HI>.</NOTE></L>
<L>Ilych dropesy,</L>
<L>Wanne al þat hys an erþe</L>
<L N="348">To hyre hys al besy.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="88">
<L>And hou hy habbeþ hy uerkþ,</L>
<L>And mannes herte byset,</L>
<L>Fram gode and so þanne name y-keȝt</L>
<L N="352">Seruise of mamenet.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS672">349-352. See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="89">
<L>Þaȝ hy by herte senne,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS673"><HI REND="I">þaȝ</HI>, MS. <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE></L>
<L>Ȝet boute scheweþ hy<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS674"><HI REND="I">scheweþ</HI>, MS. <HI REND="I">scheutþ</HI>.</NOTE></L>
<L>To mochel amang mankenne</L>
<L N="356">Þorȝ wrang an trychery;</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="90">
<L>Þorȝ ȝeskynge efter gode,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS675">MS. <HI REND="I">ȝeskynge fram</HI> (expuncted) <HI REND="I">efter</HI>.</NOTE></L>
<L>Þorȝ borȝ and ȝemer ȝelde,</L>
<L>Þorw wrechydnesse of mode,</L>
<L N="360">And neuer more ful-felde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="91">
<L>Þe fyfte senne hys sleuþe<MILESTONE N="114" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Of þat man scholde do,</L>
<L>Hye brekeþ god[e] treuþe</L>
<L N="364">Wyþ god and man also,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="92">
<L>Wanne man leteþ adrylle</L>
<L>Þat he god ȝelde schel,</L>
<L>And for-sluggyþ by wylle<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS676"><HI REND="I">for-sluggyþ</HI>, MS. -<HI REND="I">slaggyþ</HI> (corrected N.E.D.).</NOTE></L>
<L N="368">Þat scholde men to stel.
</L>
<PB REF="00000130.tif" N="112"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="93">
<L>Of herte comeþ þes senne,</L>
<L>And schewe[þ] boute al-so<MILESTONE N="197b" UNIT="folio"/></L>
<L>Hou hy letteþ mankenne</L>
<L N="372">Of þat scholde by do.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="94">
<L>Hyt hys þorwe besynesse</L>
<L>Þat men for-slewyþ hyt,</L>
<L>And oþer wyle þorȝ ȝdelnesse</L>
<L N="376">God dede onido for-slyt.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS677"><HI REND="I">onido</HI>, MS. <HI REND="I">enido</HI> (the <HI REND="I">i</HI>'s have no stroke).</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="95">
<L>Glotonye hys þe syxte,</L>
<L>And hys mo ine fleasch y-do;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS678"><HI REND="I">mo</HI>, MS. <HI REND="I">me</HI> or <HI REND="I">ine</HI>, of which the following <HI REND="I">ine</HI> may be only a dittograph.</NOTE></L>
<L>And lecherye, þe nyxte,</L>
<L N="380">In flesche hys senne al-so.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS679"><HI REND="I">in flesche</HI> in MS. at the end of the preceding line.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="96">
<L>Ac glotonye entycyþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS680"><HI REND="I">entycyþ</HI>, MS. <HI REND="I">entyþyþ</HI>.</NOTE></L>
<L>To lecherye her,</L>
<L>Ase þat hy norysseþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS681">After <HI REND="I">norysseþ, hote</HI> (expuncted). ll. 383-4 probably ought to run thus :—
<Q>
<L><HI REND="I">Þat hy</HI> [<HI REND="I">also</HI>] <HI REND="I">norysseþ</HI></L></Q></NOTE></L>
<L><HI REND="I">Ase hote brondes þet fer</HI>.</L>
<L N="384">Hote brondes þet fere.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="97">
<L>Of glotonyes foure<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS682"><HI REND="I">glotonyes foure</HI>, Kölbing's emendation; MS. <HI REND="I">glotonye hys four</HI>.</NOTE></L>
<L>Þe boke spekeþ openlyche:</L>
<L>To meche fode deuoury,</L>
<L N="388">And to lykerouslyche,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="98">
<L>And to freche to fretene<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS683"><HI REND="I">And</HI>, MS. <HI REND="I">Ando</HI>.</NOTE></L>
<L>Wanne man hijs tyme heþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS684"><HI REND="I">man</HI>, MS. <HI REND="I">men</HI>.</NOTE></L>
<L>And out of tyme to hetene<MILESTONE N="115" UNIT="Wright page"/></L>
<L N="392">Þat none siknesse neþ.
</L>
<PB REF="00000131.tif" N="113"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="99">
<L>Of lecherye comeþ wreche,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS685"><HI REND="I">wreche</HI> in MS. at the beginning of the following line.</NOTE></L>
<L>Foul speche, and foul delyt,</L>
<L>Commune hordom, spousbreche,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS686"><HI REND="I">spousbreche</HI> in MS. at the beginning of next line.</NOTE></L>
<L N="396">Incest, and sodomyt.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS687"><HI REND="I">sodomyt, t</HI> altered from <HI REND="I">e</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="100">
<L>And hys incest wyþ kenne</L>
<L>Þe lecherye so;</L>
<L>And sodomyt hys senne</L>
<L N="400">Aȝens kende y-do.<MILESTONE N="198a" UNIT="folio"/></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="101">
<L>By-feld beþ men in slepe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS688"><HI REND="I">slepe</HI>, MS. <HI REND="I">sleauþe;</HI> see note.</NOTE></L>
<L>Ase glotonye hyt bryngeþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS689"><HI REND="I">bryngeþ</HI>: <HI REND="I">þenckeþ</HI>, read <HI REND="I">brengþ</HI> : <HI REND="I">þengþ</HI>.</NOTE></L>
<L>And ofte hyt doþ moni kepe</L>
<L N="404">Þat man wakynge þenckeþ.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS690"><HI REND="I">bryngeþ</HI> : <HI REND="I">þenckeþ</HI>, read <HI REND="I">brengþ</HI> : <HI REND="I">þengþ</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="102">
<L>Ac ȝef euyl hyt come nauȝt.</L>
<L>Dea[d]lyche senne next.</L>
<L>Ac hou hyt falleþ y-lome neȝ.</L>
<L N="408">Ech man nauȝt y-wyst.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS691">405-408. I have transcribed these lines as they are written in the MS.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="103">
<L>Þyse manere sennes seuene,</L>
<L>Ase ȝe hys here iseȝeþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS692"><HI REND="I">ȝe</HI>, MS. <HI REND="I">he</HI>.</NOTE></L>
<L>I-letteþ men fram heuene,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS693"><HI REND="I">I-letteþ</HI>, MS. <HI REND="I">Me letteþ</HI>.</NOTE></L>
<L N="412">And al dedlyche hy beþ,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="104">
<L>Wanne hy y-þouȝt beþ oþer y-speke,</L>
<L>Oþer y-don in stat</L>
<L>Aȝe þe lawe of god, to breke</L>
<L N="416">Þe hestes þat he hat.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="105">
<L>Of alle þe sennes þa[t] þer beþ</L>
<L>Þos bereþ þat los;
</L>
<PB REF="00000132.tif" N="114"/>
<L>For euerech senne þat me deþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS694"><HI REND="I">deþ</HI>, MS. <HI REND="I">doþ</HI>.</NOTE></L>
<L N="420">Longeþ to some of þos.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS695"><HI REND="I">þos</HI>, MS. <HI REND="I">þes</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="106">
<L>And her-by þou myȝt, man, y-seo<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS696"><HI REND="I">And</HI> in MS. at the beginning of the following line.</NOTE><MILESTONE N="116" UNIT="Wright page"/></L>
<L>hou here ende hys sour;</L>
<L>Nou loke her-in, pur charite,</L>
<L N="424">And make hyt þy myrour.</L>
</LG><TRAILER>Oretis pro anima domini Willelmi de Schorham, quondam vicarii de chart iuxta ledes, qui composuit istam compilacionem de septem mortalibus peccatis. Et omni|bus dicentibus oracionem<MILESTONE N="198b" UNIT="folio"/>dominicam cum salutacione angelica, χl<HI REND="sup">a</HI> dies uenie, a domino Symone, Archiepiscopo cantuarie, conceduntur.</TRAILER>
</DIV1>

