<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/css" href="http://www.textpartnership.net/docs/code/pfs.css"?>
<!DOCTYPE ETS SYSTEM "http://www.textpartnership.net/docs/code/eebo2prf.xml.dtd">
<ETS>
<!-- TEMPHEAD>
<REVDESCR>
<CHANGE><DATE>7-25-16</DATE><RESPSTMT><NAME>lattaj</NAME><RESP>MURP</RESP></RESPSTMT><ITEM>Added TEMPHEAD, checked ID, and added TYPEs to DIVs in order to validate. Checked for N=""s. Checked for GROUP tags. Proofed title page. Checked <SUP>s</SUP>; removed some from within MILESTONEs. Reviewed structure; added some DIV2s; moved several Amen (in TRAILERs) into Ls or Ps, and removed TRAILERs; removed a DIV3; moved a NOTE; changed numerous isolated pipes to |s; changed numerous Ds to Ðs; changed some LGs to DIV2s; added HEADs to versions; changed some MILESTONEs to HEADs and added DIV2s for chronicle; removed fragment of text on PB REF=125. Checked placement and completeness of PBs. Checked for damage GAPs, #s, @s, dashes, and UNCLEARs. Corrected [dollar]s. Checked for &amp;cs with incorrect spacing. Checked for LBs. Checked for startqs and endqs, abq's, oes, qs, Ae's, and Qs. Checked proofsheets and made corrections. Checked italic I / J and U / V. Checked for missing page GAPs. Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTS. Checked CLOSERs, OPENERs, SIGNEDs, SALUTEs, TRAILERs, BYLINEs. Checked decorated initials. Checked FIGUREs. Sample: 2 minutes. Proofing: 0 minutes. Tag review and corrections: 50 minutes. DONE.</ITEM></CHANGE>
</REVDESCR>
</TEMPHEAD -->

<HEADER><FILEDESC><TITLESTMT>
         <TITLE TYPE="245" I2="0">Selections from early Middle English, 1130-1250 [extracts]</TITLE>
         <AUTHOR>Hall, Joseph, 1854-1927.</AUTHOR>
      </TITLESTMT><EXTENT>173 pages, ca. 524 kb</EXTENT><PUBLICATIONSTMT>
         <PUBLISHER>University of Michigan Library</PUBLISHER>
         <PUBPLACE>Ann Arbor, Michigan</PUBPLACE>
         <DATE>2018</DATE>
         <IDNO TYPE="dlps">CME00035</IDNO>
         <IDNO TYPE="aleph">01441829</IDNO>
         <IDNO TYPE="notis">AGD3115</IDNO>
         <IDNO TYPE="hathitrust"> sdr-ia-srlf97022 </IDNO>
         <IDNO TYPE="hathitrust"> sdr-ucla97022 </IDNO>
         <IDNO TYPE="hathitrust"> sdr-inu3955763 </IDNO>
         <IDNO TYPE="hathitrust"> sdr-coo3578438 </IDNO>
         <IDNO TYPE="hathitrust"> sdr-pst.a853992 </IDNO>
         <AVAILABILITY><P>The University of Michigan Library provides access to these materials in furtherance of its educational and research mission. This work has been identified as being in the public domain, free of known restrictions under copyright law, including all related and neighboring rights. You may copy, modify, distribute and perform the work, even for commercial purposes, all without asking permission. If you have questions about the collection, please contact Digital Content and Collections (mec-info@umich.edu). If you have concerns about the inclusion of an item in this collection, please contact Library Information Technology (LibraryIT-info@umich.edu).</P></AVAILABILITY>
      </PUBLICATIONSTMT><SOURCEDESC>
         <BIBLFULL>
            <TITLESTMT>
               
                  <TITLE TYPE="245" I2="0">Selections from early Middle English, 1130-1250;.</TITLE>
               
               <AUTHOR>Hall, Joseph, 1854-1927.</AUTHOR>
            </TITLESTMT>
            <EDITIONSTMT>
               <EDITION>ed. with introductions and notes by Joseph Hall ...</EDITION>
            </EDITIONSTMT>
            <EXTENT>2 v. 19 cm. </EXTENT>
            <PUBLICATIONSTMT>
               <PUBPLACE>Oxford,</PUBPLACE>
               <PUBLISHER>The Clarendon press,</PUBLISHER>
               <DATE>1920.</DATE>
            </PUBLICATIONSTMT>
            <NOTESSTMT>
               <NOTE>Paged continuously.</NOTE>
               <NOTE>--pt. 1. Texts.--pt. 2. Notes.</NOTE>
               <NOTE>Mode of access: Internet.</NOTE>
            </NOTESSTMT>
         </BIBLFULL>
      </SOURCEDESC></FILEDESC><ENCODINGDESC><PROJECTDESC>
         <P>Header created with script marcschemacollection2cmeteiutf.xsl on 2018-07-31.</P>
         <P>Header expanded with script IDmapper.xsl on 2018-07-31.</P>
      </PROJECTDESC><EDITORIALDECL N="4">
         <P>Encoding has been done using the recommendations for Level 4 of the TEI in Libraries Guidelines.</P>
      </EDITORIALDECL></ENCODINGDESC><PROFILEDESC><LANGUSAGE>
         <LANGUAGE ID="enm">English, Middle (1100-1500) </LANGUAGE>
      </LANGUSAGE><TEXTCLASS>
         <KEYWORDS>
            <TERM>English language -- Middle English, 1100-1500 -- Readers.</TERM>
         </KEYWORDS>
      </TEXTCLASS></PROFILEDESC><REVISIONDESC>
