<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/css" href="http://www.textpartnership.net/docs/code/pfs.css"?>
<!DOCTYPE ETS SYSTEM "http://www.textpartnership.net/docs/code/eebo2prf.xml.dtd">
<ETS>
<!-- TEMPHEAD>
<REVDESCR>
<CHANGE><DATE>7-26-16</DATE><RESPSTMT><NAME>lattaj</NAME><RESP>MURP</RESP></RESPSTMT><ITEM>Added TEMPHEAD, checked ID, and added TYPEs to DIVs in order to validate. Checked for N=""s. Checked for GROUP tags. Proofed title page; removed a P; added a P; corrected "by" to Gy". Checked <SUP>s</SUP>. Reviewed structure; made NOTE PLACE attributes lower-case throughout; changed mdashes between numbers to hyphens; changed final TRAILER to L; removed LGs and made Latin HEADs Q Ps; made separate NOTEs for Latin phrases and inserted them in appropriate places. Checked placement and completeness of PBs. Checked for damage GAPs, #s, @s, dashes, and UNCLEARs. Corrected [dollar]s. Checked for &amp;cs with incorrect spacing. Checked for LBs. Checked for startqs and endqs, abq's, oes, qs, Ae's, and Qs. Checked proofsheets and made corrections. Checked italic I / J and U / V. Checked for missing page GAPs. Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTS. Checked CLOSERs, OPENERs, SIGNEDs, SALUTEs, TRAILERs, BYLINEs. Checked decorated initials. Checked FIGUREs. Sample: 2 minutes. Proofing: 0 minutes. Tag review and corrections: 50 minutes. DONE.</ITEM></CHANGE>
</REVDESCR>
</TEMPHEAD -->

<HEADER><FILEDESC><TITLESTMT>
         <TITLE TYPE="245" I2="0">Speculum Gy de Warewyke : an English poem, with introduction, notes and glossary ; here for the first time printed and first edited from the Mss. / by Georgiana Lea Morrill.</TITLE>
         <TITLE TYPE="alt" I2=" ">Speculum Gy de Warewyke.</TITLE>
      </TITLESTMT><EXTENT>45 pages, ca. 206 kb</EXTENT><PUBLICATIONSTMT>
         <PUBLISHER>University of Michigan Library</PUBLISHER>
         <PUBPLACE>Ann Arbor, Michigan</PUBPLACE>
         <DATE>2018</DATE>
         <IDNO TYPE="dlps">CME00039</IDNO>
         <IDNO TYPE="aleph">01644569</IDNO>
         <IDNO TYPE="notis">AHA2652</IDNO>
         <AVAILABILITY><P>The University of Michigan Library provides access to these materials in furtherance of its educational and research mission. This work has been identified as being in the public domain, free of known restrictions under copyright law, including all related and neighboring rights. You may copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. If you have questions about the collection, please contact Digital Content and Collections (mec-info@umich.edu). If you have concerns about the inclusion of an item in this collection, please contact Library Information Technology (LibraryIT-info@umich.edu).</P></AVAILABILITY>
      </PUBLICATIONSTMT><SOURCEDESC>
         <BIBLFULL>
            <TITLESTMT>
               
                  <TITLE TYPE="245" I2="0">Speculum Gy de Warewyke : an English poem, with introduction, notes and glossary ; here for the first time printed and first edited from the Mss. / by Georgiana Lea Morrill.</TITLE>
               
                  <TITLE TYPE="alt" I2=" ">Speculum Gy de Warewyke.</TITLE>
              
               <AUTHOR>Morrill, Georgiana Lee.</AUTHOR>
            </TITLESTMT>
            <EXTENT>cxcvi, 116 p. </EXTENT>
            <PUBLICATIONSTMT>
               <PUBPLACE>London :</PUBPLACE>
               <PUBLISHER>Pub. for the Early English Text Society by Kegan Paul, Trench Trübner &amp; Co.,</PUBLISHER>
               <DATE>1898.</DATE>
            </PUBLICATIONSTMT>
            <SERIESSTMT>
               
                  <TITLE>Early English Text Society (Series). Extra series.</TITLE><NUM>75</NUM>
              
            </SERIESSTMT>
            <NOTESSTMT>
               <NOTE>Includes bibliographical references and index.</NOTE>
            </NOTESSTMT>
         </BIBLFULL>
      </SOURCEDESC></FILEDESC><ENCODINGDESC><PROJECTDESC>
         <P>Header created with script marcschemacollection2cmeteiutf.xsl on 2018-07-31.</P>
         <P>Header expanded with script IDmapper.xsl on 2018-07-31.</P>
      </PROJECTDESC><EDITORIALDECL N="4">
         <P>Encoding has been done using the recommendations for Level 4 of the TEI in Libraries Guidelines.</P>
      </EDITORIALDECL></ENCODINGDESC><PROFILEDESC><LANGUSAGE>
         <LANGUAGE ID="enm">English, Middle (1100-1500) </LANGUAGE>
      </LANGUSAGE><TEXTCLASS>
         <KEYWORDS>
            <TERM>Sermons, English (Middle)</TERM>
            <TERM>English poetry -- Middle English, 1100-1500</TERM>
         </KEYWORDS>
      </TEXTCLASS></PROFILEDESC><REVISIONDESC>
<CHANGE><DATE>7-26-16</DATE><RESPSTMT><NAME>lattaj</NAME><RESP>MURP</RESP></RESPSTMT><ITEM>Added TEMPHEAD, checked ID, and added TYPEs to DIVs in order to validate. Checked for N=""s. Checked for GROUP tags. Proofed title page; removed a P; added a P; corrected "by" to Gy". Checked <HI REND="sup">s</HI>. Reviewed structure; made NOTE PLACE attributes lower-case throughout; changed mdashes between numbers to hyphens; changed final TRAILER to L; removed LGs and made Latin HEADs Q Ps; made separate NOTEs for Latin phrases and inserted them in appropriate places. Checked placement and completeness of PBs. Checked for damage GAPs, #s, @s, --s, and UNCLEARs. Corrected [dollar]s. Checked for &amp;cs with incorrect spacing. Checked for LBs. Checked for startqs and endqs, abq's, oes, qs, Ae's, and Qs. Checked proofsheets and made corrections. Checked italic I / J and U / V. Checked for missing page GAPs. Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTS. Checked CLOSERs, OPENERs, SIGNEDs, SALUTEs, TRAILERs, BYLINEs. Checked decorated initials. Checked FIGUREs. Sample: 2 minutes. Proofing: 0 minutes. Tag review and corrections: 50 minutes. DONE.</ITEM></CHANGE>
</REVISIONDESC></HEADER>

<EEBO>
<IDG S="marc" R="UM" ID="CME00039">
<STC T="M">39</STC>
<BIBNO T="mec">CME00039</BIBNO>
<VID>CME00039</VID>
</IDG>
<TEXT LANG="enm">
<FRONT>
<DIV1 TYPE="title page">
<PB REF="3"/>
<P><HI REND="italic">Speculum Gy de Warewyke</HI></P>
<P>An English Poem</P>
<P>WITH INTRODUCTION, NOTES, AND GLOSSARY HERE FOR THE FIRST TIME PRINTED AND FIRST EDITED FROM THE MANUSCRIPTS BY GEORGIANA LEA MORRILL, A.M., PH.D.</P>
<P>LONDON: PUBLISHT FOR THE EARLY ENGLISH TEXT SOCIETY BY KEGAN PAUL, TRENCH, TRÜBNER &amp; CO., PATERNOSTER HOUSE, CHARING-CROSS ROAD.</P>
<P>1898.</P>
</DIV1>
<DIV1 TYPE="summary">
<P><PB REF="198"/>
Guy of Warwick, in deep remorse, would expiate his offences against God. He told his wish to Alquin, Dean of a religious brotherhood, and asked counsel for the welfare of his soul. The holy friar prepared a sermon, in which he instructed Guy how to discriminate between virtue and vice. The discourse unfolds principles of spiritual growth through a twofold medium, the renun∣ciation of evil and the achievement of good. Alquin concludes with an appeal for benevolence, which is en∣forced by an account of the incident of the widow of Zarephath.</P>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 TYPE="poem">
<PB REF="199"/>
<HEAD>Speculum Gy de Warewyke</HEAD>
<L>Herkneþ alle to my speche, <MILESTONE N="39 a"/> <NOTE PLACE="marg">Hearken!</NOTE> <NOTE PLACE="foot">1 to] vnto DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>A<HI REND="italic">n</HI>d hele of soule i may ou teche. <NOTE PLACE="marg">I teach of the soul's health.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">2 A<HI REND="italic">n</HI>d] <HI REND="italic">om.</HI> D. may] wyll A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þ<HI REND="italic">a</HI>t i wole speke, it is no fable, <NOTE PLACE="foot">3 no] not R.</NOTE></L>
<L>Ac hit is swiþe p<HI REND="italic">ro</HI>fitable. <MILESTONE N="4"/> <NOTE PLACE="foot">4 Ac] Bot DH<SUB>2</SUB>R, For H<SUB>1</SUB>. swiþe] ful H<SUB>1</SUB>R, v<HI REND="italic">er</HI>y gode &amp; H<SUB>2</SUB>. <HI REND="italic">Be∣tween</HI> 4 <HI REND="italic">and</HI> 5 <HI REND="italic">the following three lines are interpolated in</HI> H<SUB>2</SUB>:
<L>For the sowlys saluacyowne</L>
<L>Who soo that herythe þis sermoune</L>
<L><HI REND="italic">Inicium sapiencie timor domini (Cp.</HI> H<SUB>2</SUB> <HI REND="italic">in l.</HI> 138.)</L></NOTE></L>
<L>Man, if þu wolt heuene winne, <NOTE PLACE="marg">To win heaven, love God and</NOTE></L>
<L>Þurw loue to god þu most bigi<HI REND="italic">n</HI>ne. <NOTE PLACE="foot">6 Þurw loue] To loue H<SUB>1</SUB>. to god] of god A<SUB>2</SUB>D, god H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þus shal ben þi biginni<HI REND="italic">n</HI>g: <NOTE PLACE="foot">7 Þus] þis A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R. shal ben þi] ys the fyrste H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þu loue god ou<HI REND="italic">er</HI> alle þing <MILESTONE N="8"/> <NOTE PLACE="foot">7 <HI REND="italic">and</HI> 8 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">8 Þu] To A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>2</SUB>. god ou<HI REND="italic">er]</HI> wele god abovyn H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ And þin emc<HI REND="italic">r</HI>istene loue also, <NOTE PLACE="marg">thy fellow-Christian.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">9 emc<HI REND="italic">r</HI>istene] euen crystyn A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. loue] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, þ<HI REND="italic">o</HI>u loue H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Riht as þi-self[e] þu most do. <NOTE PLACE="foot">10 do] do so D.</NOTE></L>
<L>If þu wolt þus bigi<HI REND="italic">n</HI>ne a<HI REND="italic">n</HI>d ende, <NOTE PLACE="foot">11 If] And if R.</NOTE></L>
<L>Þu miht be seker to heuene we<HI REND="italic">n</HI>de; <MILESTONE N="12"/> <NOTE PLACE="foot">11 <HI REND="italic">and</HI> 12 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">12 miht be] may R. we<HI REND="italic">n</HI>de] to wende R.</NOTE></L>
<L>Ac, if þu louest more worldes god <NOTE PLACE="marg">Flee the world.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">13 Ac if] And ȝef A<SUB>2</SUB>D, But and H<SUB>1</SUB>, Iffe H<SUB>2</SUB>, But if R. worldes] þe worldes A<SUB>2</SUB>, worldly H<SUB>1</SUB>, þis worldis H<SUB>2</SUB>, worldlis R.</NOTE></L>
<L>Þu shalt hit finde an yuel plawe: <NOTE PLACE="foot">15 an] for an H<SUB>1</SUB>. plawe] lawe <HI REND="italic">(The word was originally</HI> plawe. p <HI REND="italic">can be traced in the erasure.)</HI> D.</NOTE></L>
<L>To deþ of soule it wole þe d<HI REND="italic">r</HI>awe, <MILESTONE N="16"/> <NOTE PLACE="marg">To death the world's</NOTE></L>
<L>¶ For, whan þe world þe haþ ikauht <NOTE PLACE="foot">17 ikauht] caught A<SUB>2</SUB>DH<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>In <NOTE N="1" PLACE="marg"><HI REND="italic">MSS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">and A</HI><SUB>2</SUB> <HI REND="italic">have</HI> a<HI REND="italic">n</HI>d in.</NOTE> his pau<HI REND="italic">n</HI>ter þurw his drauht, <NOTE PLACE="marg">net drags the soul,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">For the title, see the Introduction. The numbering of the folio follows the Auchinleck MS. The character ¶ reproduces the paragraphing of the Auchin∣leck text.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">18 In] In to H<SUB>2</SUB>. þurw his] at a A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="4" REF="200"/>
Al at his wille he wole þe lede. <NOTE PLACE="foot">19 Al at] At R. wole] shall H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ne shaltu spare for no drede, <MILESTONE N="20"/> <NOTE PLACE="marg">and thou</NOTE> <NOTE PLACE="foot">20 Ne shaltu] Þou shalt not R.</NOTE></L>
<L>Ne for loue to god, ne for his eiȝe, <NOTE PLACE="foot">21 Ne for] For noo H<SUB>2</SUB>. to god] of god A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. eiȝe] awe R.</NOTE></L>
<L>To gon out of þe rihte weye; <NOTE PLACE="marg">shalt suffer.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">22 þe] his H<SUB>2</SUB>. weye] lawe R.</NOTE></L>
<L>¶ For swiche [þer] beþ, þat loueþ more <NOTE PLACE="foot">23 For] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>2</SUB>. þer] it A<SUB>1</SUB>DR, þei A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þe world and his foule lore, <MILESTONE N="24"/> <NOTE PLACE="foot">24 and] þen D. foule] fals A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þan þeih don god, þat he<HI REND="italic">m</HI> wrouhte <MILESTONE N="39 b"/> <NOTE PLACE="foot">25 þeih don god] Ie<HI REND="italic">s</HI>u criste H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And on þe rode [hem] dere bouhte. <NOTE PLACE="foot">26 hem dere] dere A<SUB>1</SUB>, der<HI REND="italic">e</HI> hem A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>, ful dere R. (D <HI REND="italic">has</HI> heu dere.) bouhte] abouȝte H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Her-of i wole a while dwelle, <NOTE PLACE="foot">27 Her-of] Here R. wole] sall D. while] stounde H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And a tale i wole ȝou telle <MILESTONE N="28"/> <NOTE PLACE="marg">I wish to tell</NOTE> <NOTE PLACE="foot">28 wole] sal D.</NOTE></L>
<L>Off an eorl of gode fame—<NOTE PLACE="marg">of an earl,</NOTE></L>
<L>Gy of Warwyk was his name—<NOTE PLACE="marg">Guy of War∣wick,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">30 Gy] Sire Gy H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Hou on a time he stod i<HI REND="italic">n</HI> þouht: <NOTE PLACE="foot">31 Hou on] On D, Vppe on H<SUB>2</SUB>, how i<HI REND="italic">n</HI> R.</NOTE></L>
<L>Þe worldes blisse hi<HI REND="italic">m</HI> þouhte noht. <MILESTONE N="32"/> <NOTE PLACE="foot">32 Þe] þis DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þe world anon he þer <NOTE N="1" PLACE="foot">þer <HI REND="italic">is on erasure in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> forsok <NOTE PLACE="marg">how he for∣sook the world,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">33 he þer] he A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>, þ<HI REND="italic">er</HI> he DR.</NOTE></L>
<L>And to Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>ist hi<HI REND="italic">m</HI> tok, <NOTE PLACE="foot">34 hi<HI REND="italic">m]</HI> he hy<HI REND="italic">m</HI> DH<SUB>1</SUB>. tok] bi toke H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And louede god a<HI REND="italic">n</HI>d his lore <NOTE PLACE="marg">and chose God.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">35 And] He H<SUB>2</SUB>. his] all his A<SUB>2</SUB>R, eke hys D (and and <HI REND="italic">in</HI> H<SUB>2</SUB>).</NOTE></L>
<L>And in his s<HI REND="italic">er</HI>uise was eu<HI REND="italic">er</HI>e more. <MILESTONE N="36"/> <NOTE PLACE="foot">36 in his s<HI REND="italic">er</HI>uise was] serued hy<HI REND="italic">m</HI> aft<HI REND="italic">er</HI> R.</NOTE></L>
<L>¶ A god man þ<HI REND="italic">er</HI> was i<HI REND="italic">n</HI> þilke dawe, <NOTE PLACE="marg">A devout man,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">37 i<HI REND="italic">n]</HI> be H<SUB>2</SUB>. þilke] þat A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þat liuede al in godes lawe; <NOTE PLACE="foot">38 liuede] leued R. al] wele A<SUB>2</SUB>, wel alle R. in] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>Alquin was his rihte name, <NOTE PLACE="marg">Alquin,</NOTE></L>
<L>And man he was of gode fame; <MILESTONE N="40"/> <NOTE PLACE="foot">40 And] A A<SUB>2</SUB>, And a D, A noble H<SUB>2</SUB>. man he was] man DH<SUB>2</SUB>. gode] riȝt gude D.</NOTE></L>
<L>Dekne he was, a<HI REND="italic">nd</HI> þe ordre he hadde; <NOTE PLACE="foot">41 a<HI REND="italic">nd] om.</HI> R. þe] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>. he] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>In holinesse his <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. H</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> his his.</NOTE> lyf he ladde; <NOTE PLACE="marg">lived then,</NOTE></L>
<L>Wit of clergie he hadde inouh,</L>
<L>Þerfore to godnesse eu<HI REND="italic">er</HI>e he drouh. <MILESTONE N="44"/> <NOTE PLACE="foot">44 Þerfore] <HI REND="italic">and</HI> þ<HI REND="italic">er</HI>fore R.</NOTE></L>
<L>¶ Off hi<HI REND="italic">m</HI> þe eorl was wel war, <NOTE PLACE="marg">of whom</NOTE> <NOTE PLACE="foot">45 Off hi<HI REND="italic">m]</HI> þar<HI REND="italic">e</HI> of A<SUB>2</SUB>DH<SUB>2</SUB>. was wel] sone was full H<SUB>2</SUB>. war] I war A<SUB>2</SUB>D.</NOTE></L>
<L>Þerfore his wille to hi<HI REND="italic">m</HI> [he] bar, <NOTE PLACE="marg">Guy</NOTE> <NOTE PLACE="foot"> 45 <HI REND="italic">and</HI> 46 <HI REND="italic">are omitted in</HI> R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">46 Þerfore] And þarfor<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>, And alle H<SUB>2</SUB>. he] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="5" REF="201"/>
And of him <NOTE N="1" PLACE="foot">him <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>. <HI REND="italic">MS. D has</HI> hys.</NOTE> he tok his red, <NOTE PLACE="marg">asked advice,</NOTE></L>
<L>¶ To kepen his soule fro<HI REND="italic">m</HI> þe q<HI REND="italic">u</HI>ed. <MILESTONE N="48"/> <NOTE PLACE="foot">48 kepen] wyten D. q<HI REND="italic">u</HI>ed] dede D.</NOTE></L>
<L>¶ On a day, i vnderstonde, <MILESTONE N="39 c"/> <NOTE PLACE="foot">49 On] Vpon H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Sire Gy þe eorl sente his sonde</L>
<L>To þe holi man Alquin <NOTE PLACE="foot">51 þe] þ<HI REND="italic">a</HI>t R. Alquin] sir<HI REND="italic">e</HI> alquyn A<SUB>2</SUB>D, ffrere Alquyne H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And seide: '[I] <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">omits</HI> I.</NOTE> grete þe wel, fader myn, <MILESTONE N="52"/> <NOTE PLACE="marg">and</NOTE> <NOTE PLACE="foot">52 wel] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And preie þe for godes loue, <NOTE PLACE="marg">begged</NOTE> <NOTE PLACE="foot">53 And] I A<SUB>2</SUB>, anon I D.</NOTE></L>
<L>Þat us alle sit aboue, <NOTE PLACE="foot">54 us] ouyr vs H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat þu wole, par charite <NOTE PLACE="foot">55 par] for H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And in amendeme<HI REND="italic">n</HI>t of me, <MILESTONE N="56"/> <NOTE PLACE="foot">55 <HI REND="italic">and</HI> 56 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Make me a god sarmoun <NOTE PLACE="marg">a sermon,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">57 Make me] Doo me make H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And don hit write i<HI REND="italic">n</HI> lesczoun: <NOTE PLACE="foot">58 don hit write] write h<HI REND="italic">i</HI>t R. lesczoun] a lessou<HI REND="italic">n</HI> DR.</NOTE></L>
<L>Þat were my ioye and my delit <NOTE PLACE="marg">to free his</NOTE> <NOTE PLACE="foot">59 were] where D. my ioye] ioy A<SUB>2</SUB>. my delit] grete delyte H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And to my soule a gret p<HI REND="italic">ro</HI>fyt; <MILESTONE N="60"/> <NOTE PLACE="marg">soul from the</NOTE></L>
<L>For þe world þurw his foule gile <NOTE PLACE="marg">world's guile.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">61 foule] false H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Haþ me lad to longe while. <NOTE PLACE="foot">62 lad] lette H<SUB>1</SUB>, be lyed H<SUB>2</SUB>. while] A while H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þer-of i wole c<HI REND="italic">on</HI>sail take, <NOTE PLACE="foot">63 Þer-of] þ<HI REND="italic">er</HI> for D. wole] wolde H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Hu i mihte þe world forsake.' <MILESTONE N="64"/> <NOTE PLACE="foot">64 þe world] hym H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Alquin þe eorl þo answerede, <NOTE PLACE="marg">Alquin</NOTE> <NOTE PLACE="foot">65 Alquin] Þen Alquyne R. þe eorl þo] þen to þe erle D, sere Gy sone H<SUB>2</SUB>, þo erle R.</NOTE></L>
<L>And Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>ist ful ȝerne he heriede, <NOTE PLACE="marg">with joy</NOTE> <NOTE PLACE="foot">66 And] And swythe H<SUB>2</SUB>. ful ȝerne] ful weru<HI REND="italic">n</HI> D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. he] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>D.</NOTE></L>
<L>Þ<HI REND="italic">a</HI>t swich a wit was come<HI REND="italic">n</HI> hi<HI REND="italic">m</HI> to</L>
<L>And seide: 'His preie i wole do.' <MILESTONE N="68"/> <NOTE PLACE="marg">granted Guy's prayer,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">68 His] þi A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>. i wole] he wold DR.</NOTE></L>
<L>'A<HI REND="italic">n</HI>d, [sethen] i shal be þi leche, <NOTE PLACE="foot">69 A<HI REND="italic">n</HI>d sethen] a<HI REND="italic">n</HI>d wha<HI REND="italic">n</HI> A<SUB>1</SUB>, Sythe that H<SUB>2</SUB>, &amp; sithen þ<HI REND="italic">a</HI>t R. be] nu ben A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>. þi] his H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Aller furst i wole þe teche, <NOTE PLACE="marg">and preached</NOTE> <NOTE PLACE="foot">70 Aller] Alþer<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>, Erle D. furst] ferest H<SUB>1</SUB>. wole] schal D.</NOTE></L>
<L>Faire u<HI REND="italic">er</HI>tuz for to <NOTE N="3" PLACE="foot">to <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> take <NOTE PLACE="marg">of fair virtues</NOTE> <NOTE PLACE="foot">71 for to] to þe D.</NOTE></L>
<L>And foule þewes to forsake. <MILESTONE N="72"/> <NOTE PLACE="marg">and ugly vices.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">72 foule] lether<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Þat maitou noht don, leue broþ<HI REND="italic">er,</HI> <NOTE PLACE="foot">73 Þat] þis H<SUB>1</SUB>, Þus R. don] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>, myn<HI REND="italic">n</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Bote þu knowe on and oþer, <NOTE PLACE="foot">74 Bote] But ȝyffe H<SUB>2</SUB>R. on] o þynge A<SUB>2</SUB>, þ<HI REND="italic">a</HI>t on D, bothe one R. oþer] þ<HI REND="italic">a</HI>t oþ<HI REND="italic">er</HI> D (oþe <HI REND="italic">in</HI> H<SUB>1</SUB>).</NOTE></L>
<L><PB N="6" REF="202"/>
I shal þe now shewe boþe, <NOTE PLACE="foot">75 þe now shewe] shewe to þe now H<SUB>1</SUB>, the shewe nowe hem H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Whiche beþ gode a<HI REND="italic">nd</HI> whiche beþ loþe; <MILESTONE N="39 d"/> <MILESTONE N="76"/> <NOTE PLACE="foot">75 <HI REND="italic">and</HI> 76 <HI REND="italic">are transposed in</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ And at þe beste i wole bigi<HI REND="italic">n</HI>ne, <NOTE PLACE="marg">First,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">77 And at] And A<SUB>2</SUB>, At H<SUB>1</SUB>. wole] sal D.</NOTE></L>
<L>Þe betre g<HI REND="italic">r</HI>ace for to winne. <NOTE PLACE="marg">to win grace</NOTE></L>
<L>Þe u<HI REND="italic">er</HI>tuz i wole first shewe, <NOTE PLACE="marg">he taught the virtues in order.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">79 i wole] þat I wyll A<SUB>2</SUB>, I sal D, fyrste I wylle H<SUB>2</SUB>. first] ȝow H<SUB>2</SUB>. shewe] chewe <HI REND="italic">(Before</HI> chewe <HI REND="italic">space is left for an</HI> s.) D.</NOTE></L>
<L>Whiche þeih beþ, alle on rewe.' <MILESTONE N="80"/> <NOTE PLACE="foot">80 Whiche] Þe wyche D. alle on] now o D, al in H<SUB>1</SUB>, vppon A H<SUB>2</SUB>, on a R.</NOTE></L>
<L>'Wisdom i<HI REND="italic">n</HI> godes drede <NOTE PLACE="marg">Wisdom</NOTE></L>
<L>Vse wel, þat be my rede; <NOTE PLACE="marg">shall be thine,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">82 be my] I þe D, is my R. <HI REND="italic">Between</HI></NOTE></L>
<L>Trewe bileue and charite—<NOTE PLACE="marg">also faith, love,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">82 <HI REND="italic">and</HI> 83 <HI REND="italic">are the following two lines in</HI> A<SUB>2</SUB> <HI REND="italic">(Cp.</HI> A<SUB>2</SUB> <HI REND="italic">in ll.</HI> 140, 141, <HI REND="italic">and</HI> 142.):
<L>Twey þynggys it wyll þe tech</L>
<L>Whar<HI REND="italic">e</HI> þorouȝ þou myȝt to heuen rech</L></NOTE> <NOTE PLACE="foot">83 bileue] loue R.</NOTE></L>
<L>Þise sholen bileue wid þe— <MILESTONE N="84"/> <NOTE PLACE="foot">84 Þise] þey H<SUB>1</SUB>, Þese thre R. bileue] leue D, leeue R. þe] me H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Stedefast hope a<HI REND="italic">nd</HI> mieknesse, <NOTE PLACE="marg">steadfast hope, meek∣ness, peace, mercy, for∣giveness, patience, humility.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">85 hope] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>, boþ H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Pes, merci, a<HI REND="italic">nd</HI> forȝifnes,</L>
<L>¶ Loue of herte, ful of pite, <NOTE PLACE="foot">87 ful] <HI REND="italic">and</HI> fulle H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat is verray humilite. <MILESTONE N="88"/></L>
<L>And þu wolt haue godes ore, <NOTE PLACE="foot">89 And] And ȝef A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. haue] <HI REND="italic">om.</HI> R. ore] lore D.</NOTE></L>
<L>Ȝit þu most vse more, <NOTE PLACE="foot">90 vse] doo welle H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>For þi sinne repentau<HI REND="italic">n</HI>ce, <NOTE PLACE="marg">Repent!</NOTE> <NOTE PLACE="foot">91 sinne] synne haue D.</NOTE></L>
<L>And redi þerfore to don penau<HI REND="italic">n</HI>ce <MILESTONE N="92"/> <NOTE PLACE="foot">92 þerfore] þar<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Wid sorwe at þin herte rote, <NOTE PLACE="marg">In penitence</NOTE></L>
<L>And shrifte of mouþe shal be þi bote. <NOTE PLACE="marg">confess.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">94 And] Wiþ H<SUB>1</SUB>. mouþe] mowȝt D. shal be þi] to A<SUB>2</SUB>, w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> dede D, wyll be þi H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>In almes dede and charite <NOTE PLACE="marg">Give in cha∣rity to thy life's end.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">95 charite] chaste D, in charyte H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þi lyf shal eu<HI REND="italic">er</HI>e more be. <MILESTONE N="96"/> <NOTE PLACE="foot">96 lyf] lyffe also H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Þise beþ þe þewes, þat i þe teche, <NOTE PLACE="foot">97 þewes] vertues A<SUB>2</SUB>. i] I wil R.</NOTE></L>
<L>Whar-þurw þu miht to heuene reche, <NOTE PLACE="foot">98 Whar-þurw] Where w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> H<SUB>2</SUB>. reche] Areche H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And so þu miht þe world forsake, <NOTE PLACE="foot">99 so] thus H<SUB>2</SUB>. þu] þorow H<SUB>1</SUB>. miht] mayste H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>If þu wolt hem to þe take.' <MILESTONE N="100"/> <NOTE PLACE="foot">100 wolt hem to] hem wolt to A<SUB>1</SUB>, wylt heuen to A<SUB>2</SUB>, wylt þese to D, wylte to thys goodnesse H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="7" REF="203"/>
¶ 'Nu i wole nempne <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">The final</HI> e <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> þe wicke þewes, <NOTE PLACE="marg">Base vices</NOTE> <NOTE PLACE="foot">101 wole] sall D. nempne] neuen A<SUB>2</SUB>D (D <HI REND="italic">has</HI> new, <HI REND="italic">but the</HI> e <HI REND="italic">is hardly distinguishable from</HI> o. <HI REND="italic">There is a break in the parchment before</HI> wykyd.) H<SUB>1</SUB>, telle H<SUB>2</SUB>, þe neme<HI REND="italic">n</HI> R. þe wicke] wykyd A<SUB>2</SUB>D, þis worldly H<SUB>1</SUB>, þe other<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat beþ noht gode, ac muche shrewes, <NOTE PLACE="foot">102 beþ noht gode] are swithe R. ac] bot A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>For, if þu dost bi here red[e], <MILESTONE N="40 a"/> <NOTE PLACE="foot">103 here] ther<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>To stro<HI REND="italic">n</HI>g[e] pine þeih wolen þe led[e]; <MILESTONE N="104"/> <NOTE PLACE="marg">lead to pain,</NOTE></L>
<L>¶ Þanne is hit god, þat þu shone <NOTE PLACE="marg">therefore shun</NOTE> <NOTE PLACE="foot">105 is hit] it is A<SUB>2</SUB>DH<SUB>2</SUB>, is R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">105 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB>: Þerfor loke þ<HI REND="italic">o</HI>u hem shoone.</NOTE></L>
<L>To drawe hem i<HI REND="italic">n</HI>to þi wone. <NOTE PLACE="foot">106 To] For to H<SUB>1</SUB>R. i<HI REND="italic">n</HI>to] i<HI REND="italic">n</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Herkne nouþe to me, <NOTE PLACE="foot">107 nouþe] now A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. to] wele vnto D, bisily to H<SUB>1</SUB>, Awhyle to H<SUB>2</SUB>, vnto R.</NOTE></L>