<DIV1 TYPE="poem" N="5"><PB REF="00000133.tif" N="115"/>
<HEAD>V. [The Five Joys of the Virgin Mary.]</HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="1">
<L>MEche hys þat me syngeþ and redeþ,<MILESTONE N="117" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Of hyre þat al mankende gledeþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS697"><HI REND="I">gledeþ</HI>, MS. <HI REND="I">gladeþ</HI>.</NOTE></L>
<L N="3">Ibore was here on erthe;</L>
<L>And þey alle speke, þat spekeþ wyd tonge,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS698"><HI REND="I">þey</HI> = <HI REND="I">þeȝ.—alle speke</HI>, MS. <HI REND="I">þey I alle speke</HI>.</NOTE></L>
<L>Of hyre worschype, and murye sounge,</L>
<L N="6">Ȝet more he were werthe.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS699"><HI REND="I">he</HI> = <HI REND="I">hy;</HI> so, too, ll. 8, 12, 16.—<HI REND="I">werthe</HI>, MS. <HI REND="I">worthe</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="2">
<L>Þyse aungeles heryeþ here wyþ steuene,</L>
<L>Ase he hys hare quene of heue[ne],</L>
<L N="9">And eke hare blysse;</L>
<L>Ouer al erþe leuedy hys here,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS700"><HI REND="I">hys</HI> = <HI REND="I">hy ys;</HI> so, too, l. 17.</NOTE></L>
<L>And þorȝ-out helle geþ here power,</L>
<L N="12">Ase he hys emperysse.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="3">
<L>Cause of alle þyse dignyte,</L>
<L>Þorȝ clennesse and humylyte,</L>
<L N="15">Was godes owene grace;</L>
<L>Wer-þorȝ he ber þan heuene kyng :</L>
<L>Worschype hys worþy ine alle þyng,</L>
<L N="18">In euereche place.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="4">
<L>Al þat hys boue and vnder molde,</L>
<L>Hou myȝt hyt bote hyt bowe scholde</L>
<L N="21">To hyre owene mede?</L>
<L>Wanne he þat al þys wordle schel welde</L>
<L>To hyre worschipe hys yhelde</L>
<L N="24">For here moder-hede.
</L>
<PB REF="00000134.tif" N="116"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="5">
<L>Al þyse maydenes, wyþ-out bost,<MILESTONE N="118" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Hy bereþ god in here goste,</L>
<L N="27">In hare holy þouȝt[e];<MILESTONE N="199a" UNIT="folio"/></L>
<L>Ac hy wyþ-oute mannes ymone</L>
<L>In body, and nauȝt in gost a-lone,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS701"><HI REND="I">alone</HI>, MS. <HI REND="I">aboue</HI> (Wr. corr.).</NOTE></L>
<L N="30">To manne hyne broute.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="6">
<L>Of hyre þat hys þos dygne of take,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS702"><HI REND="I">of take</HI>, read <HI REND="I">op-take</HI>, assumpta? Mätzner writes <HI REND="I">of lake</HI> (O.E. <HI REND="I">lāc</HI>, gift, offering).</NOTE></L>
<L>Hou myȝte ich of hyre songes make,</L>
<L N="33">Þat am so foul of lyue?</L>
<L>And þou me bede, soster, synge,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS703"><HI REND="I">And</HI>, read <HI REND="I">Ac</HI>? (Kölbing's conjecture).</NOTE></L>
<L>And alle in-to one songe brynge</L>
<L N="36">Here swete ioyen fyue.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="7">
<L>To segge þat ich hyt maky can,</L>
<L>Þat am so one-connende a man,</L>
<L N="39">Dar ich me nauȝt auanty;</L>
<L>Ac tryste ich wolle to oure leuedy,</L>
<L>And maky hyt ase hyt wyle by,</L>
<L N="42">And ase hy hy[t] wole me granty.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS704"><HI REND="I">hy hy</HI>[<HI REND="I">t</HI>], MS. <HI REND="I">hy hy;</HI> Mätzner omits one <HI REND="I">hy.—wole</HI>, distinctly so in MS.; Wr. <HI REND="I">wolde</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="8">
<L>As man ine hys by-leaue yseþ,</L>
<L>Ioyen of hyre so fele þer beþ,</L>
<L N="45">Ne may hys no man telle,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS705"><HI REND="I">hys</HI> (not <HI REND="I">hyt</HI>) in MS.</NOTE></L>
<L>Ase hy haþ of hyre leue sone:</L>
<L>Hyt passeþ al mankendes wone,</L>
<L N="48">And out of mannes spelle.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="9">
<L>Four manere ioyen hy hedde here</L>
<L>Of hyre sone so lef an dere,</L>
<L N="51">Wytnes opan þe godspelle;
</L>
<PB REF="00000135.tif" N="117"/>
<L>And al[le] comeþ of þe blysse<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS706"><HI REND="I">of þe</HI>, MS. <HI REND="I">ofte þe</HI> (Mätzner corr.).</NOTE><MILESTONE N="119" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat hye heþ nou, wyþ-oute mysse,</L>
<L N="54">So stremes of þe welle.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="10">
<L>Þe wylle þat hys in paradys</L>
<L>Fol wel by-tokneþ þys auys,</L>
<L N="57">Wyþ here stremes foure,<MILESTONE N="199b" UNIT="folio"/></L>
<L>Þet orneþ out ouer al þat londe,</L>
<L>Nys neuer erþlyche man þat fond<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS707"><HI REND="I">Nys</HI>, read <HI REND="I">Nes</HI>?</NOTE></L>
<L N="60">Hou fele come of þe stoure.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="11">
<L>Þys wulle hys god self man by-come,</L>
<L>Of hym þys ioyen beþ alle y-nome,</L>
<L N="63">And alle ine uour manere:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS708"><HI REND="I">uour</HI>, MS. <HI REND="I">nout</HI>, Mätzner <HI REND="I">noue</HI> = new; but cp. l. 49.</NOTE></L>
<L>Þe furste was wyþ concepcioun,</L>
<L>Þo þe angel gabryel come a-doun</L>
<L N="66">Ine stede of messager[e],</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="12">
<L>To brynge þe tyþynge by-fore</L>
<L>Þat cryst of hyre wolde by bore,</L>
<L N="69">Mannes trespas to ȝelde,</L>
<L>For to brynge ous out of helle:</L>
<L>Wo mytte þenche oþer telle<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS709">An <HI REND="I">o</HI> has been cancelled after <HI REND="I">mytte</HI>.</NOTE></L>
<L N="72">Wat ioye þer y uelde!</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="13">
<L>In naȝareth, þe ryche toun,</L>
<L><HI REND="I">Aue maria</HI> was þat soun</L>
<L N="75">Of gabrieles steuene;</L>
<L>Þo was þat mayde wel ygret,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS710"><HI REND="I">wel</HI> is the reading of the MS.; Wr. <HI REND="I">was</HI>.</NOTE></L>
<L>And wyþ a present wel ageet<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS711"><HI REND="I">wel ageet</HI>, Mätzner <HI REND="I">weleget</HI> (for <HI REND="I">weleged</HI>), enriched; see note.</NOTE></L>
<L N="78">Fram vader oure of heuene.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="14">
<L>So he was ine hyre ycome,<MILESTONE N="120" UNIT="Wright page"/></L>
<L>For fleasch and blod of hyre to nome,</L>
<L N="81">Ase þe angel hyre seyde;
</L>
<PB REF="00000136.tif" N="118"/>
<L>Ne hy of mannes mone neste,</L>
<L>Ne hy ne brek nauȝt hyre by-heste,</L>
<L N="84">Ac euere clene a mayde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS712"><HI REND="I">Ac</HI>, read <HI REND="I">As</HI>?</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="15">
<L>Seynt johan þe baptyst on-bore,</L>
<L>Þo hy spek hys moder by-fore,</L>
<L N="87">Ine ioye he gan to asprynge.<MILESTONE N="200a" UNIT="folio"/></L>
<L>Elyȝabet wel þat aspyde,</L>
<L>Hou a spylede onder hyre syde,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS713"><HI REND="I">hyre</HI>, MS. <HI REND="I">hys</HI> (Mätzner corr.).</NOTE></L>
<L N="90">And made hys reioyynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="16">
<L>More encheyson hadde oure leuedy</L>
<L>Ioyous and blyþe for to by,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS714"><HI REND="I">by</HI>, MS. <HI REND="I">be</HI>.</NOTE></L>
<L N="93">Wyþ-oute prede and boste;</L>
<L>For in hyre selue hy hyne fredde,</L>
<L>Fol wel hy wyste hou [hy] hyne hedde<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS715">[<HI REND="I">hy</HI>] inserted by Mätzner.</NOTE></L>
<L N="96">Þorȝ self þe holy goste.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="17">
<L>Ioseph kedde þat he was mylde,</L>
<L>Þo þat he wyste hy was wyþ chylde,</L>
<L N="99">A-wey he wolde alone;</L>
<L>Ha nolde nauȝt he were a-slawe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS716"><HI REND="I">he</HI> = <HI REND="I">hy;</HI> so, too, l. 111.</NOTE></L>
<L>Ne forþe y-iuged by þe lawe</L>
<L N="102">To by stend wyþ stone.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="18">
<L>Ac ioseph was wel blyþe, aplyȝt,</L>
<L>Þo to hym cam þe angel bryȝt,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS717"><HI REND="I">Þo</HI>, MS. <HI REND="I">So</HI>.</NOTE></L>
<L N="105">To segge hym wat he scholde;</L>
<L>Wel blyþþere myȝte be þat may,<MILESTONE N="121" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat was y-conforted al day</L>
<L N="108">Wyþ aungeles wanne hy wolde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="19">
<L>In þyssere ioye we scholde by-louken</L>
<L>Al hyre ioyen of uourti woken</L>
<L N="111">Þe wylest he ȝede wyþ chylde.
</L>
<PB REF="00000137.tif" N="119"/>
<L>Of hyre [barme] hyt was god game,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS718">See note.</NOTE></L>
<L>Þer-inne þet vnicorn weks tame</L>
<L N="114">Þat er þan was so wylde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS719"><HI REND="I">þan</HI>, MS. <HI REND="I">þang</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="20">
<L>Þet oþer ioye of hyre ycore</L>
<L>Was of ihesus, of hyre ybore</L>
<L N="117">A crystemasse nyȝte,<MILESTONE N="200b" UNIT="folio"/></L>
<L>Wyþ-oute sorȝe, wyþ-oute sore;</L>
<L>And so ne schal þer neuer more</L>
<L N="120">Wymman wyþ childe dyȝte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS720"><HI REND="I">dyȝte</HI>, Mätzner proposes <HI REND="I">be dyȝte</HI>. Perhaps we ought to read <HI REND="I">hyt dyȝte</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="21">
<L>For so hy hyne scholde ferst auonge,</L>
<L>Þer nes no senne þer amonge,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS721"><HI REND="I">nes</HI> (Mätzner <HI REND="I">nas</HI>), MS. <HI REND="I">nys</HI>.</NOTE></L>
<L N="123">Ne noe flesches lykynge;</L>
<L>Þer-fore of hyre y-bore he was,</L>
<L>Ase þe sonne passeȝt þorȝ þe glas</L>
<L N="126">Wyþ-outen on openynge.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS722">Omission of <HI REND="I">on</HI> proposed by Mätzner.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="22">
<L>In suaþebendes hy hyne dyȝte,</L>
<L>Ase hyt hys þe chyldes ryȝte,</L>
<L N="129">And ȝef hym melk to souke;</L>
<L>Þaȝ hyt were þustre of nyȝt,</L>
<L>Þer nas wane of no lyȝt,</L>
<L N="132">Þe heuene gan onlouke.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="23">
<L>Out com an aungel wyþ great leem<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS723"><HI REND="I">leem</HI>, second <HI REND="I">e</HI>, being written close to the <HI REND="I">m</HI>, looks like <HI REND="I">o</HI> in MS.</NOTE><MILESTONE N="122" UNIT="Wright page"/></L>
<L>In-to þe feld of bedleem,</L>
<L N="135">Amonges þe schepherden,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS724"><HI REND="I">schep-</HI>, MS. <HI REND="I">schop</HI>?</NOTE></L>
<L>Te telle þat cryst was ybore;</L>
<L>Þer come singinde þer-fore</L>
<L N="138">Of angeles manye verden.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="24">
<L>Þanne sede he swyþe wel</L>
<L><HI REND="I">Gracia plena</HI>, gabryel,</L>
<L N="141">And þat hys "fol of grace";
</L>
<PB REF="00000138.tif" N="120"/>
<L>Wanne glorye of hyre hys fol a-boue,</L>
<L>And pays igrad for hyre loue</L>
<L N="144">Of angeles in place.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="25">
<L>Þe oxe and asse in hare manyour,</L>
<L>Þo þat hy seȝen hare creatour<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS725"><HI REND="I">creatour</HI>, MS. <HI REND="I">creature</HI>.</NOTE></L>
<L N="147">Lyggynde in hare forage,<MILESTONE N="201a" UNIT="folio"/></L>
<L>Al one-knowynge þaȝ hy were,</L>
<L>Hy makede ioye in hare manere,</L>
<L N="150">And eke in hare langage.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="26">
<L>Ope þe heȝe eȝtynde day</L>
<L>He onder-ȝede þe gywen lay,</L>
<L N="153">And was ycircumcysed.</L>
<L>Iesus me clepede hyne þer-uore,</L>
<L>Ase aungeles, er he were ybore,</L>
<L N="156">Hys eldren hadde y-wysed.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="27">
<L>Mochele ioye hy aspyde,</L>
<L>Þe kynges þre þat come ryde</L>
<L N="159">Fram be easte wel iverre;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS726">Wr. <HI REND="I">i-verre</HI>, MS. <HI REND="I">werre</HI> (distinctly).</NOTE></L>
<L>Gold, myrre, stor, were here offrynges,<MILESTONE N="123" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat he was lord and kyng of kynges</L>
<L N="162">Wel by-toknede þe sterre.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="28">
<L>Þo þat he scholde y-offred by<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS727"><HI REND="I">by</HI>, MS. <HI REND="I">be</HI>.</NOTE></L>
<L>In þe <HI REND="I">templo domini</HI>,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS728"><HI REND="I">templo</HI>, so MS.</NOTE></L>
<L N="165">Ase laȝe ȝef þe termes,</L>
<L>Symeon, þe olde man, gan crye,</L>
<L>And spek of hym fur prophecye,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS729"><HI REND="I">fur</HI> = <HI REND="I">for</HI> (Mätzner); or ought we to read <HI REND="I">þorȝ</HI> (also spelt <HI REND="I">þourȝ</HI>)?</NOTE></L>
<L N="168">And tok hym ine hys earmes.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="29">
<L>Þo he was bote twelf wynter ald,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS730"><HI REND="I">he</HI>, MS. <HI REND="I">ȝe</HI>.</NOTE></L>
<L>And heȝ ine þe temple he seat wel bald,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS731"><HI REND="I">And</HI> (= <HI REND="I">An</HI>) <HI REND="I">heȝ</HI>, MS. <HI REND="I">heȝ he</HI>, but the <HI REND="I">he</HI> has been cancelled.</NOTE></L>
<L N="171">And þaȝ he speke smale,
</L>
<PB REF="00000139.tif" N="121"/>
<L>Many man wondrede on hym þere,</L>
<L>For to alle clerkes þat þer were</L>
<L N="174">He ȝaf answere and tale.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="30">
<L>Alyue uertu was hys childe-hode,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS732"><HI REND="I">Alyue</HI>, read <HI REND="I">Al yne</HI>? cp. p. 123, l. 253, <HI REND="I">Al ine ioye was hyre mende.—chylde-hode</HI>, MS. -<HI REND="I">hoþe</HI>, the þ not quite distinct.</NOTE></L>
<L>And so he com to hys manhode;</L>
<L N="177">Ine flom iordanes syche<MILESTONE N="201b" UNIT="folio"/></L>
<L>He was ycrystned, þe heuene onleake,</L>
<L>Þe fader of heuene doun to hym spake,</L>
<L N="180">Þe gost com coluere ylyche.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="31">
<L>To þyssere ioye longye scholle</L>
<L>Alle þe ioyen þat hyre folle</L>
<L N="183">Of hyre chylde god,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS733">Read <HI REND="I">Of hyre chyld þe gode</HI>? cp. p. 126, l. 348, <HI REND="I">iesus þe gode</HI>.</NOTE></L>
<L>Fram þan tyme he was ybore</L>
<L>For al mankende þat was for-lore,</L>
<L N="186">For[t] he deyde one þe roude.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS734"><HI REND="I">Fort</HI>, until (Mätzner), MS. <HI REND="I">For</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="32">
<L>ÞE þrydde ioye þat com of cryste<MILESTONE N="124" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Hadde oure leuedy of hys opryste</L>
<L N="189">Fram deaþes harde bende,</L>
<L>Out of þe sepulcre þer he laye,</L>
<L>Ase hyt fel þane þrydde daye</L>
<L N="192">After hys lyues ende.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="33">
<L>Wet ioye of hym myȝte be more</L>
<L>After suiche sorȝynge and swyche sore,</L>
<L N="195">Ase hye yseye hine feye,</L>
<L>Þanne isiȝe hyne come to lyue aȝen,</L>
<L>And euereft more alyue to ben,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS735">Omit <HI REND="I">And</HI>?</NOTE></L>
<L N="198">And neuere eft to deyȝe?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="34">
<L>Þat he was lyf and strengþe and myȝte,</L>
<L>And þat he kedde on Estre nyȝtte,</L>
<L N="201">Al ine þe dawyynge :
</L>
<PB REF="00000140.tif" N="122"/>
<L>Al þa[t] was an erthe schok,</L>
<L>And heuene aboue vnder-toke</L>
<L N="204">Hys holy vppe-rysynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="35">
<L>Þar doun come aungeles whyte ine wede,</L>
<L>And þat he was aryse hy sede,</L>
<L N="207">And hare sawe was trewe;<MILESTONE N="202a" UNIT="folio"/></L>
<L>Þat he ne laye nauȝt vnder molde</L>
<L>For to a-saye, ho so wolde,</L>
<L N="210">Þane stone hye ouer-þrewe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="36">
<L>Þaȝ þat he ine hys manhoþ deyde,</L>
<L><HI REND="I">Dominus</HI> tecum þat a seyde,</L>
<L N="213">Þo þe aungel here by-redde,</L>
<L>(Þat hys to seggene "god es myȝtte"),<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS736">MS. <HI REND="I">godes myȝtte; myȝtte</HI> = <HI REND="I">mytte, myd þe</HI>.</NOTE><MILESTONE N="125" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ine ryȝte soþe hyt moste sitte<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS737"><HI REND="I">sitte;</HI> Mätzner <HI REND="I">fitte</HI>, i. e. <HI REND="I">fiȝte</HI>, fight.</NOTE></L>
<L N="216">Þet god-hoþ wel hyt kedde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="37">
<L>Nedde oure leuedy þyse blysse a-lone,</L>
<L>Ac al hyre frendes in hyre mone,</L>
<L N="219">So meche was here þe more;</L>
<L>For more hijs blysse god and clene</L>
<L>Among frendes to habbe ymene,</L>
<L N="222">After sorȝynge and sore.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="38">
<L>O þat hy were blyþe, þo hye (here) seȝen<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS738"><HI REND="I">here</HI> MS.; Wr. <HI REND="I">were</HI> (omitted by Mätzner).—<HI REND="I">seȝen</HI>, MS. <HI REND="I">siȝen</HI>.</NOTE></L>
<L>So glorious alyue, wyþ here eȝen,</L>
<L N="225">Þet hy yseye er ine paygne!</L>
<L>Furste a schewed hym wyþ a fayre chaunce</L>
<L>To here þet hys ensample of repentaunce,</L>
<L N="228">Marye magdaleyne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="39">
<L>And so hyseye hyne peter, and seþenes hy alle,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS739"><HI REND="I">hyseye</HI> = <HI REND="I">yseye</HI> = <HI REND="I">yseȝ</HI>, saw; MS. <HI REND="I">hygeye</HI>, Mätzner <HI REND="I">hygede</HI>, hied.—<HI REND="I">seþenes</HI>, first <HI REND="I">e</HI> resembling <HI REND="I">o;</HI> Wr. <HI REND="I">sothenes</HI>, Mätzner <HI REND="I">sothes</HI>.</NOTE></L>
<L>And þer thomas of ynde, a k[n]owes yfalle,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS740"><HI REND="I">k</HI>[<HI REND="I">n</HI>]<HI REND="I">owes</HI>, corrected by Mätzner.</NOTE></L>
<L N="231">Groped hys holy wounde;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS741"><HI REND="I">Groped</HI>, MS. <HI REND="I">Croped;</HI> cp. l. 240.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000141.tif" N="123"/>
<L>Þare he fond flesch and blod myd þe bones,</L>
<L>An nou he gan to crye loude for þe nones:</L>
<L N="234">"My lord ich abbe y-founde."</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="40">
<L>Houre lord hym answerde in þet cas:</L>
<L>"Þou leuedest, for þou seȝe me, thomas,</L>
<L N="237">Þat þou me haddest y-founde;<MILESTONE N="202b" UNIT="folio"/></L>
<L>Ac, thomas, ich þe telle, yblessed hy beþ,</L>
<L>Þo þat on me by-leueþ and nauȝt me seþ,</L>
<L N="240">Ne gropyeþ none wounde."</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="41">
<L>To þyssere ioyen scholle by yleyd<MILESTONE N="126" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Alle þe ioyen þat moȝe be yseyd,</L>
<L N="243">Ine wyttes oþer in mende,</L>
<L>Fram crystes resurreccioun,</L>
<L>Wat comeþ hys ascensioun</L>
<L N="246">At fourty daȝen ende.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS742"><HI REND="I">daȝen</HI>, MS. <HI REND="I">saȝen</HI> (Wr. corr.).</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="42">
<L>ÞE ferþe ioye telle ich may,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS743"><HI REND="I">Þe ferþe</HI> in MS.</NOTE></L>
<L>Þat fel opon þe holy þoresday,</L>
<L N="249">Opone a mounteyne heȝe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS744"><HI REND="I">mounteyne</HI>, MS. <HI REND="I">mounte yne</HI>.</NOTE></L>
<L>Hi seȝ ihesus, and oþre some,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS745"><HI REND="I">Hi</HI> (not <HI REND="I">he</HI>) in MS.</NOTE></L>
<L>Of flesch and blod of hyre ynome,</L>
<L N="252">Op in-to heuene steȝe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="43">
<L>Al ine ioye was hyre mende,</L>
<L>Þo hy seȝe here and oure kende,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS746"><HI REND="I">Þo</HI>, MS. <HI REND="I">So</HI>.</NOTE></L>
<L N="255">Ihesus, hyre leue sone,</L>
<L>In-to þe blysse of heuene sty,</L>
<L>To agredy worþy scholde hy be<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS747">See note.</NOTE></L>
<L N="258">At hyre assumpcioun[e].</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="44">
<L>And ȝet ne were hyt noȝt y-noȝ</L>
<L>One to agredy hyre looȝ</L>
<L N="261">And heȝ ine heuene blysse,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS748"><HI REND="I">And</HI> (= <HI REND="I">an</HI>) <HI REND="I">heȝ</HI>.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000142.tif" N="124"/>
<L>Ac oure also, hyt nis non oþer,</L>
<L>For he hys oure kende broþer,</L>
<L N="264">Þat leue we to wysse.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="45">
<L>Ine hym ne schal hyt nauȝt lang be<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS749"><HI REND="I">schal</HI>, MS. <HI REND="I">schalt</HI> (Mätzner corr.).</NOTE></L>
<L>Þat we to hym ne scholle te,</L>
<L N="267">Wanne we scholle wende hennes;<MILESTONE N="203a" UNIT="folio"/></L>
<L>Ac schel on ous, þat beþ onkende,<MILESTONE N="127" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ne draȝeþ nauȝt hys loue to mende,</L>
<L N="270">And wreþeþ hyne wyþ sennes.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="46">
<L>And ȝet he hys milde and sparyeþ some,</L>
<L>And ase he wente op, he wole come</L>
<L N="273">A domesday wel bryȝte,</L>
<L>For te trye manne dede,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS750"><HI REND="I">trye</HI>, MS. <HI REND="I">crye</HI>.</NOTE></L>
<L>And after dede ȝiue mede</L>
<L N="276">And iugement to ryȝtte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="47">
<L>Betere red nys þer non here</L>
<L>For to be crystes yuere,</L>
<L N="279">And hyȝ ine heuene blysse,</L>
<L>Bote felþe of senne to by-vly,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS751"><HI REND="I">felþe</HI> (not <HI REND="I">folþe</HI>) in MS.</NOTE></L>
<L>And bydde god and oure leuedy</L>
<L N="282">Þat hy ous helpe and wysse.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="48">
<L>For hyre poer nys nouȝt y-lessed,</L>
<L>Ac toup alle oþren hys y-blessed,</L>
<L N="285">Soþe wyf and mayde;</L>
<L>Ase þat godspel telleþ ous,</L>
<L><HI REND="I">Benedicta tu in mulieribus</HI>,</L>
<L N="288">Eliȝabeth hyt sayde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="49">
<L>Al here ioyen a lok-sounday,</L>
<L>And alle þe þät me aspye may,</L>
<L N="291">Þat hyre and erþe felle,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS752"><HI REND="I">and</HI> = <HI REND="I">an</HI>.</NOTE></L>
<L>Al fram crystes ascencioun,</L>
<L>Al wat comþe hyre assumpcioun,</L>
<L N="294">To þyssere loungy schelle.
</L>
<PB REF="00000143.tif" N="125"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="50">
<L>ÞE fyfte ioye of oure leuedy<MILESTONE N="128" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Not er[þ]lych man hou hyt may by,</L>
<L N="297">Ne þer-of [may] more aspye,<MILESTONE N="203b" UNIT="folio"/></L>
<L>Bote þat þe gloriouse beerde</L>
<L>Out of þyse world (þe) gloriouse ferde,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS753">(<HI REND="I">þe</HI>) omitted by Mätzner.</NOTE></L>
<L N="300">Wyþ greate melodye.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="51">
<L>One-couþ to þe, man, hys þes figure,</L>
<L>For þe offyce of hyre sepulture</L>
<L N="303">Was al an heuene gyse;</L>
<L>And toller hys man to heuene speche</L>
<L>Þanne be a best, þaȝ man hym teche</L>
<L N="306">Reyson and mannes wyse.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="52">
<L>Þer-fore nys þer-of naut y-wryte,</L>
<L>For man ne mot nouȝt her y-wyte</L>
<L N="309">Wat hys so heȝ a steuene;</L>
<L>Ac holy cherche der wel by-knowe</L>
<L>Þat hy ne þolede none deaþes þrowe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS754"><HI REND="I">þrowe</HI>, MS. <HI REND="I">þroȝe</HI>.</NOTE></L>
<L N="312">Þat loweþ þat lyf of heuene.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS755"><HI REND="I">loweþ = loȝeþ</HI>, MS. <HI REND="I">lower</HI>, Mätzner <HI REND="I">lowerth</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="53">
<L>Hyt hys y-wryte þat angeles brytte</L>
<L>To holy manne deaþe alyȝte</L>
<L N="315">[Þet] her an erþe leye;</L>
<L>In holy bok hys hyt inome</L>
<L>Þat god hym self a wolde come,</L>
<L N="318">Wanne hy scholde deye.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="54">
<L>Þer-bye we mowe wel y-wyte,</L>
<L>Þaȝ þer be nauȝt of y-wryte,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS756"><HI REND="I">be</HI> MS. (Wr. <HI REND="I">he</HI>, Mätzner corr.).</NOTE></L>
<L N="321">Þat cryst hym self was þere;</L>
<L>Myd hym of heuene þe ferede,<MILESTONE N="129" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þe eadi leuedy for to lede,</L>
<L N="324">Most here no fend offere.
</L>
<PB REF="00000144.tif" N="126"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="55">
<L>Hy wente vppe, my leue broþer,</L>
<L>In body and soule, hyt nys non oþer,</L>
<L N="327">For cryst hys god and kende:<MILESTONE N="204a" UNIT="folio"/></L>
<L>Þat body þat he tok of hys oȝen,</L>
<L>Hou mytte hyt ligge a-mang þe loȝen,</L>
<L N="330">Wyþ-oute honour and mende?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="56">
<L>Þanne ich dar segge mid gode ryȝte</L>
<L>Þat alle þe court of heuene alyȝtte</L>
<L N="333">Attare departynge;</L>
<L>And cryst hym self aȝeins hyre com,</L>
<L>And body and saule op wyþ hym nom</L>
<L N="336">In-to hys wonyynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="57">
<L>Þat hy hys quen, ase ich er mende,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS757"><HI REND="I">þat</HI>, read <HI REND="I">þar;</HI> cp. p. 113, l. 417.</NOTE></L>
<L>Here grace hy may doun to ous sende,</L>
<L N="339">Hire ioye to fol-uelle.</L>
<L>Ich hopye hy nele nauȝt let ous spylle,</L>
<L>For he hys al to hyre wylle</L>
<L N="342">Of ioye þat hijs þe welle.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS758"><HI REND="I">þat hijs</HI> repeated in MS.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="58">
<L>For of hyre wombe he hys þat frut,</L>
<L>Were-of þes angeles habbeþ hare dut,</L>
<L N="345">And men hare holy fode;</L>
<L>Eliȝabeth, hy sede þys:</L>
<L>"<HI REND="I">Et</HI> benedictus <HI REND="I">fructus ventris</HI></L>
<L N="348"><HI REND="I">Tui, iesus</HI> þe gode."</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="59">
<L>Of songe hys to þen ende y-brout,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS759"><HI REND="I">Of</HI>, Mätzner <HI REND="I">O</HI> (<HI REND="I">a</HI>, indefinite article).</NOTE><MILESTONE N="130" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ase þou hest, soster, me by-soȝt,</L>
<L N="351">Ase ich hene myȝtte frede.</L>
<L>Nou syng and byde þe heuene quene</L>
<L>Þet hy ous brynge al out of tene</L>
<L N="354">At oure mest[e] nede. AmeN.</L>
</LG><TRAILER>Oretis pro anima Willelmi de Schorham, quondam vicarii de chart iuxta Ledes.</TRAILER>
</DIV1>