<CHANGE><DATE>7-25-16</DATE><RESPSTMT><NAME>lattaj</NAME><RESP>MURP</RESP></RESPSTMT><ITEM>Added TEMPHEAD, checked ID, and added TYPEs to DIVs in order to validate. Checked for N=""s. Checked for GROUP tags. Proofed title page. Checked <HI REND="sup">s</HI>; removed some from within MILESTONEs. Reviewed structure; added some DIV2s; moved several Amen (in TRAILERs) into Ls or Ps, and removed TRAILERs; removed a DIV3; moved a NOTE; changed numerous isolated pipes to |s; changed numerous Ds to Ðs; changed some LGs to DIV2s; added HEADs to versions; changed some MILESTONEs to HEADs and added DIV2s for chronicle; removed fragment of text on PB REF=125. Checked placement and completeness of PBs. Checked for damage GAPs, #s, @s, --s, and UNCLEARs. Corrected [dollar]s. Checked for &amp;cs with incorrect spacing. Checked for LBs. Checked for startqs and endqs, abq's, oes, qs, Ae's, and Qs. Checked proofsheets and made corrections. Checked italic I / J and U / V. Checked for missing page GAPs. Checked for EPIGRAPHs and ARGUMENTS. Checked CLOSERs, OPENERs, SIGNEDs, SALUTEs, TRAILERs, BYLINEs. Checked decorated initials. Checked FIGUREs. Sample: 2 minutes. Proofing: 0 minutes. Tag review and corrections: 50 minutes. DONE.</ITEM></CHANGE>
</REVISIONDESC></HEADER>


<EEBO>
<IDG S="marc" R="UM" ID="CME00035">
<STC T="M">35</STC>
<BIBNO T="mec">CME00035</BIBNO>
<VID>CME00035</VID>
</IDG>
<TEXT LANG="enm">
<FRONT>
<DIV1 TYPE="title page">
<PB REF="1"/>
<P>SELECTIONS FROM EARLY MIDDLE ENGLISH 1130-1250</P>
<P>EDITED WITH INTRODUCTIONS AND NOTES BY JOSEPH HALL M.A., HON. D.LITT., Durham University</P>
<P>PART I: TEXTS</P>
<P>OXFORD AT THE CLARENDON PRESS M CM XX</P>
</DIV1>
</FRONT>
<BODY>
<DIV1 N="1" TYPE="collection of text fragments">
<PB REF="9"/>
<HEAD>I. WORCESTER FRAGMENTS</HEAD>
<DIV2 TYPE="fragment">
<HEAD>A. SICUT OUES ABSQUE PASTORE</HEAD>
<LG>
<L>[S]<HI REND="italic">an</HI>c<HI REND="italic">tu</HI>s beda was iboren her on breotene mid us · <MILESTONE N="63 r" UNIT="f."/></L>
<L>&amp; he wisliche [writen] awende <NOTE PLACE="foot">2. <HI REND="italic">writen] [bec]</HI> Varnhagen.</NOTE></L>
<L>{that} þeo englis<HI REND="italic">c</HI> leoden þurh weren ilerde · <NOTE PLACE="foot">3. <HI REND="italic">englisc] englise</HI> MS.</NOTE></L>
<L>&amp; he þeo c[not]ten unwreih · þe questiuns hoteþ ·</L>
<L>þa derne diȝelnesse · þe de[or]wurþe is · <MILESTONE N="5"/></L>
<L>aelfric abbod þe we alquin hoteþ ·</L>
<L>he was bocare · &amp; þe [fif] bec wende · <NOTE PLACE="foot">7. <HI REND="italic">[fif]</HI> V.</NOTE></L>
<L>Genesis · Exodus · Vtronomius · Numerus · Leuiticus ·</L>
<L>þ[urh] þeos weren ilaerde ure leoden · on englisc ·</L>
<L>þet weren þeos biscop[es þeo] bodeden cristendom <MILESTONE N="10"/></L>
</LG>
<P>wilfrid of <HI REND="italic">R</HI>ipum · Johan of beoferlai · Cuþb[ert] of Dunholme · <NOTE PLACE="foot">11. <HI REND="italic">Ripum] Sipum</HI> MS.</NOTE> Oswald of wireceastre · Egwin of heoueshame · ael[dhelm] of malmes∣buri · Swiþþun · aeþelwold · Aidan · Biern of wincaestre · [Pau]lin of <NOTE PLACE="foot">13. <HI REND="italic">Paulin] [Cwiche] lm</HI> Wright.</NOTE> rofecaestre · S. Dunston · &amp; S. aelfeih of cantore · buri ·</P>
<LG>
<L>þeos lae[rden] ure leodan on englisc · <MILESTONE N="15"/></L>
<L>naes deorc heore liht · ac hit faeire glod ·</L>
<L>[nu is] þeo leore forleten · &amp; þet folc is forloren ·</L>
<L>nu beoþ oþre leoden · þeo lae[reþ] ure folc ·</L>
<L>&amp; feole of þen lorþeines losiaeþ · {that} folc forþ mid</L>
<L>Nu saeiþ [ure] drihten þus · Sicut aq<HI REND="italic">ui</HI>la p<HI REND="italic">ro</HI>uocat <MILESTONE N="20"/></L>
<L>pullos suos ad uolandu<HI REND="italic">m</HI> · &amp; sup<HI REND="italic">er</HI> eo[s uolitat ·]</L>
<L>þis beoþ godes word to worlde asende ·</L>
<L>{that} we sceolen faeier feþ [festen to him] · <NOTE PLACE="foot">22. <HI REND="italic">þis] þus</HI> V.</NOTE></L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="fragment">
<PB N="2" REF="10"/>
<HEAD>B. HOMO PUTREDO ET FILIUS HOMINIS VERMIS</HEAD>
<LG>
<L>en earde · <MILESTONE N="63 v" UNIT="f."/></L>
<L>&amp; alle þeo isceaeftan · þe him to [s]cu[l]en ·</L>
<L>&amp; mid muchele cre[fte · þe]ne mon he idihte · <NOTE PLACE="foot">3. <HI REND="italic">[þe]</HI><HI REND="italic">ne</HI> Buchholz. <HI REND="italic">[þon]</HI><HI REND="italic">ne</HI> Haufe.</NOTE></L>
<L>&amp; him on ileide · lif &amp; soule ·</L>
<L>Softliche he heo isom[nede] · ac þaer biþ sor idol · <MILESTONE N="5"/></L>
<L>{that} bodeþ {that} bearn : þonne hit iboren biþ ·</L>
<L>hit [woan]eþ &amp; maenet þeo weowe · <NOTE PLACE="foot">7. <HI REND="italic">hit [greoneþ ond woan]</HI><HI REND="italic">eþ</HI> B.</NOTE></L>
<L>&amp; þene seoruhfule siþ · &amp; {that} sori idol ·</L>
<L>{that} soule schal [&amp; li]came · sorliche idaelen · <NOTE PLACE="foot">9. [&amp; <HI REND="italic">li]</HI><HI REND="italic">came</HI> H. <HI REND="italic">[hire li]</HI><HI REND="italic">came</HI> Singer.</NOTE></L>
<L>forþon hit cumeþ weopinde · &amp; woniende iwiteþ · <MILESTONE N="10"/></L>
<L>[swo D]eaþ mid his pricke · pineþ þene licame · <NOTE PLACE="foot">11. <HI REND="italic">[D]</HI><HI REND="italic">eaþ</HI> H., B. <HI REND="italic">[thonne D]</HI><HI REND="italic">eath</HI> S.</NOTE></L>