<L>And i he<HI REND="italic">m</HI> wole nempne þe: <MILESTONE N="108"/> <NOTE PLACE="foot">108 i] <HI REND="italic">om.</HI> R. he<HI REND="italic">m</HI> wole] wyll hem D, hom I wil R. nempne] schewe A<SUB>2</SUB>, neuen vnto D, neue<HI REND="italic">n</HI> to H<SUB>1</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">108 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>2</SUB>: And I wylle telle ȝow wheche þei bee.</NOTE></L>
<L>P<HI REND="italic">r</HI>ide, wraþþe, a<HI REND="italic">nd</HI> enuie, <NOTE PLACE="marg">pride, wrath, envy, injustice, faithlessness, false witness∣ing.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">109 enuie] enueny D.</NOTE></L>
<L>Fals iugeme<HI REND="italic">n</HI>t and t<HI REND="italic">r</HI>icherie;</L>
<L>Fals witnesse is on of þo—</L>
<L>Many a soule itt <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> itc.</NOTE> doþ ful wo. <MILESTONE N="112"/> <NOTE PLACE="foot">111 <HI REND="italic">and</HI> 112 <HI REND="italic">are transposed in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">112 ful] myche H<SUB>1</SUB>, full moche H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Loue noht to muche þis worldes blisse: <NOTE PLACE="marg">Avoid worldliness. It induces</NOTE> <NOTE PLACE="foot">113 þis] <HI REND="italic">om.</HI> D.</NOTE></L>
<L>Hit bringeþ ma<HI REND="italic">n</HI> to þisternesse, <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> þisternisse.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">114 Hit] For it DH<SUB>1</SUB>. bringeþ] lediþ H<SUB>1</SUB>. ma<HI REND="italic">n]</HI> a man A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, men DH<SUB>1</SUB>, mony R. to] vnto R. þisternesse] theftnese A<SUB>2</SUB>, dyrkenes DH<SUB>1</SUB>, Vncertey<HI REND="italic">n</HI>nesse H<SUB>2</SUB>, merkenes R.</NOTE></L>
<L>¶ Auarice and glotonye, <NOTE PLACE="marg">avarice, glut∣tony, sloth, lechery.</NOTE></L>
<L>Wicke sleuþe a<HI REND="italic">n</HI>d leccherie.' <MILESTONE N="116"/> <NOTE PLACE="foot">116 sleuþe] slownes R.</NOTE></L>
<L>'Accedie is a wel foul sinne <NOTE PLACE="foot">117 wel] ful R.</NOTE></L>
<L>To man, þ<HI REND="italic">a</HI>t he may come widi<HI REND="italic">n</HI>ne,</L>
<L>And, what it is, i wole þe wisse, <NOTE PLACE="foot">119 what] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. wole] sall D.</NOTE></L>
<L>Vndersto<HI REND="italic">n</HI>d, þat þu ne misse: <MILESTONE N="120"/> <NOTE PLACE="foot">120 Vndersto<HI REND="italic">n</HI>d] vndirstond wel H<SUB>1</SUB>, Vndyrstonde yt welle H<SUB>2</SUB>. ne] not R.</NOTE></L>
<L>¶ Accedie is (as) sleuþes broþer, <NOTE PLACE="marg">[Acedia], the brother of sloth,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">121 as] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. sleuþes] slow∣nes R.</NOTE></L>
<L>Wicke on and wicke oþer; <NOTE PLACE="foot">122 on] is on A<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Hit is a derne mourni[n]g i<HI REND="italic">n</HI> mod <NOTE PLACE="foot">123 a] as a A<SUB>1</SUB>D.</NOTE></L>
<L>And makeþ man anuied to do god. <MILESTONE N="124"/> <NOTE PLACE="foot">124 And] Hytt H<SUB>2</SUB>. man] men D. anuied] vnneþe D, fro mynde R.</NOTE></L>
<L>Offte þurw swiche mourni<HI REND="italic">n</HI>g[e] <NOTE PLACE="marg">attends despair of the mercy of God,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">125 Offte] Welofte H<SUB>2</SUB>. swiche] swiche wicke A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Wanhope begi<HI REND="italic">n</HI>neþ for to spring[e],</L>
<L><PB N="8" REF="204"/>
Þat, bote man turne awey þ<HI REND="italic">er</HI>fro, <NOTE PLACE="foot">127 Þat bote] Bot A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, Butt yffe H<SUB>2</SUB>. man] a man A<SUB>2</SUB>D, men H<SUB>1</SUB>. turne] flee H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Sauued worþ he neu<HI REND="italic">er</HI>e mo. <MILESTONE N="128"/> <NOTE PLACE="foot">128 worþ he] worth þei A<SUB>2</SUB>, shul he be H<SUB>1</SUB>, maye he be H<SUB>2</SUB>, bes he R.</NOTE></L>
<L>¶ Wroþer hele was Iudas born, <NOTE PLACE="marg">through which Judas was lost.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">129 Wroþer hele] In a carful tyme H<SUB>1</SUB>, W<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> wroþe hele H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>For þurw þat sinne he was lorn; <MILESTONE N="40 b"/> <NOTE PLACE="foot">130 þurw] <HI REND="italic">om.</HI> D. lorn] for lorne A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Merci he les þurw þat sinne, <NOTE PLACE="foot">131 þurw] for A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Wher-þurw he ne mihte no ioye winne. <MILESTONE N="132"/> <NOTE PLACE="foot">132 ne] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. no ioye] heuen A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Vch man birede hi<HI REND="italic">m</HI> in his sihte <NOTE PLACE="marg">Hasten!</NOTE> <NOTE PLACE="foot">133 birede] I rede A<SUB>2</SUB>, be rede D, be redy R. hi<HI REND="italic">m] om.</HI> R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">133 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB> <HI REND="italic">and in</HI> H<SUB>2</SUB>:
<L>I cou<HI REND="italic">n</HI>sel yche man w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> al his myȝte H<SUB>1</SUB>.</L>
<L>Euyry man behouythe in hys syȝte H<SUB>2</SUB>.</L></NOTE></L>
<L>To flen þat sinne bi his mihte <NOTE PLACE="marg">Flee that sin.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">134 flen] flye H<SUB>1</SUB>. bi] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>, w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> H<SUB>2</SUB>R. his mihte] all his myȝt DH<SUB>2</SUB>R, boþ day <HI REND="italic">and</HI> nyȝte H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And alle oþere þat i haue nempt, <NOTE PLACE="foot">135 oþere] þe oþ<HI REND="italic">er</HI> DH<SUB>2</SUB>. haue] her<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>. nempt] neuen H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>If he wole to ioye be dempt.' <MILESTONE N="136"/> <NOTE PLACE="foot">136 he wole] þai wil R. be dempt] idempt D, be demened R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">136 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB>: If ȝe wil come to þe blisse of heuen.</NOTE></L>
<L><HI REND="italic">H</HI>erkne now to my sarmoun, <NOTE PLACE="marg">Hearken to my sermon!</NOTE> <NOTE PLACE="foot">137 sarmoun] lessou<HI REND="italic">n</HI>ne H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>What i wole telle in my lesczoun. <NOTE PLACE="foot">138 wole] shall A<SUB>2</SUB>. telle] say A<SUB>2</SUB>, þe tell D, rede þe H<SUB>2</SUB>. in my lesczoun] be resou<HI REND="italic">n</HI>ne H<SUB>2</SUB>. <HI REND="italic">After</HI></NOTE> <NOTE PLACE="foot">138 <HI REND="italic">one line is interpolated in</HI> H<SUB>2</SUB>: <HI REND="italic">Inicium sapiencie timor domini. (Cp.</HI> H<SUB>2</SUB> <HI REND="italic">after l.</HI> 4 <HI REND="italic">and A</HI><SUB>1</SUB><HI REND="italic">A</HI><SUB>2</SUB><HI REND="italic">DH</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">after l.</HI> 882.)</NOTE></L>
<L>Wisdom i<HI REND="italic">n</HI> godes drede, <NOTE PLACE="marg">De Sa∣pientia.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">Wisdom</NOTE></L>
<L>Off which þat i erere seide, <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> sede.</NOTE> <MILESTONE N="140"/> <NOTE PLACE="foot">140 which] suche H<SUB>1</SUB>. þat] <HI REND="italic">om.</HI> D. erere] here D, eere of H<SUB>2</SUB>, bifore R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">140 <HI REND="italic">reads in</HI> A<SUB>2</SUB>: Vse wele þat be my rede. <HI REND="italic">(l.</HI> 82. <HI REND="italic">Cp.</HI> A<SUB>2</SUB> <HI REND="italic">in variants.)</HI></NOTE></L>
<L>¶ Tweie þinges it wole þe teche, <NOTE PLACE="marg">points two ways to heaven:</NOTE> <NOTE PLACE="foot">141 it] I DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Whar-þurw þu miht to heuene reche: <NOTE PLACE="foot">142 reche] Areche H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat is, lat þi sinne a<HI REND="italic">nd</HI> do god <NOTE PLACE="marg">flee sin; do good.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">143 Þat] And þat A<SUB>2</SUB>. lat] leue A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. þi] <HI REND="italic">om.</HI> DR.</NOTE></L>
<L>For his loue, þat deiede on rod; <MILESTONE N="144"/> <NOTE PLACE="foot">144 rod] þe rode D.</NOTE></L>
<L>¶ Ac to late þi si<HI REND="italic">n</HI>ne al onliche <NOTE PLACE="foot">145 Ac] And A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>, But for R. late] leue A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>, loue R. þi] <HI REND="italic">om.</HI> DR. si<HI REND="italic">n</HI>ne] <HI REND="italic">om.</HI> R. al] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>. (sekerlich <HI REND="italic">has been crossed out before</HI> onliche <HI REND="italic">in</HI> A<SUB>2</SUB>.) onliche] onely R.</NOTE></L>
<L>Nis noht inouh, sikerliche. <NOTE PLACE="foot">146 Nis] Es DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. sikerliche] sikerly R.</NOTE></L>
<L>Þu most don god forþ þ<HI REND="italic">er</HI>wid, <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> þerwiþ.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">The rewards are mercy and peace.</NOTE></L>
<L>If þu wolt haue m<HI REND="italic">er</HI>ci a<HI REND="italic">nd</HI> griþ. <MILESTONE N="148"/> <NOTE PLACE="foot">148 a<HI REND="italic">nd]</HI> or H<SUB>1</SUB>. griþ] greyþe D.</NOTE></L>
<L><PB N="9" REF="205"/>
¶ Þis wonder of many sinful men, <NOTE PLACE="marg">The wicked</NOTE> <NOTE PLACE="foot">149 Þis] Þis is A<SUB>2</SUB>, It es D, Thys ys a H<SUB>2</SUB>. of many] is of mony R. sin∣ful] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>2</SUB>, a synful R. men] man DR.</NOTE></L>
<L>Þat þinkeþ it were muche <NOTE N="1" PLACE="foot">muchel <HI REND="italic">is in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> for he<HI REND="italic">m</HI> <NOTE PLACE="foot">150 it were] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>To haue gret worldes honour</L>
<L>As londes, rentes, halle, a<HI REND="italic">nd</HI> bour, <MILESTONE N="152"/> <NOTE PLACE="foot">152 As] As in D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Riche vessel of silu<HI REND="italic">er</HI> a<HI REND="italic">nd</HI> gold</L>
<L>And grete tresor a<HI REND="italic">nd</HI> faire bold, <NOTE PLACE="marg">value worldly possessions</NOTE> <NOTE PLACE="foot">154 grete] oþ<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>. and faire bold] fair<HI REND="italic">e</HI> and bold A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, manyfolde H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Riche mete a<HI REND="italic">nd</HI> riche drink[e], <NOTE PLACE="foot">155 2d riche] goode H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And litel þerfore for to swink[e], <MILESTONE N="156"/> <NOTE PLACE="foot">156 litel] leþe D.</NOTE></L>
<L>Hele of bodi i<HI REND="italic">n</HI> bon and huide, <MILESTONE N="40 c"/> <NOTE PLACE="foot">157 Hele] Helthe H<SUB>2</SUB>. i<HI REND="italic">n] om.</HI> A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">and</HI> R. huide] hede H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And gret los of pompe a<HI REND="italic">nd</HI> p<HI REND="italic">r</HI>ide. <NOTE PLACE="marg">and fleeting glory, but</NOTE> <NOTE PLACE="foot">158 And] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>AR. of] also of H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>A murie lyf hem þinkeþ þis were, <NOTE PLACE="foot">159 þis] ytte H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>But eft hit worþ ibouht [ful] <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> wel.</NOTE> dere, <MILESTONE N="160"/> <NOTE PLACE="marg">earth's joy is bought dear.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">160 eft] <HI REND="italic">om.</HI> D, aft<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>. worþ] shal be H<SUB>1</SUB>, wylle be H<SUB>2</SUB>, mot be R. ibouht] abought A<SUB>2</SUB>D, boȝte H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. <HI REND="italic">After</HI> 160 <HI REND="italic">are the following two lines in</HI> H<SUB>2</SUB>:
<L>Where be thoo þ<HI REND="italic">a</HI>t thynkyþe þe<HI REND="italic">re</HI> vpon</L>
<L>I cane nott telle be seynte John</L></NOTE></L>
<Q><P>Quia nihil <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">The MSS. have</HI> nichil.</NOTE> in-felicius, quam felicitas peccatoris. <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">Latin: The Latin text is inserted between</HI> 158 <HI REND="italic">and</HI> 159 <HI REND="italic">in</HI> R. <HI REND="italic">Quia nihil] Qui</HI> R. <HI REND="italic">in-felicius] infecelius</HI> A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">felicius</HI> R. <HI REND="italic">felicitas] fecilitas</HI> A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">vita</HI> R.</NOTE></P></Q>
<L><HI REND="italic">N</HI>aþeles hit may falle wel, <NOTE PLACE="foot">161 Naþeles] Neu<HI REND="italic">er</HI> þe lese A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, but no þo lesse R. falle] be fall H<SUB>2</SUB>, bifalle R.</NOTE></L>
<L>Þat, þouh ma<HI REND="italic">n</HI> haue muche katel <NOTE PLACE="foot">162 Þat] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>R. <HI REND="italic">(Space is left for one word in</HI> H<SUB>2</SUB>.) ma<HI REND="italic">n]</HI> a man A<SUB>2</SUB>DR, me<HI REND="italic">n</HI> H<SUB>1</SUB>, su<HI REND="italic">m</HI>man H<SUB>2</SUB>. muche] ryȝt mochill H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>As londes, rentes, and oþer god, <NOTE PLACE="foot">163 As londes] Londes londes <HI REND="italic">(The second</HI> londes <HI REND="italic">is marked for erasure.)</HI> D.</NOTE></L>
<L>Ȝit <NOTE N="4" PLACE="foot">ȝit <HI REND="italic">is on the margin before</HI> he <HI REND="italic">in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> he may be pore of <NOTE N="5" PLACE="foot">of <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> mod <MILESTONE N="164"/></L>
<L>And low of herte, ful iwis, <NOTE PLACE="foot">165 low] ful lowe DR. ful] <HI REND="italic">om.</HI> DR, fully H<SUB>1</SUB>, and fulle H<SUB>2</SUB>. iwis] wyse H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And halt þ<HI REND="italic">er</HI>of ful litel prys. <NOTE PLACE="foot">166 halt] haue H<SUB>2</SUB>. ful] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R. (lytyll <HI REND="italic">is over erasure in</HI> H<SUB>2</SUB>.)</NOTE></L>
<L>¶ Ac nu i wole speke and rede <NOTE PLACE="marg">Such sinful ones</NOTE> <NOTE PLACE="foot">167 Ac] And also A<SUB>2</SUB>, and DH<SUB>2</SUB>, But H<SUB>1</SUB>R. nu i wole] now I sal D, I wil now H<SUB>1</SUB>. and rede] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Of hem, þat i erere seide, <NOTE N="6" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> sede.</NOTE> <MILESTONE N="168"/> <NOTE PLACE="foot">167 <HI REND="italic">and</HI> 168 <HI REND="italic">are transposed in</HI> D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">168 hem] whu<HI REND="italic">m</HI> D. erere] ar<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>D, bifore H<SUB>1</SUB>R, eere of H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="10" REF="206"/>
Þat þurw here p<HI REND="italic">r</HI>ide and here wil <NOTE PLACE="foot">169 here] hyȝe H<SUB>1</SUB>. wil] yll <HI REND="italic">(There is an erasure before</HI> y.) D.</NOTE></L>
<L>Þeih fallen ofte in gret peril. <NOTE PLACE="marg">are in peril,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">170 Þeih] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>Seint Austin halt þer-mide noht <NOTE PLACE="foot">171 halt þer-mide] þar<HI REND="italic">e</HI> w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> holdeth <HI REND="italic">(Two letters have been crossed out before</HI> holdeth.) A<SUB>2</SUB>, halde þ<HI REND="italic">er</HI> w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> DH<SUB>1</SUB>, holte þer<HI REND="italic">e</HI> w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> ryȝt H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>And seiþ, it shal ben dere bouht, <MILESTONE N="172"/> <NOTE PLACE="foot">172 And] He DH<SUB>2</SUB>. bouht] abouȝht A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>A<HI REND="italic">nd</HI> skilfulliche it mot be so, <NOTE PLACE="foot">173 A<HI REND="italic">n</HI>d] For H<SUB>2</SUB>. skilfulliche] wilful∣lyche H<SUB>1</SUB>. mot] moste H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>For, whan a man haþ sinne do, <NOTE PLACE="foot">174 For] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. a man] man A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>. sinne do] syn<HI REND="italic">n</HI> ido DR, mysdo H<SUB>1</SUB>, A synne doo H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Oþer he mot hit beten here <NOTE PLACE="marg">and they must atone.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">175 mot hit beten] mot beten D, he motte be beten <HI REND="italic">(One letter has been erased before</HI> h.) H<SUB>1</SUB>, he mvste be betyn H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Or suffre pine elles where. <MILESTONE N="176"/> <NOTE PLACE="foot">176 Or] Oþ<HI REND="italic">er</HI> D, Or ellis R. pine] paynes A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Wole ȝe here, what louerede <NOTE PLACE="marg">The gracious love of God</NOTE> <NOTE PLACE="foot">177 ȝe here] þou here now R. louerede] I rede R.</NOTE></L>
<L>God kudde to <NOTE N="1" PLACE="foot">to <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> hem þat wole <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">Before</HI> w <HI REND="italic">one letter has been erased in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> hi<HI REND="italic">m</HI> drede? <NOTE PLACE="foot">178 kudde] kyþeþ H<SUB>1</SUB>R, shewythe H<SUB>2</SUB>. to] <HI REND="italic">om.</HI> R. hem] man D, him H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>. wole hi<HI REND="italic">m]</HI> wold hyme A<SUB>2</SUB>, hy<HI REND="italic">m</HI> wyll H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>[He wyll hem her<HI REND="italic">e</HI> hold[e] lowe, <NOTE PLACE="foot">179 hem] <HI REND="italic">om.</HI> R. her<HI REND="italic">e</HI> holde] holde here D, hold meke &amp; H<SUB>1</SUB>, holdyn here full H<SUB>2</SUB>, holde ho<HI REND="italic">m</HI> here R.</NOTE></L>
<L>For þei schold hym þe bett<HI REND="italic">er</HI> knawe <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> knowe.</NOTE>;] <MILESTONE N="180"/> <NOTE PLACE="foot">179 <HI REND="italic">and</HI> 180 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>1</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">180 þe] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">180 <HI REND="italic">has the following readings in</HI> D <HI REND="italic">and in</HI> H<SUB>2</SUB>:</NOTE></L>
<L>He wole he<HI REND="italic">m</HI> chasten wid smale pini<HI REND="italic">n</HI>g <NOTE PLACE="marg">grants chas∣tenings, anguish,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">181 He wole] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. he<HI REND="italic">m]</HI> hym DH<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>R. chasten] kast H<SUB>1</SUB>, Chastyse hem H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>A<HI REND="italic">nd</HI> maken he<HI REND="italic">m</HI> lese þat hote bre<HI REND="italic">n</HI>ni<HI REND="italic">n</HI>g; <NOTE PLACE="foot">181 <HI REND="italic">and</HI> 182 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">182 he<HI REND="italic">m]</HI> hym D, ho<HI REND="italic">m</HI> to R. þat] þe DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And many anguisse he wole hem ȝiue <NOTE PLACE="foot">183 And many] A ma<HI REND="italic">n</HI> D, Many an H<SUB>2</SUB>. hem] hy<HI REND="italic">m</HI> D.</NOTE></L>
<L>To suffre here, whiles þeih liue, <MILESTONE N="40 d"/> <MILESTONE N="184"/></L>
<L>¶ As hunger <HI REND="italic">and</HI> þurst a<HI REND="italic">n</HI>d trauail stro<HI REND="italic">n</HI>g; <NOTE PLACE="marg">hunger, thirst,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">185 As] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>, and R. (And <HI REND="italic">is crossed out before</HI> As <HI REND="italic">in</HI> A<SUB>2</SUB>.)</NOTE></L>
<L>Hij sholen haue eu<HI REND="italic">er</HI>e amo<HI REND="italic">n</HI>g <NOTE PLACE="foot">186 Hij] Þei A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R, he D. haue] suffri DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Lore of catel a<HI REND="italic">n</HI>d seknesse, <NOTE N="4" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> seknisse.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">earthly losses. These in∣crease hea∣ven's joys,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">187 Lore] Losse A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. seknesse] stronge syknysse H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>A<HI REND="italic">n</HI>d al is to echen here blisse. <MILESTONE N="188"/> <NOTE PLACE="foot">188 A<HI REND="italic">n</HI>d] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. al is] all it is A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, all D. here] þaire ioy <HI REND="italic">and</HI> D, þeir<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Man, if þu (ne) leuest noht me, <NOTE PLACE="foot">189 ne] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. leuest] be leue H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="11" REF="207"/>
Þu sek aboute, a<HI REND="italic">nd</HI> þu miht se <NOTE PLACE="foot">190 Þu sek] Seek H<SUB>1</SUB>R. þu miht se] by þe se A<SUB>2</SUB>, bi se D, þ<HI REND="italic">o</HI>u maist see H<SUB>1</SUB>R, þe besye H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þise holi me<HI REND="italic">n</HI> alle bidene,</L>
<L>How þeih liuede i<HI REND="italic">n</HI> wo a<HI REND="italic">nd</HI> tene. <MILESTONE N="192"/> <NOTE PLACE="foot">192 liuede] lybbeþe D. wo] sorowe H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And, if my tale nis noht for-ȝete, <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> forȝite.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">193 if] if þou R. nis] es DH<SUB>1</SUB>, þ<HI REND="italic">o</HI>u H<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>Þanne maitou wel iwite, <NOTE PLACE="foot">194 Þanne] Now H<SUB>1</SUB>. maitou] þ<HI REND="italic">o</HI>u myȝt ful D. wel] þo bett<HI REND="italic">er</HI> R. iwite] þ<HI REND="italic">er</HI>of I wyte H<SUB>1</SUB>, wete H<SUB>2</SUB>, witt R.</NOTE></L>
<L>Þat þe worldes blisse is noht, <NOTE PLACE="marg">for the world's bliss is naught.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">195 þe] þys H<SUB>2</SUB>. blisse] wele DH<SUB>2</SUB>. is] nys A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Whan þu hast abouten souht; <MILESTONE N="196"/> <NOTE PLACE="foot">196 abouten] all abouten DH<SUB>2</SUB>, hit thorou R. souht] I soȝte H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ For, ȝif <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">One letter has been erased before</HI> ȝ <HI REND="italic">in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> a man haþ her his wille, <NOTE PLACE="foot">197 his] all hys D.</NOTE></L>
<L>Wel lihtliche he may spille. <NOTE PLACE="foot">197 <HI REND="italic">and</HI> 198 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">198 Wel] Ful DH<SUB>1</SUB>R. lihtliche] lyȝtly H<SUB>1</SUB>R. spille] hys saule spyll D, hy<HI REND="italic">m</HI>self spylle H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Her i wole nouþe blinne. <NOTE PLACE="foot">199 Her i wole nouþe] Her<HI REND="italic">e</HI> I wyll not A<SUB>2</SUB>, Now I wil her<HI REND="italic">e</HI> of H<SUB>1</SUB>, Of thys now I wolle H<SUB>2</SUB>, Here I wil a while R. blinne] be kenne <HI REND="italic">(The</HI> k <HI REND="italic">is imperfectly formed.)</HI> D, belynne H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Anoþer þing i wole biginne <MILESTONE N="200"/> <NOTE PLACE="marg">Believe in</NOTE> <NOTE PLACE="marg">De Fide.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">200 Anoþer] And oþer<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>, And anoþ<HI REND="italic">er</HI> D, And of othyr<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>2</SUB>. wole] sal D.</NOTE></L>
<L>To speke, man, of þi bileue, <NOTE PLACE="foot">201 man] more R.</NOTE></L>
<L>For hit is god, it <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">One letter is erased after</HI> it <HI REND="italic">in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> wole noht g<HI REND="italic">r</HI>eue. <NOTE PLACE="foot">201 <HI REND="italic">and</HI> 202 <HI REND="italic">are transposed in</HI> D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">202 it] <HI REND="italic">and</HI> DH<SUB>1</SUB>R. wole] nyl H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Man, þi bileue shal be so:</L>
<L>Þat o god is and no mo, <MILESTONE N="204"/> <NOTE PLACE="marg">one God,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">204 is] ther ys H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat o god is i<HI REND="italic">n</HI> vnite, <NOTE PLACE="marg">a God in unity and in trinity,</NOTE></L>
<L>Þre p<HI REND="italic">er</HI>sones i<HI REND="italic">n</HI> trinite. <NOTE PLACE="foot">204-206 <HI REND="italic">read in</HI> H<SUB>1</SUB>:
<L>Þ<HI REND="italic">a</HI>t þ<HI REND="italic">er</HI> is oo god &amp; no moo</L>
<L>Þe whiche is i<HI REND="italic">n</HI> p<HI REND="italic">er</HI>sones þree</L>
<L>And oo god i<HI REND="italic">n</HI> trinitee</L></NOTE> <NOTE PLACE="foot">206 Þre] And þre D.</NOTE></L>
<L>¶ Þu shalt, [man], bileue also <NOTE PLACE="foot">207 man] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>R, al so H<SUB>1</SUB>. also] her<HI REND="italic">e</HI> to H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And treuliche i<HI REND="italic">n</HI> þin herte do, <MILESTONE N="208"/> <NOTE PLACE="foot">208 treuliche] trewly A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. do] þenk so H<SUB>1</SUB>, yt doo H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þat god had neu<HI REND="italic">er</HI>e bigi<HI REND="italic">n</HI>ni<HI REND="italic">n</HI>g <NOTE PLACE="marg">without be∣ginning, without end∣ing, Creator of all.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">209 had] ne hadde H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ne neu<HI REND="italic">er</HI>e (ne) shal haue endi<HI REND="italic">n</HI>g, <NOTE PLACE="foot">210 Ne] Nor A<SUB>2</SUB>. ne] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. haue] haue noo<HI REND="italic">n</HI> H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ And shappere <NOTE N="4" PLACE="foot">re <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> is of alle shaftes, <MILESTONE N="41 a"/> <NOTE PLACE="foot">211 shaftes] shappes A<SUB>2</SUB>. (schaftes <HI REND="italic">is over erasure in</HI> D.)</NOTE></L>
<L>And ȝeueþ wit i<HI REND="italic">n</HI> alle craftes, <MILESTONE N="212"/> <NOTE PLACE="foot">212 ȝeueþ] ȝif þe D, ȝifer<HI REND="italic">e</HI> of H<SUB>1</SUB>, gaffe H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="12" REF="208"/>
And made man after his owen face—<NOTE PLACE="foot">213 made man] man made A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>R, shope man H<SUB>2</SUB>. owen] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Nas þat gret loue of heih[e] gr<HI REND="italic">a</HI>ce? <NOTE PLACE="foot">214 Nas þat] Was þ<HI REND="italic">er</HI> D, þ<HI REND="italic">a</HI>t was H<SUB>1</SUB>R, Was þ<HI REND="italic">a</HI>t not a H<SUB>2</SUB>. gret] for R. of heihe] and heȝe D, of his holy H<SUB>1</SUB>, of hys H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And ȝaf to man fre power <NOTE PLACE="marg">God bestowed freedom of will, but</NOTE> <NOTE PLACE="foot">215 ȝaf] ȝif D.</NOTE></L>
<L>To chese, boþe fer and ner, <MILESTONE N="216"/> <NOTE PLACE="foot">216 To chese] Of thise A<SUB>2</SUB>, to these R.</NOTE></L>
<L>Off god and yuel shed to make, <NOTE PLACE="foot">217 Off] And of D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. yuel] of euel D. shed] for A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, cheyse D.</NOTE></L>
<L>Þe euel to late a<HI REND="italic">nd</HI> god to take. <NOTE PLACE="foot">218 Þe] Þ<HI REND="italic">a</HI>t D. late] leue A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>R. a<HI REND="italic">nd]</HI> þe A<SUB>2</SUB>DR.</NOTE></L>