<DIV1 TYPE="poem" N="6"><PB REF="00000145.tif" N="127"/>
<HEAD>VI. [On the Virgin Mary.]</HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="1">
<L>MArye, mayde mylde and fre,<MILESTONE N="204b" UNIT="folio"/><MILESTONE N="131" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Chambre of þe trynyte,</L>
<L N="3">One wyle lest to me,</L>
<L>Ase ich þe grete wyþ songe;</L>
<L>Þaȝ my fet on-clene be,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS760">MS. <HI REND="I">fet vn on clene, vn</HI> underdotted.</NOTE></L>
<L N="6">My mes þou onder-fonge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="2">
<L>Þou art quene of paradys,</L>
<L>Of heuene, of erthe, of al þat hys;</L>
<L N="9">Þou bere þane kyng of blys,</L>
<L>Wyþ-oute senne and sore;</L>
<L>Þou hast y-ryȝt þat was amys,</L>
<L N="12">Ywonne þat was y-lore.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="3">
<L>Þou ert þe coluere of noe,</L>
<L>Þat broute þe braunche of olyue tre,</L>
<L N="15">In tokne þat pays scholde be</L>
<L>By-tuexte god and manne;</L>
<L>Suete leuedy, help þou me,</L>
<L N="18">Wanne ich schal wende hanne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="4">
<L>Þou art þe bosche of synay,</L>
<L>Þou art þe rytte sarray,</L>
<L N="21">Þou hast ybrouȝt ous out of cry</L>
<L>Of caleng of þe fende;</L>
<L>Þou art crystes oȝene drury,</L>
<L N="24">And of dauyes kende.
</L>
<PB REF="00000146.tif" N="128"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="5">
<L>Þou ert þe slinge, þy sone þe ston<MILESTONE N="132" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat dauy slange golye op-on;</L>
<L N="27">Þou ert þe ȝerd al of aaron</L>
<L>Me dreye iseȝ spryngynde :</L>
<L>Wytnesse at ham euerechon</L>
<L N="30">Þat wyste of þyne chyldynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="6">
<L>Þou ert þe temple salomon,<MILESTONE N="205a" UNIT="folio"/></L>
<L>In þe wondrede gedeon,</L>
<L N="33">Þou hest ygladed symeon</L>
<L>Wyþ þyne swete offrynge</L>
<L>In þe temple atte auter ston,</L>
<L N="36">Wyþ ihesus, heuene kynge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="7">
<L>Þou ert judith, þat fayre wyf,</L>
<L>Þou hast abated al þat stryf,</L>
<L N="39">Olofernes wyþ hys knyf</L>
<L>Hys heuede þou hym by-nome;</L>
<L>Þou hest ysaued here lyf<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS761"><HI REND="I">lyf</HI>, MS. <HI REND="I">lef</HI>.</NOTE></L>
<L N="42">Þat to þe wylle come.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="8">
<L>Þou ert hester, þat swete þyng,</L>
<L>And asseuer, þe ryche kyng,</L>
<L N="45">Þey heþ ychose to hys weddyng,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS762"><HI REND="I">þey</HI> = <HI REND="I">þe</HI>.</NOTE></L>
<L>And quene he heþ a-uonge;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS763"><HI REND="I">he</HI>, read <HI REND="I">þe</HI>?</NOTE></L>
<L>For mardocheus, þy derlyng,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS764"><HI REND="I">For</HI>, not <HI REND="I">In</HI> (Wr.), is the reading of the MS.</NOTE></L>
<L N="48">Syre aman was y-honge.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="9">
<L>Þe prophete ezechyel</L>
<L>In hys boke hyt wytnesseþ wel,</L>
<L N="51">Þou ert þe gate so stronge so stel,</L>
<L>Ac euere y-schet fram manne;<MILESTONE N="133" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þou erte þe ryȝte uayre rachel,</L>
<L N="54">Fayrest of alle wymman[ne].
</L>
<PB REF="00000147.tif" N="129"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="10">
<L>By ryȝte toknynge þou ert þe hel</L>
<L>Of wan spellede danyel;</L>
<L N="57">Þou ert emaus, þe ryche castel,</L>
<L>Þar resteþ alle werye :</L>
<L>Ine þe restede emanuel,</L>
<L N="60">Of wan y-spekeþ ysaye.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS765"><HI REND="I">wan y-spekeþ</HI>, MS. <HI REND="I">wany spekeþ</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="11">
<L>Ine þe hys god by-come a chyld;<MILESTONE N="205b" UNIT="folio"/></L>
<L>Ine þe hys wreche by-come myld,</L>
<L N="63">Þat vnicorn þat was so wyld</L>
<L>Aleyd hys of a cheaste :</L>
<L>Þou hast y-tamed [hyt], and i-styld,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS766"><HI REND="I">y-tamed</HI>, MS. <HI REND="I">y tamend, n</HI> underdotted.</NOTE></L>
<L N="66">Wyþ melke of þy breste.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="12">
<L>Ine þe apocalyps sent Iohn</L>
<L>Iseȝ ane wymman, wyþ sonne by-gon,</L>
<L N="69">Þane mow[<HI REND="I">n</HI>]e al onder hyre ton,</L>
<L>I-crouned wyþ tuel sterre;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS767"><HI REND="I">tuel</HI>, twelve; same form p. 61, l. 1726.</NOTE></L>
<L>Swych a leuedy nas neuere non,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS768"><HI REND="I">Swych</HI>, MS. <HI REND="I">swyl</HI>.</NOTE></L>
<L N="72">Wyþ þane fend to werre.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="13">
<L>Ase þe sonne takeþ hyre pas</L>
<L>Wyþ-oute breche þorȝ-out þat glas,</L>
<L N="75">Þy maydenhod, on-wemmed hyt was</L>
<L>For bere of þyne chylde;</L>
<L>Nou, swete leuedy of solas,</L>
<L N="78">To ous senfolle be þou mylde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="14">
<L>Haue, leuedy, þys lytel songe,<MILESTONE N="134" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat out of senfol herte sprong;</L>
<L N="81">Aȝens þe feend þou make me strong,</L>
<L>And ȝyf me þy wyssynge;</L>
<L>And þaȝ ich habbe y-do þe wrang,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS769"><HI REND="I">wrang</HI> [:<HI REND="I">strong</HI>:<HI REND="I">sprong</HI>:<HI REND="I">songe</HI>]. The true Mid.-Kent forms are : <HI REND="I">wrang</HI> [:<HI REND="I">strang</HI>:<HI REND="I">sprang</HI>:<HI REND="I">sang</HI>].</NOTE></L>
<L N="84">Þou graunte me amendynge.</L>
</LG><TRAILER>Oretis pro anima domini Roberti Grosseteyte, quondam Episcopi Lincolniae.</TRAILER>
</DIV1>