<L>he walkeþ &amp; wendeþ &amp; woneþ [oftes]iþes ·</L>
<L>he saeiþ on his bedde · wo me {that} ic libbe · <NOTE PLACE="foot">13. <HI REND="italic">wome</HI> MS.</NOTE></L>
<L>{that} aeffre mine lif dawes · þus [lon]ge me ilesteþ ·</L>
<L>for heui is his greoning · &amp; seorhful is his woaning · <MILESTONE N="15"/></L>
<L>&amp; al [biþ] his siþ · mid seorwe biwunden ·</L>
<L>him deaueþ þa aeren : him dimmeþ [þa] eiȝen ·</L>
<L>him scerpeþ þe neose · him scrinckeþ þa lippen ·</L>
<L>him scorteþ [þe] tunge · [him starkeþ his skin ·] <NOTE PLACE="foot">19. <HI REND="italic">[him ... skin]</HI> no gap in MS.</NOTE></L>
<L>him trukeþ his iwit · him teoreþ his miht · <MILESTONE N="20"/></L>
<L>him coldeþ his [siden ·] liggeþ þe ban stille · <NOTE PLACE="foot">21. <HI REND="italic">þe ban]</HI> perhaps <HI REND="italic">he stan.</HI></NOTE></L>
<L>þonne biþ {that} soule hus · seoruhliche bereaued ·</L>
<L>[at] also muchele wunne · þe þer inne wunede · <NOTE PLACE="foot">23. <HI REND="italic">[at]</HI> B., <HI REND="italic">[of]</HI>H.</NOTE></L>
<L>þus biþ þaes bearnes · [bod]unge ifulled ·</L>
<L>þeo moder greoneþ · &amp; {that} bearn woaneþ · <MILESTONE N="25"/></L>
<L>So biþ þeo [bu]rdtid · mid ba'le'wen imenged ·</L>
<L>so biþ eft þe feorþsiþ · Mid seoruwen al bewunden · <NOTE PLACE="foot">27. In MS. the second half of this line is <HI REND="italic">sorhliche to doel</HI> . . . copied by mistake from the next line.</NOTE></L>
<L>þonne þe licame &amp; þe sowle · soriliche to[dael]eþ:</L>
<L>þonne biþ {that} wraecche lif · iended al mid sori siþ ·</L>
<L>þonne biþ þe [fei]ge · iflut to þen flore · <MILESTONE N="30"/> <NOTE PLACE="foot">30. <HI REND="italic">[fei]</HI><HI REND="italic">ge</HI> Zupitza, <HI REND="italic">[bodi]</HI>ge S.</NOTE></L>
<L><PB N="3" REF="11"/>
he biþ eastward istreiht · he biþ sone stif ·</L>
<L>he [col]deþ also clei · hit is him ikunde · <NOTE PLACE="foot">32. <HI REND="italic">[col]</HI><HI REND="italic">deþ</HI> Z., <HI REND="italic">[hear]</HI><HI REND="italic">deth</HI> S.</NOTE></L>
<L>Mon hine met mid one ȝerde · &amp; þa mol[de] seoþþen ·</L>
<L>ne mot he of þaere molde · habben na<HI REND="italic">m</HI>more ·</L>
<L>þonne {that} rihte imet · [rih]tliche taecheþ · <MILESTONE N="35"/></L>
<L>þonne liþ þe clei clot · colde on þen flore ·</L>
<L>&amp; him sone from [fleoþ] · þeo he aer freome dude ·</L>
<L>nulleþ heo mid honden · his heafod riht wen[den] ·</L>
<L>heom þuncheþ {that} hore honden · swuþe beoþ ifuled ·</L>
<L>Gif heo hondleþ þe[ne d]eade · seoþþen his deaȝes beoþ igon · <MILESTONE N="40"/></L>
<L>sone cumeþ {that} wrecche wif · þe [forh]oweþ þene earfeþ siþ · <NOTE PLACE="foot">41. The last half of this line is due to l. 43.</NOTE></L>
<L>forbindeþ þaes daedan muþ · &amp; his dimme eȝen ·</L>
<L>[þon]ne þet riche wif · forhoweþ þene earueþ siþ · <NOTE PLACE="foot">43. <HI REND="italic">[þonne]</HI> H. <HI REND="italic">[Ec]</HI> B.</NOTE></L>
<L>for ufel is þeo wrecche lufe · [þari]nne þeo un blisse cumaþ · <NOTE PLACE="foot">44. <HI REND="italic">þarinne] [þon]</HI><HI REND="italic">ne</HI> S., <HI REND="italic">[In]</HI><HI REND="italic">ne</HI> H., B.</NOTE></L>
<L>þonne besihþ þeo soule · sorliche to þen lich[ame ·] <MILESTONE N="45"/></L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="fragment">
<HEAD>C. CONFABULABOR CUM AMARITUDINE ANIMAE MEAE</HEAD>
<LG>
<L>[ ] þu me · þeo hwule þet ic wunede inne þe · <MILESTONE N="64 r" UNIT="f."/></L>
<L>for þu were leas &amp; lutiȝ · &amp; u[n]riht lufedest ·</L>
<L>Godnesse &amp; riht · aefre þu onscunedest ·</L>
<L>hwar is nu þe[o mo]dinesse · swo muchel þe þu lufedaest ·</L>
<L>hwar beoþ nu þeo pundes · þurh [pa]newes igaedered · <MILESTONE N="5"/> <NOTE PLACE="foot">5. <HI REND="italic">[pa]</HI><HI REND="italic">newes</HI> Holthausen.</NOTE></L>
<L>heo weren monifolde · bi markes itolde ·</L>
<L>hwar beoþ [nu]þeo Goldfaeten · þeo þe Guldene · comen to þine honden · <NOTE PLACE="foot">7. <HI REND="italic">þe] e</HI> in darker ink.</NOTE></L>
<L>þin blisse is [nu] al agon · min seoruwe is fornon ·</L>
<L>hwar beoþ nu þine waede · þe þ[u] wel lufedest ·</L>
<L>hwar beoþ [sibbe ·] þe seten sori ofer þe · <MILESTONE N="10"/> <NOTE PLACE="foot">10. <HI REND="italic">[sibbe]</HI> no gap in MS.</NOTE></L>
<L>beden swuþe ȝeorne · [þet] þe come bote ·</L>
<L>heom þuþte alto longe · {that} þu were on liue ·</L>
<L>for heo [we]ren graedie · to gripen þine aeihte ·</L>
<L><PB N="4" REF="12"/>
nu heo hi daeleþ heom imong · [heo] doþ þe wiþ uten ·</L>
<L>ac nu heo beoþ fuse · to bringen þe ut of huse, <MILESTONE N="15"/></L>
<L>b[rin]gen þe ut aet þire dure · of weolen þu aert bedaeled ·</L>
<L>hwui noldest þ[u be]þenchen me · þeo hwile ic was innen þe ·</L>
<L>ac semdest me mid sunne · fo[rþon] ic seoruhful eam · <NOTE PLACE="foot">18. <HI REND="italic">semdest] scendest</HI> S.</NOTE></L>
<L>weile {that} ic souhte · so seoruhfulne · buc ·</L>