<L>Wheiþ<HI REND="italic">er</HI> he wole chese, he haþ power <NOTE PLACE="foot">219 Whei∣þ<HI REND="italic">er]</HI> Whiche H<SUB>1</SUB>, Too whether H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þurw ȝifte of god, while he is her; <MILESTONE N="220"/> <NOTE PLACE="foot">220 ȝifte] might R.</NOTE></L>
<L>Þa<HI REND="italic">n</HI>ne is hit noht on god ilong, <NOTE PLACE="marg">He is not at fault if man choose the wrong.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">221 is hit] it is A<SUB>2</SUB>R. on] in A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>. ilong] a longe A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, long<HI REND="italic">e</HI> DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>If man wole chese to don wro<HI REND="italic">n</HI>g. <NOTE PLACE="foot">222 man] he A<SUB>2</SUB>DH<SUB>2</SUB>. wole] wollen to D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Adam was þe forme man, <NOTE PLACE="marg">Adam</NOTE> <NOTE PLACE="foot">223 forme] first A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, formeste H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat eu<HI REND="italic">er</HI>e singyn bigan, <MILESTONE N="224"/> <NOTE PLACE="foot">224 Þat] In wham H<SUB>1</SUB>. singyn] first synne DH<SUB>2</SUB>, ony synne R.</NOTE></L>
<L>And þat was god to wite noht, <NOTE PLACE="foot">225 wite] wyte ryȝte H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þerfore hit haþ ben dere bouht. <NOTE PLACE="marg">bought sin dear.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">226 hit] he D. haþ] was ful R. ben] <HI REND="italic">om.</HI> DR. bouht] a bouȝt A<SUB>2</SUB>D.</NOTE></L>
<L>God ȝaf hi<HI REND="italic">m</HI> wit as his owen, <NOTE PLACE="foot">227 his] is DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>God and yuel for to knowen, <MILESTONE N="228"/> <NOTE PLACE="foot">228 yuel] wicke R.</NOTE></L>
<L>Ac þurw eging of þe fe<HI REND="italic">n</HI>d a<HI REND="italic">nd</HI> Eue <NOTE PLACE="foot">229 Ac] And A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>R, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. þurw] Thorowe þe H<SUB>2</SUB>R. Eue] of eue D.</NOTE></L>
<L>He dede a sinne þat gan hi<HI REND="italic">m</HI> greue. <NOTE PLACE="foot">230 a] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>. gan hi<HI REND="italic">m]</HI> was ful D, dide hy<HI REND="italic">m</HI> H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>¶ Vnboxomnesse was his gilt, <NOTE PLACE="marg">For disobe∣dience he was thrust from paradise, but</NOTE> <NOTE PLACE="foot">231 his] hit R.</NOTE></L>
<L>Þerfore out of paradys he was [pylt]. <NOTE N="1" PLACE="foot">pylt <HI REND="italic">is supplied from MS. A</HI><SUB>2</SUB>. was <HI REND="italic">is the last word of the line in MS. A.</HI><SUB>1</SUB> gilt <HI REND="italic">seems a deeper black than what precedes, suggesting that it may have been added later.</HI></NOTE> <MILESTONE N="232"/> <NOTE PLACE="foot">232 he was] was he R. pylt] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>1</SUB>, put D.</NOTE></L>
<L>Boxomere he was to his wif, <NOTE PLACE="foot">233 Boxomere] Buxom more D, Moor<HI REND="italic">e</HI> boxum H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þan to god þat ȝaf hi<HI REND="italic">m</HI> lyf;</L>
<L>And, for he dede after hire lore, <NOTE PLACE="foot">235 for] for þat R. hire] þeyr<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>He bouhte hit siþþen swiþe sore. <MILESTONE N="236"/> <NOTE PLACE="foot">236 bouhte hit] abouȝte D. siþþen] aft<HI REND="italic">er</HI>worde H<SUB>1</SUB>, aftyr H<SUB>2</SUB>. swiþe] ful H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ His fredom was binome<HI REND="italic">n</HI> hi<HI REND="italic">m</HI> al <NOTE PLACE="foot">237 binome<HI REND="italic">n</HI> hi<HI REND="italic">m]</HI> bimonie hy<HI REND="italic">m</HI> H<SUB>1</SUB>, fro hy<HI REND="italic">m</HI> tane R.</NOTE></L>
<L>And put in s<HI REND="italic">er</HI>uage as a þral, <MILESTONE N="41 b"/> <NOTE PLACE="foot">238 in] to D.</NOTE></L>
<L><PB N="13" REF="209"/>
¶ Noht one he, bute alle þo <NOTE PLACE="foot">239 one] only A<SUB>2</SUB>DH<SUB>2</SUB>R, oonlyche H<SUB>1</SUB>. alle] also al H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat of hi<HI REND="italic">m</HI> come<HI REND="italic">n</HI> for eu<HI REND="italic">er</HI>e mo. <MILESTONE N="240"/> <NOTE PLACE="foot">240 for eu<HI REND="italic">er</HI>e] eu<HI REND="italic">er</HI> A<SUB>2</SUB>DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ac for hit was þurw gile don, <NOTE PLACE="foot">241 Ac] And A<SUB>2</SUB>D, But H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. þurw] for R. don] idon D.</NOTE></L>
<L>God ȝaf his pite þ<HI REND="italic">er</HI>-vpon, <NOTE PLACE="marg">God's pity and love saved man∣kind.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">242 God ȝaf] Almyȝty god had H<SUB>1</SUB>, God had R. his] hym D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>And eke for loue þ<HI REND="italic">a</HI>t he hade <NOTE PLACE="foot">243 eke] also H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>. for] for þe A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>To man, þat he hi<HI REND="italic">m</HI>selue made, <MILESTONE N="244"/> <NOTE PLACE="foot">244 man] monkynde R. he] he<HI REND="italic">m</HI> D. hi<HI REND="italic">m</HI>∣selue] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>To sauue man, ma<HI REND="italic">n</HI> he bica<HI REND="italic">m,</HI> <NOTE PLACE="marg">God became man,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">245 To sauue man] To saue hy<HI REND="italic">m</HI> þan H<SUB>1</SUB>, Man to saue H<SUB>2</SUB>. ma<HI REND="italic">n</HI> he] he man H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And pine for he<HI REND="italic">m</HI> to hi<HI REND="italic">m</HI> he nam, <NOTE PLACE="foot">246 pine] peyne &amp; passion H<SUB>1</SUB>, grete peyne H<SUB>2</SUB>, pyne grete R. he<HI REND="italic">m]</HI> man A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, hy<HI REND="italic">m</HI> R. to hi<HI REND="italic">m] om.</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>And ȝaf for hem his herte blod, <NOTE PLACE="marg">and shed His heart's blood on the cross, died, was buried,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">247 And] He H<SUB>2</SUB>. hem] man H<SUB>2</SUB>, hy<HI REND="italic">m</HI> R.</NOTE></L>
<L>And deiede for he<HI REND="italic">m</HI> on þe rod. <MILESTONE N="248"/> <NOTE PLACE="foot">248 And] And þ<HI REND="italic">u</HI>s H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> R. deiede] w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> harde deth R. for he<HI REND="italic">m] om.</HI> H<SUB>1</SUB>R, for man H<SUB>2</SUB>. on] opin A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>¶ Ibiried he was, i<HI REND="italic">n</HI> <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">There is an erasure after in in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> tou<HI REND="italic">m</HI>be he lay, <NOTE PLACE="foot">249 Ibiried] Biryed H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Til hit com þe þridde day; <NOTE PLACE="foot">250 Til hit com] Tyll it came to A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, Forto com D.</NOTE></L>
<L>Vp he ros þe þridde day <NOTE PLACE="marg">rose the third day,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">251 <HI REND="italic">reads in</HI> A<SUB>2</SUB>: And rose for soth als I ȝow say.</NOTE></L>
<L>Fro<HI REND="italic">m</HI> deþ to liue wid-oute nay; <MILESTONE N="252"/> <NOTE PLACE="foot">251 <HI REND="italic">and</HI> 252 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>To heuene he steih þurw his mihte, <NOTE PLACE="marg">ascended into heaven,</NOTE></L>
<L>Riht in-to his faderes sihte, <NOTE PLACE="foot">254 Riht] Ful ryȝt H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. in-to] to D. faderes] awne fad<HI REND="italic">er</HI> D, ffadyrys ryche H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And sit on his faderes riht[e] side, <NOTE PLACE="marg">sits at His Father's right hand.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">255 And sit] þer<HI REND="italic">e</HI> he sittiþ H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þe grete dom for to abide. <MILESTONE N="256"/> <NOTE PLACE="foot">256 for] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>Þider he wole come on domesday, <NOTE PLACE="marg">On Dooms∣day</NOTE> <NOTE PLACE="foot">257 Þider] Heder<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>, And hedyr H<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> R. he wole] shall H<SUB>2</SUB>. on] at DH<SUB>2</SUB>, sithen on R.</NOTE></L>
<L>Cruwel a<HI REND="italic">nd</HI> sterne wid-oute nay, <NOTE PLACE="foot">258 wid-oute nay] for soþe too saye H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ He þat was woned to be <NOTE PLACE="foot">259 þat] þ<HI REND="italic">a</HI>t afore H<SUB>2</SUB>. woned] woned m<HI REND="italic">er</HI>ciful H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Meke as a lomb, ful of pite: <MILESTONE N="260"/> <NOTE PLACE="foot">260 a] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þeder he wole lihten adoun <NOTE PLACE="marg">He will come to earth to judge with∣out mercy.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">261 Þeder] þ<HI REND="italic">er</HI> DH<SUB>1</SUB>, Hedyr H<SUB>2</SUB>, þere þen R. lihten] þane lyȝte H<SUB>2</SUB>. adoun] downe H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Wraþfful and sterne as a lioun. <NOTE PLACE="foot">261 <HI REND="italic">and</HI> 262 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">262 and] <HI REND="italic">om.</HI> R. a] ony H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Merci nele he shewe non, <NOTE PLACE="foot">263 nele] þan wyll H<SUB>2</SUB>, wil R.</NOTE></L>
<L><PB N="14" REF="210"/>
¶ Ac, riht after þ<HI REND="italic">a</HI>t man haþ don, <MILESTONE N="264"/> <NOTE PLACE="foot">264 Ac] Bot A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R, And D. þ<HI REND="italic">a</HI>t] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. man haþ] men haue H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>He shal fonge his iugeme<HI REND="italic">n</HI>t <MILESTONE N="41 c"/> <NOTE PLACE="foot">265 He shal] They shulle þan H<SUB>2</SUB>, þai shal R. fonge] a fonge D, take H<SUB>2</SUB>R. his] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>, here H<SUB>2</SUB>R. iugeme<HI REND="italic">n</HI>t] verament (MS. <HI REND="italic">indistinct)</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>To ioye or to stro<HI REND="italic">n</HI>g turme<HI REND="italic">n</HI>t. <NOTE PLACE="foot">266 or to] or els H<SUB>1</SUB>. turme<HI REND="italic">n</HI>t] tournement DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Allas! what sholen hij onne take, <NOTE PLACE="foot">267 what] how A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. hij] þei A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. onne] þan on H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat wolden [here] her god forsake <NOTE N="1" PLACE="foot">268 <HI REND="italic">is written twice in MS. A</HI><SUB>1</SUB>. <HI REND="italic">The second time it is crossed out.</HI></NOTE> <MILESTONE N="268"/> <NOTE PLACE="marg">Those who forsook God</NOTE> <NOTE PLACE="foot">268 here her god] her god A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>DR, her<HI REND="italic">e</HI> god her<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>, here her<HI REND="italic">e</HI> lorde H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þurw sinne of fles[c]h[ly] <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A<SUB>1</SUB> has</HI> fleshes.</NOTE> liki<HI REND="italic">n</HI>g, <NOTE PLACE="foot">269 of] of her<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And wolde hit bete wid no pini<HI REND="italic">n</HI>g?</L>
<L>Þer-fore þeih sholen i<HI REND="italic">n</HI>-to helle, <NOTE PLACE="marg">shall be driven</NOTE> <NOTE PLACE="foot">271 sholen] shulle go H<SUB>1</SUB>, shul wende R. i<HI REND="italic">n</HI>to] til R.</NOTE></L>
<L>Wheiþer þeih wolen, or þeih nelle, <MILESTONE N="272"/> <NOTE PLACE="foot">272 or þeih] or A<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">272 <HI REND="italic">is omitted in</HI> R. <HI REND="italic">In its place is the following line:</HI> nyl þai wil þai þere to dwelle.</NOTE></L>
<L>And þere bileue[n] eu<HI REND="italic">er</HI>e mo, <NOTE PLACE="foot">273 bileuen] be leuyn H<SUB>2</SUB>. eu<HI REND="italic">er</HI>e] for eu<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>In [as] stro<HI REND="italic">n</HI>g pine as me<HI REND="italic">n</HI> may do. <NOTE PLACE="marg">to hell.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">274 as] also A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> DR, als H<SUB>1</SUB>. stro<HI REND="italic">n</HI>g] strou<HI REND="italic">n</HI>g<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>. as] <HI REND="italic">om.</HI> R. me<HI REND="italic">n]</HI> man A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, fend H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> R. may do] &amp; eke i<HI REND="italic">n</HI> woo R.</NOTE></L>
<L>Seint Austin spekeþ of alle swiche <NOTE PLACE="foot">275 Austin] poul A<SUB>2</SUB>, austyn he H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L><HI REND="italic">And</HI> seiþ wordes [ful] reuliche: <MILESTONE N="276"/> <NOTE PLACE="foot">276 ful reuliche] reuliche A<SUB>1</SUB>D, rewefullich A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<Q><P>Habent mortem sine morte <NOTE PLACE="marg">The wicked in hell</NOTE> et finem mortis sine fine. <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">Latin: Through defacement of the page 'fine' is wanting in</HI> A<SUB>2</SUB>. <HI REND="italic">et] om.</HI> D. <HI REND="italic">fine] morte</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></P></Q>
<L>¶Hij sholen haue deþ wid-outen deiing <NOTE PLACE="marg">shall suffer death without dying,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">277 Hij] þei A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>A<HI REND="italic">n</HI>d point of deþ wid-outen endi<HI REND="italic">n</HI>g;' <NOTE PLACE="foot">278 point] apoynt D, ende R.</NOTE></L>
<L>Here deþ hij sholen wilnen eu<HI REND="italic">er</HI>e, <NOTE PLACE="foot">279 Here] þar<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>. hij] þei A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. wilnen] wyll A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R, welny D, feel H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ac to ende of deþ comen hij neu<HI REND="italic">er</HI>e; <MILESTONE N="280"/> <NOTE PLACE="marg">divers ago∣nies,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">280 Ac] For A<SUB>2</SUB>, And DH<SUB>2</SUB>, But H<SUB>1</SUB>R. ende] þe ende H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>. hij] þei A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Hij sholen eu<HI REND="italic">er</HI>e more duire <NOTE PLACE="foot">281 Hij] þei A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. duire] þere endure H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>In stronge pine of hote fire. <NOTE PLACE="marg">sharp pain of fire;</NOTE> <NOTE PLACE="foot">282 In] In þe H<SUB>2</SUB>. hote] hell A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Her i wole nouþe dwelle, <NOTE PLACE="foot">283 Her] Herof H<SUB>1</SUB>. i wole] sal I D. nouþe] a whill A<SUB>2</SUB> <HI REND="italic">(before</HI> I wil) R, now D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">283 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>2</SUB>: [N]ow of þis tale I wylle dwelle. <HI REND="italic">(A blank space has been left for a large</HI> N.)</NOTE></L>
<L>And of m<HI REND="italic">ur</HI>[y]ere <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> murszere.</NOTE> þinge [i wole] ȝou telle. <MILESTONE N="284"/> <NOTE PLACE="foot">284 m<HI REND="italic">ur</HI>yere] a myrrier R. i wole ȝou] ȝou A<SUB>1</SUB>R, <HI REND="italic">om.</HI> D, I wil H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="15" REF="211"/>
¶ Tellen i wole ful iwis <NOTE PLACE="foot">285 Tellen] Telle ȝow H<SUB>2</SUB>. wole] sal D. ful] ryȝt now A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> D, su[m]∣what H<SUB>1</SUB>, sone H<SUB>2</SUB>, now forthe R.</NOTE></L>
<L>Off þe ioyes of paradys,</L>
<L>Whiche godes children, þ<HI REND="italic">a</HI>t gode be, <NOTE PLACE="marg">but God's children</NOTE> <NOTE PLACE="foot">287 Whiche] Þo whiche R.</NOTE></L>
<L>Sholen haue a<HI REND="italic">nd</HI> ise; <MILESTONE N="288"/> <NOTE PLACE="foot">288 haue] þ<HI REND="italic">a</HI>t joye haue H<SUB>2</SUB>. ise] eke see H<SUB>1</SUB>, ytt see H<SUB>2</SUB>, al so sene R.</NOTE></L>
<L>Ac, þouh i hadde i<HI REND="italic">n</HI> my bayli[e] <NOTE PLACE="foot">289 Ac] For A<SUB>2</SUB>, And DR, But H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>. þouh] <HI REND="italic">and</HI> H<SUB>1</SUB>, of R. hadde] haue D.</NOTE></L>
<L>Þe wit of alle clergy[e], <NOTE PLACE="foot">290 alle] al man<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Mihte hit neu<HI REND="italic">er</HI>e so bifalle, <MILESTONE N="41 d"/> <NOTE PLACE="foot">291 Mihte hit] ȝit myȝt it H<SUB>1</SUB>, Ne myȝt ytt H<SUB>2</SUB>, hit might R. neu<HI REND="italic">er</HI>e] not H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat i mihte telle[n] alle. <MILESTONE N="292"/> <NOTE PLACE="foot">292 tellen] telle ȝow halffe ne H<SUB>2</SUB>, thorouly telle ho<HI REND="italic">m</HI> R.</NOTE></L>
<L>Ac, also god ȝif me g<HI REND="italic">ra</HI>ce, <NOTE PLACE="foot">293 Ac] And A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> D, But ȝit H<SUB>1</SUB>, Butt H<SUB>2</SUB>R. also] as H<SUB>1</SUB>R. ȝif] wol ȝyf DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>I shal ȝou shewe i<HI REND="italic">n</HI> þis place, <NOTE PLACE="foot">294 shal] wylle H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>What ioie þeih sholen han ifere, <NOTE PLACE="foot">295 ifere] in fere DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þat seruen god on eorþe here. <MILESTONE N="296"/> <NOTE PLACE="foot">296 on] in A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Whan þeih sholen parte<HI REND="italic">n</HI> he<HI REND="italic">n</HI>ne, <NOTE PLACE="foot">297 Whan] When þ<HI REND="italic">a</HI>t R. parte<HI REND="italic">n]</HI> dep<HI REND="italic">ar</HI>ten A<SUB>2</SUB>, perty D. he<HI REND="italic">n</HI>ne] hethen R.</NOTE></L>
<L>Ful wel þeih sholen here weie ke<HI REND="italic">n</HI>ne <NOTE PLACE="marg">shall know their way to paradise,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">298 here] þair D.</NOTE></L>
<L>Riht to þe blisse of paradys, <NOTE PLACE="foot">299 to þe] in to A<SUB>2</SUB>, to D.</NOTE></L>
<L>Þat god haþ ȝarked to alle his. <MILESTONE N="300"/> <NOTE PLACE="foot">295-300 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">300 Þat] Whiche H<SUB>1</SUB>. ȝarked] made A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Þere is eu<HI REND="italic">er</HI>e ioye inouh <NOTE PLACE="marg">there to dwell in joy amid justice,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">301 eu<HI REND="italic">er</HI>e ioye] joye euere H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And eu<HI REND="italic">er</HI>e riht widouten wouh, <NOTE PLACE="foot">302 wouh] vow <HI REND="italic">(possibly for</HI> wowe <HI REND="italic">of</HI> DH<SUB>2</SUB>) H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Wit and ku<HI REND="italic">n</HI>ni<HI REND="italic">n</HI>g and kointise, <NOTE PLACE="foot">303 kointise] qweyntise A<SUB>2</SUB>DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And trewe loue widou[t] <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> ou.</NOTE> feintise, <MILESTONE N="304"/> <NOTE PLACE="marg">love,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">303 <HI REND="italic">and</HI> 304 <HI REND="italic">are transposed in</HI> D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">304 And] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Streinþe inouh and fairnesse, <NOTE PLACE="marg">beauty,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">305 Streinþe] þere is strenkþe H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And liht wid-oute þisternesse. <NOTE PLACE="marg">and light.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">305 <HI REND="italic">and</HI> 306 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">306 þisternesse] dirkenese A<SUB>2</SUB>D, ony derknes H<SUB>1</SUB>, merkenes R.</NOTE></L>
<L>Þere sholen þeih noht ben agilt, <NOTE PLACE="foot">307 noht ben] fynde no A<SUB>2</SUB>, haue no R. agilt] gylt A<SUB>2</SUB>R, I guilde D.</NOTE></L>
<L>[For] al here wille shal ben fulfilt: <MILESTONE N="308"/> <NOTE PLACE="foot">308 For al] al A<SUB>1</SUB>, For DH<SUB>2</SUB>. here] þaire DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Hij sholen haue, mid iwisse, <NOTE PLACE="foot">309 Hij] þei A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>R. mid] mende D, w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> a H<SUB>1</SUB>, þ<HI REND="italic">er</HI> w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> R. iwisse] Wisshe H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="16" REF="212"/>
Fulle ioye a<HI REND="italic">nd</HI> fulle blisse, <NOTE PLACE="foot">309 <HI REND="italic">and</HI> 310 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">310 Fulle] Ful of D, Al man<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>. fulle] ful of D, al man<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Boþe þe pore a<HI REND="italic">nd</HI> þe riche, <NOTE PLACE="marg">There poor and rich to∣gether,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">311 Boþe þe] Boþe A<SUB>2</SUB>. þe] eke A<SUB>2</SUB>, eke the H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ac, wete þu wel, noht alle iliche. <MILESTONE N="312"/> <NOTE PLACE="foot">312 Ac] For A<SUB>2</SUB>, and DH<SUB>1</SUB>, But H<SUB>2</SUB>R. þu] it D, þ<HI REND="italic">o</HI>u it H<SUB>1</SUB>. wel noht] wel <HI REND="italic">and</HI> nauȝt D, wil noȝ H<SUB>1</SUB>, wil not R. alle] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. iliche] elich A<SUB>2</SUB>, in lyche H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Eu<HI REND="italic">er</HI>ich shal haue his woniȝ[i]ng <NOTE PLACE="marg">each hath his dwelling, after his own deserving.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">313 Eu<HI REND="italic">er</HI>ich] Euer<HI REND="italic">e</HI> he A<SUB>2</SUB>, For eueryche H<SUB>2</SUB>, Ilkone R.</NOTE></L>
<L>Riht after his owen deserui<HI REND="italic">n</HI>g; <NOTE PLACE="foot">314 owen] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ac lat hit noht come i<HI REND="italic">n</HI> þi þouht, <NOTE PLACE="foot">315 Ac] And A<SUB>2</SUB>D, But H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. lat hit noht come] trow þou wel R.</NOTE></L>
<L>Þat any of he<HI REND="italic">m</HI> shal wante<HI REND="italic">n</HI> ouht, <MILESTONE N="316"/> <NOTE PLACE="foot">316 any] no<HI REND="italic">n</HI> R.</NOTE></L>
<L>For he þat haþ lest i<HI REND="italic">n</HI> þat woniing <NOTE N="1" PLACE="foot">wonjjng <HI REND="italic">in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">The least in God's king∣dom hath perfect joy.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">317 he þat] who so R.</NOTE></L>
<L>Haþ fulle ioye ou<HI REND="italic">er</HI> alle þing. <NOTE PLACE="foot">318 Haþ] He hathe H<SUB>2</SUB>R. ou<HI REND="italic">er]</HI> of A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, in DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Þerfore, man, i<HI REND="italic">n</HI> al þi miht, <NOTE PLACE="foot">319 i<HI REND="italic">n]</HI> w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þu loue wel god bi day a<HI REND="italic">n</HI>d niht: <MILESTONE N="42 a"/> <MILESTONE N="320"/> <NOTE PLACE="foot">320 Þu] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>. wel god] god wel R. bi] <HI REND="italic">om.</HI> D.</NOTE></L>
<L>¶ Þe inwardlichere þu louest hi<HI REND="italic">m</HI> her, <NOTE PLACE="foot">321 Þe] þe mor<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>, For so D, For the more þ<HI REND="italic">a</HI>t H<SUB>2</SUB>. inwardlichere] inwordelich A<SUB>2</SUB>D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þe more shal ben þi ioye þer.</L>
<L>Herkne nu alle to me, <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">Between</HI> 322 <HI REND="italic">and</HI> 323 <HI REND="italic">is interpolated in</HI> H<SUB>2</SUB>: <HI REND="italic">'Deleccio es proximi.'</HI></NOTE> <NOTE PLACE="foot">323 alle] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">323 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>2</SUB>: Herken now my ffrende so free.</NOTE></L>
<L>For i wole speken of charite. <MILESTONE N="324"/> <NOTE PLACE="marg">De uera Caritate.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">Love</NOTE> <NOTE PLACE="foot">324 wole] sal now D. of] <HI REND="italic">om.</HI> D.</NOTE></L>
<L>Off alle u<HI REND="italic">er</HI>tuz hit is hext, <NOTE PLACE="foot">325 hext] þo hext R.</NOTE></L>
<L>And godes wille hit is next. <NOTE PLACE="marg">is well pleas∣ing to God.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">326 godes wille] at goddys wyll þan<HI REND="italic">e (The page is worn, so that the line is nearly erased.)</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ȝif þu wolt wite [what] hit be, <NOTE PLACE="foot">327 wite] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>2</SUB>. what] hu A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>. be] may be R.</NOTE></L>
<L>Herkne, a<HI REND="italic">nd</HI> i wole telle þe: <MILESTONE N="328"/> <NOTE PLACE="foot">328 wole] sall D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">328 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>2</SUB>: Sytte nowe stylle &amp; herken me.</NOTE></L>
<L>Hit is, loue god ou<HI REND="italic">er</HI> alle þi<HI REND="italic">n</HI>g, <NOTE PLACE="marg">Then love God well,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">329 Hit is loue] Loue welle H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>In þouht, i<HI REND="italic">n</HI> dede, a<HI REND="italic">nd</HI> in speki<HI REND="italic">n</HI>g. <NOTE PLACE="foot">330 i<HI REND="italic">n</HI> dede] &amp; dede H<SUB>1</SUB>R. a<HI REND="italic">nd] om.</HI> A<SUB>2</SUB>D.</NOTE></L>
<L>And, if þu wolt eu<HI REND="italic">er</HI>e come þ<HI REND="italic">er</HI>to, <NOTE PLACE="marg">and</NOTE> <NOTE PLACE="foot">331 eu<HI REND="italic">er</HI>e] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>An-oþer þing þu most do: <MILESTONE N="332"/> <NOTE PLACE="foot">332 Anoþer] Ane oþ<HI REND="italic">er</HI> D. þing] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. þu] þe R. most] mvste nedys H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þu most loue, hu-so hit be, <NOTE PLACE="marg">love thy fellow-man,</NOTE></L>
<L>Þin emc<HI REND="italic">r</HI>istene forþ wid þe. <NOTE PLACE="foot">334 emc<HI REND="italic">r</HI>istene] euen<HI REND="italic">e</HI> crysten<HI REND="italic">n</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R, enemy H<SUB>1</SUB>. forþ] ryȝt euen H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Man, woltou make a god p<HI REND="italic">ro</HI>ui<HI REND="italic">n</HI>g, <NOTE PLACE="foot">335 Man] þan D. god] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="17" REF="213"/>
Wher þu loue þe heuene ki<HI REND="italic">n</HI>g? <MILESTONE N="336"/> <NOTE PLACE="foot">336 Wher] Wheþer<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>D, If H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. þe] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>If þu louest god ful iwis, <NOTE PLACE="foot">337 If] For yffe H<SUB>2</SUB>. ful] filly H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>, wel R.</NOTE></L>
<L>Þu [wolt] louen alle his. <NOTE PLACE="marg">so that</NOTE> <NOTE PLACE="foot">338 wolt] most A<SUB>1</SUB>, mvste nedys H<SUB>2</SUB>. his] þ<HI REND="italic">a</HI>t is hisse R.</NOTE></L>
<Q><P>Si non diligis proximum tuum, quem uides, deum quem non uides, quomodo potes diligere? <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> dilegere.</NOTE> <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">Latin: The passage is omitted here and is inserted between</HI> 345 <HI REND="italic">and</HI> 346 <HI REND="italic">in</HI> D. <HI REND="italic">diligis] deliges</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>. <HI REND="italic">uides] tu vides</HI> H<SUB>2</SUB>. <HI REND="italic">deum] om.</HI> H<SUB>2</SUB>. <HI REND="italic">'quem non vides' is inserted after 'deligere' in</HI> H<SUB>2</SUB>. <HI REND="italic">quomodo] commodo</HI> A<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">quoniam</HI> A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>. <HI REND="italic">potes diligere] diligere potes</HI> D, <HI REND="italic">potes dilegere</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>.</NOTE></P></Q>