<DIV1 TYPE="poem" N="7"><PB REF="00000148.tif" N="130"/>
<HEAD>VII. On the Trinity, Creation, the Existence of Evil, Devils, Adam and Eve, &amp;c.</HEAD>
<LG TYPE="stanza" N="1">
<L>IN holy sauter me may rede<MILESTONE N="206a" UNIT="folio"/><MILESTONE N="135" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Hou god þourwe þe prophete sede,</L>
<L N="3">Dauyd, y-wysse,</L>
<L>Þat fol in hys herte sede :<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS770">Read <HI REND="I">þat</HI> [<HI REND="I">þe</HI>] <HI REND="I">fole</HI>?</NOTE></L>
<L>'Þer nys no gode,' dar man nauȝt drede</L>
<L N="6">To don amys.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="2">
<L>Seþþe hyt hys so, hyt hys grete doute<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS771"><HI REND="I">Seþþe</HI>, MS. <HI REND="I">þesse</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat þare be woxe of þare route</L>
<L N="9">Mani a fol,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS772">MS. <HI REND="I">Mani and fole</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat weneþ ryt, wyþ-oute mysse,</L>
<L>Þat þer nys god ine heuene blysse,</L>
<L N="12">Ne helle pool.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS773"><HI REND="I">helle</HI>, MS. <HI REND="I">lelle</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="3">
<L>Þat eny soche be crystene man,</L>
<L>God for-bede! and nauȝt for þan,</L>
<L N="15">We y-soeþ al day<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS774">MS. <HI REND="I">wey soeþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat menye y-crystnedde were,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS775">Kölbing proposes to put a colon after <HI REND="I">day</HI> in l. 15, and to write <HI REND="I">menye þat</HI>.</NOTE></L>
<L>Fareþ ryt ase hy nere</L>
<L N="18">Nauȝt of þe fay.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="4">
<L>And manye of ham þat beþ so fel[l]e,</L>
<L>Þat þaȝ me godne sckele hem telle,</L>
<L N="21">Nauȝt hyȝt ne ganþ :<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS776"><HI REND="I">ganþ</HI>, read <HI REND="I">genþ</HI> (for <HI REND="I">geinþ</HI>)? See note.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000149.tif" N="131"/>
<L>Aȝen hy clappeþ þys and þat,</L>
<L>And manye of ham not neuere wat,</L>
<L N="24">Ne wat he menþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="5">
<L>To sechen hyt hys wel lytel prys<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS777"><HI REND="I">sechen</HI> (dat. plur.), Kölbing <HI REND="I">sech</HI>.</NOTE><MILESTONE N="136" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Reyson to telle, þet hys y-wys,</L>
<L N="27">Ac lete ham be;</L>
<L>For, bote hy take a betere fay,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS778"><HI REND="I">For</HI>, Kölbing <HI REND="I">Ac</HI>.</NOTE></L>
<L>Atte last hy goþ to schame a-way,</L>
<L N="30">Me may hyt see.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="6">
<L>Ac ȝef þou wenst, man, þat errour,<MILESTONE N="206b" UNIT="folio"/></L>
<L>Þat þare ne be no sauueour</L>
<L N="33">Ne oþer lyf,</L>
<L>And hyt be for de-faute of lore,</L>
<L>Lest now wat ich segge more,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS779"><HI REND="I">h</HI> (underdotted) after <HI REND="I">wat</HI> in MS.</NOTE></L>
<L N="36">Wyþ-oute stryf.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="7">
<L>And ȝef þou [be] ylered man,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS780"><HI REND="I">be</HI> supplied by Wright.—<HI REND="I">onderstan</HI>[<HI REND="I">s</HI>]<HI REND="I">t</HI>, in the following line, would rather suggest the ind. <HI REND="I">art</HI> (<HI REND="I">ert</HI>), but change of mood is found elsewhere.</NOTE></L>
<L>And onderstan[s]t ȝet al for þan</L>
<L N="39">No god ne be,</L>
<L>Ich acsy þe a questioun,</L>
<L>And, ase hyt longeþ to reysoun,</L>
<L N="42">And-swere þou me.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="8">
<L>Þe erthe hys heuy, wyþ-oute wylle,</L>
<L>Þat wey y-seoþ, and by al stylle<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS781"><HI REND="I">wey</HI> = <HI REND="I">we</HI>.</NOTE></L>
<L N="45">To gonne þrop.</L>
<L>Wat, hou fareþ hy þat hy nasynkeþ,</L>
<L>Ase here kende were, hyt þynkeþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS782"><HI REND="I">þynkeþ</HI> in MS. (Wright <HI REND="I">þenkeþ</HI>).</NOTE></L>
<L N="48">Ho halt ys op?<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS783"><HI REND="I">Ho</HI> = <HI REND="I">who</HI>.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000150.tif" N="132"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="9">
<L>Herto me seyþ, and heþ ysed,</L>
<L>To healde hy op hyt nys no ned,</L>
<L N="51">Ne neuere nes,</L>
<L>For chisel, grauel, stones harde,<MILESTONE N="137" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ande here depnysse ryȝt dounwarde</L>
<L N="54">Hys endeles.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="10">
<L>Þat þat be fals me may aspye<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS784"><HI REND="I">Þat þat</HI>, Kölbing; MS. <HI REND="I">Þaȝ þat</HI>.</NOTE></L>
<L>By wytnesse of philosophye</L>
<L N="57">And clerkes fele;</L>
<L>And fals ich may hit prouie wel,</L>
<L>Þer hyt hys ned, and were ich schel,</L>
<L N="60">By þysse skele.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS785"><HI REND="I">skele</HI>, MS. <HI REND="I">skyle</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="11">
<L>Þe sonne and monne and many sterren<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS786"><HI REND="I">monne</HI> or <HI REND="I">moune</HI>?</NOTE><MILESTONE N="207a" UNIT="folio"/></L>
<L>By easte aryseþ swyþe ferren,</L>
<L N="63">Ase ham y-worþe;</L>
<L>By weste hy grendeþ, alle þyse,</L>
<L>And comeþ aȝen þer hy aryse</L>
<L N="66">Al vnder forþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="12">
<L>Þos myȝt wete wel, wo-so wolde,</L>
<L>Þe wolkne by-clepþ al þe molde,</L>
<L N="69">And so hyt doþ;</L>
<L>Ne may hy nauȝt þanne be endeles</L>
<L>Þat þos be-go so hys and wes,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS787"><HI REND="I">wes</HI>, MS. <HI REND="I">was</HI>.</NOTE></L>
<L N="72">An þat hys souþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="13">
<L>Ac saye ryȝt þos—and ich afowe</L>
<L>Þat euerech man hyt moȝt alowe</L>
<L N="75">Þat reson hent:—</L>
<L>Hyȝt hys a myȝt of alle myȝtte</L>
<L>Þat halt op þerþe and sterren bryȝte</L>
<L N="78">Aboute itrent.
</L>
<PB REF="00000151.tif" N="133"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="14">
<L>Þys ilke mytte, for hyt wel may,<MILESTONE N="138" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Bryngeþ forþe a wyt of swete aray,</L>
<L N="81">Þet no swech nys;</L>
<L>For al þat hys an heȝ and loȝe</L>
<L>Hit schift and ditteþ ase hys oȝe,</L>
<L N="84">And so hyt hys.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="15">
<L>Wat makeþ sonne, mone, and sterren</L>
<L>To certeyn go, aboute and ferren,</L>
<L N="87">And faylleþ naȝt?<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS788"><HI REND="I">naȝt</HI>, MS. <HI REND="I">nouȝt</HI>.</NOTE></L>
<L>Hyt mot wyt and wysdom, neade,</L>
<L>Þet of þe mytte þet ich er sede</L>
<L N="90">Hys forþe araȝt.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="16">
<L>Nou þou sixte wel hou hyt syt,<MILESTONE N="207b" UNIT="folio"/></L>
<L>Þys ylke myȝte and eke þys wyt,</L>
<L N="93">In oure boke:</L>
<L>Þe mytte hys fader of oure crede,</L>
<L>Wysdom þe sone, for wytti-hede</L>
<L N="96">Þat he forþ toke.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="17">
<L>Euer was þys ylke myȝtte,</L>
<L>And euer worþ, bye gode ryte,</L>
<L N="99">Ne say nauȝt nay!</L>
<L>Hou mytte hyt [cesse], and eft by-gynne,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS789"><HI REND="I">cese</HI> (or <HI REND="I">deye</HI>) supplied by Kölbing; <HI REND="I">cesse</HI>, p. 92, l. 207.</NOTE></L>
<L>Þet nede neþ of none gynne,</L>
<L N="102">Ac al do mey?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="18">
<L>And ase hyt hys by-fore y-nome,</L>
<L>Þaȝ þat wyt of þe mytte [come]</L>
<L N="105">By kende wey,</L>
<L>Þat wyt was euere naþeles,<MILESTONE N="139" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þe myȝtte nys neuer wytles,</L>
<L N="108">Ne by ne may.
</L>
<PB REF="00000152.tif" N="134"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="19">
<L>Her-to acordeþ oure fay,</L>
<L>Þat holy cherche neȝ eche day</L>
<L N="111">Wel merye syngeþ,</L>
<L>Ine a song ofte by note</L>
<L>'Quicunque <HI REND="I">uult</HI>' þet hys y-hote,</L>
<L N="114">Ryȝt ase me singeþ.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS790"><HI REND="I">singeþ</HI>, Kölbing <HI REND="I">þingþ</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="20">
<L>For þer hyt of þe uader seyþ,</L>
<L>And of þe sone to-gadere leyþ,</L>
<L N="117">In boke yset:</L>
<L>'Þe sone hys of þe fader alone</L>
<L>Engendred, nauȝt ymad of mone,</L>
<L N="120">Nef oþe[r] wet.'<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS791"><HI REND="I">Nef = ne of; wet</HI>, MS. <HI REND="I">wat</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="21">
<L>Folye hyt hys to meche to þenche,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS792"><HI REND="I">þenche</HI>, MS. <HI REND="I">þynche</HI>.</NOTE><MILESTONE N="208a" UNIT="folio"/></L>
<L>Of þe engendrure, and þynne adrenche,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS793"><HI REND="I">þynne</HI> = <HI REND="I">þe ynne;</HI> or shall we read <HI REND="I">þrynne</HI>?</NOTE></L>
<L N="123">Of fader and sone :</L>
<L>So ase hy beþe, [hy] euer were,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS794">[<HI REND="I">hy</HI>], so also Kölbing.</NOTE></L>
<L>And soche by-ȝete neuere nere</L>
<L N="126">Elles ine wone.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="22">
<L>Ac nauȝt forþ þan, þat hyt be soþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS795"><HI REND="I">forþ þan</HI> = <HI REND="I">for þan</HI>.</NOTE></L>
<L>Holy cherche to wytene doþ,</L>
<L N="129">We wyten hyt wel;</L>
<L>Ilef hyt, oþer þou ert by-caut,</L>
<L>For ho þat nele by-leue hyt nauȝt,</L>
<L N="132">To helle he schel.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="23">
<L>And þelke sone ȝet naþeles<MILESTONE N="140" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ryȝt ase þe fader hys endeles,</L>
<L N="135">Ase myȝt and wyt:</L>
<L>Ȝef euer was [fader], euer was sone,</L>
<L>For beþe reysoun and eke wone</L>
<L N="138">Aloweþ hyt.
</L>
<PB REF="00000153.tif" N="135"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="24">
<L>Nou we habbeþ uader and sone,</L>
<L>Ase hye beþ ryȝt ine persone,</L>
<L N="141">And þan-cheysoun.</L>
<L>Wat may þe holy gost nou be?</L>
<L>Persone þrydde in trynyte,</L>
<L N="144">Nou herkne reysoun.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="25">
<L>Þou sixt þet al þat farþ aryȝt,</L>
<L>Be hyt þyster, be hyt lyȝt,</L>
<L N="147">To acord hys wyue;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS796"><HI REND="I">wyue</HI>?</NOTE></L>
<L>For ȝef þer were werre a-boue<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS797"><HI REND="I">werre</HI>, Kölbing; MS. <HI REND="I">weyre</HI>.</NOTE></L>
<L>Amang þe sterren, and no loue,</L>
<L N="150">Al hy to-dryue.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="26">
<L>And bote a truwe loue come<MILESTONE N="208b" UNIT="folio"/></L>
<L>Of þare myȝtte and þa wysdome,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS798"><HI REND="I">þa</HI>, Kölbing <HI REND="I">thare</HI>.</NOTE></L>
<L N="153">Ne myȝt hyt by;</L>
<L>And ryȝt of ham he moste come,</L>
<L>For werof elles te be y-nome</L>
<L N="156">Can non ysy.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="27">
<L>Euer-to lef þat loue were,</L>
<L>For myȝtte and wysdom neuer nere</L>
<L N="159">Wyþ-oute acord;</L>
<L>For ȝef acord hem hedde yfaylled,<MILESTONE N="141" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ar ayder oþer hedde a-saylled<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS799"><HI REND="I">Ar = hare</HI>.</NOTE></L>
<L N="162">Wyþ wykked word.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="28">
<L>Hou scholde myȝtte maky wrake,</L>
<L>Oþer eny descord onder-take</L>
<L N="165">Wyþ oȝe wyt?<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS800"><HI REND="I">oȝe</HI>, MS. <HI REND="I">eȝe</HI>.</NOTE></L>
<L>So nest, ac euer weren hy:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS801"><HI REND="I">nest = nes it</HI>.</NOTE></L>
<L>Þanne moste loue euer by,</L>
<L N="168">Nou þou sixt hyt.
</L>
<PB REF="00000154.tif" N="136"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="29">
<L>Þys loue hys self þat holy spyryt;</L>
<L>Þer-to acordeþ holy wryȝt</L>
<L N="171">Ine þylke songe</L>
<L>Þat ich was embe, [of] oure faye,</L>
<L>Þat holy cherche singeþ a daye</L>
<L N="174">At pryme longe:</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="30">
<L>'Þe holy [gost] of [þe] fader ryche</L>
<L>And of þe sone, of oþer ylyche,</L>
<L N="177">So he for[þ] comeþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS802"><HI REND="I">comeþ</HI>, MS. <HI REND="I">comþe</HI> [: <HI REND="I">nomeþ</HI>, 2 plur. imperat.].</NOTE></L>
<L>Noþer by-ȝete, ne forþe i-wroȝt<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS803"><HI REND="I">by-ȝete</HI>, MS. <HI REND="I">by-hete</HI>.</NOTE></L>
<L>Of aȝt þat hys, ne forþe of noȝt':<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS804"><HI REND="I">forþe</HI>, Kölbing <HI REND="I">formed.—noȝt</HI>, MS. <HI REND="I">nauȝt</HI>.</NOTE></L>
<L N="180">By lawe hyt nomeþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="31">
<L>And euer was þat holy spyryȝt,<MILESTONE N="209a" UNIT="folio"/></L>
<L>Þat ylke songe wytnesseþ hyt,</L>
<L N="183">And more þer-to:</L>
<L>Þat he schal by, and hys, and was<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS805"><HI REND="I">he</HI> (or <HI REND="I">hyt</HI>?), MS. <HI REND="I">hy</HI>.</NOTE></L>
<L>Ase fader of heuene ryȝt endeleas;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS806"><HI REND="I">Ase</HI>, MS. <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE></L>
<L N="186">And sone al-so.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="32">
<L>Ȝet oure by-leaue wole onder-gon<MILESTONE N="142" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat þyse þre beþ ryȝt al on,</L>
<L N="189">And nys no wrong;</L>
<L>Þaȝ hy be ine reyson dyuers,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS807"><HI REND="I">reyson</HI>, read <HI REND="I">persone</HI>? See note.</NOTE></L>
<L>O god hyt hys, and stent in uers<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS808"><HI REND="I">and</HI>, Kölbing <HI REND="I">ase</HI>.</NOTE></L>
<L N="192">Ine þulke song.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="33">
<L>Þaȝ myȝte, wysdom, and eke loue,</L>
<L>Hy þre by, ase ich sede a-boue,</L>
<L N="195">Diuers ine werk,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS809"><HI REND="I">werk</HI>, MS. <HI REND="I">work</HI>.</NOTE></L>
<L>Ine hem self o god hy beþ;</L>
<L>Nys non þat aȝt elles y-seþ</L>
<L N="198">So god [a] clerke.
</L>
<PB REF="00000155.tif" N="137"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="34">
<L>And naþeles ofte hy beþ y-blent,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS810"><HI REND="I">y-blent</HI>, MS. <HI REND="I">y blendt, d</HI> underdotted.</NOTE></L>
<L>Þyse clerkes, wyþ here argument,</L>
<L N="201">Ande gynneþ leȝe;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS811"><HI REND="I">leȝe</HI>, MS. <HI REND="I">lye</HI>.</NOTE></L>
<L>Hare oȝe wyt, hyt hym by-kecheþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS812"><HI REND="I">by-kecheþ</HI>, MS. <HI REND="I">by ch</HI> (underdotted) <HI REND="I">kecheþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat god so sotylleche secheþ,</L>
<L N="204">Þat syt so heȝe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="35">
<L>Þe fader hys god, for he may al;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS813"><HI REND="I">al</HI>, MS. <HI REND="I">alle, le</HI> underdotted.</NOTE></L>
<L>Þe sone hys god, for he wot al,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS814"><HI REND="I">god</HI>, Kölbing; MS. <HI REND="I">swete</HI>, see note.—<HI REND="I">al</HI>, MS. <HI REND="I">all</HI> (second <HI REND="I">l</HI> underdotted).</NOTE></L>
<L N="207">Wyþ-out[e] crye;</L>
<L>Þe gost hys god, þat oneþ al,</L>
<L>Ȝet ne beþ hy bote o god al,</L>
<L N="210">Nauȝt godes þry.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="36">
<L>Þaȝ myȝtte be to þe fader yleyd,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS815"><HI REND="I">þe</HI> over the line.</NOTE><MILESTONE N="209b" UNIT="folio"/></L>
<L>And wysdome of þe sone yseyd,</L>
<L N="213">And loue þe gost,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS816">Kölbing supplies <HI REND="I">of</HI> after <HI REND="I">loue</HI>.</NOTE></L>
<L>Ȝet beþ hy þre of one myȝtte,<MILESTONE N="143" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Of one wytte and loue lyȝtte,</L>