<L>noldest þ[u lo]kien lufe · wiþ ilaerede men · <MILESTONE N="20"/> <NOTE PLACE="foot">20. <HI REND="italic">[lo]</HI><HI REND="italic">kien</HI> S., <HI REND="italic">[ma]</HI><HI REND="italic">kien</HI> H., <HI REND="italic">[þe ma]</HI><HI REND="italic">kien</HI> B.</NOTE></L>
<L>ȝiuen ham of þine Gode · {that} heo þe fo[re] beden ·</L>
<L>heo mihten mid salm songe · þine sunne acwenchen ·</L>
<L>Mid [ho]re messe · þine misdeden fore biddan ·</L>
<L>heo mihten offrian loc · leofli[che] for þe · <NOTE PLACE="foot">24. <HI REND="italic">leofli</HI><HI REND="italic">[c]</HI> B.</NOTE></L>
<L>swuþe deor wurþe lac · licame cristes · <MILESTONE N="25"/></L>
<L>þurh þae<HI REND="italic">n</HI>e þu were · alese[d] from helle wite · <NOTE PLACE="foot">26. <HI REND="italic">þoene</HI> Z., in MS. <HI REND="italic">þoere.</HI></NOTE></L>
<L>&amp; mid his reade blode · {that} he ȝeat on rode ·</L>
<L>þo þu we[re] ifreoed to farene i<HI REND="italic">n</HI>to heouene ·</L>
<L>ac þu fenge to þeowdome · þ<HI REND="italic">urh</HI> þaes de[ofles] lore ·</L>
<L>Bi þe hit is iseid · &amp; soþ hit is on boken · <MILESTONE N="30"/></L>
<L>Qui custodit diuitias ser[uus] est diuitiis</L>
<L>þu were þeow · þines weolan ·</L>
<L>noldest þu nouht þaer of d[aelen ·] for drihtenes willaen ·</L>
<L>ac aefre þu graediliche · gaederedest þe more ·</L>
<L>lu[þer]liche eart þu forloren · from al {that} þu lufedest · <MILESTONE N="35"/></L>
<L>&amp; ic scal wraecche soule [· weo]we nu driaen · <NOTE PLACE="foot">36. <HI REND="italic">[weo]</HI><HI REND="italic">we</HI> H., <HI REND="italic">[ece] we</HI> S.</NOTE></L>
<L>eart þu nu loþ &amp; unwurþ · alle þine freonden ·</L>
<L>nu ha<HI REND="italic">m</HI> [þun]cheþ alto long · {that} þu ham neih list · <NOTE PLACE="foot">38. <HI REND="italic">nu ham] nu han</HI> MS.</NOTE></L>
<L>aer þu beo ibrouht · þaer þu be[on] scalt ·</L>
<L>on deope saeþe · on durelease huse · <MILESTONE N="40"/></L>
<L>þaer wurmes waeldeþ · al [þet þe] wurþest was ·</L>
<L>füweles quale holde · þe þu icwemdest aer ·</L>
<L>Mid alre [þaere] swetnesse · þeo þu swuþe lufedest · <NOTE PLACE="foot">43. <HI REND="italic">þoere] [kunde]</HI> S., H., B.</NOTE></L>
<L>þeo swetnesse is nu al agon · {that} b[ittere] þe biþ fornon ·</L>
<L>{that} bittere ilaesteþ aeffre · {that} swete ne cumeþ þe [naeffre ·] <MILESTONE N="45"/></L>
</LG>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 N="2" TYPE="collection of hymns">
<PB N="5" REF="13"/>
<HEAD>II. SAINT GODRIC'S HYMNS</HEAD>
<DIV2 TYPE="hymn">
<HEAD>A</HEAD>
<LG>
<L>Sainte marie uirgine <MILESTONE N="85 r" UNIT="f."/></L>
<L>moder ih<HI REND="italic">es</HI>u cristes nazarene</L>
<L>onfo schild help þin godric · <NOTE PLACE="foot">3. Over <HI REND="italic">onfo, onfong</HI> in later hand.</NOTE></L>
<L>onfang bring heȝilich wið þe in godes riche · <NOTE PLACE="foot">4. <HI REND="italic">wið] w</HI> corr. out of <HI REND="italic">þ.</HI></NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>SAinte marie xpistes bur <MILESTONE N="5"/></L>
<L>maidenes clenhad moderes flur · <NOTE PLACE="foot">6. <HI REND="italic">maidenes] id</HI> corr. out of <HI REND="italic">rd.</HI></NOTE></L>
<L>dilie min sinne rix in min mod ·</L>
<L>bring me 'to' winne wið þe selfd God.</L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="hymn">
<LG>
<HEAD>B</HEAD>
<L>Crist and sainte marie swa on scamel me iledde</L>
<L>þat ic on þis erðe ne silde wid mine bare fote i tredie · <MILESTONE N="10"/></L>
</LG>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="hymn">
<LG>
<HEAD>C</HEAD>
<L>Sainte Nicholaes godes druð ·</L>
<L>tymbre us faire scone hus ·</L>
<L>At þi burth at þi bare.</L>
<L>Sainte nicholaes, bring vs wel þare.</L>
</LG>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 N="3" TYPE="chronicle">
<HEAD>III. THE PETERBOROUGH CHRONICLE</HEAD>
<DIV2 TYPE="year">
<HEAD>M·C·XXXII.</HEAD>
<P>Ðis gear co<HI REND="italic">m</HI> henri king to þis land. þa co<HI REND="italic">m</HI> henri <MILESTONE N="88 v" UNIT="f."/> abbot &amp; uureide þe muneces of burch to þe king forþi ð he uuolde underþeden ð mynstr<HI REND="italic">e</HI> to clunie. sua ð te king was wel neh be paht. &amp; sende eft<HI REND="italic">er</HI> þe muneces. &amp; þur'h' godes milce &amp; þur'h' þe b<HI REND="italic">iscop</HI> of Seresb<HI REND="italic">er</HI>i &amp; te b<HI REND="italic">iscop</HI> of linc<HI REND="italic">ol</HI> &amp; te oþre ricemen þé <MILESTONE N="5"/> þer waeron þa wiste þe king ð he feorde mid suicdo<HI REND="italic">m.</HI> Þa he na<HI REND="italic">n</HI> mor ne mihte. þa uuolde he ð his nefe sculde ben abb<HI REND="italic">ot</HI> in burch. oc xpist it ne uuolde. Was it noht suithe lang þer eft<HI REND="italic">er</HI> þatte king sende eft<HI REND="italic">er</HI> hi<HI REND="italic">m.</HI> &amp; dide hi<HI REND="italic">m</HI> gyuen up ð abb<HI REND="italic">ot</HI>rice of burch. &amp; faren ut of lande. &amp; te king iaf ð abb<HI REND="italic">ot</HI>rice an p<HI REND="italic">ri</HI>or of S' neod Martin was <MILESTONE N="10"/> ge haten. he co<HI REND="italic">m</HI> on S' pet<HI REND="italic">res</HI> messe dei mid micel wurscipe into the minstre.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="year">