<L>For men seiþ soþ, bi wit[te] mayne: <NOTE PLACE="foot">339 For men] Man H<SUB>1</SUB>, Me<HI REND="italic">n</HI> R. soþ] and soþ D, soþ for H<SUB>1</SUB>. 339 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>2</SUB>: In the gospelle I seye ȝow be ryme.</NOTE></L>
<L>'Whoso loueþ me, he loueþ myne.' <MILESTONE N="340"/> <NOTE PLACE="marg">thou mayst see God.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">340 Whoso] He þ<HI REND="italic">a</HI>t H<SUB>2</SUB>. myne] alle myne H<SUB>2</SUB>, my hyne R.</NOTE></L>
<L>'But þu loue [þyn em] <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> þe.</NOTE> c<HI REND="italic">r</HI>istene þat bi þe be, <NOTE PLACE="foot">341 But] But yffe H<SUB>2</SUB>. emc<HI REND="italic">r</HI>istene] c<HI REND="italic">r</HI>istene A<SUB>1</SUB>, euene crysten A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R, neȝtbor<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>. þat bi þe be] þ<HI REND="italic">a</HI>t by be þe D, þ<HI REND="italic">a</HI>t dewlliþ þe by H<SUB>1</SUB>, be þe H<SUB>2</SUB>, þ<HI REND="italic">a</HI>t is by þe R.</NOTE></L>
<L>Þat alday [þou] <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">omits</HI> þou.</NOTE> mait he<HI REND="italic">m</HI> ise, <NOTE PLACE="foot">342 <HI REND="italic">is omitted in</HI> D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">342 alday] <HI REND="italic">om.</HI> R. þou] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>1</SUB>R. mait] mast A<SUB>2</SUB>. he<HI REND="italic">m]</HI> al day w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> eghen R. ise] se A<SUB>2</SUB>R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">342 <HI REND="italic">has the following readings in</HI> H<SUB>1</SUB> <HI REND="italic">and in</HI> H<SUB>2</SUB>:
<L>Whom þ<HI REND="italic">o</HI>u maiste see eche day wiþ yeȝe H<SUB>1</SUB>.</L>
<L>That aldaye wythe he<HI REND="italic">m</HI> mayste speke &amp; see H<SUB>2</SUB>.</L></NOTE></L>
<L>Hou maitou loue god, i ne can deuise, <NOTE PLACE="foot">343 maitou] mast þou A<SUB>2</SUB>, schuldest D, myxte þ<HI REND="italic">o</HI>u H<SUB>1</SUB>, þou R. ne can] can nouȝt A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Whom þu miht sen on none wyse!' <MILESTONE N="344"/> <NOTE PLACE="foot">344 Whom] That H<SUB>1</SUB>. miht] may not A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>, mait DR. on] in A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Þis seiþ sein Powel a<HI REND="italic">nd</HI> bereþ witnesse, <NOTE PLACE="foot">345 Þis] Thus H<SUB>2</SUB>. seiþ sein Powel] saint poul saiþ H<SUB>1</SUB>, seyþe poule H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>As he may wel in soþ[e]nesse. <MILESTONE N="42 b"/> <NOTE PLACE="foot">346 As] Also A<SUB>2</SUB>, Soo H<SUB>2</SUB>. wel] <HI REND="italic">om.</HI> D. in] in þe boke of H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Abraham him sauh, ac þu [nost] noht hou! <NOTE PLACE="marg">Abraham saw God</NOTE> <NOTE PLACE="foot">347 him] <HI REND="italic">om.</HI> R. ac] for A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> D, but H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. þu] he R. nost] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>1</SUB>, ne wost A<SUB>2</SUB>, woste H<SUB>2</SUB>, not wist R. noht] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Herkne, i wole þe telle nowh: <MILESTONE N="348"/> <NOTE PLACE="foot">348 i wole] I sal D, <HI REND="italic">and</HI> I wil H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. þe telle] tell þe A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>¶ Þe fourme of þre childre<HI REND="italic">n</HI> he mette, <NOTE PLACE="marg">in the person of three angels,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">349 Þe] In A<SUB>2</SUB>. þre] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>Þre he sauh, and (as) on he (he<HI REND="italic">m)</HI> grette; <NOTE PLACE="foot">350 and as] and A<SUB>2</SUB>D, but H<SUB>1</SUB>. he] <HI REND="italic">om.</HI> R. he<HI REND="italic">m] om.</HI> A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>In tokne it was, i telle þe, <NOTE PLACE="marg">betokening the Holy Trinity.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">351 tokne] tokenyng A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R. telle] telle it D.</NOTE></L>
<L>Off þe holi trinite. <MILESTONE N="352"/> <NOTE PLACE="foot">352 þe holi] god þat is in A<SUB>2</SUB>, þe soþfast holy H<SUB>1</SUB>, alle the hole H<SUB>2</SUB>, þo heghe holi R.</NOTE></L>
<L><PB N="18" REF="214"/>
¶ Holliche as <NOTE N="1" PLACE="foot">liche a <HI REND="italic">is over erasure in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> on he grette he<HI REND="italic">m</HI> þere <NOTE PLACE="foot">353 as on] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>, as D, all oon H<SUB>2</SUB>. grette] sawe A<SUB>2</SUB>. he<HI REND="italic">m]</HI> hym D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>In tokne of <NOTE N="2" PLACE="foot">ne o <HI REND="italic">is over erasure in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> o god, þat hij were. <NOTE PLACE="foot">354 tokne] tokenyng A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R. o] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. hij] þei A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Hu Moyses hi<HI REND="italic">m</HI> sauh, woltou here, <NOTE PLACE="marg">Moses saw God</NOTE> <NOTE PLACE="foot">355 hi<HI REND="italic">m</HI> such] says now D, sawe hym H<SUB>2</SUB>R. here] now lere R.</NOTE></L>
<L>In fourme of a bush al on fire, <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> fere.</NOTE> <MILESTONE N="356"/> <NOTE PLACE="foot">356 of] al of D. on] of D, on a R.</NOTE></L>
<L>At þe mou<HI REND="italic">n</HI>t of Synay bi olde dawe, <NOTE PLACE="foot">357 At] And in H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þar god hi<HI REND="italic">m</HI> ȝaf þe firste lawe? <NOTE PLACE="foot">357 <HI REND="italic">and</HI> 358 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">358 hi<HI REND="italic">m</HI> ȝaf] ȝaf hym A<SUB>2</SUB>, ȝaf H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Al on fire þe bush was, <NOTE PLACE="marg">in the bush, burning but not con∣sumed,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">359 on] of D. was] ytt was H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And ibre<HI REND="italic">n</HI>t noþi<HI REND="italic">n</HI>g it nas: <MILESTONE N="360"/> <NOTE PLACE="foot">360 And] but R. ibre<HI REND="italic">n</HI>t] ebrynde A<SUB>2</SUB>, brente H<SUB>2</SUB>R. it nas] nas D, for soþe yt nas H<SUB>2</SUB>, þo buske nas R.</NOTE></L>
<L>Þere shewede god his grete miht <NOTE PLACE="foot">361 grete] meche H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And hi<HI REND="italic">m</HI>self i<HI REND="italic">n</HI> þat ilke sihte. <NOTE PLACE="foot">362 And] In D. þat ilke] þulke D, þat H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>¶ Þat bush bitokneþ vre leuedi, <NOTE PLACE="marg">symbol of the pure maiden∣hood of Mary.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">363 Þat] þe A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R. bush] boys D. bitokneþ] he tokenes of D, bi tokened H<SUB>1</SUB>, tokend R. vre] one R.</NOTE></L>
<L>Hire clene maiden-hed witerli; <MILESTONE N="364"/> <NOTE PLACE="foot">364 Hire clene] In here H<SUB>2</SUB>, w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> hir clene R. witerli] sykerly DR.</NOTE></L>
<L>For hit was eu<HI REND="italic">er</HI>e iliche clene, <NOTE PLACE="foot">365 eu<HI REND="italic">er</HI>e iliche clene] ilyche clene euere H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>[Ne] <NOTE N="4" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">omits</HI> Ne.</NOTE> mihtte hit noht be we<HI REND="italic">m</HI>med ene. <NOTE PLACE="foot">366 hit] þ<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>. noht] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. be we<HI REND="italic">m</HI>med ene] ony we<HI REND="italic">m</HI>me bene H<SUB>1</SUB>, be we<HI REND="italic">m</HI>myd neuere H<SUB>2</SUB>, I nemed bene R (wemedene <HI REND="italic">in</HI> A<SUB>2</SUB>).</NOTE></L>
<L>Hete of flesh no mihte hire we<HI REND="italic">m</HI>me, <NOTE PLACE="foot">367 Hete of] he D. ne] <HI REND="italic">om.</HI> R. hire] yt H<SUB>2</SUB>, hir not R. we<HI REND="italic">m</HI>me] warme H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>No more þan þe bush mihte bre<HI REND="italic">n</HI>ne. <MILESTONE N="368"/> <NOTE PLACE="foot">368 No] Ne D. þan] might R. mihte] did H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> R. bre<HI REND="italic">n</HI>ne] burne H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And many anoþ<HI REND="italic">er</HI> hi<HI REND="italic">m</HI> iseih <NOTE PLACE="marg">Others have seen God,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">369 anoþ<HI REND="italic">er]</HI> oþ<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>. hi<HI REND="italic">m]</HI> that hym H<SUB>2</SUB>. iseih] saiþe A<SUB>2</SUB>, say DH<SUB>2</SUB>, did sey H<SUB>1</SUB>, seghe R.</NOTE></L>
<L>And wid [him] spak, þat was hi<HI REND="italic">m</HI> neih, <NOTE PLACE="foot">370 wid him spak] wid spak A<SUB>1</SUB>, spake w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> hym A<SUB>2</SUB>, spake hy<HI REND="italic">m</HI> w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> R. þat] <HI REND="italic">and</HI> D.</NOTE></L>
<L>¶ But noht alone i<HI REND="italic">n</HI> his godhede, <NOTE PLACE="marg">but no man hath seen Him in His Divinity</NOTE> <NOTE PLACE="foot">371 But noht] and D. alone] al on H<SUB>1</SUB>, onely R.</NOTE></L>
<L>Ac i-meind wid þe manhede; <MILESTONE N="372"/> <NOTE PLACE="foot">372 Ac] Bot A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. i-meind] I menged A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, imed D, it was mayned H<SUB>1</SUB>, mynged R. þe] his H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>For, sikerliche i telle þe, <NOTE PLACE="foot">373 For sikerliche] Sekyrly as H<SUB>2</SUB>. telle] tell it D, now telle ytt H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Man ne sauh neu<HI REND="italic">ere</HI> his deite <NOTE PLACE="foot">374 Man ne sauh] Man sawe DH<SUB>2</SUB>R, þ<HI REND="italic">o</HI>u mayst se H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="19" REF="215"/>
¶ Bodiliche on eorþe her, <MILESTONE N="42 e"/> <NOTE PLACE="marg">here on earth.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">375 Bodiliche] W<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> bodily eyȝe H<SUB>1</SUB>, Godlyche H<SUB>2</SUB>, Bodily R. on] in R. eorþe] herth D.</NOTE></L>
<L>He mihte noht, it is so cler. <MILESTONE N="376"/> <NOTE PLACE="foot">376 He mihte noht] Whilest þ<HI REND="italic">o</HI>u art on lyue H<SUB>1</SUB>, men might not R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">376 <HI REND="italic">reads in</HI> D: No may noman haue þ<HI REND="italic">a</HI>t power.</NOTE></L>
<L>And, if þu wolt witen hou, <NOTE PLACE="foot">377 witen] I wyte D. hou] now R.</NOTE></L>
<L>Herkne, i wole þe telle now; <NOTE PLACE="foot">378 Herkne] Herken <HI REND="italic">and</HI> H<SUB>1</SUB>R. wole] sal D. þe telle] telle þe H<SUB>1</SUB>, telle ȝow R. now] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">378 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>2</SUB>: Sytte nowe stylle &amp; herkenyþe nowe.</NOTE></L>
<L>For so heih a þing is þe god-hede, <NOTE PLACE="foot">379 For] And D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>. a þing] ys H<SUB>2</SUB>, þing R. þe] his A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þer-of to speke it is drede. <MILESTONE N="380"/> <NOTE PLACE="foot">380 Þer-of to speke] Þat to speke þ<HI REND="italic">er</HI> of D. drede] no drede H<SUB>1</SUB>, grete drede H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>God is so clene a<HI REND="italic">n</HI>d so cler a þi<HI REND="italic">n</HI>g, <NOTE PLACE="foot">381 clene a<HI REND="italic">n</HI>d so] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>, cler a<HI REND="italic">n</HI>d D, clere <HI REND="italic">and</HI> so H<SUB>2</SUB>. cler] clene DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat heuene and erþe he <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">One letter has been erased after</HI> he <HI REND="italic">in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> ȝeueþ shini<HI REND="italic">n</HI>g, <NOTE PLACE="foot">382 he] it D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And su<HI REND="italic">n</HI>ne and mone a<HI REND="italic">nd</HI> sterre<HI REND="italic">n</HI> breme, <NOTE PLACE="foot">383 And] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. breme] beme DR.</NOTE></L>
<L>Off him þeih han al here leme. <MILESTONE N="384"/> <NOTE PLACE="foot">384 here] þaire D.</NOTE></L>
<L>¶ Þu sext, man, wel aperteliche, <NOTE PLACE="foot">385 man wel] wele man D, man her<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>, man H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þat þe sunne haþ brihtnesse muche, <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> miche.</NOTE></L>
<L>A<HI REND="italic">n</HI>d, þouh he sitte so wonder heie, <NOTE PLACE="foot">387 A<HI REND="italic">n</HI>d] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. þouh] <HI REND="italic">om.</HI> R. he] it A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>. sitte] schyne D, is sett R. so] neu<HI REND="italic">er</HI> so A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Hit greueþ eu<HI REND="italic">er</HI>e ma<HI REND="italic">n</HI>nes eiȝe, <MILESTONE N="388"/> <NOTE PLACE="marg">We may not gaze on the sun.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">388 Hit] ȝit it A<SUB>2</SUB>. eu<HI REND="italic">er</HI>e] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>R, eu<HI REND="italic">er</HI>eche D, euer<HI REND="italic">e</HI> a H<SUB>1</SUB>. ma<HI REND="italic">n</HI>nes] bodyly D.</NOTE></L>
<L>Inwardliche on hire to se <NOTE PLACE="foot">389 Inwardliche] Inwardly H<SUB>2</SUB>R. on] vppe to H<SUB>2</SUB>. hire] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>, hit R.</NOTE></L>
<L>For hire grete clerte. <NOTE PLACE="foot">390 hire] his R. grete] moche H<SUB>2</SUB>. clerte] charite R.</NOTE></L>
<L>Nu, for-soþe i telle þe—<NOTE PLACE="foot">391 telle] tell it DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And sikerliche lef þu me— <MILESTONE N="392"/> <NOTE PLACE="foot">392 sikerliche] sekyrly H<SUB>2</SUB>R. lef þu] þ<HI REND="italic">o</HI>u mayste leue H<SUB>1</SUB>, be leue H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat god, þat ȝaf þe sunne his liht, <NOTE PLACE="marg">God, its source, hath hundred-fold its brilliancy.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">393 Þat] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>. ȝaf] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. sunne his] sonnes A<SUB>2</SUB>, son<HI REND="italic">n</HI> here DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Is swich an hu<HI REND="italic">n</HI>dred [siþe] so briht. <NOTE PLACE="foot">394 swich an] seche a D, an H<SUB>1</SUB>R. hu<HI REND="italic">n</HI>dred] hundreth A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>. siþe] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>D, tyme H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Man, mihte hit eu<HI REND="italic">er</HI>e þanne be, <NOTE PLACE="marg">Can human eye behold that glory?</NOTE> <NOTE PLACE="foot">395 Man] Man how D, þ<HI REND="italic">er</HI>for man H<SUB>1</SUB>, how þen R. eu<HI REND="italic">er</HI>e þanne] eu<HI REND="italic">er</HI> so A<SUB>2</SUB>, eu<HI REND="italic">er</HI> DH<SUB>1</SUB>R, þane euere H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat bodilich eiȝe mihte hi<HI REND="italic">m</HI> se <MILESTONE N="396"/> <NOTE PLACE="foot">396 bodilich] bodelich w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> A<SUB>2</SUB>, boldelyche H<SUB>2</SUB>, bodily R. eiȝe] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. hi<HI REND="italic">m]</HI> eu<HI REND="italic">er</HI> D, hy<HI REND="italic">m</HI> eu<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Here on eorþe,—þe godhede? <NOTE PLACE="foot">397 on] in H<SUB>2</SUB>. þe] in his H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="20" REF="216"/>
Nay, noman mihte don þ<HI REND="italic">a</HI>t dede: <NOTE PLACE="foot">398 Nay] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat is preued and ishewed <NOTE PLACE="foot">399 Þat] <HI REND="italic">and</HI> þ<HI REND="italic">a</HI>t R. preued] I proued A<SUB>2</SUB>, proued wele DH<SUB>2</SUB>. ishewed] schewed DH<SUB>2</SUB>R, wel shewede H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Boþe to lered a<HI REND="italic">nd</HI> to lewed. <MILESTONE N="400"/> <NOTE PLACE="foot">400 lered a<HI REND="italic">nd]</HI> lerned <HI REND="italic">and</HI> eke H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þanne maitou þenke: 'Hu mai þis be? <NOTE PLACE="foot">401 Þanne] How D. (How <HI REND="italic">is crossed out before</HI> þane <HI REND="italic">in</HI> A<SUB>2</SUB>. þane <HI REND="italic">is above the line.)</HI> maitou] maste þoue A<SUB>2</SUB>, myȝte þ<HI REND="italic">o</HI>u H<SUB>2</SUB>. hu] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>1</SUB>. mai þis] sal þis D, þis may not H<SUB>1</SUB>, maye yt H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ne shal no man god ise?' <NOTE PLACE="foot">402 Ne shal no man] þ<HI REND="italic">a</HI>t noman sal D, þat any man her<HI REND="italic">e</HI> shul eu<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>, Shalle ther noman H<SUB>2</SUB>, ne may no mon R. ise] see A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, here se H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Ȝus, ȝus, bi my leaute! <NOTE PLACE="marg">Yes, yes,</NOTE></L>
<L>Herkne, and i wole telle þe: <MILESTONE N="404"/> <NOTE PLACE="foot">403 <HI REND="italic">and</HI> 404 <HI REND="italic">read in</HI> H<SUB>1</SUB>:
<L>ȝis for soþ wiþ outen ney</L>
<L>Herken &amp; here what I wil say</L></NOTE> <NOTE PLACE="foot">404 wole] sal D.</NOTE></L>
<L>Ȝif þu wolt sen i<HI REND="italic">n</HI> þi siht</L>
<L>God of heuene, þat is so briht,— <MILESTONE N="42 d"/></L>
<L>¶ Vnderstond nu what i mene—<NOTE PLACE="foot">407 nu] wel H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>'Þu most ben of herte clene,' <MILESTONE N="408"/> <NOTE PLACE="marg">the undefiled</NOTE> <NOTE PLACE="foot">408 Þu] For þ<HI REND="italic">o</HI>u H<SUB>1</SUB>. of] i<HI REND="italic">n</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>In word, in dede, and i<HI REND="italic">n</HI> þouht, <NOTE PLACE="foot">409 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB>: Of worde of dede &amp; of þoȝte.</NOTE></L>
<L>Þat þu ne be ifiled noht; <NOTE PLACE="foot">410 Þat] So þ<HI REND="italic">a</HI>t H<SUB>1</SUB>. ne] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>R. ifiled] fyled A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>, fyled right R.</NOTE></L>
<L>For god self seide i<HI REND="italic">n</HI> soþ[e]nesse—<NOTE PLACE="foot">411 self] hym A<SUB>2</SUB>, him self H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB> <HI REND="italic">(following</HI> sayed) R. seide] saiþe A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þe godspel þ<HI REND="italic">er</HI>of bereþ <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> bereþ þ<HI REND="italic">er</HI>of.</NOTE> witnesse: <MILESTONE N="412"/> <NOTE PLACE="foot">412 Þe] <HI REND="italic">and</HI> þo R.</NOTE></L>
<Q><P>Beati mundo <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> mondo.</NOTE> corde, quoniam ipsi deum uidebunt. <NOTE PLACE="marg">shall see the infinite God of Heaven</NOTE></P></Q>
<L>Þis is to seie, i telle þe: <NOTE PLACE="foot">413 Þis] Þat A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R. telle] telle yt H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>'Þe clene of herte, blessed þeih be;' <NOTE PLACE="foot">414 Þe] Al H<SUB>1</SUB>R. þeih] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>For, at þe heie dom sikerliche <NOTE PLACE="foot">415 heie] daye of H<SUB>2</SUB>, grete R. sikerliche] sekyrly H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>'Þeih sholen se god' aperteliche, <MILESTONE N="416"/> <NOTE PLACE="foot">416 aperteliche] apertely H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>In his godhede and i<HI REND="italic">n</HI> his blisse,</L>
<L>Off which þeih sholen neu<HI REND="italic">er</HI>e misse. <NOTE PLACE="marg">and shall hearken to the joyous summons,—</NOTE> <NOTE PLACE="foot">418 Off] Þo R.</NOTE></L>
<L>¶ Þanne sholen þeih here, herkne nouþe, <NOTE PLACE="foot">419 Þanne sholen þeih] That shulle ȝe H<SUB>2</SUB>. here] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. herkne nouþe] wiþ her<HI REND="italic">e</HI> ere H<SUB>1</SUB>, þ<HI REND="italic">a</HI>t bene couthe R.</NOTE></L>
<L>A blisful word of godes mouþe, <MILESTONE N="420"/> <NOTE PLACE="foot">420 godes mouþe] god þere H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="21" REF="217"/>
[Which shal not be to he<HI REND="italic">m</HI> vncowþe,</L>
<L>For god shal sey it w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> his mowþe: <NOTE PLACE="foot">421 <HI REND="italic">and</HI> 422 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<Q><P>Venite, benedicti <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS.</HI> b<HI REND="italic">e</HI>n<HI REND="italic">e</HI>dicte.</NOTE> patris mei.] <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">The Latin is omitted in</HI> A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></P></Q>
<L>'Comeþ, mine blessede fere, <NOTE PLACE="marg">'Come, be∣loved, dear to my Father! In my bliss dwell ever∣more.'</NOTE> <NOTE PLACE="foot">423 Comeþ] Comes now R. fere] childre<HI REND="italic">n</HI> in fere H<SUB>1</SUB>, alle in ffere H<SUB>2</SUB>, i<HI REND="italic">n</HI> fere R.</NOTE></L>
<L>Þat my fader beþ leue a<HI REND="italic">nd</HI> dere! <MILESTONE N="424"/> <NOTE PLACE="foot">424 Þat] Þ<HI REND="italic">a</HI>t to H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. leue a<HI REND="italic">nd]</HI> ful H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>In-to my blisse ȝe sholen wende,</L>
<L>Þat lasteþ eu<HI REND="italic">er</HI>e wid-outen ende, <NOTE PLACE="foot">426 lasteþ eu<HI REND="italic">er</HI>e] euir shalle laste H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And eu<HI REND="italic">er</HI>e more þ<HI REND="italic">er</HI> to wone</L>
<L>Wid þe fader, a<HI REND="italic">nd</HI> wid þe sone, <MILESTONE N="428"/> <NOTE PLACE="foot">428 a<HI REND="italic">nd</HI> wid] and H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And wid þe holi gost in vnite, <NOTE PLACE="foot">429 And] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat is þe holi trinite.' <NOTE PLACE="foot">430 Þat] whiche H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ 'And [ȝe], <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> þe.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">The doomed souls,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">431 And] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>. goþ] þer<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat sholen ben dampned eu<HI REND="italic">er</HI>ichon!' <MILESTONE N="432"/> <NOTE PLACE="foot">432 Þat] Þei A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>, ȝe H<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þere hij sholen hi<HI REND="italic">m</HI> sen also, <NOTE PLACE="foot">433 hij] þei A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. hi<HI REND="italic">m</HI> sen] se hy<HI REND="italic">m</HI> R.</NOTE></L>
<L>Ac al shal ben for here wo; <NOTE PLACE="foot">434 Ac] For A<SUB>2</SUB>, But H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. al] yt H<SUB>2</SUB>, þ<HI REND="italic">a</HI>t R. for] to A<SUB>2</SUB>, al for R.</NOTE></L>
<L>For toward he<HI REND="italic">m</HI> he wole turne <NOTE PLACE="foot">435 turne] hym turne R.</NOTE></L>
<L>¶ Boþe wraþful a<HI REND="italic">nd</HI> eke sterne, <MILESTONE N="436"/></L>
<L>And namlich to þat cu<HI REND="italic">m</HI>paignye <MILESTONE N="43 a"/></L>
<L>Þat slowen hi<HI REND="italic">m</HI> þurw enuie, <NOTE PLACE="marg">who slew Him with cruel nails through hands and feet, shall see the ghastly wounds they made.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">438 þurw] þorouȝ here A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And kene nailes driuen ek <NOTE PLACE="foot">439 driuen] þey dryue<HI REND="italic">n</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þurw his honden and his fet, <MILESTONE N="440"/> <NOTE PLACE="foot">440 and] <HI REND="italic">and</HI> þorow H<SUB>1</SUB>. his fet] fete did ho<HI REND="italic">m</HI> to seke (þai <HI REND="italic">is on the margin.)</HI> R.</NOTE></L>
<L>¶ And þere þeih sholen se soþliche, <NOTE PLACE="foot">441 And] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. soþliche] opu<HI REND="italic">n</HI>lyche H<SUB>1</SUB>, sothly R.</NOTE></L>
<L>His grisli wou<HI REND="italic">n</HI>den openliche, <NOTE PLACE="foot">442 openliche] opu<HI REND="italic">n</HI>ly R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">442 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB>: Al his wou<HI REND="italic">n</HI>dis sicurliche.</NOTE></L>
<L>Þat þeih deden he<HI REND="italic">m</HI>selue make. <NOTE PLACE="foot">443 he<HI REND="italic">m</HI>selue] hym self A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>For drede hij sholen þanne quake; <MILESTONE N="444"/> <NOTE PLACE="foot">435-444 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB></NOTE> <NOTE PLACE="foot">444 hij] þei A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R. (shul þai <HI REND="italic">follow</HI> þen <HI REND="italic">in</HI> R.)</NOTE></L>
<L>Þanne wole god to he<HI REND="italic">m</HI> seie <NOTE PLACE="marg">His angry voice will command:</NOTE> <NOTE PLACE="foot">445 god] he H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Wid sterne voiz and wid heie: <NOTE PLACE="foot">446 and wid heie] <HI REND="italic">and</HI> w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> eye A<SUB>2</SUB>, w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI>oute neye H<SUB>1</SUB>, and angry eye H<SUB>2</SUB>, &amp; grete aie R.</NOTE></L>
<L><PB N="22" REF="218"/>
'Corsede gostes, ȝe beþ me loþe! <NOTE PLACE="marg">'Accursed spirits, go! Depart into the tortures of hell!</NOTE></L>
<L>Goþ anon, goþ nu, <NOTE N="1" PLACE="foot">nu <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> goþe <MILESTONE N="448"/> <NOTE PLACE="foot">447 <HI REND="italic">and</HI> 448 <HI REND="italic">have the following readings in</HI> H<SUB>1</SUB> <HI REND="italic">and in</HI> H<SUB>2</SUB>
<L>ȝe cursyd gostis fro me goþ</L>
<L>For to my fadir<HI REND="italic">e</HI> &amp; me ȝe beþ ful loþ H<SUB>1</SUB>.</L>
<L>Waryed gostys ȝe are me lothe</L>
<L>Gothe in to sorowe &amp; care bothe H<SUB>2</SUB>.</L></NOTE></L>
<L>¶ In-to þe stro<HI REND="italic">n</HI>ge fyr of helle, <NOTE PLACE="foot">449 In-to þe] In to A<SUB>2</SUB>R, And evene in to H<SUB>2</SUB>. stro<HI REND="italic">n</HI>ge] stynkyng<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>2</SUB>. fyr] payne A<SUB>2</SUB>, pytte H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Eu<HI REND="italic">er</HI>e more þer to dwelle, <NOTE PLACE="foot">450 Eu<HI REND="italic">er</HI>e more] And eu<HI REND="italic">er</HI>e more A<SUB>1</SUB>H<SUB>1</SUB>, W<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI>owtyn ende H<SUB>2</SUB>, for eu<HI REND="italic">er</HI> more R. þer] þeir<HI REND="italic">e</HI> In A<SUB>2</SUB>, þer<HI REND="italic">e</HI> for to H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And brenne þer i<HI REND="italic">n</HI> hote fyr! <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> fer.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">Burn eter∣nally!</NOTE></L>