<L>Þorȝ fay þe hyt wost.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS817">In MS. this line is written in the margin.—<HI REND="I">þe</HI>, weakened form of <HI REND="I">þou</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="37">
<L>Nou þou syxt wel þat encheysoun</L>
<L>Of oure by-leue, and eke reysoun,</L>
<L N="219">Þet o god hys;</L>
<L>Ȝef þou þenkest forþer hou hyt may be,</L>
<L>Go nauȝt to niȝ hys maieste,</L>
<L N="222">To þenche amys.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="38">
<L>[N]Ou hys al þys by skele ondo,</L>
<L>And by-leaue alegged þer-to,</L>
<L N="225">Þat god hys he.</L>
<L>Nou we moste y-wyte more,</L>
<L>Of þyse worldle some lore,</L>
<L N="228">Hou hyȝt may be:
</L>
<PB REF="00000156.tif" N="138"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="39">
<L>Wader þy[s] worldle euer were,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS818"><HI REND="I">Wader</HI> = <HI REND="I">whether</HI>, MS. <HI REND="I">Fader</HI>.</NOTE></L>
<L>Oþer a some tyme nere,</L>
<L N="231">And þo by-gan?</L>
<L>Euerte mytte hy nauȝt by,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS819"><HI REND="I">Euerte</HI>, Kölbing <HI REND="I">Eterne</HI>.</NOTE></L>
<L>Ich schal þe telle reyson wy,</L>
<L N="234">Soþe ase ich can.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS820"><HI REND="I">Soþe</HI>, Kölbing <HI REND="I">Soche</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="40">
<L>For godes myȝtte, ande eke hys wyt,</L>
<L>And eke hys wylle, to soffry hyȝt</L>
<L N="237">So were woȝ;</L>
<L>For he hys almytty, ase ich er sede,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS821"><HI REND="I">he</HI>, MS. <HI REND="I">ȝe</HI>.</NOTE></L>
<L>Al-wys, and wyl ine god-hede,</L>
<L N="240">Þet hys ynoȝ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="41">
<L>Ac ȝef he nedde þys world y-wrouȝt,<MILESTONE N="210a" UNIT="folio"/><MILESTONE N="144" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And myȝte and couþe, and dede hyȝt nouȝt,</L>
<L N="243">Hyt were amys;</L>
<L>Ac hys al-myȝtte hys of suche entaylle,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS822"><HI REND="I">al-myȝtte</HI>, MS. <HI REND="I">al myȝtty</HI>.</NOTE></L>
<L>And hys al-wyt, hou mytte hyt faylle<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS823"><HI REND="I">al-wyt</HI>, MS. <HI REND="I">al mytty;</HI> see note.</NOTE></L>
<L N="246">Of þet god hys?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="42">
<L>He made hyt al, nys hyt non oþer,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS824">MS. <HI REND="I">al hy</HI> (underdotted).</NOTE></L>
<L>And þat of nauȝte, my leue broþer,</L>
<L N="249">He made hys werke;</L>
<L>For er he a-gounne hys work so merye,</L>
<L>Nas noþer fourme ne materye,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS825"><HI REND="I">fourme, u</HI> over the line.</NOTE></L>
<L N="252">Ne lyȝt ne derk.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="43">
<L>Ne acombre nauȝt þy wyt any mo,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS826"><HI REND="I">any mo</HI>, MS. <HI REND="I">and mo</HI>.</NOTE></L>
<L>To meche to þenche hou hyt was þo,</L>
<L N="255">Hyt [nys] nauȝt worþ;</L>
<L>Hou man hyt myȝte wete ich not,</L>
<L>For so to wytene, ase god hyt wot,</L>
<L N="258">Comest þou nauȝt forþe.
</L>
<PB REF="00000157.tif" N="139"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="44">
<L>Ac some mey acsy, war god was</L>
<L>Þo noþyng of þe worlde nas,</L>
<L N="261">Ne great ne smal?</L>
<L>Þer þe worlde hys nou, was he,</L>
<L>And ȝet he hys, and euer schal be,</L>
<L N="264">Ihole ouer al.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="45">
<L>He hedde nede of none gynne,</L>
<L>Ne ȝet now neþ, to wonye ynne,</L>
<L N="267">Þou kepe nym;</L>
<L>Ȝef þe falþ þrof to be aposed,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS827"><HI REND="I">falþ</HI>, MS. <HI REND="I">faly</HI>.</NOTE><MILESTONE N="145" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Sey, god nys nauȝt in þer worldle aclosed,</L>
<L N="270">Ac hy hys ine hym.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="46">
<L>Þaȝ hy nabbe ende ne forþe gol,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS828"><HI REND="I">hy</HI>, read <HI REND="I">he</HI>?</NOTE><MILESTONE N="210b" UNIT="folio"/></L>
<L>Ȝet ouer al he hys y-hol,</L>
<L N="273">Wyþ-oute drede;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS829"><HI REND="I">drede</HI>, Kölbing; MS. <HI REND="I">crede</HI>.</NOTE></L>
<L>Nauȝt o del here, anoþer þere,</L>
<L>Ase great body, as hyt were,</L>
<L N="276">Þat al by-ȝede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="47">
<L>Þou wost he may by yþoȝt of me</L>
<L>Alle yhollyche, and eke of þe</L>
<L N="279">Wel betere, ich plyȝte;</L>
<L>He may by wel ine dyuers loȝ</L>
<L>Ryȝt al at ones, wel ynoȝ:</L>
<L N="282">Þat deiþ hys myȝtte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="48">
<L>Þyse wordle he made, as ich er sede,</L>
<L>Al ase hy hys ryȝt nou ine dede,</L>
<L N="285">And loȝ and heȝ;</L>
<L>Ine þe gynynge of holy wryt,</L>
<L>Hou he hyt made ryȝt þer hyt syȝt,</L>
<L N="288">Ich hyt yseȝe.
</L>
<PB REF="00000158.tif" N="140"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="49">
<L>Ine daȝes sixe he made hyt Ryȝt:</L>
<L>Heuene and erthe and wolkne bryȝt,</L>
<L N="291">Þet water te-dyȝt,</L>
<L>Tren and gras and erþe dreȝe,</L>
<L>Sonne and mone and sterren greyȝe,</L>
<L N="294">Þat beþ so bryȝt;</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="50">
<L>Foȝeles, fisches ine þe depe,<MILESTONE N="146" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Bestes, wormes for to crepe,</L>
<L N="297">And a last, man;</L>
<L>So þat hyt was god and sad,</L>
<L>Al þys world, þat was ymad</L>
<L N="300">Of hym þat can.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="51">
<L>Al hyt was god, wyþ-oute lak,<MILESTONE N="211a" UNIT="folio"/></L>
<L>Hard and nesche, wyte and blacke,</L>
<L N="303">And al þat wes:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS830"><HI REND="I">wes</HI>, MS. <HI REND="I">was</HI>.</NOTE></L>
<L>Nedes godes creature</L>
<L>Moste be ryȝt by nature,</L>
<L N="306">Al senneles.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS831"><HI REND="I">senneles</HI>, MS. <HI REND="I">sennes les</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="52">
<L>Ȝef quead so were of gode y-nome,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS832"><HI REND="I">y-nome</HI>, Kölbing <HI REND="I">y-come</HI>.</NOTE></L>
<L>By ryȝtte he myȝtte be wyþ-nome</L>
<L N="309">Ryȝt ase a qued;</L>
<L>Þer-fore ne myȝte he nauȝt do wroþe:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS833"><HI REND="I">do</HI>, Kölbing <HI REND="I">be</HI>.</NOTE></L>
<L>Ac schrewadnesse beþ hym loþe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS834"><HI REND="I">hym</HI> altered from <HI REND="I">hem</HI>.</NOTE></L>
<L N="312">And hys for-beade.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="53">
<L>And seþþe god self hyt for-beade,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS835"><HI REND="I">And</HI>, Kölbing <HI REND="I">Ac.—seþþe</HI>, MS. <HI REND="I">þesse</HI>.</NOTE></L>
<L>Wannes comeþ forþe al þat quead,</L>
<L N="315">So meche þer hys?
</L>
<PB REF="00000159.tif" N="141"/>
<L>And wel to donne apayneþ ueawe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS836"><HI REND="I">apayneþ</HI>, MS. <HI REND="I">apanyeþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Ac hym apayneþ many a screwe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS837"><HI REND="I">many a screwe</HI>, MS. <HI REND="I">manþ ascrewe</HI> (Wright correx.).</NOTE></L>
<L N="318">To do amys.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="54">
<L>Þat god hyt soffreþ, hou mey hyt be,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS838"><HI REND="I">mey</HI>, MS. <HI REND="I">meny</HI>.</NOTE></L>
<L>Seþþe of so great myȝtte hys he</L>
<L N="321">Þet, ȝef ha wolde,</L>
<L>He myȝtte uordo þat hys quead,<MILESTONE N="147" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And lete ous libbe, and nauȝt be dead?</L>
<L N="324">Hyt þingþ ha scholde.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS839">Dot after <HI REND="I">þingþ</HI> in MS.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="55">
<L>Leue broþer, ȝef he so scholde,</L>
<L>By þe syker þat he so wolde,</L>
<L N="327">Ac he hyt nele.</L>
<L>Ich kan þe telle reyson wy</L>
<L>He let y-worþe quead to by;</L>
<L N="330">Nou harkne skele.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="56">
<L>Þat alþer-ferste þat god schop,<MILESTONE N="211b" UNIT="folio"/></L>
<L>Þat was heuene, þer nys no wop,</L>
<L N="333">Soþ for to telle;</L>
<L>For he hyt made of swyche aray,</L>
<L>For alle manere blysse and play</L>
<L N="336">Þer to folfelle.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="57">
<L>Ac o blysse hys, nys nauȝt folfeld,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS840"><HI REND="I">hys</HI>, Kölbing <HI REND="I">ther</HI>.</NOTE></L>
<L>War-fore þat heuene hys al ydueld,</L>
<L N="339">And ȝet nou worþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS841"><HI REND="I">worþ</HI>, MS. <HI REND="I">werþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Ac ich schel telle wat hys þat blysse,</L>
<L>And so we scholle wyte to wysse</L>
<L N="342">Hou quead comeþ forþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="58">
<L>Ȝef þe by-falþ auancement<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS842"><HI REND="I">auance</HI>-, MS. <HI REND="I">auence</HI>-</NOTE></L>
<L>Of ȝefþe þat þe was yment,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS843"><HI REND="I">ȝefþe</HI>, MS. <HI REND="I">ȝef þe</HI>.</NOTE></L>
<L N="345">Wel blyþe art þou;
</L>
<PB REF="00000160.tif" N="142"/>
<L>And ȝef þe falleþ to be eyr</L>
<L>Of a regne mechel and fayr,</L>
<L N="348">More hys þy prou.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="59">
<L>Ac nys no blysse ne no feste<MILESTONE N="148" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Aȝeyns þe ioye of conqueste</L>
<L N="351">Þet hys þorȝ god;</L>
<L>Ne mey me more ioye aspye,</L>
<L>Þane wanne a man þorȝ pur mestrye</L>
<L N="354">Keþ hys manhod.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="60">
<L>And to great defaute hyt were,</L>
<L>Ȝef no ioye of conqueste nere,</L>
<L N="357">So merye hys hy:</L>
<L>Nou sixt þou þanne mytte beste</L>
<L>Hou ioye þat comeþ of conqueste</L>
<L N="360">Mot neades by.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="61">
<L>Nys gryt stryf wyþ-oute queade,<MILESTONE N="212b" UNIT="folio"/></L>
<L>And þer conqueste hys, stryf hys neade,</L>
<L N="363">And som yschent:</L>
<L>Þanne nys hyt to god no wrang</L>
<L>To soffre queade þe gode amang</L>
<L N="366">To auancement.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="62">
<L>For ȝef quead nere in none þynge,</L>
<L>Þer nere stryf ne contekynge,</L>
<L N="369">Ne no wyþ-sey;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS844"><HI REND="I">no</HI>, Kölbing <HI REND="I">nouȝt</HI>.</NOTE></L>
<L>And ȝyf stryf nere, ne victorye,</L>
<L>So scholde ine heuene [faylly] (þat) glorye,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS845"><HI REND="I">þat</HI> omitted by Kölbing. Böddekker proposed to write—<HI REND="I">Hou scholde me haue þat glorye</HI>.</NOTE></L>
<L N="372">Ac hyt ne mey.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS846"><HI REND="I">t</HI> in <HI REND="I">hyt</HI> indistinct in MS.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="63">
<L>Þer-fore þer hys a maystre schreawe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS847"><HI REND="I">maystre</HI>, MS. <HI REND="I">mastrye</HI>.</NOTE></L>
<L>Wyþ hym mo beþ, and þet nauȝt ueawe,</L>
<L N="375">And neades mote;
</L>
<PB REF="00000161.tif" N="143"/>
<L>For he hys heaued of schrewednesse,<MILESTONE N="149" UNIT="Wright page"/></L>
<L>As god hys cheaf of alle godnesse</L>
<L N="378">And alle bote.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="64">
<L>Hou mytte schreaudnesse by,</L>
<L>Bote scherewen were hy<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS848"><HI REND="I">hy</HI>, MS. <HI REND="I">by</HI>.</NOTE></L>
<L N="381">Þat hy ferst þouȝte?</L>
<L>For god ne dede no quead in dede,</L>
<L>For al was god, ase ich er sede,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS849"><HI REND="I">For</HI>, Kölbing <HI REND="I">But</HI>.</NOTE></L>
<L N="384">Al þat he wroute.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="65">
<L>Þes ilke screawe so hys lyȝt-barn,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS850"><HI REND="I">lyȝt-barn</HI>, MS. <HI REND="I">lyȝt banr</HI>. Kölbing reads the two lines:— <HI REND="I">Thes ilke screawe so hyȝt: lyȝtbere, That god drove into helle fere;</HI> but see note.</NOTE></L>
<L>Þat in-to helle god at-arn</L>
<L N="387">Ferst for hys prede;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS851"><HI REND="I">Ferst</HI>, Kölbing <HI REND="I">Than</HI>.</NOTE></L>
<L>Ac god hyne makede fayr ynoȝ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS852"><HI REND="I">Ac</HI>, Kölbing <HI REND="I">For</HI>.</NOTE></L>
<L>Bryȝt ande schene, and heȝest in loȝ,</L>
<L N="390">Ferst ine hys dede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="66">
<L>Ac are he were y-mad parfyt,<MILESTONE N="212b" UNIT="folio"/></L>
<L>Ase gode soffrede hyȝt,</L>
<L N="393">He waux wel proud:</L>
<L>He wolde sette hys sete ryche</L>
<L>Of north half, and be god ylyche,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS853"><HI REND="I">north</HI>, MS. <HI REND="I">norch</HI> (Wright corr.).</NOTE></L>
<L N="396">To be a-lowed.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="67">
<L>And so he werry ferst by-gan</L>
<L>Wyþ gode ine heuene, and ȝet te þan<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS854"><HI REND="I">te þan</HI>, Kölbing <HI REND="I">by than</HI> (temporal).</NOTE></L>
<L N="399">Oþer wel fele,</L>
<L>Wyþ hym þat helde wyþ alle myȝtte,</L>
<L>Angeles þat god hedde ymad bryȝtte</L>
<L N="402">In alle wele.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="68">
<L>Þys by-ganne schrewednesse<MILESTONE N="150" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Op an heȝ, ine heuene blysse,</L>
<L N="405">Þe ferste day;
</L>
<PB REF="00000162.tif" N="144"/>
<L>Hyȝt moste neades for þe glorye,</L>
<L>Elles hedde y-faylled fyctorye,</L>
<L N="408">Ac hyt ne may.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="69">
<L>Ac alle hy weren ydryuen out,</L>
<L>Wyþ lucyfer þat was so stout,</L>
<L N="411">Þorȝ godes myȝtte;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS855"><HI REND="I">þorȝ</HI>, MS. <HI REND="I">þoȝr</HI>.</NOTE></L>
<L>Hy þat ne hylde wyþ þe left</L>
<L>Sta[b]le woxe, þat neuere eft<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS856"><HI REND="I">Sta[b]le</HI>, so also Kölbing.</NOTE></L>
<L N="414">Seneȝy ne myȝtte.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS857"><HI REND="I">Seneȝy</HI>, MS. <HI REND="I">Sene ȝy</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="70">
<L>Tuo skeles beþ, þat me may wyte,</L>
<L>Þat none nere ymad parfyte</L>
<L N="417">Ine heuene ferst,</L>
<L>Er þe bataylle yended was</L>
<L>By-twexte god and sathanas</L>
<L N="420">Þat now hys werst.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS858"><HI REND="I">werst</HI>, MS. <HI REND="I">worst</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="71">
<L>O reyson was for angeles gode<MILESTONE N="213a" UNIT="folio"/></L>
<L>Þat chose aryȝt, and faste stode</L>
<L N="423">At þylke dede:</L>
<L>For þat hy scholde, þorȝ pur co[<HI REND="I">n</HI>]queste,</L>
<L>Habbe ioye euere to leste</L>
<L N="426">For hare mede.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="72">
<L>Þat oþer reyson was for þe deuel,</L>
<L>Þat he schal to mys wende hys cheuel<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS859">See note.</NOTE></L>
<L N="429">Þorȝ hys malyce,</L>
<L>So þat folueld were þe glorye,<MILESTONE N="151" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And hym seelf þorȝ noble uictorye</L>
<L N="432">Lys al hy[s] blysse.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS860"><HI REND="I">Lys</HI>, Kölbing <HI REND="I">les</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="73">
<L>Ȝef hy hade be mad parfyȝt,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS861"><HI REND="I">hade</HI>, MS. <HI REND="I">heade</HI>, first <HI REND="I">e</HI> underdotted.</NOTE></L>
<L>We nedde y-haued ryȝt no profyȝt</L>
<L N="435">Ine heuene a-boue;
</L>
<PB REF="00000163.tif" N="145"/>
<L>Nou schal man be in hare loȝ,</L>
<L>And habbe ioye and blysse ynoȝ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS862"><HI REND="I">ynoȝ</HI> in a later hand.</NOTE></L>
<L N="438">And pes and loue.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="74">
<L>And seþþe hyt moste nides by</L>
<L>Þet soche schrewen were hy,</L>
<L N="441">Ase gode hyt mente,</L>
<L>Hou yst þet hy ine helle slabbeþ,</L>
<L>And þare-tou none grace nabbeþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS863"><HI REND="I">þare-tou = þer-to</HI>.</NOTE></L>
<L N="444">To repente?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="75">
<L>Suppose here hijs o iustyse,</L>
<L>God and truwe in alle wyse,</L>
<L N="447">And wys of rede;</L>