<PB N="6" REF="14"/>
<HEAD>M·C·XXXV.</HEAD> 
<P>On þis gaere for se king h<HI REND="italic">enri</HI> ouer sae aet te la<HI REND="italic">m</HI>∣masse. &amp; ð oþer dei þa he lai an slep in scip. þa þestrede þe daei ouer al landes &amp; uuard þe sunne suilc als it <MILESTONE N="15"/> uuare thre niht ald mone. an st<HI REND="italic">er</HI>res abuten hi<HI REND="italic">m</HI> at middaei. Wur'þ'en men suiðe of uundred &amp; of dred &amp; saeden ð micel þing sculde cum<HI REND="italic">en</HI> her eft<HI REND="italic">er.</HI> sua dide. for þat ilc gaer warth þe king ded. ð oþer daei eft<HI REND="italic">er</HI> S' Andreas massedaei · on norm<HI REND="italic">andi.</HI> Þa wes treson a þas landes. for aeuricman sone raeuede oþer þe mihte. <MILESTONE N="20"/> <NOTE PLACE="foot">20. <HI REND="italic">þa wes treson a</HI> Emerson, in MS. <HI REND="italic">þa westre sona.</HI></NOTE> Þa namen his sune &amp; his frend &amp; brohten his lic to englel<HI REND="italic">ande</HI> &amp; bebiriend in Reding<HI REND="italic">e.</HI> Godman he wes &amp; micel aeie wes of hi<HI REND="italic">m.</HI> durste nanman misdon wið oðer on his time. Pais he makede men &amp; daer. Wua sua bare his byrthen gold &amp; sylure. durste na<HI REND="italic">n</HI> man sei to hi<HI REND="italic">m</HI> naht bute god. <MILESTONE N="25"/></P>
<P>Enmang þis was his nefe cumen to englel<HI REND="italic">ande</HI> Stephne de <MILESTONE N="89 r" UNIT="f."/> blais. &amp; co<HI REND="italic">m</HI> to lundene. &amp; te lundenisce folc hi<HI REND="italic">m</HI> underfeng. &amp; senden aeft<HI REND="italic">er</HI> þe aerceb<HI REND="italic">iscop</HI> Will<HI REND="italic">el</HI>m curbuil. &amp; halechede hi<HI REND="italic">m</HI> to kinge on mide∣wintre daei. On þis kinges time wes al unfrið &amp; yfel &amp; raeflac. for agenes hi<HI REND="italic">m</HI> risen sona þa ricemen þe waeron swikes. alre fyrst Balduin <MILESTONE N="30"/> de Reduers &amp; held Execestre agenes hi<HI REND="italic">m.</HI> &amp; te king it be saet. &amp; siððan Bald<HI REND="italic">uin</HI> acordede. Þa tocan þa oðre &amp; helden her castles agenes hi<HI REND="italic">m.</HI> &amp; dauid king of scotland toc to uuerrien hi<HI REND="italic">m</HI> · þa þohuue∣there þat here sandes feorden betwyx heo<HI REND="italic">m.</HI> &amp; hi to gaedere comen &amp; wurðe saehte. þoþ it litel forstode. <MILESTONE N="35"/></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="year">
<HEAD>M·C·XXX'VII'.</HEAD> 
<P>Ðis gaere for þe 'k<HI REND="italic">ing</HI>' .Steph<HI REND="italic">ne</HI> ofer sae to nor∣mandi &amp; ther wes under fangen for þi ð hi uuenden ð he sculde ben alsuic alse the eo<HI REND="italic">m</HI> wes. &amp; for he hadde get his tresor. ac he to deld it &amp; scatered sotlice. Micel hadde henri k<HI REND="italic">ing</HI> gadered gold &amp; syluer. &amp; na god ne dide me for his saule thar of. <MILESTONE N="40"/></P>
<P>Þa 'þe' king S<HI REND="italic">tephne</HI> to englal<HI REND="italic">ande</HI> co<HI REND="italic">m</HI> þa macod he his gadering <NOTE PLACE="foot">41. <HI REND="italic">þa]</HI> no para∣graph in MS.</NOTE> aet Oxeneford. &amp; þar he na<HI REND="italic">m</HI> þe b<HI REND="italic">iscop</HI> Roger of Sereb<HI REND="italic">er</HI>i &amp; Alex<HI REND="italic">ander</HI> b<HI REND="italic">iscop</HI> of lincol &amp; te canceler Rog<HI REND="italic">er</HI> hise neues. &amp; dide aelle in p<HI REND="italic">ri</HI>sun. til hi iafen up here castles. Þa the suikes under gaeton ð he milde man was &amp; softe &amp; god. &amp; na iustise ne dide. þa dide'n' hi alle <MILESTONE N="45"/> wunder. Hi hadden hi<HI REND="italic">m</HI> manred maked &amp; athes suoren. ac hi nan <NOTE PLACE="foot">46. After <HI REND="italic">maked</HI> erasure of two letters.</NOTE>
<PB N="7" REF="15"/>
treuthe ne heolden. alle he waeron for sworen and here treothes for loren. for aeuric riceman his castles makede &amp; agaenes hi<HI REND="italic">m</HI> heolden. &amp; fylden þe land ful of castles. Hi suencten suyðe þe uureccemen of þe land mid castel weorces. þa þe castles uuaren <MILESTONE N="50"/> maked þa fylden hi mid deoules &amp; yuelemen. Þa namen hi þa men þe hi wenden ð ani god hefde'n'. bathe be nihtes. &amp; be daeies. carlmen &amp; wi<HI REND="italic">m</HI>men. &amp; diden heo<HI REND="italic">m</HI> 'in p<HI REND="italic">ri</HI>sun' eft<HI REND="italic">er</HI> gold &amp; syluer. &amp; pined heo<HI REND="italic">m;</HI> untellendlice pining. for ne uuaeren naeure nan martyrs swa pined alse hi waeron. Me henged up bi the fet &amp; smoked heo<HI REND="italic">m</HI> · mid <MILESTONE N="55"/> ful smoke. Me henged bi the þu<HI REND="italic">m</HI>bes other bi the hefed. &amp; hengen <NOTE PLACE="foot">56. After <HI REND="italic">þumbes,</HI> &amp; deleted.