<L>ȝe seruede non oþer her: <MILESTONE N="452"/> <NOTE PLACE="foot">451 <HI REND="italic">and</HI> 452 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">452 ȝe] for ȝe han R. seruede] haue a s<HI REND="italic">er</HI>uid H<SUB>1</SUB>. her] hyere A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Merci is al fro ȝou gon, <NOTE PLACE="marg">For evermore</NOTE> <NOTE PLACE="foot">453 al fro ȝou] now alle H<SUB>2</SUB>. gon] I go<HI REND="italic">n</HI>ne H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>For whij on me hadde ȝe non!' <NOTE PLACE="foot">454 whij on] on A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>. hadde ȝe] ne hadde ȝe D, ȝe haden R. <HI REND="italic">Between</HI> 454 <HI REND="italic">and</HI> 455 <HI REND="italic">are the following two lines in</HI> H<SUB>2</SUB>:
<L>Whan ȝowre power was full welle</L>
<L>I sente I nowe of euyry dele</L></NOTE></L>
<L>He þat nele no m<HI REND="italic">er</HI>ci haue <NOTE PLACE="foot">455 nele] wil H<SUB>1</SUB>H<SUB>2</SUB>R. no] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Off hi<HI REND="italic">m</HI> þat doþ hi<HI REND="italic">m</HI> m<HI REND="italic">er</HI>ci craue, <MILESTONE N="456"/> <NOTE PLACE="foot">456 Off] On R. hi<HI REND="italic">m</HI> þat] he<HI REND="italic">m</HI> H<SUB>1</SUB>. doþ hi<HI REND="italic">m]</HI> doþ A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, wolde hy<HI REND="italic">m</HI> R.</NOTE></L>
<L>He shal ben iuged, witerli, <NOTE PLACE="marg">thou art judged!'</NOTE> <NOTE PLACE="foot">457 witerli] vtt<HI REND="italic">ur</HI>ly H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Rihtfulliche wid-oute m<HI REND="italic">er</HI>ci. <NOTE PLACE="foot">458 Rihtfulliche] Skylffulliche H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Sein Daui seiþ, if þu wolt loke <NOTE PLACE="foot">459 Sein] For seynt R.</NOTE></L>
<L>In a vers of þe <NOTE N="3" PLACE="foot">þe <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> sauter boke: <MILESTONE N="460"/></L>
<Q><P>Spera in domino, et fac bonitatem. <NOTE PLACE="marg">De Spe.</NOTE></P></Q>
<L>'Hope to god, a<HI REND="italic">nd</HI> do god,' <NOTE PLACE="marg">Hope in God; do good.</NOTE></L>
<L>Riht so i hit vnderstod; <NOTE PLACE="foot">462 hit] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>Ac ydel hope ma<HI REND="italic">n</HI> mai habbe—<NOTE PLACE="foot">463 Ac] For A<SUB>2</SUB>, But H<SUB>1</SUB>R. ma<HI REND="italic">n]</HI> a mo<HI REND="italic">n</HI> R.</NOTE></L>
<L>I sey þe soþ wid-outen gabbe— <MILESTONE N="464"/></L>
<L>For alone to hope, widoute goddede, <NOTE PLACE="foot">465 alone to] all on to A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>, al onely R. goddede] ony good dede H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Is ydel hope, so god me rede. <NOTE PLACE="foot">465 <HI REND="italic">and</HI> 466 <HI REND="italic">are in∣serted between</HI> 470 <HI REND="italic">and</HI> 471 <HI REND="italic">in</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ac i ne seie noht forþi, <MILESTONE N="43 b"/> <NOTE PLACE="foot">467 Ac i ne] For I A<SUB>2</SUB>, But ȝit I H<SUB>1</SUB>, But I ne R.</NOTE></L>
<L><PB N="23" REF="219"/>
Þouh man be charged, sikerli <MILESTONE N="468"/> <NOTE PLACE="marg">Though grievous the burden,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">468 Þouh man] þou may R.</NOTE></L>
<L>¶ Wid grete sinnes heuie and <NOTE N="1" PLACE="foot">and <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> sore,</L>
<L>He ne shal despeire neu<HI REND="italic">er</HI>e þe more, <NOTE PLACE="marg">be not in despair. Be steadfast.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">470 He] ȝit R. ne] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>DR, shal] shalt þou R.</NOTE></L>
<L>Ac soþfast hope haue, to winne <NOTE PLACE="foot">471 Ac] And A<SUB>2</SUB>, But H<SUB>1</SUB>R. soþfast] stedfast R. haue] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>, haue þou R.</NOTE></L>
<L>Godes m<HI REND="italic">er</HI>ci of his sinne <MILESTONE N="472"/> <NOTE PLACE="foot">472 Godes] And cry god H<SUB>1</SUB>. his] þi R. <HI REND="italic">The MS. continues with</HI> 476 <HI REND="italic">in</HI> D.</NOTE></L>
<L>Þurw shrifte of mouþe a<HI REND="italic">nd</HI> repe<HI REND="italic">n</HI>tau<HI REND="italic">n</HI>ce,</L>
<L>And redi þerfore to don penau<HI REND="italic">n</HI>ce.</L>
<L>¶ Ȝif þu dost þus, bi day and niht, <NOTE PLACE="marg">Daily in con∣fession and tears, hope for mercy.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">407-475 <HI REND="italic">are omitted in</HI> D.</NOTE></L>
<L>Put al <NOTE N="2" PLACE="foot">al <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> þin hope i<HI REND="italic">n</HI> god almiht, <MILESTONE N="476"/> <NOTE PLACE="foot">476 i<HI REND="italic">n]</HI> to D. almiht] of might R.</NOTE></L>
<L>And tristi hope to hi<HI REND="italic">m</HI> þu haue,</L>
<L>Þat he þe wole helpe a<HI REND="italic">nd</HI> saue. <NOTE PLACE="foot">478 Þat] And H<SUB>1</SUB>. helpe] boþ helpe H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Herkne, what i wole seie nouþe, <NOTE PLACE="foot">479 what] þ<HI REND="italic">a</HI>t D. wole] sal D. seie] say þe D, <HI REND="italic">om.</HI> R. nouþe] nowe D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">479 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB>: Loke þis be not to ȝow vnkowþe. <HI REND="italic">(Cp. l.</HI> 421.)</NOTE></L>
<L>For hit com out of godes mouþe: <MILESTONE N="480"/> <NOTE PLACE="foot">480 out] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>D.</NOTE></L>
<Q><P>Vbi te in-benio, ibi <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">One letter has been erased before</HI> ibi <HI REND="italic">in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> te iudicabo. <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">Latin: iudicabo] iudico</HI> A<SUB>2</SUB>R.</NOTE></P></Q>
<L>'Man, riht þere as i þe finde, <NOTE PLACE="marg">Delay not to do good.</NOTE></L>
<L>Riht þere i wole þe iuge a<HI REND="italic">nd</HI> binde.' <NOTE PLACE="foot">482 þere] so D H<SUB>1</SUB>. wole] sal D.</NOTE></L>
<L>Allas, what sholen hij þanne do, <NOTE PLACE="foot">483 what] how A<SUB>2</SUB>. hij] þei A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þat beþ ifou<HI REND="italic">n</HI>de i<HI REND="italic">n</HI> sorwe a<HI REND="italic">nd</HI> wo, <MILESTONE N="484"/> <NOTE PLACE="foot">484 ifou<HI REND="italic">n</HI>de] I bounde A<SUB>2</SUB>, fon D, co<HI REND="italic">n</HI>fou<HI REND="italic">n</HI>did H<SUB>1</SUB>, fou<HI REND="italic">n</HI>den R. sorwe] synne D.</NOTE></L>
<L>Þat wolde noht he<HI REND="italic">m</HI>selue shriue, <NOTE N="4" PLACE="foot">484 <HI REND="italic">and</HI> 485 <HI REND="italic">are over crasure in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">485 wolde] nold D. he<HI REND="italic">m</HI>selue] hem A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>While þeih mihte i<HI REND="italic">n</HI> here liue! <NOTE PLACE="foot">486 While] Þe whyle D. i<HI REND="italic">n</HI> here] in þeir<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">and</HI> wer<HI REND="italic">e</HI> on H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þerfore, man, i warne þe:</L>
<L>Loke, þat þu þe bise, <MILESTONE N="488"/> <NOTE PLACE="foot">488 bise] by þe se A<SUB>2</SUB>, be se D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">488 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB> <HI REND="italic">and</HI> R: Whilest þ<HI REND="italic">o</HI>u maiste goo &amp; see. þ<HI REND="italic">o</HI>u] þ<HI REND="italic">a</HI>t þou R.</NOTE></L>
<L>Þat þu be eu<HI REND="italic">er</HI>e redi a<HI REND="italic">n</HI>d ȝare <NOTE PLACE="marg">Be ready.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">489 Þat] Loke H<SUB>1</SUB>. eu<HI REND="italic">er</HI>e] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>Out of þis world for to fare; <NOTE PLACE="foot">490 þis] <HI REND="italic">om.</HI> D. for] forþe D.</NOTE></L>
<L>For siker noman wite ne may, <NOTE PLACE="foot">491 siker] sikurliche H<SUB>1</SUB>, sikernes R. ne] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Wha<HI REND="italic">n</HI>ne shal ben his endi<HI REND="italic">n</HI>g day, <MILESTONE N="492"/></L>
<L>¶ Þerfore þenk ofte i<HI REND="italic">n</HI> drede <NOTE PLACE="foot">493 þenk] haue it H<SUB>1</SUB>. i<HI REND="italic">n</HI> drede] I þe reide R.</NOTE></L>
<L><PB N="24" REF="220"/>
Off þis word, <NOTE N="1" PLACE="foot">word <HI REND="italic">is corrected from</HI> world <HI REND="italic">in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> þat god seide: <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> sede.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">God said: 'Where I find, I bind.'</NOTE> <NOTE PLACE="foot">494 Off þis] þe H<SUB>1</SUB>. word] world D. seide] bi for<HI REND="italic">e</HI> saide H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>'Þere i þe finde, i wole þe binde:' <NOTE PLACE="foot">495 wole] sal D.</NOTE></L>
<L>Lat ofte þat word ben i<HI REND="italic">n</HI> þi mynde! <MILESTONE N="496"/> <NOTE PLACE="marg">Remember!</NOTE> <NOTE PLACE="foot">496 þat] þis H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>¶ Man, if þu wolt þe world forsake, <MILESTONE N="43 c"/> <NOTE PLACE="foot">497 wolt þe] wylt þen þe (þen <HI REND="italic">blurred)</HI> A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> D, wilt þis H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>And Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>ist to þe take, <NOTE PLACE="foot">498 And] And to DH<SUB>1</SUB>. to þe] holy þe D, þe H<SUB>1</SUB>. take] bi take H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þu most ben ofte i<HI REND="italic">n</HI> orisoun <NOTE PLACE="marg">Pray often.</NOTE></L>
<L>And i<HI REND="italic">n</HI> redi<HI REND="italic">n</HI>g of lesczoun. <MILESTONE N="500"/> <NOTE PLACE="marg">De Scriptura∣rum Lectione.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">Read.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">500 And] And eke H<SUB>1</SUB>. lesczoun] gods lessone R.</NOTE></L>
<L>Wid us god spekeþ, whan we rede <NOTE PLACE="marg">In reading, God speaks with us;</NOTE> <NOTE PLACE="foot">501 god spekeþ] to speke D.</NOTE></L>
<L>Off hi<HI REND="italic">m</HI> and of his goddede, <NOTE PLACE="foot">502 goddede] godhede A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>, blissed dede R.</NOTE></L>
<L>And we wid him, ful iwis, <NOTE PLACE="marg">in prayer,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">503 we wid him ful] he w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> vs spekiþ H<SUB>1</SUB>, we w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> hym R.</NOTE></L>
<L>Whan we hi<HI REND="italic">m</HI> bisekeþ þat riht is. <MILESTONE N="504"/> <NOTE PLACE="marg">we speak with God. Holy Writ is our mirror, where is re∣vealed</NOTE> <NOTE PLACE="foot">504 we] he D. hi<HI REND="italic">m</HI> bisekeþ] him bysech A<SUB>2</SUB>, hym bedes D, bi seche him H<SUB>1</SUB>R. riht] riȝtful H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Holi writ is oure myrour,</L>
<L>In whom we sen al vre socour, <NOTE PLACE="foot">506 sen] seken H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And, if we hit wolen vndersto<HI REND="italic">n</HI>de, <NOTE PLACE="foot">507 hit wolen] willen it A<SUB>2</SUB>D.</NOTE></L>
<L>Þ<HI REND="italic">er</HI> we muwen sen a<HI REND="italic">nd</HI> fonge, <MILESTONE N="508"/> <NOTE PLACE="foot">507 <HI REND="italic">and</HI> 508 <HI REND="italic">read in</HI> H<SUB>1</SUB>:
<L>If we vndirstond it welle</L>
<L>Þer<HI REND="italic">e</HI> may we se eu<HI REND="italic">er</HI>y delle.</L></NOTE> <NOTE PLACE="foot">508 we muwen] may we R. fonge] fonde D, vnderfonde R.</NOTE></L>
<L>To haue of god þe knowelache, <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> knoweleche.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">knowledge of God.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">509 knowelache] knowleching R.</NOTE></L>
<L>Boþe i<HI REND="italic">n</HI> þouht[e] a<HI REND="italic">nd</HI> in speche. <NOTE PLACE="foot">510 speche] speking R.</NOTE></L>
<L>¶ And, if þu wolt haue þe loue</L>
<L>Off god, þat is i<HI REND="italic">n</HI> heue<HI REND="italic">n</HI> aboue, <MILESTONE N="512"/> <NOTE PLACE="foot">512 god] Ie<HI REND="italic">s</HI>u R. is i<HI REND="italic">n</HI> heue<HI REND="italic">n]</HI> i<HI REND="italic">n</HI> heuen sittes R.</NOTE></L>
<L>Þu most ben eu<HI REND="italic">er</HI>e i<HI REND="italic">n</HI> god acord, <NOTE PLACE="foot">513 acord] wille H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>In pes and loue, and hate descord, <NOTE PLACE="marg">De Praeceptis Pucis.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">Seek peace.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">514 and loue] loue D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">514 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB>: to hate syn<HI REND="italic">n</HI>e boþ loude &amp; stille.</NOTE></L>
<L>And ben aboute wid al þi miht,</L>
<L>To make pes bi day a<HI REND="italic">nd</HI> niht; <MILESTONE N="516"/> <NOTE PLACE="foot">516 bi] boþ H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ For Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>ist hit seiþ ful wel, <NOTE PLACE="marg">God hath proclaimed a blessing to the peace∣maker.</NOTE></L>
<L>As we hit finden i<HI REND="italic">n</HI> godspel: <NOTE PLACE="foot">518 hit finden] fynde D. i<HI REND="italic">n]</HI> in þe A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<Q><P>Beati pacifici, quoniam filii Dei uo∣cabuntur. <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">Latin: The text is inserted between</HI> 522 <HI REND="italic">and</HI> 523 <HI REND="italic">in</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></P></Q>
<L><PB N="25" REF="221"/>
A soþ word hit is and no les: <NOTE PLACE="foot">519 hit is] is it H<SUB>1</SUB>. no] not R.</NOTE></L>
<L>'Iblessed be þat makeþ pes:' <MILESTONE N="520"/> <NOTE PLACE="foot">520 Iblessed] Blessed H<SUB>1</SUB>R. be] be þei A<SUB>2</SUB>R, be he H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Hij ouhten to ben honured alle, <NOTE PLACE="foot">521 Hij] Þei A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>, ho<HI REND="italic">m</HI> R. ouhten to ben] owte be D, shul be H<SUB>1</SUB>, oow to be R.</NOTE></L>
<L>For 'godes children me<HI REND="italic">n</HI> shal he<HI REND="italic">m</HI> calle.'</L>
<L>¶ Man, if þu wolt to me herkny, <NOTE PLACE="foot">523 to me] come A<SUB>2</SUB> <HI REND="italic">(transposed after</HI> herken <HI REND="italic">in</HI> R).</NOTE></L>
<L>Nu i wole speken of merci. <MILESTONE N="524"/> <NOTE PLACE="marg">De Miseri∣cordia.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">524 Nu] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>R. wole] sal D. speken] speke su[m]what H<SUB>1</SUB>. merci] mercie to þe R.</NOTE></L>
<L>¶ Soþ[e]liche, wid-oute fable, <MILESTONE N="43 d"/> <NOTE PLACE="foot">525 fable] ony fable H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Man, þu most ben m<HI REND="italic">er</HI>ciable. <NOTE PLACE="marg">Be merciful.</NOTE></L>
<L>On Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>ist þenk witerli, <NOTE PLACE="foot">527 witerli] entereli H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Hou he deiede for merci, <MILESTONE N="528"/> <NOTE PLACE="marg">Christ hath died</NOTE> <NOTE PLACE="foot">528 for] oonly for H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ And al for he wolde m<HI REND="italic">er</HI>ci haue <NOTE PLACE="foot">529 al for] for D.</NOTE></L>
<L>Off he<HI REND="italic">m</HI> þat wolde m<HI REND="italic">er</HI>ci craue; <NOTE PLACE="foot">530 Off] On H<SUB>1</SUB>R. wolde m<HI REND="italic">er</HI>ci] wyl it mekelyche D, wolde hy<HI REND="italic">m</HI> mercy R.</NOTE></L>
<L>For, ar he deiede i<HI REND="italic">n</HI> flesh a<HI REND="italic">nd</HI> bon,</L>
<L>Merci was þer neu<HI REND="italic">er</HI>e non. <MILESTONE N="532"/></L>
<L>¶ Bi þis ensau<HI REND="italic">m</HI>ple ȝe muwen se, <NOTE PLACE="marg">for our sake, example of mercy.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">533 ȝe muwen] þou mast A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Merciable for to be. <NOTE PLACE="foot">534 Merciable] Ful m<HI REND="italic">er</HI>ciable H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ȝif þi neiheboure misdoþ þe, <NOTE PLACE="foot">534 <HI REND="italic">and</HI> 535 <HI REND="italic">are omitted in</HI> D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">535 þi] ony H<SUB>1</SUB>. misdoþ] haue misdone to R.</NOTE></L>
<L>More or lasse wheiþer hit be, <MILESTONE N="536"/> <NOTE PLACE="foot">536 lasse] lesse lasse H<SUB>1</SUB>. hit] so hit R.</NOTE></L>
<L>Or in dede, or in vbbreid, <NOTE PLACE="foot">537 Or] Ouþer A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>R. or] ouþ<HI REND="italic">er</HI> D. in] w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> R. vbbreid] vnbroid D.</NOTE></L>
<L>Or wid word þe haþ misseid, <NOTE PLACE="marg">Misdeeds against thee,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">538 Or wid] Ouþer w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> A<SUB>2</SUB>, Oþ<HI REND="italic">er</HI> in D, Or els with H<SUB>1</SUB>. þe] þ<HI REND="italic">a</HI>t he H<SUB>1</SUB> <HI REND="italic">(after</HI> has <HI REND="italic">in</HI> R). misseid] sayde H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And he þ<HI REND="italic">er</HI>-after of-þinkeþ sore <NOTE PLACE="foot">539 of-þinkeþ] for þynkkiþ A<SUB>2</SUB>, a þenke it D, aþynkeþ H<SUB>1</SUB>, forthink<HI REND="italic">us</HI> h<HI REND="italic">i</HI>t R.</NOTE></L>
<L>And þer-of crieþ m<HI REND="italic">er</HI>ci a<HI REND="italic">nd</HI> ore, <MILESTONE N="540"/> <NOTE PLACE="foot">540 crieþ] þe cry D.</NOTE></L>
<L>For-ȝif hit hi<HI REND="italic">m</HI> for godes loue, <NOTE PLACE="marg">forgive for God's love.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">541 For-ȝif] Forȝeued D. hit] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat us alle sit aboue!</L>
<L>¶ A<HI REND="italic">n</HI>d, if þu wolt no m<HI REND="italic">er</HI>ci haue <NOTE PLACE="foot">543 if] <HI REND="italic">om.</HI> R. wolt] nylt D. no] not A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Off hi<HI REND="italic">m</HI> þat doþ þe merci craue, <MILESTONE N="544"/> <NOTE PLACE="foot">544 Off] On H<SUB>1</SUB>R. hi<HI REND="italic">m]</HI> hom R.</NOTE></L>
<L>Merci getestu neu<HI REND="italic">er</HI>e non <NOTE PLACE="foot">545 getestu] gestow DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Off trespas, þat þu hast ido<HI REND="italic">n;</HI> <NOTE PLACE="foot">546 Off] Of þe A<SUB>2</SUB>. þu] þi selfe H<SUB>1</SUB>. ido<HI REND="italic">n]</HI> done A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L><PB N="26" REF="222"/>
For god it seiþ i<HI REND="italic">n</HI> his godspel—<NOTE PLACE="foot">547 For] <HI REND="italic">om.</HI> D. it seiþ] seiþ it D. his] þe D.</NOTE></L>
<L>Þere men may finde it ful wel— <MILESTONE N="548"/> <NOTE PLACE="foot">548 men] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>, mony mon R. ful] <HI REND="italic">om.</HI> R. <HI REND="italic">The following text is introduced in</HI> R: <HI REND="italic">'Eadem mensura qua messi fueritis remetietur vobis.'</HI></NOTE></L>
<L>¶ 'Alswich met as þu metest me, <NOTE PLACE="foot">549 Alswich] Also soch A<SUB>2</SUB>, Sweche DR. met] mesur<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>. me] to me D.</NOTE></L>
<L>Alswich i wole mete to þe.' <NOTE PLACE="foot">550 Alswich] Also soch A<SUB>2</SUB>, Soche H<SUB>1</SUB>, right siche R. wole] sal D. to þe] þe A<SUB>2</SUB>, vnto þe D, aȝen to þe H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>[For-ȝeue, þou man, for þe loue of me, <NOTE PLACE="marg">De Indul∣gentia.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">551 þou man] <HI REND="italic">om.</HI> D, man H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>And I wyll for þe loue of þe.] <MILESTONE N="552"/> <NOTE PLACE="foot">551 <HI REND="italic">and</HI> 552 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>1</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">552 wyll] sal D. for þe] for D, for ȝif for H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Nym god ȝeme, ma<HI REND="italic">n.</HI> Þu sist <NOTE PLACE="foot">553 Nym] Take A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>, Take mo<HI REND="italic">n</HI> R. god ȝeme] now gome D, gode hede H<SUB>1</SUB>. ma<HI REND="italic">n]</HI> þ<HI REND="italic">er</HI> R. þu sist] þat þou sest A<SUB>2</SUB>, þer<HI REND="italic">e</HI> þ<HI REND="italic">o</HI>u sittest H<SUB>1</SUB>, þ<HI REND="italic">o</HI>u saiest R.</NOTE></L>
<L>In þi paternoster, what þu bist: <NOTE PLACE="foot">554 þi] þo R. what] þar<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>, whan H<SUB>1</SUB>. bist] bedest A<SUB>2</SUB>, biddest H<SUB>1</SUB>, prayest R.</NOTE></L>
<Q><P>Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos etc. <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">Latin: etc.] dimittimus etc.</HI> A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">di∣mittimus debitoribus nostris</HI> DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></P></Q>
<L>Þu seist: 'Swete lord, forȝiue þu me, <MILESTONE N="44 a"/> <NOTE PLACE="marg">Pray: 'Sweet God, forgive my guilt,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">555 þu] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>Þat i haue gilt aȝeines þe, <MILESTONE N="556"/> <NOTE PLACE="foot">556 gilt] trespased H<SUB>1</SUB>, mysdone R. þe] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Riht as i do alle þo, <NOTE PLACE="marg">as I forgive.'</NOTE> <NOTE PLACE="foot">557 as] als D. do] do to DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þat me hauen ouht misdo.' <NOTE PLACE="foot">558 me] to me R. ouht] ony þing<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ And þu, þat art so cruwel i<HI REND="italic">n</HI> þouht <NOTE PLACE="marg">To the cruel</NOTE> <NOTE PLACE="foot">559 And] O D. þat] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. i<HI REND="italic">n</HI> þouht] in þy þouȝt A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">and</HI> touȝt D.</NOTE></L>
<L>And wolt to merci herkne noht, <MILESTONE N="560"/> <NOTE PLACE="foot">560 wolt] nylt D.</NOTE></L>
<L>What wole hit [þe] helpe i<HI REND="italic">n</HI> eny stede <NOTE PLACE="foot">561 þe helpe] helpe A<SUB>1</SUB>, helpe þe A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>, stonde R. stede] way H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þe holi pat<HI REND="italic">er</HI>noster bede? <NOTE PLACE="marg">the <HI REND="italic">pater∣noster</HI> avail∣eth nothing.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">562 Þe] þi D. bede] for to say H<SUB>1</SUB>, þof þou hit bidde R.</NOTE></L>
<L>Noht, if i dar it seie, <NOTE PLACE="foot">563 Noht if] Nouȝt A<SUB>2</SUB>, Ryȝt noȝt H<SUB>1</SUB>. dar it] dar<HI REND="italic">e</HI> wele A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>, doist <HI REND="italic">(for</HI> dorst) D. seie] say <HI REND="italic">and</HI> nay A<SUB>2</SUB>, say for sooþ H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>For aȝein þiself[e] þu dost preie, <MILESTONE N="564"/> <NOTE PLACE="foot">564 aȝein] aȝenste H<SUB>1</SUB>. dost preie] p<HI REND="italic">re</HI>yst wiþ mooþ H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ And þe holi bok of soþ[e]nesse <NOTE PLACE="foot">565 And] As A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þer-of bereþ god witnesse <NOTE PLACE="foot">566 god] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>And seiþ: 'He þ<HI REND="italic">a</HI>t wole no m<HI REND="italic">er</HI>ci haue, <NOTE PLACE="foot">567 wole no] nelt D.</NOTE></L>
<L>On ydel doþ he m<HI REND="italic">er</HI>ci craue.' <MILESTONE N="568"/> <NOTE PLACE="foot">568 On] In D, ful R. doþ he] he doth A<SUB>2</SUB>, may he R.</NOTE></L>
<Q><PB N="27" REF="223"/>
<P>In patientia <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">reads</HI> paciena.</NOTE> vestra possidebitis <NOTE N="2" PLACE="foot">bitis <HI REND="italic">is written below the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> animas vestras.</P></Q>
<L>Houre swete lord i<HI REND="italic">n</HI> his speche <NOTE PLACE="marg">Our sweet Lord taught his disciples patience.</NOTE></L>
<L>Hise deciples began to teche <NOTE PLACE="foot">570 began to] he gan to A<SUB>2</SUB>, he con R.</NOTE></L>
<L>And bad hem ben of god suffrau<HI REND="italic">n</HI>ce <NOTE PLACE="marg">De Patientia</NOTE> <NOTE PLACE="foot">571 And] he R. bad] <HI REND="italic">om.</HI> D.</NOTE></L>
<L>In alle man<HI REND="italic">er</HI>e destourbau<HI REND="italic">n</HI>ce. <MILESTONE N="572"/> <NOTE PLACE="foot">571 <HI REND="italic">and</HI> 572 <HI REND="italic">are transposed in</HI> R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">572 alle] eu<HI REND="italic">er</HI>y D. destourbau<HI REND="italic">n</HI>ce] of disturb∣au<HI REND="italic">n</HI>ce D, dissese or chau<HI REND="italic">n</HI>ce H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Ȝif þu art sek i<HI REND="italic">n</HI> flesh a<HI REND="italic">nd</HI> blod, <NOTE PLACE="marg">In sickness, be meek and content.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">573 a<HI REND="italic">nd]</HI> or D.</NOTE></L>
<L>Þu most ben meke a<HI REND="italic">nd</HI> þolemod <NOTE PLACE="foot">574 most] salt D. a<HI REND="italic">nd] om.</HI> R. þolemod] þole mod A<SUB>2</SUB>, þole þi mode D, <HI REND="italic">and</HI> lowe of mode H<SUB>1</SUB>, i<HI REND="italic">n</HI> al þi mode R.</NOTE></L>
<L>And þenk[e] þat god it þe sende, <NOTE PLACE="marg">Know that it is to help thy poor soul.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">575 it þe] þe it A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þi seli soule to ame<HI REND="italic">n</HI>de. <MILESTONE N="576"/> <NOTE PLACE="foot">576 to] for to H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Ȝif þu hast lore of þi catel, <NOTE PLACE="marg">Mourn not loss of pos∣sessions.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">577 lore] lose A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, hir<HI REND="italic">e</HI> D. þi] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Biþenk þe þanne swiþe wel, <NOTE PLACE="foot">578 Biþenk] Loke &amp; vmthink R. þanne] man H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>Þat of þi-self[e] haddestu noht, <NOTE PLACE="marg">Of thyself hadst thou nothing: all is God's gift.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">579 haddestu] hast þou <HI REND="italic">(or</HI> Last in A<SUB>2</SUB>) A<SUB>2</SUB>D, þ<HI REND="italic">o</HI>u haddest hit R.</NOTE></L>
<L>But as hit was þurw god iwrouht; <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">The line is punctuated here with a period in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> <MILESTONE N="580"/> <NOTE PLACE="foot">580 iwrouht] ibouȝt D, wroght R.</NOTE></L>
<L>A<HI REND="italic">n</HI>d, if god it wole fro<HI REND="italic">m</HI> þe take, <NOTE PLACE="marg">What God hath ordered, must be right.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">581 it wole fro<HI REND="italic">m</HI> þe] wyll it fro þe A<SUB>2</SUB>R, wil fro þe it H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þu ne shalt þ<HI REND="italic">er</HI>fore no gruchi<HI REND="italic">n</HI>g make, <NOTE PLACE="foot">582 ne] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>R. þ<HI REND="italic">er</HI>fore] it þ<HI REND="italic">er</HI> of D.</NOTE></L>
<L>¶ Ac suffre al godes wille <NOTE PLACE="marg">Be not re∣gretful.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">583 Ac] Bot A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, And D.</NOTE></L>
<L>Boþe lude a<HI REND="italic">nd</HI> eke stille. <MILESTONE N="44 b"/> <MILESTONE N="584"/> <NOTE PLACE="marg">God's will is best.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">584 Boþe] What eu<HI REND="italic">er</HI> he do boþ H<SUB>1</SUB>. eke] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ And, ȝif þe falleþ trauail on honde, <NOTE PLACE="marg">In distress, pain, dis∣grace,</NOTE></L>
<L>Or pine of bodi, or shame i<HI REND="italic">n</HI> londe,</L>
<L>Off al þis þu most suffrau<HI REND="italic">n</HI>t be, <NOTE PLACE="marg">be still.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">587 Off al þis þu most] Of þis þ<HI REND="italic">o</HI>u most D, þ<HI REND="italic">o</HI>u muste in al þis H<SUB>1</SUB>. suffrau<HI REND="italic">n</HI>t] suffrand A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB> <HI REND="italic">(before</HI> most) R.</NOTE></L>
<L>Þouh þe þinke, hit g<HI REND="italic">r</HI>eue þe. <MILESTONE N="588"/> <NOTE PLACE="foot">588 Þouh þe] ȝe þoȝ þ<HI REND="italic">o</HI>u H<SUB>1</SUB>, þof þou R.</NOTE></L>
<L>Þenk hou Ie<HI REND="italic">s</HI>u i<HI REND="italic">n</HI>-to erþe cam, <NOTE PLACE="marg">Remember</NOTE> <NOTE PLACE="foot">589 Ie<HI REND="italic">s</HI>u] Iesu C<HI REND="italic">r</HI>iste D.</NOTE></L>