<L>And dampneþ þeues for to ordeyne</L>
<L>Peys in londe, nauȝt fo[r] weyne,</L>
<L N="450">Ne for queadhede.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS864"><HI REND="I">queadhede</HI>, MS. <HI REND="I">quead heuede</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="76">
<L>Suppose he þat schel hem spylle,<MILESTONE N="213b" UNIT="folio"/></L>
<L>And hongeþ hy wyþ grete wylle,</L>
<L N="453">And hys wel glad;</L>
<L>Ne he neþ reuthe of hys em-cryste,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS865"><HI REND="I">reuthe</HI>, MS. <HI REND="I">reuche.—em-cryste</HI>, MS. <HI REND="I">eny cryste</HI>.</NOTE></L>
<L>Þaȝ hy neuere of þefþe neste:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS866"><HI REND="I">þefþe</HI>, MS. <HI REND="I">þef þe</HI>.</NOTE></L>
<L N="456">Þes hys a quead,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="77">
<L>For þat he hys mansleȝþe pur,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS867">MS. <HI REND="I">mansleȝ þe</HI>.</NOTE><MILESTONE N="152" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Of wylle of mysauenture,</L>
<L N="459">To spylle blod;</L>
<L>And he þat mente hyt, þat iustyse</L>
<L>Hys to preysy in þysse wyse</L>
<L N="462">For hys wyl god.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="78">
<L>So þou sixte þat me may dyȝte</L>
<L>Quead for gode, and þat wyþ ryȝtte,</L>
<L N="465">And so me deþ;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS868"><HI REND="I">deþ</HI>, MS. <HI REND="I">der</HI> (Wright correx.).</NOTE>
</L>
<PB REF="00000164.tif" N="146"/>
<L>And hy þat doþ hyt ine deade,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS869"><HI REND="I">ine deade</HI>, read <HI REND="I">in mysdede</HI>? cp. l. 473.</NOTE></L>
<L>Wyþ hare wyl of schrewed-hede,</L>
<L N="468">Dampnable beþ.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="79">
<L>Þos moȝe we wel by reysoun scheawe</L>
<L>Þat, þaȝ god soffrede such a schreawe</L>
<L N="471">Al for to spylle,</L>
<L>Hyt was for gode, ase ich er sede,</L>
<L>And lucyfer in hys mysdede</L>
<L N="474">Was wykke of wylle.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="80">
<L>And þare-uore dampnable he hys,</L>
<L>For he was [glad] to don amys,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS870">[<HI REND="I">glad</HI>], cp. l. 453; Kölbing <HI REND="I">greedy</HI>, or <HI REND="I">glad</HI>.</NOTE></L>
<L N="477">Þo þat he myȝtte;</L>
<L>And god soffred þat ylke dede,</L>
<L>For god come þrof, ase ich er sede,</L>
<L N="480">Ase god hyȝt dyȝtte.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="81">
<L>Ne hyt nys of god no malyce<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS871"><HI REND="I">no</HI>, MS. <HI REND="I">ne</HI>.</NOTE><MILESTONE N="214a" UNIT="folio"/></L>
<L>Þeȝ he hym soffrede lese hys blysse<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS872"><HI REND="I">lese</HI> Kölbing, MS. <HI REND="I">lasse</HI>.</NOTE></L>
<L N="483">And alle hys wele,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS873"><HI REND="I">And</HI> Kölbing, MS. <HI REND="I">In</HI>.</NOTE></L>
<L>Al þaȝ he þorȝ hys grace myȝtte<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS874"><HI REND="I">þaȝ</HI>, MS. <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE><MILESTONE N="153" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Habbe y-don hym wilni þat ryȝtte;</L>
<L N="486">Nou harkne skele.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="82">
<L>Hyt onbycome ine eche place</L>
<L>Ȝef ech [þ]yng hadde ylyche grace</L>
<L N="489">To ioye and blysse;</L>
<L>And ich mey ȝyuen, and eke wyþ-draȝe,</L>
<L>Al þat myn hys, by gode laȝe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS875">MS. <HI REND="I">myn myn</HI>, Kölbing <HI REND="I">myn oȝe</HI>.</NOTE></L>
<L N="492">Wyþ-oute malyce.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="83">
<L>Ne may nauȝt þanne god al-so,</L>
<L>War he wyle, hys grace do,</L>
<L N="495">And eke wyþ-draȝe,
</L>
<PB REF="00000165.tif" N="147"/>
<L>Ȝef he wole, wyþ-out malyce,</L>
<L>And wyþe-oute alle manere uyce?</L>
<L N="498">Nys þys god laȝe?<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS876"><HI REND="I">þys</HI>, MS. <HI REND="I">nys</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="84">
<L>Ȝes, y-wys, god laȝe hys:</L>
<L>Þet hyt be al ase hys wyl hys</L>
<L N="501">Hyt wyle wel by-come;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS877">Omit <HI REND="I">Hyt</HI>?</NOTE></L>
<L>Nys non þat conne dyȝte hyt bet,</L>
<L>Al-þaȝ hyt þenche wel on-net,</L>
<L N="504">Hys wyl, to some.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="85">
<L>Þer þat god wyle grace ȝeue<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS878"><HI REND="I">ȝeue</HI>, MS. <HI REND="I">ȝyue</HI>.</NOTE></L>
<L>Euer to libbe, hyt mot leue</L>
<L N="507">Ine sauement;</L>
<L>And þar he wyle hys grace wyþ-draȝe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS879"><HI REND="I">hys</HI>, MS. <HI REND="I">wyþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Nys nauȝt malyce, ac hyt hys laȝe</L>
<L N="510">And iugement.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="86">
<L>Ac wy he graunteþ grace to one,<MILESTONE N="214b" UNIT="folio"/><MILESTONE N="154" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And soche and oþeren grauntyeþ none,</L>
<L N="513">Segge ich ne kanne;</L>
<L>Bote þet hys hys priuete<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS880">See note.</NOTE></L>
<L>Of hys domes in equyte,</L>
<L N="516">Wyþ wyl to þanne.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS881"><HI REND="I">wyl</HI>, MS. <HI REND="I">wel</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="87">
<L>For þer nys nouȝt of þysse wylle</L>
<L>Her to iugy, ac be we stylle,</L>
<L N="519">We beþ y-let;</L>
<L>For dauyd ous to wyten deþ,</L>
<L>In boke, þat godes domes beþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS882">(Ps. xxv. 7),</NOTE></L>
<L N="522">A groundlyas pet.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="88">
<L>For hys ne may no wyt areche,</L>
<L>Bote þo þet hym self wyle teche</L>
<L N="525">He scheawyþ hy,
</L>
<PB REF="00000166.tif" N="148"/>
<L>And þe he nele, hy beþ pryue:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS883"><HI REND="I">he nele</HI>, MS. <HI REND="I">henele</HI>.</NOTE></L>
<L>Al þat y-ordeyned heþ he<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS884"><HI REND="I">heþ</HI>, MS. <HI REND="I">beþ</HI>.</NOTE></L>
<L N="528">Mot neades by.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="89">
<L>Þus þe deuel ydampned hys,</L>
<L>And wyþ hym al-so þat beþ hys,</L>
<L N="531">Deuelen wel mo;</L>
<L>For þat þe grace of god him faylleþ,</L>
<L>Moche hys þe pyne þat hem eyleþ,</L>
<L N="534">And eke þe who.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS885"><HI REND="I">who</HI> = <HI REND="I">wo</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="90">
<L>Wy hy ne moȝe, ase ich er sede,</L>
<L>Wel repenty of hare mysdede</L>
<L N="537">Lest enne skele,</L>
<L>Þat ich schal segge, ase ich can;<MILESTONE N="155" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Mo beþ, ac þet longy te man<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS886"><HI REND="I">ac</HI>, MS. <HI REND="I">at.—longy</HI>, read <HI REND="I">longeþ</HI>?</NOTE></L>
<L N="540">Ne beþ nauȝt fele.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="91">
<L>Swyþe fayr þyng hys þat wyte,<MILESTONE N="215a" UNIT="folio"/></L>
<L>And þer by-syde blak a lyte,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS887"><HI REND="I">blak</HI>, MS. <HI REND="I">blok</HI>.</NOTE></L>
<L N="543">Wel ydyȝt;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS888"><HI REND="I">ydyȝt</HI>, MS. <HI REND="I">ydryȝt</HI>.</NOTE></L>
<L>Þe wyte hyt þe uayrer makeþ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS889">MS. <HI REND="I">þe wyte þe uayrer hyt makeþ</HI>.</NOTE></L>
<L>And [hym] selue more hyt blakeþ,</L>
<L N="546">And al hyt hyȝt.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="92">
<L>Þe wyse man þe wyser semeþ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS890"><HI REND="I">wyse</HI>, MS. <HI REND="I">wyser.—semeþ</HI>, MS. <HI REND="I">soneþ</HI>.</NOTE></L>
<L>Þer þet menye foules dremeþ,</L>
<L N="549">And no reysoun;</L>
<L>Þe merrer hyt hys ine bataylle</L>
<L>Þet me sykþ al þe vomen faylle,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS891"><HI REND="I">me sykþ</HI>, MS. <HI REND="I">msykþ</HI>.</NOTE></L>
<L N="552">And falle a-doun.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="93">
<L>Þys lykynge hys for heuene blysse,</L>
<L>Þat leste schal wyþ-oute mysse</L>
<L N="555">Ase euere mo;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS892"><HI REND="I">Ase</HI>, Kölbing <HI REND="I">And</HI>.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000167.tif" N="149"/>
<L>Þar hys so meche þe more merye<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS893"><HI REND="I">þar</HI>, read <HI REND="I">þat</HI>?</NOTE></L>
<L>Þe deuel ys þat me[y] nauȝt ne derye,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS894"><HI REND="I">deuel ys</HI>, MS. <HI REND="I">deuelys</HI>.</NOTE></L>
<L N="558">And helle also.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="94">
<L>Hy þet þer beþ so moȝe ysy<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS895"><HI REND="I">moȝe</HI>. MS. <HI REND="I">more</HI>.</NOTE></L>
<L>Wat peryl ascaped beþ hy,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS896"><HI REND="I">beþ</HI>, MS. <HI REND="I">bey</HI>.</NOTE></L>
<L N="561">And be þe blyþere;</L>
<L>So þat folueld þe ioye nere,</L>
<L>Bote euere helle pyne were,</L>
<L N="564">And þrynne wiþere.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="95">
<L>Ac wo beþ werþer for to by<MILESTONE N="156" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Euer ine helle þanne hy<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS897"><HI REND="I">hy</HI>, Mätzner, Spp. II., s. v. <HI REND="I">gult</HI>, MS. <HI REND="I">by</HI>.</NOTE></L>
<L N="567">Þer sech gelt hys?</L>
<L>Þenne mey be wel þys skele:</L>
<L>Þaȝ grace faylly ham to wele<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS898"><HI REND="I">wele</HI>, MS. <HI REND="I">wole</HI>.</NOTE></L>
<L N="570">No wonder nys.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="96">
<L>And ase angeles þe faste stode<MILESTONE N="215b" UNIT="folio"/></L>
<L>For heuer eft by-come gode,</L>
<L N="573">And glad an blyþe,</L>
<L>Ryȝt deuelen [so] for screawed-hede<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS899"><HI REND="I">Ryȝt deuelen</HI> [<HI REND="I">so</HI>], Kölbing <HI REND="I">Ryȝt</HI> [<HI REND="I">so</HI>] <HI REND="I">deuelen</HI>.</NOTE></L>
<L>Euer mo forse scholle brede,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS900"><HI REND="I">mo</HI>, MS. <HI REND="I">me</HI> (or <HI REND="I">ine</HI>, i-stroke wanting?); see note.</NOTE></L>
<L N="576">And wreþe and nyþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="97">
<L>Ac þo hy hedde ine heuene ytopped,</L>
<L>Wy nedde hy be ine helle y-stopped</L>
<L N="579">For euere mo,</L>
<L>Ac Nauȝt her in þys myddelnerde,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS901"><HI REND="I">Ac</HI>, MS. <HI REND="I">At</HI>.</NOTE></L>
<L>For to maky men offerde,</L>
<L N="582">And to mysdo?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="98">
<L>For þo hye weren out ycached,</L>
<L>And ouȝt of hare loȝ arached</L>
<L N="585">For hare senne,
</L>
<PB REF="00000168.tif" N="150"/>
<L>We moȝe weten hyt wel y-nou</L>
<L>Þat al ydel was hare loȝ<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS902"><HI REND="I">al</HI>, so also Kölbing; MS. <HI REND="I">ase</HI>.</NOTE></L>
<L N="588">Þat hy weren ynne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="99">
<L>And one-by-comeleche þyng hyt were</L>
<L>Ȝef eny loȝ þer leþy were,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS903"><HI REND="I">Ȝef</HI>, MS. <HI REND="I">ȝeȝ. —leþy</HI>, the <HI REND="I">e</HI> resembling <HI REND="I">o</HI> in MS.</NOTE></L>
<L N="591">Seruynde of nouȝt[e];</L>
<L>Þar-fore god made mannes schefte,<MILESTONE N="157" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat ylke loȝ al for to crefte,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS904"><HI REND="I">crefte</HI>, MS. <HI REND="I">crafte</HI>.</NOTE></L>
<L N="594">Ase god hyȝt þoute.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="100">
<L>Ac manne ne mytte nauȝt þe glorye</L>
<L>Crefte, wyþ-oute victorye,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS905">Read <HI REND="I">Crefte</HI> [<HI REND="I">al</HI>]?</NOTE></L>
<L N="597">My leue broþer;</L>
<L>For ȝef he nadde hyȝt þorȝ conqueste,</L>
<L>Folueld ne mytte be hys feste</L>
<L N="600">Al ase anoþer.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="101">
<L>Þare-fore god made hym god and wys,<MILESTONE N="216a" UNIT="folio"/></L>
<L>And mayster ouer al paradys,</L>
<L N="603">Ac nauȝt parfyt;</L>
<L>For o trou þ[r]ynne god for-bead,</L>
<L>Ase he nolde nouȝt be dead,</L>
<L N="606">Nauȝt take hyt.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="102">
<L>And god reyson was þat he nere<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS906"><HI REND="I">he nere</HI>, MS. <HI REND="I">henere</HI>.</NOTE></L>
<L>Nauȝt parfyt, ase oþer were</L>
<L N="609">To-uore ysed;</L>
<L>Ac, ase he was y-mad of erþe,</L>
<L>Ryȝt here an erþe hyt was wel werþe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS907"><HI REND="I">werþe</HI>, MS. <HI REND="I">worþe</HI>.</NOTE></L>
<L N="612">He were asayd.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="103">
<L>Þer-fore nas helle nauȝt y-schet,</L>
<L>Ne deuelyn þer-inne nauȝt y-det<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS908"><HI REND="I">y-det</HI>, MS. <HI REND="I">y dut</HI>.</NOTE></L>
<L N="615">Ine þare crybbe,
</L>
<PB REF="00000169.tif" N="151"/>
<L>For þat hy scholde man asaye</L>
<L>Waþer he was worþe for to deye</L>
<L N="618">Oþer to libbe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="104">
<L>Ac þo þe deuel hyt aspyde<MILESTONE N="158" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat man hym scholde þer abyde</L>
<L N="621">To be assayde,</L>
<L>He þouȝte gyle al onder-go,</L>
<L>For of þet he hadde her ydo<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS909"><HI REND="I">her</HI> = <HI REND="I">er</HI>.</NOTE></L>
<L N="624">He was affrayde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="105">
<L>Nas wonder þaȝ he were affrayd,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS910"><HI REND="I">were</HI>, MS. <HI REND="I">wede</HI> (corr. Mätzner, Spp. II, s. v. <HI REND="I">anayen</HI>, erroneously for <HI REND="I">auayen</HI>).</NOTE></L>
<L>For swyþe wel he was auayd</L>
<L N="627">Of mannes stad;</L>
<L>For after god semblant he bere,</L>
<L>And he þouȝte a þet hym uel er,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS911"><HI REND="I">uel</HI>, MS. <HI REND="I">wel</HI>.</NOTE></L>
<L N="630">Þo he was ymad.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="106">
<L>Ac hys enuie aȝeins man<MILESTONE N="216b" UNIT="folio"/></L>
<L>So great by-comeþ, þet al for þan<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS912"><HI REND="I">by-comeþ</HI>, read <HI REND="I">by-com</HI>, pret.?</NOTE></L>
<L N="633">He nolde lette</L>
<L>Þat he nold[e] man afounde,</L>
<L>And an hym, bote he mytte stonde,</L>
<L N="636">Hys uenym sette.<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS913"><HI REND="I">sette</HI>, MS. <HI REND="I">sente</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="107">
<L>And dede hym in an addre wede,</L>
<L>Þat best was of mest schreuhede,</L>
<L N="639">Of alle beste;</L>
<L>Hyt moste neades screwed by-come,</L>
<L>Þo þat hy[t] hedde ine hym y-nome</L>
<L N="642">Soch a tempest[e].</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="108">
<L>And he gan to þe trowe glyde</L>
<L>Þat was for-boden, al forte abyde</L>
<L N="645">After hys praye;
</L>
<PB REF="00000170.tif" N="152"/>
<L>Ac sore hym drade for to faylly,<MILESTONE N="159" UNIT="Wright page"/></L>
<L>And dorste nauȝt adam asaylly,</L>
<L N="648">Al for to waye.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="109">
<L>Ac wel hym þouȝte þat eue nas</L>
<L>Naȝt so stedefast ase adam was,</L>
<L N="651">Þat was hyre lorde;</L>
<L>And ase hy come, he gan here knowe,</L>
<L>And to hyre speke out of þe trowe</L>
<L N="654">Þys ylke word:</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="110">
<L>"Leue dame, say me now,</L>
<L>Wy heþ god for-bode hyt ȝow<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS914"><HI REND="I">ȝow</HI> Kölbing, MS. <HI REND="I">now</HI>.</NOTE></L>
<L N="657">Þet ȝe ne mote<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS915"><HI REND="I">ȝe</HI>, MS. <HI REND="I">he</HI>.</NOTE></L>
<L>Eten of al þat frut þat hys</L>
<L>Here growynde in paradys</L>
<L N="660">To ȝoure bote?"</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="111">
<L>"We eteþ y-nou," quaþ eue, "y-wys,<MILESTONE N="217a" UNIT="folio"/></L>
<L>Of alle þe trowes of paradys,</L>
<L N="663">And beþ wel gled;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS916"><HI REND="I">gled</HI>, MS. <HI REND="I">glad</HI>.</NOTE></L>