</NOTE> bryniges on 'her' fet. Me dide cnotted strenges abuton here <MILESTONE N="89 v" UNIT="f."/> haeued. &amp; uurythen to ð it gaede to þe 'h'aernes. Hi diden heo<HI REND="italic">m</HI> in quarterne þar nadres &amp; snakes &amp; pades waeron inne. &amp; drapen heo<HI REND="italic">m</HI> swa. Sume hi diden in crucethus ð is in an caeste þat was scort &amp; nareu. &amp; <MILESTONE N="60"/> un dep. &amp; dide scaerpe stanes þer inne. &amp; þrengde þe man þaer inne. ð hi<HI REND="italic">m</HI> braecon alle þe limes. In mani of þe castles waeron lof &amp; gri<HI REND="italic">m.</HI> ð waeron rachenteges ð twa oþer thre men hadden onoh to baeron onne. þat was sua maced. ð is faestned to an beom. &amp; diden an scaerp iren abuton þa mannes throte &amp; his hals. ð he 'ne' myhte nowiderwardes. <MILESTONE N="65"/> ne sitten ne lien ne slepen. oc baeron al ð iren. Mani þusen hi drapen mid hungaer. J ne can ne i ne mai tellen alle þe wunder ne alle þe pines ð hi diden wreccemen on þis land. &amp; ð lastede þa ·xix· wintre wile Stephne was king &amp; aeure it was uuerse &amp; uuerse. Hi laeiden gaeildes o'n' the tunes aeure u<HI REND="italic">m</HI>wile &amp; clepeden it tenserie. þa <MILESTONE N="70"/> þe uureccemen ne hadden na<HI REND="italic">n</HI> more to gyuen. þa raeueden hi &amp; brendon alle the tunes. ð wel þu myhtes faren al a daeis fare sculdest thu neure finden man in tune sittende. ne land tiled. Þa was corn daere. &amp; flec &amp; caese &amp; butere. for nan ne waes o þe land. Wrecce men sturuen of hungaer. sume ieden on aelmes þe waren su<HI REND="italic">m</HI> wile <MILESTONE N="75"/> ricemen. sume flugen ut of lande. Wes naeure gaet mare wre'c'ce hed on land. ne naeure hethen men werse ne diden þan hi diden. For ouer sithon ne for baren 'hi' nouther circe ne cyrce iaerd. oc nam<HI REND="italic">en</HI> al þe god ð þar inne was. &amp; brenden sythen þe cyrce &amp; alte gaedere. Ne hi ne forbaren b<HI REND="italic">iscopes</HI> land ne abb<HI REND="italic">otes</HI> ne preostes. ac raeueden <MILESTONE N="80"/>
<PB N="8" REF="16"/>
munekes &amp; clerekes. &amp; aeuricman other þe ouer myhte. Gif twa men <NOTE PLACE="foot">81. <HI REND="italic">þe ouer] þeouer</HI> MS.</NOTE> oþer ·iii· coman ridend to an tun. al þe tunscipe flugaen for heo<HI REND="italic">m.</HI> wenden ð hi waeron raeueres. Þe biscopes &amp; leredmen heo<HI REND="italic">m</HI> cursede aeure. oc was heo<HI REND="italic">m</HI> naht þar of. for hi uueron al for cursaed &amp; for suoren &amp; for loren. War sae me tilede. þe erthe ne bar nan corn. for þe land <MILESTONE N="85"/> was al fordon. mid suilce daedes. &amp; hi saeden openlice ð xpist slep. &amp; his halechen. Suilc &amp; mare þanne we cunnen saein. we þolenden xix· wintre for ure sinnes. <MILESTONE N="90 r" UNIT="f."/> On al þis yuele time heold Martin abbot his abbotrice ·xx· wint<HI REND="italic">re</HI> &amp; half gaer &amp; viii· daeis. mid micel suinc. &amp; fand þe munekes &amp; te gestes al þat heo<HI REND="italic">m</HI> be houed &amp; heold mycel <MILESTONE N="90"/> carited in the hus. &amp; þoþwethere wrohte on þe circe &amp; sette þar to landes &amp; rentes. &amp; goded it suythe. &amp; laet it refen &amp; brohte heo<HI REND="italic">m</HI> into þe neuuae mynst<HI REND="italic">re</HI> on S' PETRES maesse daei mid micel wurtscipe. ð was · anno ab incarn<HI REND="italic">atione</HI> d<HI REND="italic">omini</HI> · M·c·xl. a co<HI REND="italic">m</HI>bustio<HI REND="italic">n</HI>e loci ·xxiii· &amp; he for 'to' Rome. &amp; þaer waes wael under fangen fra<HI REND="italic">m</HI> þe pape <MILESTONE N="95"/> Eugenie. &amp; be gaet thare p<HI REND="italic">ri</HI>uilegies. an of alle þe landes of þabbotrice. &amp; an oþer of þe landes þe lien to þe circewican. &amp; gif he leng moste <NOTE PLACE="foot">97. After <HI REND="italic">moste, alse</HI> erased.</NOTE> liuen alse he mint to don of þe horderwycan. And he be gaet in landes þat ricemen hefden mid strengthe. Of Will<HI REND="italic">el</HI>m malduit þe <NOTE PLACE="foot">99. <HI REND="italic">strengthe</HI> corrected out of <HI REND="italic">strengthre.</HI></NOTE> heold Rogingha<HI REND="italic">m</HI> þae castel. he wan Cotingha<HI REND="italic">m</HI> &amp; Estun. &amp; Of hugo of <MILESTONE N="100"/> Walt<HI REND="italic">e</HI>uile he uuan hyrtlingb<HI REND="italic">eri</HI> · &amp; Stanewig. &amp; lx · sol. of Aldewingle 'aelc gaer'. And he makede manie munek<HI REND="italic">es</HI> &amp; plantede winiaerd. &amp; makede mani weorkes. &amp; wende þe tun betere þan it aer waes. &amp; waes god munec &amp; god man. &amp; forþi hi<HI REND="italic">m</HI> luueden god &amp; gode men. <MILESTONE N="105"/></P>