<L>And þolede pine a<HI REND="italic">nd</HI> shame for ma<HI REND="italic">n,</HI> <NOTE PLACE="marg">the agony,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">590 þolede] suffrerd H<SUB>1</SUB>, for mon he tholyd R. for ma<HI REND="italic">n] om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>And foule was þerto misseid, <NOTE PLACE="marg">the vile words,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">591 was þerto] þere was R.</NOTE></L>
<L><PB N="28" REF="224"/>
And many a skorn on hi<HI REND="italic">m</HI> leid, <MILESTONE N="592"/> <NOTE PLACE="marg">the scorn laid on Christ. He was silent.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">591 <HI REND="italic">and</HI> 592 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>1</SUB>. <HI REND="italic">In their place are the following two lines:</HI>
<L>And many a fowle worde sufferd he þ<HI REND="italic">er</HI>e</L>
<L>Boþ scorny<HI REND="italic">n</HI>g<HI REND="italic">is and</HI> lesin<HI REND="italic">n</HI>g<HI REND="italic">is</HI> on hy<HI REND="italic">m</HI> þey ber<HI REND="italic">e</HI></L></NOTE> <NOTE PLACE="foot">592 on hi<HI REND="italic">m]</HI> vpon R. leid] was leid <HI REND="italic">(nearly erased)</HI> A<SUB>2</SUB>, Ileide D.</NOTE></L>
<L>Wid-oute gruching he held hi<HI REND="italic">m</HI> stille, <NOTE PLACE="foot">593 he] <HI REND="italic">om.</HI> R. held hi<HI REND="italic">m]</HI> was ful H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And þolede hit al wid milde wille, <NOTE PLACE="foot">594 þolede] suffered H<SUB>1</SUB>. hit al] it A<SUB>2</SUB>. milde] good H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ And al <NOTE N="1" PLACE="foot">l <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> he dede for vre sake, <NOTE PLACE="foot">595 al he dede] died D.</NOTE></L>
<L>For we sholde ensau<HI REND="italic">m</HI>ple take <MILESTONE N="596"/> <NOTE PLACE="foot">596 ensau<HI REND="italic">m</HI>ple] ensample of hi<HI REND="italic">m</HI> H<SUB>1</SUB>, at hi<HI REND="italic">m</HI> ensau<HI REND="italic">m</HI>pel R.</NOTE></L>
<L>To be suffrau<HI REND="italic">n</HI>t i<HI REND="italic">n</HI> eu<HI REND="italic">er</HI>i stede, <NOTE PLACE="foot">597 suffrau<HI REND="italic">n</HI>t] suffrande A<SUB>2</SUB>DR, sufferyng<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>. eu<HI REND="italic">er</HI>i] ilk a R.</NOTE></L>
<L>Riht as vre lord hi<HI REND="italic">m</HI>selue dede. <NOTE PLACE="foot">598 vre lord] c<HI REND="italic">r</HI>iste H<SUB>1</SUB>. hi<HI REND="italic">m</HI>selue] hym D, for vs H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And, ȝif a ma<HI REND="italic">n</HI> þurw his power <NOTE PLACE="marg">If man</NOTE> <NOTE PLACE="foot">599 a] ony R.</NOTE></L>
<L>Doþ þe wro<HI REND="italic">n</HI>g on eorþe her, <MILESTONE N="600"/> <NOTE PLACE="marg">wrong thee, be not sad.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">600 þe] ony H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þenk i<HI REND="italic">n</HI> þin herte, i preie þe, <NOTE PLACE="foot">601 i<HI REND="italic">n]</HI> þus in D. þin] <HI REND="italic">om.</HI> D.</NOTE></L>
<L>Off þe wrong a<HI REND="italic">nd</HI> þe vilte, <NOTE PLACE="foot">602 Off þe] And of þe A<SUB>2</SUB>, How myche H<SUB>1</SUB>. a<HI REND="italic">nd</HI> þe] and of þe A<SUB>2</SUB>R, <HI REND="italic">and</HI> H<SUB>1</SUB>. vilte] wyte A<SUB>2</SUB>, vilante <HI REND="italic">(perhaps for</HI> vilanie) D.</NOTE></L>
<L>Þat men to Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>ist dede <NOTE PLACE="foot">603 Þat men] Mankynde H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Here on eorþe in many stede, <MILESTONE N="604"/> <NOTE PLACE="foot">604 on] in DH<SUB>1</SUB>R. many] many a DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>¶ And hou he þolede hit mildeliche, <NOTE PLACE="foot">605 þolede hit] it þoled A<SUB>2</SUB>, þoled D, sufferid mekelych <HI REND="italic">and</HI> H<SUB>1</SUB>. mildeliche] mykelich A<SUB>2</SUB>, stille H<SUB>1</SUB>, myldely R.</NOTE></L>
<L>Al ffor þi loue, sikerliche. <NOTE PLACE="foot">606 sikerliche] sikerly R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">606 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB>: For luf of man w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> good wille.</NOTE></L>
<L>On ensau<HI REND="italic">m</HI>ple of hi<HI REND="italic">m</HI> þu nim, <NOTE PLACE="foot">607 On ensau<HI REND="italic">m</HI>ple] onsample D. þu] now þ<HI REND="italic">o</HI>u D. nim] take H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>To suffre wro<HI REND="italic">n</HI>g for þe loue of hi<HI REND="italic">m;</HI> <MILESTONE N="608"/> <NOTE PLACE="marg">For love of Christ feel not ill will.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">608 þe] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>1</SUB>. loue of hi<HI REND="italic">m]</HI> godd<HI REND="italic">is</HI> sake H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>For, i dar seie soþ[e]liche, <NOTE PLACE="foot">609 dar] dar wel H<SUB>1</SUB>. soþeliche] sothly R.</NOTE></L>
<L>He may be martyr, treweliche, <NOTE PLACE="marg">He may be martyr with∣out sword or flame, who is patient for the love of</NOTE> <NOTE PLACE="foot">610 He] Þ<HI REND="italic">a</HI>t a man H<SUB>1</SUB>. martyr treweliche] martrid treuly R.</NOTE></L>
<L>Wid-oute shedi<HI REND="italic">n</HI>g of ma<HI REND="italic">n</HI>nes blod, <NOTE PLACE="foot">611 of ma<HI REND="italic">n</HI>nes] of his D, her<HI REND="italic">e</HI> of his H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat may ben here þolemod, <MILESTONE N="612"/> <NOTE PLACE="foot">612 may ben] wele may here D, is R. þolemod] þole <HI REND="italic">(verb)</HI> mode <HI REND="italic">(substantive)</HI> D, of meke mode H<SUB>1</SUB>, of thole mode R.</NOTE></L>
<L>¶ To suffre wro<HI REND="italic">n</HI>g a<HI REND="italic">nd</HI> vnriht</L>
<L>For þe loue of god almiht: <NOTE PLACE="marg">God Al∣mighty.</NOTE></L>
<L>Ac swich a fiht is vnmeþ, <MILESTONE N="44 c"/> <NOTE PLACE="marg">The fight is hard, contra∣ry to nature.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">615 Ac] For A<SUB>2</SUB>, And D, But H<SUB>1</SUB>R. vnmeþ] vnneþe A<SUB>2</SUB>, wele vnneþ D, vn eþ H<SUB>1</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">615 <HI REND="italic">reads in</HI> R: But vnneth siche a faithe is þere.</NOTE></L>
<L>For aȝein þe ki<HI REND="italic">n</HI>de hit geþ. <MILESTONE N="616"/> <NOTE PLACE="foot">616 þe] <HI REND="italic">om.</HI> R. geþ] seþe D, were R.</NOTE></L>
<L><PB N="29" REF="225"/>
¶ Whij? for þe kinde of þi ma<HI REND="italic">n</HI>hede <NOTE PLACE="foot">617 Whij] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>. þe] þi D. þi] þe D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>R. ma<HI REND="italic">n</HI>hede] mon R.</NOTE></L>
<L>Wolde haue wreche of wr<HI REND="italic">on</HI>gful dede; <NOTE PLACE="foot">618 wreche of wr<HI REND="italic">on</HI>gful dede] vengaunce a non R. of] for A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ac of Ie<HI REND="italic">s</HI>u tak þi minde, <NOTE PLACE="foot">619 Ac] Bot A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, And D. Ie<HI REND="italic">s</HI>u] Iesu c<HI REND="italic">r</HI>iste D. tak] take þ<HI REND="italic">o</HI>u H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And fiht aȝein þin owen kinde, <MILESTONE N="620"/></L>
<L>And þu shalt haue for þi goddede <NOTE PLACE="marg">In crown of</NOTE></L>
<L>Off martyrdom þe heie mede. <NOTE PLACE="marg">martyrdom have meed.</NOTE></L>
<L>Ac þu, fersse man, þ<HI REND="italic">a</HI>t art so stout, <NOTE PLACE="foot">623 Ac] For A<SUB>2</SUB>, But H<SUB>1</SUB>R. þu fersse] þe ferþe <HI REND="italic">(or</HI> ferye) D, þ<HI REND="italic">o</HI>u H<SUB>1</SUB>. art so stout] so proude art R.</NOTE></L>
<L>And heih of mod, a<HI REND="italic">nd</HI> herte proud <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> prout.</NOTE> <MILESTONE N="624"/> <NOTE PLACE="marg">God honoreth lowliness.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">624 And] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>D. heih of] of hyȝe H<SUB>1</SUB>. a<HI REND="italic">nd</HI> herte] of herte A<SUB>2</SUB>D, &amp; stoute of hert R. proud] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>He wole bowe for noþi<HI REND="italic">n</HI>g <NOTE PLACE="foot">625 He wole] He nyll A<SUB>2</SUB>D, þ<HI REND="italic">o</HI>u nylt H<SUB>1</SUB>, he wil not R.</NOTE></L>
<L>To man, ne to heuene ki<HI REND="italic">n</HI>g—<NOTE PLACE="foot">626 To] Neþer<HI REND="italic">e</HI> to H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ And he þat wole hi<HI REND="italic">m</HI> heine<HI REND="italic">n</HI> here, <NOTE PLACE="marg">The high He</NOTE> <NOTE PLACE="foot">627 he þat] þ<HI REND="italic">a</HI>t D. wole] wold A<SUB>2</SUB>. hi<HI REND="italic">m</HI> heine<HI REND="italic">n]</HI> hym hye A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>, hey hym D, heghe hy<HI REND="italic">m</HI> R.</NOTE></L>
<L>Þat nele be meke i<HI REND="italic">n</HI> none man<HI REND="italic">er</HI>e, <MILESTONE N="628"/> <NOTE PLACE="foot">628 þat nele] And wil H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">and</HI> wol not R. be meke] bowe R. i<HI REND="italic">n</HI> none] in no A<SUB>2</SUB>D, on noo H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>In litel while he shal hit knowe</L>
<L>And falle þerfore swiþe lowe. <NOTE PLACE="marg">draweth low:</NOTE> <NOTE PLACE="marg">De Humi∣litate.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">630 þerfore swiþe] boþ fowle <HI REND="italic">and</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<Q><P>Qui se exaltat, humiliabitur, et qui se humiliat, exaltabitur. <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">Latin: exaltat humiliabitur] humiliat exaltabitur</HI> A<SUB>2</SUB>R. <HI REND="italic">et] om.</HI> A<SUB>2</SUB>R. <HI REND="italic">humiliat exaltabitur] exaltat hu∣miliabitur</HI> A<SUB>2</SUB>R.</NOTE></P></Q>
<L>Þe milde þurw [her] <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MSS.</HI> his.</NOTE> humilite <NOTE PLACE="marg">the low He</NOTE></L>
<L>Ful heie honoured þeih shole<HI REND="italic">n</HI> be; <MILESTONE N="632"/> <NOTE PLACE="foot">632 heie] Wele A<SUB>2</SUB>, lely R. þeih shole<HI REND="italic">n]</HI> shall he A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, he sal D.</NOTE></L>
<L>For þeih <NOTE N="3" PLACE="foot">i <HI REND="italic">in</HI> þeih <HI REND="italic">is in red ink above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> sholen be drawen on heih <NOTE PLACE="marg">lifteth high.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">633 þeih] he DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>And wonye <NOTE N="4" PLACE="foot">e <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> god swiþe neih. <NOTE PLACE="foot">634 wonye] wou<HI REND="italic">n</HI>ne w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ And p<HI REND="italic">r</HI>ide, it is so foul a last, <NOTE PLACE="marg">The fairest angel was hurled from heaven</NOTE> <NOTE PLACE="foot">635 And] For A<SUB>2</SUB>D, But H<SUB>1</SUB>. it is] is DH<SUB>1</SUB>. a] at A<SUB>2</SUB>, boþ firste <HI REND="italic">and</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat out of heuene he was cast. <MILESTONE N="636"/> <NOTE PLACE="foot">636 Þat] <HI REND="italic">om.</HI> D. heuene] paradys A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þu shalt wel wite, þat i ne liȝe, <NOTE PLACE="foot">637 ne] not R.</NOTE></L>
<L>For Lucifer [with] his cu<HI REND="italic">m</HI>paignye, <NOTE PLACE="foot">638 with] a<HI REND="italic">n</HI>d A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>DR. his] al his H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>[Out of heue<HI REND="italic">n,</HI> þ<HI REND="italic">a</HI>t was so bryȝte,</L>
<L>In-to helle for p<HI REND="italic">r</HI>ide he toke his flyȝte.] <MILESTONE N="640"/> <NOTE PLACE="foot">639 <HI REND="italic">and</HI> 640 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>DR.</NOTE></L>
<L><PB N="30" REF="226"/>
Þurw þe p<HI REND="italic">r</HI>ide þat hem gan folewe, <NOTE PLACE="marg">through pride.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">641 gan] dyde D, con R.</NOTE></L>
<L>Þe pine of helle he<HI REND="italic">m</HI> gan to swolewe, <NOTE PLACE="foot">641 <HI REND="italic">and</HI> 642 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">642 pine] pytt D. he<HI REND="italic">m]</HI> þeyme A<SUB>2</SUB>. to] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>¶ And so he wole don alle and some, <NOTE PLACE="foot">643 And so] So R. he] þei A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>. wole don] shalle do boþ H<SUB>1</SUB>. and some] men R.</NOTE></L>
<L>Þat i<HI REND="italic">n</HI> p<HI REND="italic">r</HI>ide be inome. <MILESTONE N="644"/> <NOTE PLACE="foot">644 inome] taken R.</NOTE></L>
<L>[Nowe be þou wer<HI REND="italic">e,</HI> þou proude gome, <NOTE PLACE="marg">Beware, proud man!</NOTE> <NOTE PLACE="foot">645 Nowe be þou] þen be H<SUB>1</SUB>, Now be R. gome] grome R.</NOTE></L>
<L>Þat þou ne be in pryde enome:] <NOTE PLACE="foot">645 <HI REND="italic">and</HI> 646 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>1</SUB>D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">646 ne be] be not H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> R. enome] I nome H<SUB>1</SUB>, be not nome R.</NOTE></L>
<L>Cast hit awey, i wole þe rede, <MILESTONE N="44 d"/> <NOTE PLACE="foot">647 wole] sal D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Er of stro<HI REND="italic">n</HI>g pine þe may drede; <MILESTONE N="648"/> <NOTE PLACE="foot">648 Er of stro<HI REND="italic">n</HI>g] Or of strong<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>, Or ellis of strong R. þe] þ<HI REND="italic">o</HI>u D.</NOTE></L>
<L>¶ For siker, and þu be nome<HI REND="italic">n</HI> þ<HI REND="italic">er</HI>inne, <NOTE PLACE="foot">649 siker] sikerly R. nome<HI REND="italic">n]</HI> fou<HI REND="italic">n</HI>de H<SUB>1</SUB>, tane R.</NOTE></L>
<L>Heuene maitou neu<HI REND="italic">er</HI>e wi<HI REND="italic">n</HI>ne, <NOTE PLACE="foot">650 maitou] myȝt þ<HI REND="italic">o</HI>u D.</NOTE></L>
<L>And oþer weye is þer non, <NOTE PLACE="foot">651 þer] þ<HI REND="italic">er</HI> neu<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Bute to heuene or to helle gon. <MILESTONE N="652"/> <NOTE PLACE="marg">Pride drags to hell.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">652 to helle] helle þ<HI REND="italic">o</HI>u must H<SUB>1</SUB>, helle R.</NOTE></L>
<L>Þanne do bi c<HI REND="italic">on</HI>sail a<HI REND="italic">nd</HI> bi red, <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> bired.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">648-653 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">653 Þanne] Man D. bi] be my D. a<HI REND="italic">n</HI>d bi] and be my D.</NOTE></L>
<L>And ou<HI REND="italic">er</HI>come þe foule qued, <NOTE PLACE="foot">654 þe] þat A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat fondeþ þe on vch a side, <NOTE PLACE="foot">655 on] in A<SUB>2</SUB>. vch] ilk R. a side] syde DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þe to holde i<HI REND="italic">n</HI> þi p<HI REND="italic">r</HI>ide. <MILESTONE N="656"/> <NOTE PLACE="foot">656 Þe to holde] For to holden<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>, Tho holde þe D, For to hold þe H<SUB>1</SUB>R. þi] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>¶ Ac, if þu couþest knowe and se <NOTE PLACE="foot">657 Ac] For A<SUB>2</SUB>, And DH<SUB>1</SUB>, But R. couþest] kowdest H<SUB>1</SUB>. and] or R.</NOTE></L>
<L>Þe u<HI REND="italic">er</HI>tu of humilite,</L>
<L>For noþi<HI REND="italic">n</HI>g þu noldest shone, <NOTE PLACE="foot">659 þu noldest] noldest þou A<SUB>2</SUB>, þ<HI REND="italic">o</HI>u nost it D, woltest it H<SUB>1</SUB>, þou woldist hit R.</NOTE></L>
<L>Ac hit sholde eu<HI REND="italic">er</HI>e wid þe wone: <MILESTONE N="660"/> <NOTE PLACE="marg">Have con∣tempt for vanities.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">660 Ac] For A<SUB>2</SUB>, And D, But H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Off alle u<HI REND="italic">er</HI>tuz it is hext, <NOTE PLACE="foot">661 hext] þo hext R.</NOTE></L>
<L>And godes wille it is next. <NOTE PLACE="foot">662 And] And at A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Sein Gregory þerof bereþ witnes, <NOTE PLACE="foot">663 þerof bereþ] bereþ þerof A<SUB>1</SUB>, bereþ D.</NOTE></L>
<L>Þat muchel spekeþ of soþ[e]nes: <MILESTONE N="664"/> <NOTE PLACE="foot">664 soþenes] mekenesse D.</NOTE></L>
<Q><P>Qui sine humilitate virtutes ceteras <NOTE PLACE="marg">Without hu∣mility holy works are</NOTE> congregat, est quasi, qui in vento puluerem portat. <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">Latin: est] et</HI> D, <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>R. <HI REND="italic">qui] om.</HI> A<SUB>2</SUB>R, <HI REND="italic">quem</HI> D. <HI REND="italic">in vento puluerem] puluerem in vento</HI> R.</NOTE></P></Q>
<L><PB N="31" REF="227"/>
Man, þou[h] þu do muchel god, <NOTE PLACE="foot">665 do] <HI REND="italic">om.</HI> D. muchel] ful meche D, neu<HI REND="italic">er</HI> so mikel R.</NOTE></L>
<L>But þou be meke a<HI REND="italic">nd</HI> þolemod, <NOTE PLACE="foot">666 meke a<HI REND="italic">nd]</HI> lowe &amp; meke of H<SUB>1</SUB>. þolemod] þole <HI REND="italic">(verb)</HI> mod <HI REND="italic">(substantive)</HI> D, mode H<SUB>1</SUB>, of thole mode R.</NOTE></L>
<L>Sein Gregory seiþ, þat holi clerk, <NOTE PLACE="foot">667 þat] þe A<SUB>2</SUB>. clerk] chirche A<SUB>2</SUB>D.</NOTE></L>
<L>Þat muchel on ydel is þat werk. <MILESTONE N="668"/> <NOTE PLACE="foot">668 on] in A<SUB>2</SUB>DR. þat] þi H<SUB>1</SUB>, his R.</NOTE></L>
<L>Hit fareþ bi swiche, as we finde,</L>
<L>As who-so bereþ poudre i<HI REND="italic">n</HI> g<HI REND="italic">r</HI>ete wi<HI REND="italic">n</HI>de; <NOTE PLACE="marg">like dust in wind.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">670 who-so] he þ<HI REND="italic">a</HI>t H<SUB>1</SUB>. g<HI REND="italic">r</HI>ete] þe H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>For, bere he neu<HI REND="italic">e</HI>re so muche, <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> miche.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">671 bere he] þoȝ he ber<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>, of he bere R.</NOTE></L>
<L>Hit fleþ awey ful lihtliche. <MILESTONE N="672"/> <NOTE PLACE="foot">672 fleþ] falleþe D, flyeþ H<SUB>1</SUB>R. ful] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Off man hit fareþ riht so, <NOTE PLACE="foot">673 Off] Ryȝt be D. riht so] also A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>For, gode dedes þouh he do, <MILESTONE N="45 a"/> <NOTE PLACE="foot">673 <HI REND="italic">and</HI> 674 <HI REND="italic">are transposed in</HI> A<SUB>1</SUB>, H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">and</HI> R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">674 þouh] of R.</NOTE></L>
<L>Many a<HI REND="italic">nd</HI> fele i<HI REND="italic">n</HI> vch a side, <NOTE PLACE="foot">675 a<HI REND="italic">nd]</HI> ane D. i<HI REND="italic">n]</HI> on H<SUB>1</SUB>R. a side] syde A<SUB>2</SUB>D.</NOTE></L>
<L>Þer may non wid hi<HI REND="italic">m</HI> abide: <MILESTONE N="676"/> <NOTE PLACE="foot">676 hi<HI REND="italic">m]</HI> oþ<HI REND="italic">er</HI> R.</NOTE></L>
<L>Bute he haue humilite, <NOTE PLACE="foot">677 Bute] But if H<SUB>1</SUB>. humilite] v<HI REND="italic">er</HI>ray humylite R.</NOTE></L>
<L>Awey þeih wolen fro hi<HI REND="italic">m</HI> fle. <NOTE PLACE="marg">Away they fly.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">678 Awey] Alle R. þeih wolen fro hi<HI REND="italic">m]</HI> fro hym þay wyl D, þei wil al fro him H<SUB>1</SUB>. fle] flye H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ A god þing is humilite: <NOTE PLACE="foot">678 <HI REND="italic">and</HI> 679 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">679 <HI REND="italic">is omitted in</HI> D.</NOTE></L>
<L>Off hi<HI REND="italic">m</HI> comeþ verray charite, <MILESTONE N="680"/> <NOTE PLACE="marg">From humili∣ty springeth penitence, of which</NOTE> <NOTE PLACE="foot">680 hi<HI REND="italic">m]</HI> him þ<HI REND="italic">a</HI>t H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And penau<HI REND="italic">n</HI>ce, a<HI REND="italic">nd</HI> eke shrift—<NOTE PLACE="foot">681 And] In D.</NOTE></L>
<L>Þis is of god a wel fair ȝift—<NOTE PLACE="marg">De Compune∣tione cordis.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">682 Þis] Þ<HI REND="italic">a</HI>t D. wel] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. ful R.</NOTE></L>
<L>And of hi<HI REND="italic">m</HI> forȝif[e]nesse of sinne. <NOTE PLACE="marg">forgiveness is won,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">683 of hi<HI REND="italic">m]</HI> of hem D, <HI REND="italic">om.</HI> R. sinne] hys synne A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Wel is hi<HI REND="italic">m</HI> þat hit may wi<HI REND="italic">n</HI>ne! <MILESTONE N="684"/> <NOTE PLACE="foot">684 hit may] þat may A<SUB>2</SUB>D, may it H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Who-so is aferd of his trespaz, <NOTE PLACE="foot">685 Who-so] For who so A<SUB>2</SUB>, He þ<HI REND="italic">a</HI>t H<SUB>1</SUB>. aferd] affred D.</NOTE></L>
<L>He shal haue c<HI REND="italic">om</HI>fort a<HI REND="italic">nd</HI> solaz</L>
<L>Off þe holi gost, witerli, <NOTE PLACE="foot">687 witerli] vtt<HI REND="italic">er</HI>ly H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat wole [his] soule c<HI REND="italic">om</HI>forti, <MILESTONE N="688"/> <NOTE PLACE="marg">the soul's comfort,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">688 his] þi A<SUB>1</SUB>R, man H<SUB>1</SUB>. c<HI REND="italic">om</HI>forti] c<HI REND="italic">on</HI>fort in hye R.</NOTE></L>
<L>And make men haue, mid iwisse, <NOTE PLACE="foot">689 men] here D, men to R. mid] mynde A<SUB>2</SUB>D, þ<HI REND="italic">er</HI> myd H<SUB>1</SUB>, þ<HI REND="italic">er</HI> w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> R. iwisse] wysse D.</NOTE></L>
<L>Tristi hope to heuene blisse. <NOTE PLACE="marg">and everlast∣ing delights.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">690 Tristi] Of tresty D.</NOTE></L>
<L>Sein Daui þer-of spak a<HI REND="italic">nd</HI> seide <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> sede.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">691 þer-of] <HI REND="italic">om.</HI> D.</NOTE></L>
<L><PB N="32" REF="228"/>
In þe <NOTE N="1" PLACE="foot">þe <HI REND="italic">is above the line in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> sauter, as men rede: <MILESTONE N="692"/> <NOTE PLACE="foot">692 as men] boke men may D. rede] do rede H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<Q><P>Secundum multitudinem dolorum meo∣rum in corde meo, consolationes tuae laetificauerunt <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS.</HI> tue letificau<HI REND="italic">er</HI>ont.</NOTE> animam meam. <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">Latin: meorum] om.</HI> R. <HI REND="italic">meo] om.</HI> D. <HI REND="italic">consolationes tuoe] om.</HI> R.</NOTE></P></Q>
<L>'[Þe] <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> so.</NOTE> more man douteþ here si<HI REND="italic">n</HI>ne, <NOTE PLACE="marg">Fear sin!</NOTE> <NOTE PLACE="foot">693 man] a mon R. here] his A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, here of D.</NOTE></L>
<L>Þe more ioye he shal wi<HI REND="italic">n</HI>ne;' <NOTE PLACE="foot">694 he shal] shal he H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>For, who-so haþ of sinne <NOTE N="4" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> his sinne.</NOTE> drede <NOTE PLACE="foot">695 sinne] his sinne A<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>And nel noht don þ<HI REND="italic">a</HI>t <NOTE N="5" PLACE="foot"><HI REND="italic">One letter has been erased after</HI> þ<HI REND="italic">a</HI>t <HI REND="italic">in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> foule dede, <MILESTONE N="696"/> <NOTE PLACE="foot">696 And] He D. nel] wil H<SUB>1</SUB>R. noht] no more R. þ<HI REND="italic">a</HI>t foule dede] þe fende reed H<SUB>1</SUB>, h<HI REND="italic">i</HI>t i<HI REND="italic">n</HI> dede R.</NOTE></L>
<L>Hit semeþ, þat he haþ trewe loue</L>
<L>To Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>ist, þat is aboue. <NOTE PLACE="foot">698 is] sittiþe A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>¶ O þing is come<HI REND="italic">n</HI> in my þou[h]t, <NOTE PLACE="foot">699 come<HI REND="italic">n]</HI> comyn now D. in] to R.</NOTE></L>
<L>To shewe hit wole i spare noht: <MILESTONE N="700"/> <NOTE PLACE="foot">700 hit wole] it nyl A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>, nil D, hit I wil R. i] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>¶ Ȝif any þat is i<HI REND="italic">n</HI> holy lyf, <MILESTONE N="45 b"/> <NOTE PLACE="marg">The godly</NOTE> <NOTE PLACE="foot">701 þat is] man be H<SUB>1</SUB>, is R.</NOTE></L>
<L>Man, maiden, oþer wif, <NOTE PLACE="foot">702 Man maiden] Man or childe made H<SUB>1</SUB>. oþer] or A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>, wydow oþ<HI REND="italic">er</HI> D, childe or R.</NOTE></L>
<L>In any time, þurw any cas, <NOTE PLACE="foot">703 any] one R. þurw] for D. any] a R.</NOTE></L>
<L>Doþ a litel trespas, <MILESTONE N="704"/> <NOTE PLACE="marg">for a little trespass</NOTE> <NOTE PLACE="foot">704 Doþ] <HI REND="italic">and</HI> dos R. a litel] gret or smale H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat be aȝein godes wille, <NOTE PLACE="foot">705 be] is H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Oþer loud[e] oþer stille, <NOTE PLACE="foot">706 Oþer] Erly or late H<SUB>1</SUB>, be hit R. oþer] or H<SUB>1</SUB>, be hit R.</NOTE></L>
<L>He wole haue more sorwe a<HI REND="italic">nd</HI> drede <NOTE PLACE="marg">grieveth more</NOTE></L>
<L>For þat litel sinful dede, <MILESTONE N="708"/> <NOTE PLACE="foot">708 litel] on H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þan many on wole i<HI REND="italic">n</HI> eny stou<HI REND="italic">n</HI>de, <NOTE PLACE="marg">than doth for his sin</NOTE> <NOTE PLACE="foot">709 on] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat lyþ i<HI REND="italic">n</HI> dedli si<HI REND="italic">n</HI>ne bou<HI REND="italic">n</HI>de. <NOTE PLACE="foot">710 lyþ] es D. bou<HI REND="italic">n</HI>de] I bounde A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, iboude D.</NOTE></L>
<L>Ȝif ȝe wolen wite herof þe skile, <NOTE PLACE="foot">711 ȝe wolen wite] þou wylt A<SUB>2</SUB>R, þ<HI REND="italic">o</HI>u wolt nyt D, ȝe wil H<SUB>1</SUB>. þe skile] skyll D, ony þing<HI REND="italic">e</HI> wite H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Herkne, and i ȝou telle wole: <NOTE N="6" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> wille.</NOTE> <MILESTONE N="712"/> <NOTE PLACE="foot">712 i ȝou telle] I þe telle A<SUB>2</SUB>R, tell þe I D, I wil tel ȝow H<SUB>1</SUB>. wole] ȝitte H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat man þat lyþ i<HI REND="italic">n</HI> dedli sinne, <NOTE PLACE="marg">the man lying in guilt.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">713 Þat] Þe A<SUB>2</SUB>DR.</NOTE></L>
<L>And to singy wole noht bli<HI REND="italic">n</HI>ne, <NOTE PLACE="foot">714 And to singy] Fro day to day <HI REND="italic">and</HI> H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">and</HI> þo synne he R. wole] wyll he A<SUB>2</SUB>, nele DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="33" REF="229"/>
¶ Gostli wit he haþ ilore. <NOTE PLACE="marg">He hath lost</NOTE> <NOTE PLACE="foot">715 wit] syȝt D. ilore] for lor<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Whi, i wole telle, [and] wharfore; <MILESTONE N="716"/> <NOTE PLACE="foot">716 wole] sal D. telle] þe tell A<SUB>2</SUB>. and] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>, how <HI REND="italic">and</HI> D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">716 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB> <HI REND="italic">and</HI> R: I wil ȝow telle whi &amp; wharfore. ȝow] þe R.</NOTE></L>
<L>For gostli siht, witerliche, <NOTE PLACE="marg">discernment</NOTE> <NOTE PLACE="foot">717 gostli] þi gostly D. siht] witte H<SUB>1</SUB>. witerliche] sikerlyche D, vtterlyche H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Man, is þi resoun, sikerliche, <NOTE PLACE="foot">718 Man is þi resoun] Is þi reson man H<SUB>1</SUB>. sikerliche] soþelyche D.</NOTE></L>