<L>Bote þys trow mote we nauȝt take,</L>
<L>For boþe me and mynne make</L>
<L N="666">God hyt for-bede,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="112">
<L>And seyde, ȝef we þer-of ete,</L>
<L>We scholde deye, and lyf for-lete</L>
<L N="669">And alle blysse."</L>
<L>"Nay," quaþ þe fend, "ac ȝe ne scholde,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS917"><HI REND="I">ac</HI>, Kölbing <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE></L>
<L>Ac he wot fol wel wet he wolde,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS918"><HI REND="I">wel</HI>, MS. <HI REND="I">wel wel</HI>.</NOTE></L>
<L N="672">Þat for-bead þys.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="113">
<L>He wot wel, ȝef ȝe þer-of toke,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS919"><HI REND="I">He</HI>, MS. <HI REND="I">ȝe</HI>.</NOTE><MILESTONE N="160" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Wyþ eȝen scholde ȝe forþ loke</L>
<L N="675">Ryȝt ase godes,
</L>
<PB REF="00000171.tif" N="153"/>
<L>And conne boþe god and quead,</L>
<L>And neuer þe raþer be dead</L>
<L N="678">For hys for-bodys."</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="114">
<L>Þos he gan hyre herte ablowe,</L>
<L>And hy seȝ þat frut ine þe trowe</L>
<L N="681">Was fayr and god,</L>
<L>And et þrof, dame lykerouse,</L>
<L>And made ek eten hyt hyre spouse:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS920"><HI REND="I">made</HI>, MS. <HI REND="I">maden</HI>.</NOTE></L>
<L N="684">Hy weren wode.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="115">
<L>Anon opened þer boþe hare eȝen,</L>
<L>And naked þat hy weren y seȝen,</L>
<L N="687">And woxe of-schamed;</L>
<L>Wyþ leaues hy helede hem þer-fore;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS921"><HI REND="I">helede</HI>, MS. <HI REND="I">helete</HI>.</NOTE></L>
<L>Ne mytte hy no leng be for-bore</L>
<L N="690">To be y-blamed.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="116">
<L>Ac þo hy herde god speke,<MILESTONE N="217b" UNIT="folio"/></L>
<L>Wel sone an hal by-gonne þreke,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS922"><HI REND="I">by gonne þreke;</HI> Kölbing <HI REND="I">by-gonne hy seke</HI>. The two lines probably ought to run thus:—
<LIST><ITEM>Ac þo hy herde godes speche,</ITEM><ITEM><HI REND="I">Wel sone an hal hy gonne seche</HI>. See note.</ITEM></LIST></NOTE></L>
<L N="693">Wer þet hy mytte.</L>
<L>"Adam," quaþ god, "wer myȝtou be?"</L>
<L>Queþ he: "lord, þo we herde þe,</L>
<L N="696">We were of flyȝte;</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="117">
<L>And nedes moste, lord, to soþe,</L>
<L>Al for þat we beþ naked boþe,</L>
<L N="699">Ase uole þynges."</L>
<L>Queþ god: "ho haþ y-scheawed ȝou<MILESTONE N="161" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat ȝe beþ boþe naked nou,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS923"><HI REND="I">ȝe</HI>, MS. <HI REND="I">he</HI>.</NOTE></L>
<L N="702">Bote ȝoure Etinges?"<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS924"><HI REND="I">Etinges</HI>, Kölbing <HI REND="I">doinges. E</HI> resembles <HI REND="I">O</HI> or <HI REND="I">s</HI> in MS.; but see note.</NOTE>
</L>
<PB REF="00000172.tif" N="154"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="118">
<L>Sede adam wyþerlyche to gode:</L>
<L>"Nedde ich y-broke nauȝt þy for-bode,</L>
<L N="705">Ne nauȝt do so,</L>
<L>Nedde þe wymman, lord, y-be</L>
<L>Þat to felaȝe þou madest me,</L>
<L N="708">Hy dede me hyt do."<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS925"><HI REND="I">Hy</HI>, MS. <HI REND="I">Hyt</HI>, but <HI REND="I">t</HI> nearly rubbed out.—<HI REND="I">dede</HI>, MS. <HI REND="I">dede hyt</HI>.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="119">
<L>Þo seyde god almyȝty to eue:</L>
<L>"Wy madest þou man mys-byleue,</L>
<L N="711">And þous mys-went?"</L>
<L>Ac þo seyde eue: "so wey þat wyle!<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS926">MS. <HI REND="I">Ac so</HI> (underdotted) <HI REND="I">þo.—so wey þat wyle</HI>, Kölbing <HI REND="I">se wey þat wyle</HI>.</NOTE></L>
<L>Þe eddre, lord, wyþ hyre gyle</L>
<L N="714">Heþ ous y-schent."</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="120">
<L>Þo by-gan god speke to þat worm:</L>
<L>"For þou areredst þerne storm</L>
<L N="717">And alle þys hete,</L>
<L>Acorsed be þou bestes by-syde,</L>
<L>Opone þy wombe þou schalt glyde,</L>
<L N="720">And erþe frete.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="121">
<L>And ich schal makye contekhede<MILESTONE N="218a" UNIT="folio"/></L>
<L>By-tuyce þyne and wyues sede,</L>
<L N="723">And moche to pleity;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS927"><HI REND="I">pleity</HI>, Kölbing <HI REND="I">playte</HI>, MS. <HI REND="I">pleny</HI>.</NOTE></L>
<L>So schal þy power be by-reued,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS928">Kölbing inserts <HI REND="I">þe</HI> after <HI REND="I">power</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat ȝet schal wymman trede þine heued,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS929"><HI REND="I">ȝet</HI>, so also Kölbing, with a query; MS. <HI REND="I">ȝef</HI>.</NOTE></L>
<L N="726">And þou hyre wayti."<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS930">Kölbing <HI REND="I">hyre</HI> [<HI REND="I">heel</HI>] <HI REND="I">wayti</HI>. See note.</NOTE></L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="122">
<L>So sede he wymman here lere,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS931"><HI REND="I">So</HI>, read <HI REND="I">þo</HI>?—<HI REND="I">here lere</HI>, Kölbing <HI REND="I">scholde lere</HI> ('should learn').</NOTE><MILESTONE N="162" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Hou hy scholde al hyre children bere</L>
<L N="729">Ine sorȝe and stryf,
</L>
<PB REF="00000173.tif" N="155"/>
<L>And þet hy scholde lybbe her</L>
<L>Euere ine mannes daunger</L>
<L N="732">Al hyre lyf.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="123">
<L>To adam seyde god of heuene:</L>
<L>"For þou dedest by þine wyues steuene</L>
<L N="735">Þet was for-hote,</L>
<L>Þer[þe] hys acorsed ine þyne deade,</L>
<L>In swinched þou schalt þy lyf leade,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS932"><HI REND="I">swinched</HI> for <HI REND="I">swinch-hed?</HI> or simply an error for <HI REND="I">swinche?</HI></NOTE></L>
<L N="738">And ete ine swote,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="124">
<L>Al wat þou art aȝen ycome</L>
<L>In-to erþe þat þart of ynome,</L>
<L N="741">Þorȝ deaþes bende;</L>
<L>For þou nart bote of poudre y-welt,</L>
<L>And aȝen into poudre schelt,</L>
<L N="744">Manne, at þyne ende."</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="125">
<L>Þorȝ þe fend, þat hys oure uo,</L>
<L>Þos by-ganne ferst al oure wo</L>
<L N="747">Þet we beþ inne;</L>
<L>An þos by-ganne ferst trecherye</L>
<L>Þorȝ þe feend, and ek enuye,</L>
<L N="750">Manne for to wynne.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="126">
<L>And wonderuol was þys assay,<MILESTONE N="218b" UNIT="folio"/></L>
<L>And wonder-lyche ȝede man a-way,</L>
<L N="753">Lyȝtlyche y-lore;</L>
<L>Ac wonder-lyche ȝet forþ myt þan<MILESTONE N="163" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Her ine þys world hys euer man</L>
<L N="756">To sorwe y-bore.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="127">
<L>Ac, crystene man, for al þys wounder,</L>
<L>Loke þat þou ne go nauȝt onder</L>
<L N="759">Þorȝ wantrokynge;</L>
<L>For soþe apreued hys þys saȝe,</L>
<L>Boþe by þe elde and nywe laȝe,</L>
<L N="762">Wyþ-oute lesynge.
</L>
<PB REF="00000174.tif" N="156"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="128">
<L>And ske[l]fol was þys ordinaunce,</L>
<L>Þaȝ man by-uolle so hard a chaunce<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS933"><HI REND="I">by-uolle</HI> may also be read <HI REND="I">by uelle</HI> in MS.</NOTE></L>
<L N="765">Þorȝ trycherye;</L>
<L>For þorȝ mestrye þat he uorþ droȝ</L>
<L>Þe feend in heuene lias hys loȝ,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS934"><HI REND="I">lias</HI> seems to be the reading of the MS.; Wright <HI REND="I">has</HI>, which makes no sense.</NOTE></L>
<L N="768">Þorȝ pur mastrye.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="129">
<L>Ryȝt al-so, þo he gyle þouȝte,</L>
<L>For to brynge man to noȝte</L>
<L N="771">Pryuelyche,</L>
<L>God almyȝty, þat hys wyl wyste,</L>
<L>Aȝeyns hym þoȝte go by lyste</L>
<L N="774">Al so styllyche.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="130">
<L>For ine þe trowe deaþ was kene,</L>
<L>And þat god made wel y-sene,</L>
<L N="777">Þet hyt for-bead;</L>
<L>And he weste þat god hyt sede,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS935"><HI REND="I">And</HI>, Kölbing <HI REND="I">For.—he</HI>, MS. <HI REND="I">ȝe.—weste</HI>, Kölbing <HI REND="I">wete</HI> (pres.).</NOTE></L>
<L>Ȝef man þrof ete he scholde awede,</L>
<L N="780">And eke be dead.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="131">
<L>Ac lyf was al-so ine þe trowe,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS936"><HI REND="I">Ac</HI>, Kölbing <HI REND="I">And</HI>.</NOTE><MILESTONE N="219a" UNIT="folio"/><MILESTONE N="164" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Ac þat ne myȝte be nauȝt y-knowe,</L>
<L N="783">For god hyt hedde;</L>
<L>For hyt was pryue for a wyle<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS937"><HI REND="I">For</HI>, Kölbing <HI REND="I">And</HI>.</NOTE></L>
<L>Aȝe þe fendes priue gyle</L>
<L N="786">Þe man for-ledde.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="132">
<L>For nauȝt nas hyt ycleped ne hys<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS938"><HI REND="I">ne hys</HI>, Kölbing <HI REND="I">y-wis</HI>.</NOTE></L>
<L>Trou of lyue in paradys,</L>
<L N="789">Ac wyste;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS939">Kölbing <HI REND="I">Ac [god hyt] wyste</HI>.</NOTE></L>
<L>For, ase man was þorȝ trowe by-couȝt,</L>
<L>In trowe he scholde be for-bouȝt,</L>
<L N="792">Þat þe fende neste.
</L>
<PB REF="00000175.tif" N="157"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="133">
<L>And þat was ine þe holy rode,</L>
<L>Þorȝ þe schedynge of þe blode<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS940"><HI REND="I">schedynge</HI>, MS. <HI REND="I">schewynge</HI>.</NOTE></L>
<L N="795">Of godes sone,</L>
<L>Ase ich her-after telle may,</L>
<L>Þat he tok of a clene may<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS941">Kölbing inserts <HI REND="I">lyf</HI>, or <HI REND="I">body</HI>, between <HI REND="I">þat</HI> and <HI REND="I">he</HI>.</NOTE></L>
<L N="798">Aȝeyns wone.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="134">
<L>Hedde he wyst þer hedde ybe</L>
<L>Lyf for-boute ine þe appeltre,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS942"><HI REND="I">for-boute</HI>, read <HI REND="I">for-hole</HI>? Kölbing <HI REND="I">for-houle</HI> (=<HI REND="I">for-hole</HI>).</NOTE></L>
<L N="801">He nedde assaylled</L>
<L>Noþer adam ne non of hys;</L>
<L>Ac are þe worlde was al þys<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS943"><HI REND="I">al þys</HI>, MS. <HI REND="I">and hys</HI>.</NOTE></L>
<L N="804">Was y-conseyled.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="135">
<L>God wyste wel þat man schold erry,</L>
<L>And þorȝ on-boxamnesse uerry</L>
<L N="807">Fram alle healþe;</L>
<L>Þer-fore þat consayl was wel trye<MILESTONE N="165" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Aȝeyns þe feendes foule enuie</L>
<L N="810">To abatye welþe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="136">
<L>Þys consayl, hou hyt scholde be,<MILESTONE N="219b" UNIT="folio"/></L>
<L>Al was y-consayled of þre<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS944"><HI REND="I">of þre</HI>, Kölbing <HI REND="I">of [hem] þre</HI>.</NOTE></L>
<L N="813">Ere eny tyme,</L>
<L>Of fader and sone and holy gost,</L>
<L>Þat ich was embe, ase þou wel wost,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS945"><HI REND="I">ase</HI> Kölbing, MS. <HI REND="I">þat</HI>.</NOTE></L>
<L N="816">Ferst in þyse ryme.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="137">
<L>And was þat conseyl so ytayled,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS946">Kölbing puts <HI REND="I">was</HI> after <HI REND="I">conseyl</HI>.</NOTE></L>
<L>Þat hyt ne myȝte habbe faylled</L>
<L N="819">To bote of manne,</L>
<L>And certeyn tyme yset þer-to,</L>
<L>And hou hyt scholde be y-do,</L>
<L N="822">And wer and wanne.
</L>
<PB REF="00000176.tif" N="158"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="138">
<L>And her mankende swank and dalf</L>
<L>Fyȝf þousend wynter and an half,</L>
<L N="825">And ȝet wel mo,</L>
<L>Er þane þe tyme of lyue come,</L>
<L>And deaþ man hedde for hys dome</L>
<L N="828">And helle also.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="139">
<L>Þet go[d] so longe abod, þe skele<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS947"><HI REND="I">skele</HI>, MS. <HI REND="I">skyle</HI>.</NOTE></L>
<L>Wel mey be þys, þat on of uele:<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS948"><HI REND="I">of</HI>, MS. <HI REND="I">os</HI>.</NOTE></L>
<L N="831">To mannes mende;</L>
<L>For deaþ scholde hys meystryes keþe,</L>
<L>And [man] forsopie and for-seþe</L>
<L N="834">In deaþes bende,</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="140">
<L>Þat [he] myȝte ryȝt wel y-knowe<MILESTONE N="166" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Þat he was ryȝt al oue[r]-þrowe<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS949"><HI REND="I">oue</HI>[<HI REND="I">r</HI>-<HI REND="I">þrowe</HI>, MS. <HI REND="I">oue þreawe</HI>.</NOTE></L>
<L N="837">And harde y-nome;</L>
<L>And þe fend hyȝt myȝte wene</L>
<L>Þet men out of so longe tene</L>
<L N="840">Ne myȝte come.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="141">
<L>Ac her aryst a questio[u]n:<MILESTONE N="220a" UNIT="folio"/></L>
<L>Þo þat adam was broȝt a-doun</L>
<L N="843">And eue al-so,</L>
<L>Wet gelt hedden hy þat þo nere,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS950"><HI REND="I">þo nere</HI>, MS. <HI REND="I">þonere</HI> (Wright corr.).</NOTE></L>
<L>Þet hy to deþe ischape were,</L>
<L N="846">And eke to wo?</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="142">
<L>Þou syxt, broþer, by þan by-fore,</L>
<L>Þat oure aldren were al for-lore,</L>
<L N="849">Adam and eue;</L>
<L>For þar nas of ham no partye</L>
<L>Þat nas torned to vylanye,</L>
<L N="852">So to by-leue.
</L>
<PB REF="00000177.tif" N="159"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="143">
<L>Ac now be wey of ham y-come,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS951"><HI REND="I">wey = we</HI>.</NOTE></L>
<L>Wyþ flesch and blod of ham i-nome,</L>
<L N="855">Þet was ablowe</L>
<L>Þorȝ þe fenym of þe fende;</L>
<L>Þanne falþ ous rewelyche by kende</L>
<L N="858">To soffry wowe.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="144">
<L>And þos þat chyld to nyȝt y-bore,</L>
<L>Þaȝ hyt deyde, hyt were for-lore</L>
<L N="861">Ȝef crystnynge nere,</L>
<L>Þorȝ þe flesch þat hyt nome<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS952">Kölbing would supply <HI REND="I">haþ</HI> after <HI REND="I">hyt</HI>.</NOTE><MILESTONE N="167" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Of hys eldren þat hyt of come,</L>
<L N="864">Þat wykkede were.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="145">
<L>And neades moste [hyt], leaue broþer,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS953">Kölbing connects this stanza with the preceding one, by putting a comma after <HI REND="I">were</HI>, l. 864.</NOTE></L>
<L>Ryȝt of ham come, and man of oþer,</L>
<L N="867">And be nature;<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS954"><HI REND="I">And</HI>, Kölbing <HI REND="I">All</HI>.</NOTE></L>
<L>For elles nadde man y-be</L>
<L>Nauȝt y-lych gode in trynyte</L>
<L N="870">Þorȝ engendrure.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="146">
<L>Þaȝ hy be þorȝ senne demeyned,<MILESTONE N="220b" UNIT="folio"/></L>
<L>So nas hyt nauȝt ferst y-ordeyned,</L>
<L N="873">Þy[s] engendrure;</L>
<L>For þo man senneȝed in paradys,</L>
<L>Al chaungede þat flesch a-mys</L>
<L N="876">To mysauenture.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="147">
<L>Elles nedde hyt be no senne,</L>
<L>Þy[s] engendrure of al mankenne</L>
<L N="879">In al þys wone,</L>
<L>Ac senne-leas hyt hadde ybe,</L>
<L>Ase þe engendrure in trynyte</L>
<L N="882">Of fader and sone.
</L>
<PB REF="00000178.tif" N="160"/></LG>
<LG TYPE="stanza" N="148">
<L>Ase mannes ylyche ymad of tre</L>
<L>May nauȝt be al ase man may be</L>
<L N="885">Inne alle þynge,</L>
<L>Ne godes ylyche, man, y-wys,<NOTE PLACE="marg" N="*" ID="DLPS955"><HI REND="I">Ne</HI>, Kölbing <HI REND="I">þos</HI>.</NOTE></L>
<L>Ne may nauȝt be al ase god ys,</L>
<L N="888">Of heuene kyng.</L>
</LG>
<LG TYPE="stanza" N="149">
<L>For god, þe fader, hys leue sone<MILESTONE N="168" UNIT="Wright page"/></L>
<L>Engendrede out of alle wone,</L>
<L N="891">Wyþ-oute tyde;</L>
<L>Ac man haþ certayn tyme of elde</L>
<L>Wanne he may engendrure ȝelde,</L>
<L N="894">And tyme abyde.</L>
</LG>
</DIV1>
</BODY><BACK>
<DIV1 TYPE="omitted back matter">
<P>