<P>Nu we willen saegen su<HI REND="italic">m</HI>del wat belamp on Steph<HI REND="italic">nes</HI> kinges time. On his time þe iudeus of Noruuic bohton an xpisten cild be foren estren &amp; pineden hi<HI REND="italic">m</HI> alle þe ilce pining ð ure drihten was pined. &amp; on langfridaei hi<HI REND="italic">m</HI> on rode hengen for ure drihtines luue. &amp; sythen byrieden hi<HI REND="italic">m.</HI> wenden ð it sculde ben for holen. oc ure dryhtin <MILESTONE N="110"/> atywede ð he was hali m<HI REND="italic">arty</HI>r. &amp; to munekes hi<HI REND="italic">m</HI> namen. &amp; bebyried hi<HI REND="italic">m</HI> heglice in þe minst<HI REND="italic">re.</HI> &amp; he maket þur[h] ure drihtin wunderlice &amp; manifaeldlice miracles. &amp; hatte he S' Willelm.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="year">
<PB N="9" REF="17"/>
<HEAD>M·C·XXXVI'II'.</HEAD> 
<P>On þis gaer co<HI REND="italic">m</HI> dauid king of Scotl<HI REND="italic">and</HI> mid ormete faerd to þis land. wolde winnan þis land. <MILESTONE N="115"/> &amp; hi<HI REND="italic">m</HI> co<HI REND="italic">m</HI> togaenes Will<HI REND="italic">el</HI>m eorl of Albamar þe þe king adde beteht euorwic &amp; to other aeuez men mid faeumen &amp; fuhten wid heo<HI REND="italic">m.</HI> &amp; fle<HI REND="italic">m</HI>den þe king aet te Standard. &amp; sloghen suithe micel of his genge. <MILESTONE N="90 v" UNIT="f."/></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="year">
<HEAD>M·C·XL.</HEAD> 
<P>On þis gaer wolde þe king Steph<HI REND="italic">ne</HI> taecen Rodb<HI REND="italic">er</HI>t eorl <MILESTONE N="120"/> of gloucestre þe kinges sune Henries. ac he ne myhte for he wart it war. Þer eft<HI REND="italic">er</HI> in þe lengten þestrede þe sunne &amp; te daei. abuton non tid daeies. þa men eten. ð me lihtede candles to aeten bi. &amp; þat was ·xiii· k<HI REND="italic">alend.</HI> Ap<HI REND="italic">ri</HI>l'. waeron men suythe of wundred. Þer eft<HI REND="italic">er</HI> fordfeorde Will<HI REND="italic">elm</HI> aerceb<HI REND="italic">iscop</HI> of cantwarb<HI REND="italic">eri.</HI> <MILESTONE N="125"/> &amp; te king makede Teodbald aerceb<HI REND="italic">iscop</HI> þe was abbot in the bec. Þer eft<HI REND="italic">er</HI> waex suythe micel uuerre be tuyx þe king &amp; Randolf eorl of caestre noht for þi ð he ne iaf hi<HI REND="italic">m</HI> al ð he cuthe axen hi<HI REND="italic">m.</HI> alse he dide alle othre. oc aefre þe mare he iaf heo<HI REND="italic">m.</HI> þe waerse hi waeron hi<HI REND="italic">m.</HI> Þe eorl heold lincol agaenes þe king. &amp; be na<HI REND="italic">m</HI> hi<HI REND="italic">m</HI> al ð he <MILESTONE N="130"/> ahte to hauen. &amp; te king for þider &amp; besaette hi<HI REND="italic">m</HI> &amp; his brother Will<HI REND="italic">el</HI>m de R[om]are in þe castel. &amp; te aeorl stael ut &amp; ferde eft<HI REND="italic">er</HI> Rodb<HI REND="italic">er</HI>t eorl of gloucestre. &amp; brohte hi<HI REND="italic">m</HI> þider mid micel ferd. &amp; fuhten suythe on Candel masse daei agenes heore lauerd. &amp; namen hi<HI REND="italic">m</HI> for his men [h]i<HI REND="italic">m</HI> suyken &amp; flugaen. &amp; laed hi<HI REND="italic">m</HI> to Bristowe &amp; <MILESTONE N="135"/> diden þar in p<HI REND="italic">ri</HI>sun &amp; [fe]teres. þa was al englel<HI REND="italic">and</HI> styred mar þan aer waes. &amp; al yuel wae[s i]n lande. Þer eft<HI REND="italic">er</HI> co<HI REND="italic">m</HI> þe king<HI REND="italic">es</HI> doht<HI REND="italic">er</HI> henries þe hefde ben emp<HI REND="italic">er</HI>i[ce] i[n A]lamanie. &amp; nu waes cuntesse in Angou. &amp; co<HI REND="italic">m</HI> to lundene &amp; te lundenissce folc hire wolde taecen. &amp; scae fleh &amp; forles þar mic[el.] Þer eft<HI REND="italic">er</HI> þe biscop of Wincestre henri <MILESTONE N="140"/> þe king<HI REND="italic">es</HI> brother Steph<HI REND="italic">nes</HI> spac wid Rodb<HI REND="italic">er</HI>t eorl &amp; wyd þe<HI REND="italic">m</HI>p<HI REND="italic">er</HI>ice &amp; suor heo<HI REND="italic">m</HI> athas ð he neure ma mid te king his brother wolde halden. &amp; cursede alle þe men þe mid h[i<HI REND="italic">m]</HI> heoldon. &amp; saede heo<HI REND="italic">m</HI> ð he uuolde ííuen heo<HI REND="italic">m</HI> up Wincestre. &amp; dide heo<HI REND="italic">m</HI> cumen þider. Þa hi þaer inne waeren. þa co<HI REND="italic">m</HI> þe king<HI REND="italic">es</HI> cuen [mid al] hire strengthe. <MILESTONE N="145"/> <NOTE PLACE="foot">135-45. MS. rubbed here.</NOTE> &amp; besaet heo<HI REND="italic">m.</HI> ð þer waes inne micel hungaer. Þa hi ne leng ne muhten þolen þa stali hi ut &amp; flugen. &amp; hi wurthen war wid uten &amp; folecheden heo<HI REND="italic">m.</HI> &amp; namen Rodb<HI REND="italic">er</HI>t eorl of glouc<HI REND="italic">estre.</HI> &amp; ledden hi<HI REND="italic">m</HI>
<PB N="10" REF="18"/>