<L>Wher-þur[w] þu miht i<HI REND="italic">n</HI> þi mod <NOTE PLACE="foot">719 Wher-þurw] wheir<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Knowe boþe yuel and god, <MILESTONE N="720"/> <NOTE PLACE="foot">720 boþe] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>, boþe þe DR, þ<HI REND="italic">er</HI> bi H<SUB>1</SUB>. and] <HI REND="italic">and</HI> eke þe D, <HI REND="italic">and</HI> þo R.</NOTE></L>
<L>And shed to make i<HI REND="italic">n</HI> eu<HI REND="italic">er</HI>i dede <NOTE PLACE="foot">721 shed] p<HI REND="italic">ar</HI>tye H<SUB>1</SUB>. to] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>1</SUB>. eu<HI REND="italic">er</HI>i] alle þi R. dede] stede A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Bitwene soþnesse a<HI REND="italic">nd</HI> falshede. <NOTE PLACE="foot">722 Bitwene] Hyt wene D, bytwyx R.</NOTE></L>
<L>¶ And, wha<HI REND="italic">n</HI> ma<HI REND="italic">n</HI>nes soule, ful iwis, <NOTE PLACE="foot">723 And wha<HI REND="italic">n]</HI> When A<SUB>2</SUB>. ma<HI REND="italic">n</HI>nes soule] man is A<SUB>2</SUB>. ful iwis] foule es D, fylid is H<SUB>1</SUB>, I wis R.</NOTE></L>
<L>Þurw dedli sinne ifiled is, <MILESTONE N="724"/> <NOTE PLACE="foot">724 Þurw dedli] And þorouȝ A<SUB>2</SUB>, þorow þe fende <HI REND="italic">and</HI> H<SUB>1</SUB>. ifiled is] fouled es D, I wisse H<SUB>1</SUB>, fyled is R.</NOTE></L>
<L>His knowelachi<HI REND="italic">n</HI>g is al gon; <NOTE PLACE="foot">725 His knowelachi<HI REND="italic">n</HI>g] Here knawlagyng D, gostly knowyng<HI REND="italic">e</HI> H<SUB>1</SUB>, his know∣ing R. al gon] agone A<SUB>2</SUB>, al agone D.</NOTE></L>
<L>For wit ne siht haþ [he] <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> here.</NOTE> non, <NOTE PLACE="foot">726 ne] nor A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Wherfore þe sinful man <NOTE PLACE="marg">and</NOTE> <NOTE PLACE="foot">727 Wherfore þe] þ<HI REND="italic">er</HI>for þe sori H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Noþer he ne may ne he ne can <MILESTONE N="728"/> <NOTE PLACE="foot">728 ne may] maye H<SUB>1</SUB>R. ne he ne] nouþer<HI REND="italic">e</HI> he ne A<SUB>2</SUB>, ne noþ<HI REND="italic">er</HI> he H<SUB>1</SUB>, ne he R.</NOTE></L>
<L>His owen stat [a]riht ise, <NOTE PLACE="marg">cannot see</NOTE> <NOTE PLACE="foot">729 ariht] riht A<SUB>1</SUB>R, ryȝt wel H<SUB>1</SUB>. ise] see A<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>¶ Ne knowe i<HI REND="italic">n</HI> what lyf he be <NOTE PLACE="foot">730 he] þ<HI REND="italic">a</HI>t he R.</NOTE></L>
<L>For þisternesse, þat he is i<HI REND="italic">n</HI>ne <MILESTONE N="45 c"/> <NOTE PLACE="foot">731 þisternesse] derkenes A<SUB>2</SUB>, þe derknesse D, þe sternesse H<SUB>1</SUB>, merkenes R.</NOTE></L>
<L>Þurw þe filþe of dedli sinne. <MILESTONE N="732"/> <NOTE PLACE="marg">the filth of deadly sin; but the holy hath</NOTE> <NOTE PLACE="foot">732 filþe] fylyng R.</NOTE></L>
<L>¶ Ac he þat liueþ i<HI REND="italic">n</HI> holy lyf, <NOTE PLACE="foot">733 Ac] Bot A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, And D. he] þoo R.</NOTE></L>
<L>Man, mayden, oþer wyf, <NOTE PLACE="foot">734 oþer] childe or R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">734 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB>: Be he man mayde or wyfe.</NOTE></L>
<L>And serueþ god on eorþe her, <NOTE PLACE="foot">735 serueþ] s<HI REND="italic">er</HI>ued D. on eorþe] eu<HI REND="italic">er</HI> A<SUB>2</SUB>, in erþe H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>His gostli siht is swiþe cler; <MILESTONE N="736"/> <NOTE PLACE="marg">spiritual sight.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">736 is] <HI REND="italic">om.</HI> D. swiþe] ful H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>For þ<HI REND="italic">er</HI>wid he may knowe a<HI REND="italic">nd</HI> se—<NOTE PLACE="foot">737 se] sene D.</NOTE></L>
<L>In what lyf[e] þat he be—<NOTE PLACE="foot">738 <HI REND="italic">is omitted in</HI> D.</NOTE></L>
<L>God and yuel, lasse a<HI REND="italic">nd</HI> more, <NOTE PLACE="foot">739 and] oþ<HI REND="italic">er</HI> D. a<HI REND="italic">nd]</HI> oþ<HI REND="italic">er</HI> D.</NOTE></L>
<L><PB N="34" REF="230"/>
Al he knoweþ þurw godes lore; <MILESTONE N="740"/> <NOTE PLACE="marg">The Al∣mighty guideth him</NOTE> <NOTE PLACE="foot">737-740 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>1</SUB> <HI REND="italic">and</HI> R.</NOTE></L>
<L>¶ For widi<HI REND="italic">n</HI>ne hi<HI REND="italic">m</HI> is god almiht</L>
<L>And ȝeueþ hi<HI REND="italic">m</HI> grace of gostly siht <NOTE PLACE="foot">742 And ȝeueþ hi<HI REND="italic">m]</HI> þ<HI REND="italic">a</HI>t is R.</NOTE></L>
<L>To sen and knowe i<HI REND="italic">n</HI> his mod <NOTE PLACE="foot">743 sen and knowe] know ande to se D.</NOTE></L>
<L>Þe longe lyff, þat is so god, <MILESTONE N="744"/></L>
<L>And þe drede of domes-day, <NOTE PLACE="marg">to fear the day of eternity.</NOTE></L>
<L>And þe pine þat lasteþ ay,</L>
<L>Wher-þurw hij sholen þe more drede <NOTE PLACE="foot">747 hij sholen] þei scholen A<SUB>2</SUB>R, he sal D, þei haue H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And flen sinne i<HI REND="italic">n</HI> al here dede. <MILESTONE N="748"/> <NOTE PLACE="foot">748 And] to R. flen] flye H<SUB>1</SUB>. i<HI REND="italic">n] and</HI> A<SUB>2</SUB>, bi H<SUB>1</SUB>. here] his (nede <HI REND="italic">has been crossed out after</HI> his.) D, man<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>. dede] rede H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Here ȝe muwen se þe wro<HI REND="italic">n</HI>g <NOTE PLACE="foot">749 ȝe muwen se] we mow sene D. þe] boþ ryȝt <HI REND="italic">and</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And knowe, wher-on [hit] <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> his.</NOTE> is lo<HI REND="italic">n</HI>g, <NOTE PLACE="foot">750 knowe] se R. lo<HI REND="italic">n</HI>g] alange A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þat sinful man may noht se <NOTE PLACE="foot">751 Þat] And D, þe H<SUB>1</SUB>. may] <HI REND="italic">om.</HI> D.</NOTE></L>
<L>Hise giltes, þou[h] þeih <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. D has</HI> þay þay. grete be.</NOTE> <MILESTONE N="752"/></L>
<L>¶ Listneþ nouþe to my speche, <NOTE PLACE="foot">753 nouþe] now H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>And of nedful þing i wole ȝou teche. <NOTE PLACE="marg">Needful is desire after righteous∣ness, therefore</NOTE> <NOTE PLACE="foot">754 of nedful] mede H<SUB>1</SUB>, nedeful R. wole ȝou] sal þe D, wil þe R.</NOTE></L>
<L>Off holi churche it is þe lore, <NOTE PLACE="foot">755 churche] clerge D.</NOTE></L>
<L>Þat spekeþ to alle, lasse a<HI REND="italic">nd</HI> more, <MILESTONE N="756"/> <NOTE PLACE="foot">756 lasse] boþ lasse H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And seiþ: 'Man, while þu miht liue, <NOTE PLACE="foot">757 miht] may DR.</NOTE></L>
<L>Loke þat þu be ofte shriue.' <NOTE PLACE="marg">De Con∣fessione.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">758 ofte] elene R. shriue] Iscryue A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Anon, so þu hast sinne wrouht, <NOTE PLACE="marg">at once</NOTE> <NOTE PLACE="foot">759 Anon so] als sone as R. wrouht] I wrouȝht A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>While it is newe i<HI REND="italic">n</HI> þi <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">reads</HI> þi þi.</NOTE> þouht, <MILESTONE N="760"/> <NOTE PLACE="foot">760 While] þe whyle D.</NOTE></L>
<L>Anon to shrifte þat þu ga<HI REND="italic">n</HI>ge, <NOTE N="4" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> gonge.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">proceed to confess.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">761 Anon] On on D. þat] loke þ<HI REND="italic">a</HI>t H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ne dwelle þu noht þ<HI REND="italic">er</HI>wid to longe; <MILESTONE N="45 d"/> <NOTE PLACE="foot">762 þu] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. noht þ<HI REND="italic">er</HI>wid] þ<HI REND="italic">er</HI>w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> nauȝt D.</NOTE></L>
<L>For, if þu dost, þu miht wel wite, <NOTE PLACE="foot">763 miht] maist A<SUB>2</SUB>, may DR.</NOTE></L>
<L>Þat su<HI REND="italic">m</HI>what shal be forȝete, <NOTE N="5" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> forȝite.</NOTE> <MILESTONE N="764"/> <NOTE PLACE="foot">764 su<HI REND="italic">m</HI>what] som gylt D. shal be] þu myȝte H<SUB>1</SUB>. forȝete] for ȝete of hit R.</NOTE></L>
<L>Wher-þurw þu miht be blamed, <NOTE PLACE="foot">765 miht] maiste DR.</NOTE></L>
<L>And at þe dom sore ashamed. <NOTE PLACE="foot">766 sore] þ<HI REND="italic">er</HI>of D, ful sore R.</NOTE></L>
<L>¶ Þerfore, man, while þu miht liue, <NOTE PLACE="foot">767 miht] mayȝt DR.</NOTE></L>
<L><PB N="35" REF="231"/>
Loke, þat þu be [clene] <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> ofte.</NOTE> shriue, <MILESTONE N="768"/> <NOTE PLACE="foot">768 shriue] I schryue A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Wid sorwe of herte a<HI REND="italic">nd</HI> repe<HI REND="italic">n</HI>tau<HI REND="italic">n</HI>ce, <NOTE PLACE="foot">769 of] at þyne A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And of þe prest tak þi penau<HI REND="italic">n</HI>ce. <NOTE PLACE="marg">Penance from the priest is healing</NOTE> <NOTE PLACE="foot">770 þe] þy A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þis is a riche medicine, <NOTE PLACE="foot">771 riche] aryȝt D, a good &amp; ryche H<SUB>1</SUB>, rightful R.</NOTE></L>
<L>Hit shildeþ ma<HI REND="italic">n</HI> fro helle pine. <MILESTONE N="772"/> <NOTE PLACE="foot">772 ma<HI REND="italic">n]</HI> þe right wys ma<HI REND="italic">n</HI> D. helle] <HI REND="italic">om.</HI> D.</NOTE></L>
<L>A betre þing was neu<HI REND="italic">er</HI>e fou<HI REND="italic">n</HI>de,—<NOTE PLACE="foot">773 was] nas A<SUB>2</SUB>. fou<HI REND="italic">n</HI>de] ifou<HI REND="italic">n</HI>de A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>For hit may hele dedli wou<HI REND="italic">n</HI>de—<NOTE PLACE="marg">for deadly wound.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">774 may hele] makes holle R.</NOTE></L>
<L>And, who-so eu<HI REND="italic">er</HI>e wole hit craue, <NOTE PLACE="foot">775 who-so] he þ<HI REND="italic">a</HI>t H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Wid-outen cost he may hit haue. <MILESTONE N="776"/></L>
<L>¶ Man, ne lat hit for no shame, <NOTE PLACE="marg">In shame delay confes∣sion,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">777 ne] no D. lat] late þou A<SUB>2</SUB>, leue H<SUB>1</SUB>. hit] þou R.</NOTE></L>
<L>Last þu falle þ<HI REND="italic">er</HI>fore i<HI REND="italic">n</HI> blame. <NOTE PLACE="foot">778 falle þ<HI REND="italic">er</HI>fore] þ<HI REND="italic">er</HI>fore falle R. blame] gret blame D.</NOTE></L>
<L>If þu nilt for shame [shewe] hit her, <NOTE PLACE="foot">779 nilt] lette H<SUB>1</SUB>, wilt not R. shewe] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>1</SUB>, to shew H<SUB>1</SUB>. hit] he<HI REND="italic">m</HI> H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Hit shal ben shewed elle[s]wher <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> eller wher.</NOTE> <MILESTONE N="780"/> <NOTE PLACE="marg">and all the creatures that ever were shall see and hear.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">780 Hit] þei H<SUB>1</SUB>R. elles] als H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>To alle þe shaftes þ<HI REND="italic">a</HI>t eu<HI REND="italic">er</HI>e were, <NOTE PLACE="foot">781 shaftes] creat<HI REND="italic">ur</HI>es D, folke H<SUB>1</SUB>, men R.</NOTE></L>
<L>And alle þeih sholen sen a<HI REND="italic">nd</HI> here. <NOTE PLACE="foot">782 And] <HI REND="italic">om.</HI> D. sen] ho<HI REND="italic">m</HI> se R. a<HI REND="italic">nd</HI> here] it þ<HI REND="italic">er</HI> D.</NOTE></L>
<Q><P>Nihil absconditum, <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> Nichil abscu<HI REND="italic">n</HI>ditu<HI REND="italic">m.</HI></NOTE> quod non scietur, nec occultum, quod non reueletur, <NOTE N="4" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> releuet<HI REND="italic">ur.</HI></NOTE> <NOTE PLACE="foot"><HI REND="italic">Latin: absconditum] occultum</HI> D, <HI REND="italic">optatum</HI> H<SUB>1</SUB>. <HI REND="italic">scietur] reueletur</HI> H<SUB>1</SUB>R. <HI REND="italic">occultum] absconditum</HI> H<SUB>1</SUB>. <HI REND="italic">reueletur] sciatur</HI> H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></P></Q>
<L>And þer-of þu shalt haue shame <NOTE PLACE="foot">783 þer-of] þeir<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And þer-to wel muche blame. <MILESTONE N="784"/> <NOTE PLACE="foot">784] wel] ful R.</NOTE></L>
<L>Tweye man<HI REND="italic">er</HI>e shame me<HI REND="italic">n</HI> fint i<HI REND="italic">n</HI> boke, <NOTE PLACE="foot">785 man<HI REND="italic">er</HI>e] man<HI REND="italic">er</HI> of DR.</NOTE></L>
<L>Who-so wole þ<HI REND="italic">er</HI>after loke:</L>
<L>Þat on goþ to dampnacioun; <NOTE PLACE="foot">787 Þat on] Þe tone D.</NOTE></L>
<L>Þat oþer, to sauuacioun. <MILESTONE N="788"/> <NOTE PLACE="foot">788 Þat oþer] Þe toþ<HI REND="italic">er</HI> D. to] vnto D, goþ to H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Ȝif ȝe wole wite hou hit be, <NOTE PLACE="foot">789 ȝe wole wite] he wytt D, þu wilt wite H<SUB>1</SUB>R. hou] what H<SUB>1</SUB>. hit] þis may R.</NOTE></L>
<L>Sitteþ stille, and herkneþ me: <NOTE PLACE="foot">790 me] to me A<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">790 <HI REND="italic">has the following readings in</HI> D <HI REND="italic">and in</HI> H<SUB>1</SUB>R (l. 328):
<L>Harkeneþ alle now to me D.</L>
<L>Herken &amp; I wil telle þe H<SUB>1</SUB>R. (l. 328)</L></NOTE></L>
<L><PB N="36" REF="232"/>
¶ Man, þouh þu haue sinne wrouht <MILESTONE N="46 a"/> <NOTE PLACE="marg">True shame,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">791 þouh] ȝef A<SUB>2</SUB>DR. sinne] foule synne A<SUB>2</SUB>D. wrouht] Iwrouȝt A<SUB>2</SUB>D, don H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>In word, i<HI REND="italic">n</HI> dede, a<HI REND="italic">nd</HI> in þouht, <MILESTONE N="792"/> <NOTE PLACE="foot">792 a<HI REND="italic">nd]</HI> ouþer<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>, or D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">792 <HI REND="italic">reads in</HI> H<SUB>1</SUB> <HI REND="italic">and</HI> R: Loþly &amp; fele many∣oon. fele] foule R. <HI REND="italic">(Cp. l.</HI> 838 <HI REND="italic">in</HI> A<SUB>1</SUB>.)</NOTE></L>
<L>If þu art þiself þerof ashamed, <NOTE PLACE="marg">in regret and sorrow,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">793 þiself þerof] þyself A<SUB>2</SUB>, þerof H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And at þin herte sore ag<HI REND="italic">r</HI>amed, <NOTE PLACE="foot">794 at] in D. sore] þ<HI REND="italic">er</HI>of D.</NOTE></L>
<L>¶ And ne sparest for shame ne for eiȝe, <NOTE PLACE="foot">795 ne] <HI REND="italic">om.</HI> R. for] ne for D, not for R. shame ne for eiȝe] loue ne ay R.</NOTE></L>
<L>Þat þu hit nilt i<HI REND="italic">n</HI> shrifte seie, <MILESTONE N="796"/> <NOTE PLACE="marg">craves par∣don.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">796 Þat] But þat H<SUB>1</SUB>. hit nilt] nylt it A<SUB>2</SUB>D, wilt H<SUB>1</SUB>, hom wilt R.</NOTE></L>
<L>Off god þu miht wel lihtliche <NOTE PLACE="foot">797 þu] þ<HI REND="italic">a</HI>t H<SUB>1</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> R. miht] may D, þen may þou R. wel lihtliche] lightly R.</NOTE></L>
<L>Forȝifnesse haue, sikerliche. <NOTE PLACE="marg">Forgiveness wins</NOTE> <NOTE PLACE="foot">798 sikerliche] wele sykerlyche A<SUB>2</SUB>, sikerly R.</NOTE></L>
<L>Þis ilke shame, be my croun,</L>
<L>Draweþ al to sauuacioun. <MILESTONE N="800"/> <NOTE PLACE="marg">eternal heaven.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">800 al] þe R.</NOTE></L>
<L>¶ Þat oþer shame so is þis: <NOTE PLACE="marg">False shame</NOTE> <NOTE PLACE="foot">801 Þat] þe D. so is þis] soch it is A<SUB>2</SUB>, for soþ is þis H<SUB>1</SUB>, for sothe hit is R.</NOTE></L>
<L>Ȝif a man haþ don amis <NOTE PLACE="foot">802 ȝif] ȝif þ<HI REND="italic">a</HI>t D.</NOTE></L>
<L>And foule sinne[s] <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> sinneþ.</NOTE> haþ iwrouht, <NOTE PLACE="foot">803 foule] many fowle H<SUB>1</SUB>. iwrouht] wroȝt DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>And wole for shame shewe he<HI REND="italic">m</HI> noht <MILESTONE N="804"/> <NOTE PLACE="foot">804 wole] nyl A<SUB>2</SUB>D. he<HI REND="italic">m]</HI> it D.</NOTE></L>
<L>In his shrifte to þe prest,</L>
<L>He wraþþeþ sore Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>ist.</L>
<L>For-ȝifnes, iwis, ne tit hi<HI REND="italic">m</HI> neu<HI REND="italic">er</HI>e, <NOTE PLACE="foot">807 iwis] <HI REND="italic">om.</HI> D. ne tit hi<HI REND="italic">m]</HI> tydeþ hym A<SUB>2</SUB>R, ne tydde D, tidde hy<HI REND="italic">m</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>But i<HI REND="italic">n</HI> helle to bre<HI REND="italic">n</HI>nen eu<HI REND="italic">er</HI>e. <MILESTONE N="808"/> <NOTE PLACE="foot">808 to bre<HI REND="italic">n</HI>nen] to brynne for A<SUB>2</SUB>, to wou D, fyre burne for H<SUB>1</SUB>, fire brenne R.</NOTE></L>
<L>¶ Whi artu more ashamed to speke <NOTE PLACE="marg">fears to show guilt.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">809 more] nere D. to speke] a word to speke A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>A word, þan godes heste to breke? <NOTE PLACE="foot">810 A word þan] Þane þou art A<SUB>2</SUB>. to] for to D.</NOTE></L>
<L>Þis is foule, wicked shame, <NOTE PLACE="marg">This wicked shame brings death.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">811 is] is þe A<SUB>2</SUB>D, ilke H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þat bringeþ sinful man i<HI REND="italic">n</HI> blame. <MILESTONE N="812"/> <NOTE PLACE="foot">812 Þat] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>R. sinful] a sy<HI REND="italic">n</HI>ful H<SUB>1</SUB>. man] men A<SUB>2</SUB>D. i<HI REND="italic">n]</HI> in g<HI REND="italic">r</HI>et D, to H<SUB>1</SUB>, i<HI REND="italic">n</HI> mikel R.</NOTE></L>
<L>Þe lore þ<HI REND="italic">a</HI>t comeþ out of godes mouþ, <NOTE PLACE="foot">813 out] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. <HI REND="italic">The manuscript con∣tinues with the Latin following</HI> 814 <HI REND="italic">in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>To alle me<HI REND="italic">n</HI> hit sholde be couþ:</L>
<Q><P>Lauamini, et mundi estote. <NOTE PLACE="marg">De Poeni∣tentia.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">459-814 <HI REND="italic">and the Latin text fol∣lowing are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE></P></Q>
<L>Ie<HI REND="italic">s</HI>u spak a<HI REND="italic">nd</HI> seide ene: <NOTE PLACE="foot">815 Ie<HI REND="italic">s</HI>u] Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>iste D, Thus Ie<HI REND="italic">s</HI>u H<SUB>2</SUB>. a<HI REND="italic">nd</HI> seide] to hem al DH<SUB>1</SUB>. ene] euen<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>2</SUB>, bidene DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="37" REF="233"/>
'Wassheþ ou, and beþ clene.' <MILESTONE N="816"/> <NOTE PLACE="marg">Wash there∣from.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">816 beþ] be ȝe made H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Kindeliche ofte me<HI REND="italic">n</HI> seþ, <NOTE PLACE="foot">817 Kindeliche] Kendely H<SUB>2</SUB>R. ofte me<HI REND="italic">n]</HI> often∣tyme me<HI REND="italic">n</HI> H<SUB>1</SUB>, me<HI REND="italic">n</HI>ne ofte tyme H<SUB>2</SUB>, of men R.</NOTE></L>
<L>Wid water men wassheþ, þ<HI REND="italic">a</HI>t foule beþ, <NOTE PLACE="foot">818 wassheþ] wasshe he<HI REND="italic">m</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ And <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">In MS. A</HI><SUB>1</SUB>, d <HI REND="italic">is in red ink above the line.</HI></NOTE> hot water, be þu bold, <NOTE PLACE="foot">819 And] For H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Makeþ clannere þan doþ cold. <MILESTONE N="820"/> <NOTE PLACE="foot">819 <HI REND="italic">and</HI> 820 <HI REND="italic">are inserted between</HI> 828 <HI REND="italic">and</HI> 829 <HI REND="italic">in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">820 Makeþ] wasshis R. doþ] þe A<SUB>2</SUB>DH<SUB>2</SUB>, dos þo R.</NOTE></L>
<L>Al þis i seie sikerliche, <MILESTONE N="46 b"/> <NOTE PLACE="foot">821 Al] And al H<SUB>1</SUB>. þis i] I hyte H<SUB>2</SUB>. sikerliche] sekerlye H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>For to speken openliche, <NOTE PLACE="foot">822 speken] schew D. openliche] openlye H<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ What hit is for to mene: <NOTE PLACE="foot">823 hit is] is hit R.</NOTE></L>
<L>'Wassheþ ou, a<HI REND="italic">nd</HI> beþ clene.' <MILESTONE N="824"/> <NOTE PLACE="foot">824 beþ] beþ made H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Su<HI REND="italic">m</HI>me wassheþ, ac noht ariht, <NOTE PLACE="foot">825 wassheþ] wasshen hom R. ac] bot A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, <HI REND="italic">and</HI> D.</NOTE></L>
<L>For þe clannere beþ hij no wiht. <NOTE PLACE="foot">823-826 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">826 For] Neuer<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>. hij] þei A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>R. no] ne A<SUB>2</SUB>, nauȝt DR. wiht] white A<SUB>2</SUB>, ryȝt D, whiȝt H<SUB>1</SUB>, dight R.</NOTE></L>
<L>Þe hote teres of ma<HI REND="italic">n</HI>nes eiȝe <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> iȝe.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">Weep, and</NOTE> <NOTE PLACE="foot">827 ma<HI REND="italic">n</HI>nes] a ma<HI REND="italic">n</HI>nes D.</NOTE></L>
<L>Makeþ clannere þan any liȝe. <MILESTONE N="828"/> <NOTE PLACE="foot">828 Makeþ] Þay makeþ D, washeþ H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Many on wepeþ for his misdede, <NOTE PLACE="foot">829 Many on] Many A<SUB>2</SUB>R, And noman D. his] her<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Ac to do sinne noht hij ne drede: <NOTE PLACE="marg">leave sin.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">830 Ac] Bot A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, And D. noht] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, he nyl nouȝt D. hij ne] þei no A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> D, he hav no H<SUB>1</SUB>, þai han no R.</NOTE></L>
<L>¶ He weneþ, wasshe hi<HI REND="italic">m</HI> wid þat water, <NOTE PLACE="foot">831 He weneþ] Þei wene H<SUB>1</SUB>R. wasshe hi<HI REND="italic">m]</HI> þay wassh hy<HI REND="italic">m</HI> D, to wasshe he<HI REND="italic">m</HI> H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>And he is foul neu<HI REND="italic">er</HI>e þe later. <MILESTONE N="832"/> <NOTE PLACE="foot">832 he is] es D, ȝit þei beþ H<SUB>1</SUB>, þai ben R. foule] foulid R.</NOTE></L>
<L><PB N="38" REF="234"/>
Whij? For ȝit wole he noht si<HI REND="italic">n</HI>ne fle: <NOTE PLACE="foot">833 Whij] <HI REND="italic">om.</HI> R. ȝit wole he] ȝif he nyl D, þei wil H<SUB>1</SUB>, if þai wil R. fle] <HI REND="italic">and</HI> fle A<SUB>2</SUB>, flye H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Iwis, vnclene he shal be. <NOTE PLACE="foot">834 he shal] sall he D, þei shulle H<SUB>1</SUB>R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">834 <HI REND="italic">reads in</HI> A<SUB>2</SUB>: He was vnelene so schall he be.</NOTE></L>
<L>Ac anoþer man<HI REND="italic">er</HI>e wasshi<HI REND="italic">n</HI>g <NOTE PLACE="foot">835 Ac] Bot A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, And eke D.</NOTE></L>
<L>Makeþ clene of alle þing: <MILESTONE N="836"/> <NOTE PLACE="foot">836 Makeþ] Clense D.</NOTE></L>
<L>Man, þouh þou haue sinne don, <NOTE PLACE="foot">837 þouh] if R. don] idon<HI REND="italic">e</HI> D.</NOTE></L>
<L>Lodlich and foule many on, <NOTE PLACE="foot">838 Lodlich] Dedelyche <HI REND="italic">(Cp. l.</HI> 792 <HI REND="italic">in</HI> H<SUB>1</SUB>R.) D, lodely R. <HI REND="italic">(The last word of line</HI> 838 <HI REND="italic">is lost through a hole in the parchment in</HI> D.)</NOTE></L>
<L>¶ Ȝif þu hast wille to leue þi sinne. <NOTE PLACE="foot">839 leue] lete D.</NOTE></L>
<L>Þat þu no more ne come þ<HI REND="italic">er</HI>inne, <MILESTONE N="840"/> <NOTE PLACE="foot">829-840 <HI REND="italic">read on</HI> <MILESTONE N="53" UNIT="fol."/> <HI REND="italic">a in</HI> H<SUB>2</SUB>:
<Q><TEXT LANG="enm">
<BODY>
<DIV1 TYPE="fragment">
<L>Sorowe of herte and repentawnce <HI REND="italic">(Cp. l.</HI> 769 <HI REND="italic">in</HI> A<SUB>1</SUB>.)</L>
<L>And for ȝowre synnys doo penawnce <HI REND="italic">(Cp. l.</HI> 474 <HI REND="italic">in</HI> A<SUB>1</SUB>.)</L>
<L>Shalle graunte ȝowe myghte &amp; space</L>
<L>Ie<HI REND="italic">s</HI>u cryste too sene hys fface <MILESTONE N="4"/> <MILESTONE N="832"/></L>
<L>Lady crownyd. heuene qwene</L>
<L>Preye for vs alle be dene</L>
<L>To thy sone. kynge of heuene</L>
<L>For hys holy namys seuene <MILESTONE N="8"/> <MILESTONE N="836"/></L>
<L>That he vs grau<HI REND="italic">n</HI>te. hys ryche blysse</L>
<L>That we therof nott ne mysse</L>
<L>And that hit soo mote bee</L>
<L>Amen. Amen for seynte charyte <MILESTONE N="12"/> <MILESTONE N="840"/></L>
<TRAILER>EXPLICIT SPECULU<HI REND="italic">M</HI> GY DE WAREWYKE S<HI REND="italic">ECUNDUM</HI> ALQUINUM HEREMITE</TRAILER>
</DIV1>
</BODY>
</TEXT></Q></NOTE> <NOTE PLACE="foot">840 no more] more D. ne] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>R. come] falle R.</NOTE></L>
<L>Of þin eiȝen þe hote teres, <NOTE PLACE="marg">Hot tears of repentance</NOTE></L>
<L>Þat goþ adoun bi þine leres,</L>
<L>Hij wolen make god acord <NOTE PLACE="marg">make har∣mony between thy soul and God. They cleanse from sin.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">843 Hij] þay DH<SUB>1</SUB>R. god] a good H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Bitwene þi soule a<HI REND="italic">nd</HI> oure lord <MILESTONE N="844"/></L>
<L>And make þe clene of þi si<HI REND="italic">n</HI>ne, <NOTE PLACE="foot">840-845 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Wher-þurw þu miht heuene wi<HI REND="italic">n</HI>ne. <NOTE PLACE="foot">846 miht] salt D.</NOTE></L>
<L>¶ Nu ȝe muwe witen, what it is to mene: <NOTE PLACE="foot">847 ȝe muwe] may þou R. it is] is R.</NOTE></L>
<L>'Wassheþ ou, and beþ clene;' <MILESTONE N="848"/> <NOTE PLACE="foot">848 beþ] be ȝe made H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ac he þat wole clene be, <NOTE PLACE="foot">849 Ac] Bot A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, And D. he] ȝe R.</NOTE></L>
<L>Certes [synne] he mot fle. <NOTE PLACE="foot">850 synne] sum what A<SUB>1</SUB>A<SUB>2</SUB>R, deedly sy<HI REND="italic">n</HI>ne H<SUB>1</SUB>. he] ȝe R. mot] moste A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R. fle] flye H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Wole ȝe here ȝit eft sone <NOTE PLACE="foot">851 eft] efter R.</NOTE></L>
<L>Off þing þat nedful is to done; <MILESTONE N="46 c"/> <MILESTONE N="852"/> <NOTE PLACE="foot">852 Off] One R. nedful] medeful D. to] to be H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Hit is godes owen lore, <NOTE PLACE="marg">De non Tar∣dando Con∣verti ad Do∣minum.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">853 godes owen] Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>iste D.</NOTE></L>
<L>Þat spekeþ to alle, lasse a<HI REND="italic">nd</HI> more: <NOTE PLACE="foot">854 Þat] <HI REND="italic">om.</HI> D. alle] al men H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<Q><P>Ambulate, dum lucem habetis, ne tenebrae vos <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB>. te tenebre nos.</NOTE> comprehendant.</P></Q>
<L>'Go, man, while þ<HI REND="italic">a</HI>t þu hast liht, <NOTE PLACE="marg">Haste, lest</NOTE> <NOTE PLACE="foot">855 þ<HI REND="italic">a</HI>t] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Lest þe of-take þe derke niht.' <MILESTONE N="856"/> <NOTE PLACE="marg">night sur∣prise.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">856 of-take] ouere take A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þi lyf, man, is cleped liht, <NOTE PLACE="marg">Life is day: death is night.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">857 is cleped] I clepe þi D, is cald þi R.</NOTE></L>
<L>And þi deþ þe derke niht. <NOTE PLACE="foot">858 þe] is þe A<SUB>2</SUB>, þi D.</NOTE></L>
<L><PB N="39" REF="235"/>