<PB REF="00000179.tif" N="161"/>

<PB REF="00000180.tif" N="162"/>

<PB REF="00000181.tif" N="163"/>

<PB REF="00000182.tif" N="164"/>

<PB REF="00000183.tif" N="165"/>

<PB REF="00000184.tif" N="166"/>

<PB REF="00000185.tif" N="167"/>

<PB REF="00000186.tif" N="168"/>

<PB REF="00000187.tif" N="169"/>

<PB REF="00000188.tif" N="170"/>

<PB REF="00000189.tif" N="171"/>

<PB REF="00000190.tif" N="172"/>

<PB REF="00000191.tif" N="173"/>

<PB REF="00000192.tif" N="174"/>

<PB REF="00000193.tif" N="175"/>

<PB REF="00000194.tif" N="176"/>

<PB REF="00000195.tif" N="177"/>

<PB REF="00000196.tif" N="178"/>

<PB REF="00000197.tif" N="179"/>

<PB REF="00000198.tif" N="180"/>

<PB REF="00000199.tif" N="181"/>

<PB REF="00000200.tif" N="182"/>

<PB REF="00000201.tif" N="183"/>

<PB REF="00000202.tif" N="184"/>

<PB REF="00000203.tif" N="185"/>

<PB REF="00000204.tif" N="186"/>

<PB REF="00000205.tif" N="187"/>

<PB REF="00000206.tif" N="188"/>

<PB REF="00000207.tif" N="189"/>

<PB REF="00000208.tif" N="190"/>

<PB REF="00000209.tif" N="191"/>

<PB REF="00000210.tif" N="192"/>

<PB REF="00000211.tif" N="193"/>

<PB REF="00000212.tif" N="194"/>

<PB REF="00000213.tif" N="195"/>

<PB REF="00000214.tif" N="196"/>

<PB REF="00000215.tif" N="197"/>

<PB REF="00000216.tif" N="198"/>

<PB REF="00000217.tif" N="199"/>

<PB REF="00000218.tif" N="200"/>

<PB REF="00000219.tif" N="201"/>

<PB REF="00000220.tif" N="202"/>

<PB REF="00000221.tif" N="203"/>

<PB REF="00000222.tif" N="204"/>

<PB REF="00000223.tif" N="205"/>

<PB REF="00000224.tif" N="206"/>

<PB REF="00000225.tif" N="207"/>

<PB REF="00000226.tif" N="208"/>

<PB REF="00000227.tif" N="209"/>

<PB REF="00000228.tif" N="210"/>

<PB REF="00000229.tif" N="211"/>

<PB REF="00000230.tif" N="212"/>

<PB REF="00000231.tif" N="213"/>

<PB REF="00000232.tif" N="214"/>

<PB REF="00000233.tif" N="215"/>

<PB REF="00000234.tif" N="216"/>

<PB REF="00000235.tif" N="217"/>

<PB REF="00000236.tif" N="218"/>

<PB REF="00000237.tif" N="219"/>

<PB REF="00000238.tif" N="220"/>

<PB REF="00000239.tif" N="221"/>

<PB REF="00000240.tif" N="222"/>

<PB REF="00000241.tif" N="223"/>

<PB REF="00000242.tif" N="224"/>

<PB REF="00000243.tif" N="225"/>

<PB REF="00000244.tif" N="226"/>

<PB REF="00000245.tif" N="227"/>

<PB REF="00000246.tif" N="228"/>

<PB REF="00000247.tif" N="229"/>

<PB REF="00000248.tif" N="230"/>

<PB REF="00000249.tif" N="231"/>

<PB REF="00000250.tif" N="232"/>

<PB REF="00000251.tif" N="233"/>

<PB REF="00000252.tif" N="234"/>

<PB REF="00000253.tif" N="235"/>

<PB REF="00000254.tif" N="236"/>

<PB REF="00000255.tif" N="237"/>

<PB REF="00000256.tif" N="238"/>

<PB REF="00000257.tif" N="239"/>

<PB REF="00000258.tif" N="240"/>

<PB REF="00000259.tif" N="241"/>

<PB REF="00000260.tif" N="242"/>

<PB REF="00000261.tif" N="243"/>

<PB REF="00000262.tif" N="244"/>

<PB REF="00000263.tif" N="245"/>

<PB REF="00000264.tif" N="246"/>

<PB REF="00000265.tif" N="3 [of EETS notice]"/>

<PB REF="00000266.tif" N="4 [of EETS notice]"/>

<PB REF="00000267.tif" N="5 [of EETS notice]"/>

<PB REF="00000268.tif" N="6 [of EETS notice]"/>

<PB REF="00000269.tif" N="7 [of EETS notice]"/>

<PB REF="00000270.tif" N="8 [of EETS notice]"/>

<PB REF="00000271.tif" N="9 [of EETS notice]"/>

<PB REF="00000272.tif" N="10 [of EETS notice]"/>

<PB REF="00000273.tif" N="11 [of EETS notice]"/>

</P><PB REF="00000274.tif" N="[back wrapper]"/>
</DIV1>
</BACK></TEXT></EEBO>
</ETS>