While þu art on liue, þu miht worche <NOTE PLACE="marg">While it is day, do works of love.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">859 þu miht] <HI REND="italic">and</HI> may D, þ<HI REND="italic">o</HI> maiste H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Godes werkes of holi churche, <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> wirche: chirche.</NOTE> <MILESTONE N="860"/> <NOTE PLACE="foot">860 Godes werkes] To don warkes D, Good wark<HI REND="italic">is and</HI> lawful H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>And, certes, whan þat þu art ded, <NOTE PLACE="foot">861 þat] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þanne maitou don noþ<HI REND="italic">er</HI> god ne q<HI REND="italic">u</HI>ed. <NOTE PLACE="foot">862 Þanne maitou] Þou mayȝt D. don noþ<HI REND="italic">er]</HI> nouþer<HI REND="italic">e</HI> do A<SUB>2</SUB>DR. ne] nor A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>¶ Þerfore, man, i warne þe,</L>
<L>While þu miht gon a<HI REND="italic">nd</HI> se, <MILESTONE N="864"/> <NOTE PLACE="foot">864 While] Þe while A<SUB>2</SUB>, þat while D, whil þ<HI REND="italic">a</HI>t R. þu miht] mayȝt þou D, þ<HI REND="italic">o</HI>w maiste H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>In gode weyes sped þe faste! <NOTE PLACE="marg">Speed fast.</NOTE></L>
<L>Lef, þe niht þe wole agaste, <NOTE PLACE="marg">The dark night brings terror.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">866 Lef] Les A<SUB>2</SUB>, Laste DR, Els H<SUB>1</SUB>. þe wole] wil þe R.</NOTE></L>
<L>And sikerliche widoute nay, <NOTE PLACE="foot">867 And] For D.</NOTE></L>
<L>At þi dei[i]ng <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> deijng.</NOTE> shal ben þi domesday, <MILESTONE N="868"/></L>
<L>For þere shal ben irekened al <NOTE PLACE="marg">Then shall be counted all thy deeds.</NOTE></L>
<L>Þat eu<HI REND="italic">er</HI>e distu, gret a<HI REND="italic">nd</HI> smal. <NOTE PLACE="foot">870 distu] dedest þou A<SUB>2</SUB>, þ<HI REND="italic">o</HI>u diste H<SUB>1</SUB>, þou didist R. a<HI REND="italic">nd]</HI> or A<SUB>2</SUB>D.</NOTE></L>
<L>Þere þu shalt knowe a<HI REND="italic">nd</HI> se</L>
<L>God or yuel, wheiþ<HI REND="italic">er</HI> it be, <NOTE N="3" PLACE="foot">wheiþ<HI REND="italic">er</HI> it be <HI REND="italic">is written on erasure in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> <MILESTONE N="872"/> <NOTE PLACE="foot">872 or] and A<SUB>2</SUB>, oþ<HI REND="italic">er</HI> D. it be] þay ben<HI REND="italic">n</HI> D.</NOTE></L>
<L>And þanne, par aunter, wo[lde]stu fain <NOTE PLACE="foot">873 And þanne] þe<HI REND="italic">n</HI> H<SUB>1</SUB>. woldestu] þou woldest A<SUB>2</SUB>, noldest þ<HI REND="italic">o</HI>u D.</NOTE></L>
<L>Biginne to worche a<HI REND="italic">nd</HI> t<HI REND="italic">ur</HI>ne aȝein; <NOTE PLACE="foot">874 Biginne] By D.</NOTE></L>
<L>¶ Ac, certes, þu ne shalt noht go, <NOTE PLACE="foot">875 Ac] Bot A<SUB>2</SUB>H<SUB>1</SUB>R, And D. ne] <HI REND="italic">om.</HI> DH<SUB>1</SUB>R. noht go] so A<SUB>2</SUB>, not soo H<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Ac riht after þu <NOTE N="4" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> þat þu.</NOTE> hast do, <MILESTONE N="876"/> <NOTE PLACE="marg">As thy deeds, shall be thy judgment.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">876 Ac] Bot A<SUB>2</SUB>DH<SUB>1</SUB>R. þu] þt þu A<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>Þu shalt fonge verreeme<HI REND="italic">n</HI>t <NOTE PLACE="foot">877 shalt fonge] schalt A<SUB>2</SUB>, afong D, shalt fynde þ<HI REND="italic">er</HI>e H<SUB>1</SUB>, shalt take R.</NOTE></L>
<L>Þare þi rihte iugeme<HI REND="italic">n</HI>t. <NOTE PLACE="foot">878 Þare] Fong þeir<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>, For soþ H<SUB>1</SUB>. rihte] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>, owe<HI REND="italic">n</HI> H<SUB>1</SUB>, rightwis R.</NOTE></L>
<Q><P>Et ideo ambulate, dum <MILESTONE N="46 d"/> lucem habetis.</P></Q>
<L>Deþ is gilour swiþe stro<HI REND="italic">n</HI>g <NOTE PLACE="marg">Death is a deceiver, and deceives many, therefore</NOTE> <NOTE PLACE="foot">879 gilour] a gylour A<SUB>2</SUB>. swiþe] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And gileþ many on eu<HI REND="italic">er</HI>e amo<HI REND="italic">n</HI>g, <MILESTONE N="880"/> <NOTE PLACE="foot">880 gileþ] be gyle D, bigiles R. many on] man A<SUB>2</SUB>D (D <HI REND="italic">has an erasure of</HI> m <HI REND="italic">before</HI> man.), many men <HI REND="italic">(The</HI> e <HI REND="italic">in</HI> men <HI REND="italic">is defective through a small hole in the parchment.)</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þerfore worch, while þu mait, <NOTE PLACE="foot">881 worch] man wirch A<SUB>2</SUB>, <HI REND="italic">om.</HI> D. while þu mait] while mayt D, w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> out cessyng<HI REND="italic">is</HI> H<SUB>1</SUB>, whil þ<HI REND="italic">a</HI>t þ<HI REND="italic">o</HI>u maght R.</NOTE></L>
<L><PB N="40" REF="236"/>
For sodeyneliche þu miht be caiht. <NOTE PLACE="foot">882 For] Wyrche gude for D. miht be] may be A<SUB>2</SUB>R, mayt D, miȝt han þy<HI REND="italic">n</HI> H<SUB>1</SUB>. caiht] endyng<HI REND="italic">is</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<Q><P>Initium sapientiae, <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS.</HI> Inicium sapiencie.</NOTE> timor domini: <NOTE PLACE="marg">De Timore Domini.</NOTE></P></Q>
<L>'Drede of god i<HI REND="italic">n</HI> alle <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> al alle.</NOTE> þing <NOTE PLACE="marg">fear God,</NOTE></L>
<L>Off wisdom is þe biginni<HI REND="italic">n</HI>g;' <MILESTONE N="884"/> <NOTE PLACE="foot">884 is þe] þis is þe first A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>And many hauen of god drede, <NOTE PLACE="marg">but not in dread,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">885 And many hauen of] And many on haþe of DR, Man haue eu<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>. drede] in drede H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ac noht for loue of his godhede, <NOTE PLACE="foot">886 Ac] Bot A<SUB>2</SUB>R, And D, For H<SUB>1</SUB>. noht for loue] lesingis of H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>But last þeih sholde for here gilt <NOTE PLACE="foot">887 But] And H<SUB>1</SUB>. last] lat A<SUB>2</SUB>, þ<HI REND="italic">a</HI>t R. þeih sholde] þei shullen D, þ<HI REND="italic">a</HI>t þ<HI REND="italic">o</HI>u shalt H<SUB>1</SUB>. here] þaire D, þi H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>In-to stro<HI REND="italic">n</HI>g pine ben ipult. <NOTE N="3" PLACE="foot"><HI REND="italic">Probably read</HI> ipilt. <HI REND="italic">See l.</HI> 239.</NOTE> <MILESTONE N="888"/> <NOTE PLACE="foot">888 stro<HI REND="italic">n</HI>g] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>2</SUB>. ipult] pute D, plyte H<SUB>1</SUB>, pilt R.</NOTE></L>
<L>¶ Hit fareþ bi swiche, i vnd<HI REND="italic">er</HI>stonde,</L>
<L>As hit doþ here bi þe bonde: <NOTE PLACE="foot">890 As] Also A<SUB>2</SUB>. þe] a H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Þe bonde nele noþer loude ne stille <NOTE PLACE="marg">as the bonds∣man before his lord.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">891 nele] wil H<SUB>1</SUB>R. noþer] neuer<HI REND="italic">e</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Don noht aȝein his lordes wille— <MILESTONE N="892"/> <NOTE PLACE="foot">892 noht] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>, oght R. <HI REND="italic">The manuscript ends with</HI> 892 <HI REND="italic">in</HI> A<SUB>2</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ac þat nis for loue ne for acord, <NOTE PLACE="foot">893 Ac] and D, But H<SUB>1</SUB>R. nis] es DR, nowþ<HI REND="italic">er</HI> H<SUB>1</SUB>. for] for no DR. ne for] no for no D, ne for no<HI REND="italic">n</HI> R.</NOTE></L>
<L>Þat he haþ toward his lord—<NOTE PLACE="foot">894 toward] to R.</NOTE></L>
<L>For, if he dede, he wot wel, <NOTE PLACE="foot">895 wot] wote ful D, wist hit R.</NOTE></L>
<L>He sholde lese of his catel; <MILESTONE N="896"/> <NOTE PLACE="foot">896 sholde lese] lese suld D.</NOTE></L>
<L>And ȝit hit fareþ bi man also, <NOTE PLACE="foot">897 ȝit] riȝt D.</NOTE></L>
<L>Þat spareþ more sinne to [do] <NOTE N="4" PLACE="foot"><HI REND="italic">MSS. A</HI><SUB>1</SUB><HI REND="italic">A</HI><SUB>2</SUB> <HI REND="italic">have</HI> go.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">898 Þat] <HI REND="italic">om.</HI> D. spareþ] lettes R. to] for to D.</NOTE></L>
<L>For þe doute of gret pini<HI REND="italic">n</HI>g, <NOTE PLACE="marg">Fear the</NOTE> <NOTE PLACE="foot">899 þe] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>Þan for þe loue of heuen ki<HI REND="italic">n</HI>g. <MILESTONE N="900"/> <NOTE PLACE="foot">900 Þan] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>. þe loue] loue DR.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">King of Heaven, so that</NOTE></L>
<L>¶ It is noht euel so to bigi<HI REND="italic">n</HI>ne, <NOTE PLACE="foot">901 bigi<HI REND="italic">n</HI>ne] gy<HI REND="italic">n</HI>ne DH<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>For drede of pine to late þi si<HI REND="italic">n</HI>ne, <NOTE PLACE="marg">thou mayst catch grace</NOTE> <NOTE PLACE="foot">902 late þi] lete D, leue H<SUB>1</SUB>, leeue his R.</NOTE></L>
<L>For sone after he may kacche g<HI REND="italic">r</HI>ace <NOTE PLACE="foot">903 sone after he may] he may son<HI REND="italic">n</HI> aftyr D, soon aft<HI REND="italic">er</HI> þ<HI REND="italic">o</HI>u myȝt H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>To biþenke hi<HI REND="italic">m</HI> on godes face, <MILESTONE N="904"/> <NOTE PLACE="foot">904 biþenke] be þenke DR. hi<HI REND="italic">m</HI> on] hym of DR, þe in H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Hu murie hit were, to haue þe siht <MILESTONE N="47 a"/> <NOTE PLACE="foot">905 þe] a D, þ<HI REND="italic">a</HI>t H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Off godes face, þat is so briht! <NOTE PLACE="foot">906 godes] þ<HI REND="italic">a</HI>t D, his H<SUB>1</SUB>. so briht] bryȝt so H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L><PB N="41" REF="237"/>
¶ And so he shal casten his loue <NOTE PLACE="foot">907 so] þus D. he] <HI REND="italic">om.</HI> R. shal] may þen H<SUB>1</SUB>, þen shal he R.</NOTE></L>
<L>To Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>ist, þat is aboue, <MILESTONE N="908"/> <NOTE PLACE="foot">908 is] syttes DR.</NOTE></L>
<L>A<HI REND="italic">n</HI>d leten and flen sinful dede, <NOTE PLACE="marg">to flee the evil world,</NOTE> <NOTE PLACE="foot">909 leten and flen] lete flene D, leue a<HI REND="italic">nd</HI> flye H<SUB>1</SUB>, leeue &amp; fle alle R.</NOTE></L>
<L>Boþe for loue a<HI REND="italic">nd</HI> eke for drede. <NOTE PLACE="foot">910 eke] <HI REND="italic">om.</HI> H<SUB>1</SUB>R. <HI REND="italic">The manuscript ends with</HI> 910 <HI REND="italic">in</HI> H<SUB>1</SUB>.</NOTE></L>
<L>Ac, who-so wole don be my lore, <NOTE PLACE="foot">911 Ac] and D, But R.</NOTE></L>
<L>Iwis he shal spare more, <MILESTONE N="912"/> <NOTE PLACE="foot">912 spare] lett R.</NOTE></L>
<L>To flen sinne day and niht, <NOTE PLACE="foot">913 day] bothe day R.</NOTE></L>
<L>For drede to lese þat faire siht <NOTE PLACE="marg">lest thou lose the sight of God's glori∣ous face.</NOTE></L>
<L>¶ Off godes face, þat is so cler, <NOTE PLACE="foot">915 Off] And of D.</NOTE></L>
<L>Off who<HI REND="italic">m</HI> we han al oure power, <MILESTONE N="916"/> <NOTE PLACE="foot">916 Off] And of D.</NOTE></L>
<L>Þan for drede of any wo, <NOTE PLACE="foot">917 any] oure R.</NOTE></L>
<L>Þat any þing mihte he<HI REND="italic">m</HI> do. <NOTE PLACE="foot">918 mihte he<HI REND="italic">m]</HI> hym myȝt <HI REND="italic">(over crasure)</HI> D, vs might R.</NOTE></L>
<L>¶ Leue frend, herkne to me, <NOTE PLACE="foot">919 herkne] herken now D.</NOTE></L>
<L>And more i wole speke to þe; <MILESTONE N="920"/> <NOTE PLACE="marg">Be piteous to the poor.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">920 more i wole] meche I sal D.</NOTE></L>
<L>For i<HI REND="italic">n</HI> þe godspel i wole rede <NOTE PLACE="marg">De Eleemo∣synis.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">921 þe godspel i wole] þis boke I sal D, þo gospel as we R.</NOTE></L>
<L>Off þe ue<HI REND="italic">r</HI>tu of almesdede.</L>
<L>Þin almesse þu shalt forþ puite, <NOTE PLACE="marg">Put forth alms.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">923 almesse] almes dede R. puite] pitte R.</NOTE></L>
<L>And spare hit noht, þouth hit be luite: <MILESTONE N="924"/> <NOTE PLACE="foot">924 1<HI REND="italic">st</HI> hit] <HI REND="italic">om.</HI> D. luite] litte R.</NOTE></L>
<L>[In þe godspel it es write,</L>
<L>I sal, man, þ<HI REND="italic">a</HI>t þ<HI REND="italic">o</HI>u it wite.] <NOTE PLACE="foot">925 <HI REND="italic">and</HI> 926 <HI REND="italic">are omitted in</HI> A<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>God seiþ þus i<HI REND="italic">n</HI> his lore:</L>
<L>'Man, if þu miht ȝeue no more <MILESTONE N="928"/> <NOTE PLACE="marg">Give but a cup of cold water in love,</NOTE></L>
<L>¶ But a dishful of cold water,</L>
<L>Þu shalt hit ȝeue neu<HI REND="italic">er</HI>e þe later <NOTE PLACE="foot">930 shalt hit ȝeue] putt h<HI REND="italic">i</HI>t forth R.</NOTE></L>
<L>Wid gode wille a<HI REND="italic">nd</HI> wid charite, <NOTE PLACE="foot">931 wid charite] in pyte D, charite R.</NOTE></L>
<L>And ful wel it worþ ȝolden þe.' <MILESTONE N="47 b"/> <MILESTONE N="932"/> <NOTE PLACE="foot">932 worþ] wroþ D, bes R. ȝolden] iȝolde D.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">and it will re∣ward thee.</NOTE></L>
<L>And, whan þu shalt haue þa<HI REND="italic">n</HI>k a<HI REND="italic">nd</HI> mede <NOTE PLACE="foot">933 whan] hou D. haue þa<HI REND="italic">n</HI>k a<HI REND="italic">nd]</HI> be þenke for þ<HI REND="italic">a</HI>t D.</NOTE></L>
<L>For so litel an almesdede,</L>
<L>¶ Siker maitou þanne be, <NOTE PLACE="foot">935 maitou þanne] þen may þou R.</NOTE></L>
<L>If þu ȝeuest muche i<HI REND="italic">n</HI> charite <MILESTONE N="936"/></L>
<L>To god, þu miht þe betre spede, <NOTE PLACE="foot">937 To] Tho D. miht] salt D.</NOTE></L>
<L><PB N="42" REF="238"/>
And þe more shal ben þi mede. <NOTE PLACE="foot">938 more] more hym D.</NOTE></L>
<L>Enes i it vnderstod, <NOTE PLACE="marg">In almsdeed is double good.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">939 i it] hit I R.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">939 <HI REND="italic">reads in</HI> D: Twys. I anderstand.</NOTE></L>
<L>Þat in almesdede is double god: <MILESTONE N="940"/> <NOTE PLACE="foot">940 þat in] In R.</NOTE></L>
<L>¶ It fordoþ sinne, wite it wel,</L>
<L>And hit wole eche þi catel.</L>
<L>And, if þu art her-of i<HI REND="italic">n</HI> drede,</L>
<L>Hu hit mihte so be i<HI REND="italic">n</HI> dede, <MILESTONE N="944"/> <NOTE PLACE="foot">944 so be] be so DR.</NOTE></L>
<L>A god witnesse i wole drawe, <NOTE PLACE="marg">This learn of</NOTE> <NOTE PLACE="foot">945 A] I R. wole] sal D.</NOTE></L>
<L>On ensau<HI REND="italic">m</HI>ple of þe olde lawe. <NOTE PLACE="marg">old law.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">946 On ensau<HI REND="italic">m</HI>ple of þe] In þe sample in D.</NOTE></L>
<L>¶ Holi writ, þat wole noht liȝe, <NOTE PLACE="foot">947 þat] <HI REND="italic">om.</HI> R. wole] nyl D. liȝe] be leis R.</NOTE></L>
<L>Spekeþ of þe p<HI REND="italic">ro</HI>fete Eliȝe, <MILESTONE N="948"/> <NOTE PLACE="foot">948 Spekeþ] It telleþe D, þ<HI REND="italic">a</HI>t spekes R.</NOTE></L>
<L>Hou Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>ist, houre lo[ue]rd swete, <NOTE PLACE="marg">Christ sent</NOTE></L>
<L>Spak to Eliȝe þe p<HI REND="italic">ro</HI>fete. <NOTE PLACE="marg">Elijah to a</NOTE></L>
<L>To a pore widewe he hi<HI REND="italic">m</HI> sende, <NOTE PLACE="marg">widow to impart to her this twofold virtue.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">951 To] And to D. he] <HI REND="italic">om.</HI> D</NOTE></L>
<L>Here beyþere lyf [for] <NOTE N="1" PLACE="foot">for <HI REND="italic">is supplied from D.</HI></NOTE> to amende. <MILESTONE N="952"/> <NOTE PLACE="foot">952 beyþere] pore D, both<HI REND="italic">us</HI> R. for to] to A<SUB>1</SUB>R.</NOTE></L>
<L>He seide: 'Eliȝe, þu shalt fare</L>
<L>In-to Sarepte a<HI REND="italic">nd</HI> wone þare. <NOTE PLACE="foot">954 wone] lye D.</NOTE></L>
<L>¶ Þ<HI REND="italic">er</HI> is a widewe, þ<HI REND="italic">a</HI>t shal þe fede, <NOTE PLACE="foot">955 shal þe] þ<HI REND="italic">o</HI>u sal D, wil þe R.</NOTE></L>
<L>And i wole ȝelde wel hire mede.' <MILESTONE N="956"/> <NOTE PLACE="foot">956 i wole] sal D. wel] her ful wel R.</NOTE></L>
<L>¶ Þe p<HI REND="italic">ro</HI>fete Helie began anon <MILESTONE N="47 o"/> <NOTE PLACE="marg">Elijah</NOTE></L>
<L>Forþ i<HI REND="italic">n</HI> his weie for to gon. <NOTE PLACE="foot">958 i<HI REND="italic">n]</HI> on R.</NOTE></L>
<L>At þe ȝate of þe cite þe widewe he mette, <NOTE PLACE="foot">959 þe] þ<HI REND="italic">a</HI>t R.</NOTE></L>
<L>And faire anon he hire grette. <MILESTONE N="960"/> <NOTE PLACE="marg">met the widow, and</NOTE></L>
<L>He bad hire for godes loue, <NOTE PLACE="marg">asked for</NOTE></L>
<L>Þat us alle sit aboue, <NOTE PLACE="foot">962 alle sit] sittes alle R.</NOTE></L>
<L>A di[sh]ful <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has</HI> difful.</NOTE> water she sholde hi<HI REND="italic">m</HI> ȝiue, <NOTE PLACE="marg">water and bread, to help him to live.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">963 dishful] disful of DR. she] he R.</NOTE></L>
<L>For to helpen hi<HI REND="italic">m</HI> to liue. <MILESTONE N="964"/> <NOTE PLACE="foot">964 2<HI REND="italic">nd</HI> to] vnto D, for to R.</NOTE></L>
<L>¶ Þe widewe seide, she wolde fain,</L>
<L>And to serue hi<HI REND="italic">m</HI> she turne aȝe[i]n.</L>
<L>After hire he gan to crie, <NOTE PLACE="foot">967 he gan] began D, he bygan R.</NOTE></L>
<L>And bad hire þat she sholde hie. <MILESTONE N="968"/></L>
<L>'Do,' he seide, 'be my red, <NOTE PLACE="foot">969 be] aftyr D.</NOTE></L>
<L><PB N="43" REF="239"/>
Bring me wid þe a shiue bred!' <NOTE PLACE="foot">970 Bring] And brynge D. me] <HI REND="italic">om.</HI> R. shiue] schyne D, shyuer of R.</NOTE></L>
<L>Þe widewe hi<HI REND="italic">m</HI> answere[de] <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. D reads</HI> answerd.</NOTE> anon: <NOTE PLACE="foot">971 hi<HI REND="italic">m]</HI> þo D, <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>'Siker,' she seide, 'bred haue i non, <MILESTONE N="972"/> <NOTE PLACE="marg">The widow had nothing</NOTE></L>
<L>Ne noht, þat i mihte þe ȝiue, <NOTE PLACE="foot">973 noht] nauȝt elles D. þe ȝiue] ȝeue D.</NOTE></L>
<L>For to helpe þe to liue, <NOTE PLACE="foot">974 2<HI REND="italic">nd</HI> to] for to D.</NOTE></L>
<L>¶ But an handful mele i<HI REND="italic">n</HI> o picher <NOTE PLACE="marg">but a handful of meal and some oil.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">975 mele i<HI REND="italic">n</HI> o] of mele i<HI REND="italic">n</HI> a R.</NOTE></L>
<L>And a litel oyle, þat is cler, <MILESTONE N="976"/></L>
<L>Þat i mot make of mete here <NOTE PLACE="foot">977 of] in D, on R. here] now here D.</NOTE></L>
<L>To me and to my childre<HI REND="italic">n</HI> ifere; <NOTE PLACE="foot">978 to] <HI REND="italic">om.</HI> R. ifere] in fere DR.</NOTE></L>
<L>And seþþe we moten deie i<HI REND="italic">n</HI> sore, <NOTE PLACE="marg">She would eat and die.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">979 deie i<HI REND="italic">n]</HI> die R.</NOTE></L>
<L>For mete haue we no more.' <MILESTONE N="980"/> <NOTE PLACE="foot">980 haue we] ne haue D.</NOTE></L>
<L>¶ Þe p<HI REND="italic">ro</HI>fete hire answerede þo: <NOTE PLACE="foot">981 hire answerede þo] vnswerid hyr so R.</NOTE></L>
<L>'Abid,' he seide, 'er þu go! <MILESTONE N="47 d"/> <NOTE PLACE="marg">Elijah said: 'Give me first.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">982 Abid] And badde her D, I bid þe R.</NOTE></L>
<L>First, þer-of mak me mete, <NOTE PLACE="foot">983 þer-of] he said D.</NOTE></L>
<L>And, whan þ<HI REND="italic">a</HI>t i hit haue iete, <MILESTONE N="984"/> <NOTE PLACE="foot">984 i hit] hit I R. iete] hete D, ete R.</NOTE></L>
<L>Off þat bileueþ, þu shalt make <NOTE PLACE="marg">What re∣mains, use for thyself.'</NOTE> <NOTE PLACE="foot">985 bileueþ] þat leeues R.</NOTE></L>
<L>For þe a<HI REND="italic">nd</HI> for þi children sake.'</L>
<L>¶ Þis seli widewe þo wel sone <NOTE PLACE="marg">The good woman</NOTE> <NOTE PLACE="foot">987 Þis] Þe DR. þo wel] þen ful R.</NOTE></L>
<L>Grau<HI REND="italic">n</HI>tede <NOTE N="2" PLACE="foot"><HI REND="italic">MS. A</HI><SUB>1</SUB> <HI REND="italic">has an erasure after</HI> t.</NOTE> wel al his bone: <MILESTONE N="988"/> <NOTE PLACE="foot">988 al] to do R.</NOTE></L>
<L>For his loue, þat hi<HI REND="italic">m</HI> þider sende, <NOTE PLACE="marg">brought him food.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">989 hi<HI REND="italic">m</HI> þider sende] Iudas solde R.</NOTE></L>
<L>Hire litel mete she wolde spe<HI REND="italic">n</HI>de. <NOTE PLACE="foot">990 she] he <HI REND="italic">(perhaps for</HI> ho <HI REND="italic">of l.</HI> 963) D. she wolde spe<HI REND="italic">n</HI>de] shewe ho wolde R.</NOTE></L>
<L>Þo þe p<HI REND="italic">ro</HI>fete þis iseih, <NOTE PLACE="marg">Then the prophet turned his eyes to God.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">991 Þo] When R. iseih] hy<HI REND="italic">m</HI> seghe R.</NOTE></L>
<L>His eiȝen he kest to god on heih: <MILESTONE N="992"/> <NOTE PLACE="foot">992 he kest to god] to god he kast R.</NOTE></L>
<L>To hi<HI REND="italic">m</HI> he made an orysoun, <NOTE PLACE="foot">993 made an] mende his D.</NOTE></L>
<L>And anon god putte his fuisoun <NOTE PLACE="marg">Abundance came upon the meal and</NOTE></L>
<L>Vp-on hire mele i<HI REND="italic">n</HI> hire picher <NOTE PLACE="foot">995 hire] þe D.</NOTE></L>
<L>And on hire oyle, þ<HI REND="italic">a</HI>t is cler. <MILESTONE N="996"/> <NOTE PLACE="marg">the oil.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">996 on] i<HI REND="italic">n</HI> R. is] was so D, was R.</NOTE></L>
<L>¶ Þo seide anon þe p<HI REND="italic">ro</HI>fete <NOTE PLACE="marg">He said</NOTE> <NOTE PLACE="foot">997 Þo] Þen R.</NOTE></L>
<L>To þe widewe wordes swete: <NOTE N="3" PLACE="foot">998 <HI REND="italic">and</HI> 999 <HI REND="italic">are over erasure in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">sweet words:</NOTE></L>
<L><PB N="44" REF="240"/>
'Ne dred þe noht, wo<HI REND="italic">m</HI>man, i<HI REND="italic">n</HI> þi þouht! <NOTE PLACE="marg">'Fear not:</NOTE> <NOTE PLACE="foot">999 Ne] no D. þi] <HI REND="italic">om.</HI> D.</NOTE></L>
<L>Þi mele ne shal wante noht, <MILESTONE N="1000"/> <NOTE PLACE="marg">thy meal shall not diminish: thy oil shall increase.'</NOTE> <NOTE PLACE="foot">1000 ne] <HI REND="italic">om.</HI> DR. wante] wane D, want right R.</NOTE></L>
<L>And þin oyle shal waxen: sikerli <NOTE PLACE="foot">1001 waxen] wereyn D.</NOTE></L>
<L>Þi lome shal noht ben empti.' <NOTE PLACE="foot">1002 Þi] and þi R.</NOTE></L>
<L>¶ Gret plente hadde þe widewe þo,</L>
<L>While she liuede eu<HI REND="italic">er</HI>e mo. <MILESTONE N="1004"/> <NOTE PLACE="foot">1004 While she] And þe while ho D, whil þ<HI REND="italic">a</HI>t ho R.</NOTE></L>
<L>Now þu miht knowe i<HI REND="italic">n</HI> þi mod, <NOTE PLACE="marg">This proves, that in alms∣deed lies two∣fold good. It removes sin, so that thou mayst win heaven.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">1005 miht knowe] knowest R. i<HI REND="italic">n]</HI> wele i<HI REND="italic">n</HI> D.</NOTE></L>
<L>Þat in almesse dede is double god: <NOTE PLACE="foot">1006 Þat] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>Almesdede for[doþe þi synne], <MILESTONE N="48 a"/> <NOTE PLACE="foot">1007 þi] <HI REND="italic">om.</HI> R.</NOTE></L>
<L>And þer-þur[w] [men may heuen wyn[ne]]; <MILESTONE N="1008"/> <NOTE PLACE="foot">1008 men] þou R.</NOTE></L>
<L>And þi god sh[al multiplie], <NOTE PLACE="marg">It adds to earthly goods.</NOTE></L>
<L>So seiþ þe bok, [þat nyl nauȝt lye]. <NOTE PLACE="foot">1010 nyl] wil R.</NOTE></L>
<L>¶ Þe godspel sei[þe to þe <HI REND="italic">and</HI> me]: <NOTE PLACE="marg">God says: 'Give, and men shall give to thee.'</NOTE> <NOTE PLACE="foot">1011 Þe] For þe D.</NOTE></L>
<L>'Ȝif and me<HI REND="italic">n</HI> sha[l ȝefe þe].' <MILESTONE N="1012"/></L>
<L>In anoþ<HI REND="italic">er</HI> stede, [I haue wytnesse],</L>
<L>Þat god self se[ide] [in soþenesse]: <NOTE PLACE="foot">1014 self] hym selfe D, hy<HI REND="italic">m</HI> R. seide] saies R.</NOTE></L>
<L>'Al þ<HI REND="italic">a</HI>t þu dost [for loue of me] <NOTE PLACE="foot">1015 for] for þo R.</NOTE></L>
<L>To þe leste of m[yn meyne], <MILESTONE N="1016"/></L>
<L>Riht to my-sel[fe, wete it wele],</L>
<L>Þu dost þi p<HI REND="italic">re</HI>s[ent eu<HI REND="italic">er</HI>y dele].' <NOTE PLACE="foot">1018 eu<HI REND="italic">er</HI>y] ilk a R.</NOTE></L>
<L>¶ Glad maitou [be þan in þi þouȝt], <NOTE PLACE="marg">Be glad in thy gift:</NOTE> <NOTE PLACE="foot">1019 be þan] be R.</NOTE></L>
<L>Also ofte as þ<HI REND="italic">[o</HI>u maytȝ ȝeue ouȝt], <MILESTONE N="1020"/> <NOTE PLACE="foot">1020 Also] Als DR.</NOTE></L>
<L>For, þu miht [wele vnd<HI REND="italic">er</HI>sta<HI REND="italic">n</HI>de], <NOTE N="1" PLACE="foot"><HI REND="italic">Read</HI> vnderstonde.</NOTE> <NOTE PLACE="marg">thou</NOTE> <NOTE PLACE="foot">1021 miht] maytȝ D, may nowe R.</NOTE></L>
<L>Þu takest hit [gode w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> þi honde]; <NOTE PLACE="marg">takest it to</NOTE> <NOTE PLACE="foot">1022 w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> þi] i<HI REND="italic">n</HI> his R.</NOTE></L>
<L>For godes w[orde in soþenesse] <NOTE PLACE="marg">God with thy hand.</NOTE></L>
<L>Þer-of bereþ [gude wyttnes]: <MILESTONE N="1024"/> <NOTE PLACE="foot">1024 Þer-of bereþ] Berþe þ<HI REND="italic">er</HI> of D.</NOTE></L>
<L>'A man [may] <NOTE N="2" PLACE="foot">man ma<HI REND="italic">n is in MS. A</HI><SUB>1</SUB>.</NOTE> b[e nouȝt to quede], <NOTE PLACE="marg">Thou art not too vile to feed Christ.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">1025 A] Þer fore R. may] <HI REND="italic">om.</HI> R. quede] gnede R.</NOTE></L>
<L>Ie<HI REND="italic">s</HI>u C<HI REND="italic">r</HI>ist for to [fede];'</L>
<L>For þer-wid þu [myȝt wele spede] <NOTE PLACE="foot">1027 þer-wid þu myȝt] þou may þer w<HI REND="italic">i</HI>t<HI REND="italic">h</HI> R.</NOTE></L>
<L>And heuene h[aue vnto þi mede]. <MILESTONE N="1028"/> <NOTE PLACE="marg">Eternal joy will be thine.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">1028 haue vnto] blis gete to R.</NOTE></L>
<L><PB N="45" REF="241"/>
To þa[t] blisse [he] [vs bryng], <NOTE PLACE="foot">1029 he] <HI REND="italic">om.</HI> A<SUB>1</SUB>D.</NOTE></L>
<L>Þat is king [ou<HI REND="italic">er</HI> all[e] þyng], <NOTE PLACE="marg">Almighty King, show grace to us, that we may serve Him!</NOTE> <NOTE PLACE="foot">1030 king] lord R.</NOTE></L>
<L>¶ And ȝeue us [g<HI REND="italic">r</HI>ace, while we be here], <NOTE PLACE="foot">1007-1031 <HI REND="italic">are defective in</HI> A<SUB>1</SUB>. <HI REND="italic">The page has been cut through the middle of folio</HI> 48 <HI REND="italic">a. Folio</HI> 48 <HI REND="italic">b is wanting. The lines have been completed from MS.</HI> D.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">1031 ȝeue] he gefe D.</NOTE></L>
<L>[To s<HI REND="italic">er</HI>ue hym <HI REND="italic">and</HI> hys moder dere <MILESTONE N="48 b"/> <MILESTONE N="1032"/> <NOTE PLACE="foot">1032 <HI REND="italic">and</HI> hys moder dere] þ<HI REND="italic">at</HI> vs boght dere R.</NOTE></L>
<L>In trowþe, loue, <HI REND="italic">and</HI> in charite. <NOTE PLACE="foot">1033 trowþe] trewe R. in] <HI REND="italic">om.</HI> R. <HI REND="italic">The colophon reads in</HI> R: EXPLICIT HIC SPEC<HI REND="italic">U</HI>L<HI REND="italic">U</HI>M VTILE ISTIUS MU<HI REND="italic">N</HI>DI.</NOTE></L>
<L>Amen. Amen. So mot it be.] <NOTE PLACE="marg">Amen. Amen.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">841-1034 <HI REND="italic">are omitted in</HI> H<SUB>2</SUB>. <HI REND="italic">The manuscript ends with</HI> 840. <HI REND="italic">For colophon, see the Introduction.</HI></NOTE> <NOTE PLACE="foot">1032-1034, <HI REND="italic">through loss of</HI> <MILESTONE N="48" UNIT="fol."/> <HI REND="italic">b, are not found in</HI> A<SUB>1</SUB>. <HI REND="italic">The text follows</HI> <MILESTONE N="179" UNIT="fol."/> <HI REND="italic">b in</HI> D.</NOTE></L>
</DIV1>
</BODY>
</TEXT>
</EEBO>
</ETS>