to Rouecestre. &amp; diden hi<HI REND="italic">m</HI> þare in p<HI REND="italic">ri</HI>sun. &amp; te emp<HI REND="italic">er</HI>ice fleh in to an minstre. <MILESTONE N="91 r" UNIT="f."/> Þa feorden þe wisemen betwyx þe kinges <MILESTONE N="150"/> freond &amp; te eorles freond &amp; sahtlede sua ð me sculde leten ut þe king of p<HI REND="italic">ri</HI>sun for þe eorl. &amp; te eorl for þe king. &amp; sua diden. Sithen þereft<HI REND="italic">er</HI> sa't'hleden þe king &amp; Randolf eorl at Stanford. &amp; athes suoren &amp; treuthes faeston ð her nouþer sculde be suiken other. &amp; it ne for stod naht. for þe king hi<HI REND="italic">m</HI> sithen na<HI REND="italic">m</HI> in ha<HI REND="italic">m</HI>tun. þurhc wicci <MILESTONE N="155"/> raed. &amp; dide hi<HI REND="italic">m</HI> in p<HI REND="italic">ri</HI>sun. &amp; ef sones he let hi<HI REND="italic">m</HI> ut þurhc waerse red. to ð forewarde ð he suor on halido<HI REND="italic">m</HI> &amp; gysles fand. þat he alle his castles sculde iiuen up. Sume he iaf up &amp; sume ne iaf he noht. &amp; dide þanne waerse þanne he haer sculde. Þa was engleland suythe to deled. sume helden mid te king. &amp; sume mid þe<HI REND="italic">m</HI>p<HI REND="italic">er</HI>ice. for þa þe <MILESTONE N="160"/> king was in p<HI REND="italic">ri</HI>sun þa wenden þe eorles &amp; te ricemen þat he neure mare sculde cum<HI REND="italic">en</HI> ut. &amp; saeh't'leden wyd þe<HI REND="italic">m</HI>p<HI REND="italic">er</HI>ice. &amp; brohten hire into Oxenford. &amp; iauen hire þe burch. Þa þe king was ute þa herde ð saegen. &amp; toc his feord &amp; besaet hire in þe tur. &amp; me laet hire dun on niht of þe tur mid rapes. &amp; stal ut. &amp; scae fleh &amp; iaede on fote to <MILESTONE N="165"/> Walingford. Þaer eft<HI REND="italic">er</HI> scae ferde ouer sae. &amp; hi of normandi wenden alle fra þe king. to þe eorl of Angaeu. sume here þankes &amp; sume here unþankes. for he be saet heo<HI REND="italic">m</HI> til hi aiauen up here castles. &amp; hi nan helpe ne haefden of þe k<HI REND="italic">inge.</HI> Þa ferde Eustace þe king<HI REND="italic">es</HI> sune to france &amp; na<HI REND="italic">m</HI> þe king<HI REND="italic">es</HI> suster of france to wife. wende to bigaeton <MILESTONE N="170"/> normandi þaer þurh. oc he spedde litel. &amp; be gode rihte for he was an yuel man. for ware se he [com he] dide mare yuel þanne god. he <NOTE PLACE="foot">172. MS. multilated here.</NOTE> reuede þe landes &amp; laeide mic[ele gilde]s on. He brohte his wif to engle land. &amp; dide hire in þe caste[l of Can]teb<HI REND="italic">eri.</HI> God wi<HI REND="italic">m</HI>man scae waes. oc scae hedde litel blisse mid hi<HI REND="italic">m.</HI> &amp; xpist ne wolde ð he sculde <MILESTONE N="175"/> lange rixan. &amp; waerd ded &amp; his moder beien. &amp; te eorl of Angaeu waerd ded. &amp; his sune henri toc to þe rice. &amp; te Cuen of france to daelde fra þe king. &amp; scae co<HI REND="italic">m</HI> to þe iunge eorl henri. &amp; he toc hire to wiue. &amp; al <MILESTONE N="91 v" UNIT="f."/> peitou mid hire. Þa ferde he mid micel faerd into engle[la]nd. &amp; wan castles. &amp; te king ferde agenes hi<HI REND="italic">m</HI> mid <MILESTONE N="180"/> micel mare ferd. &amp; þoþwaethere fuhtten hi noht. oc ferden þe aerce∣b<HI REND="italic">iscop</HI> &amp; te wise me'n' betwux heo<HI REND="italic">m.</HI> &amp; makede ð sahte ð te king sculde ben lauerd &amp; king wile he liuede. &amp; aeft<HI REND="italic">er</HI> his daei ware henri
<PB N="11" REF="19"/>
king. &amp; he held'e' hi<HI REND="italic">m</HI> for fader &amp; he hi<HI REND="italic">m</HI> for sune. &amp; sib &amp; saehte sculde ben betwyx heo<HI REND="italic">m.</HI> &amp; on al engleland. Þis &amp; te othre foruuardes <MILESTONE N="185"/> þet hi makeden. suoren to halden þe king &amp; te eorl &amp; te b<HI REND="italic">iscopes</HI> &amp; te eorles &amp; ricemen alle. Þa was þe eorl under fangen aet Wincestre &amp; aet lundene mid micel wurtscipe. &amp; alle diden hi<HI REND="italic">m</HI> manred. &amp; suoren þe pais to halden. &amp; hit ward sone suythe god pais. sua ð neure was here. Þa was þe k<HI REND="italic">ing</HI> strengere þanne he aeuert her was. &amp; te eorl <MILESTONE N="190"/> ferde ouer sae. &amp; al folc hi<HI REND="italic">m</HI> luuede for he dide god iustise &amp; makede pais.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="year">
<HEAD>M·C·LIIII.</HEAD> 
<P>On þis gaer waerd þe king Steph<HI REND="italic">ne</HI> ded &amp; bebyried þer his wif '&amp; his sune' waeron bebyried aet faures∣feld. þaet minst<HI REND="italic">re</HI> hi makeden. Þa þe king was ded. þa was þe eorl <MILESTONE N="195"/> beionde sae. &amp; ne durste nan man don oþer bute god for þe micel eie of hi<HI REND="italic">m.</HI> þa he to engleland co<HI REND="italic">m.</HI> þa was he underfangen mid micel wurtscipe. and to king bletcaed in lundene on þe sunnen daei be foren midwint<HI REND="italic">er</HI> daei. &amp; held þaer micel curt.</P>
<P>Þat ilce daei þat Mart<HI REND="italic">in</HI> abb<HI REND="italic">ot</HI> of burch sculde þider faren. þa <MILESTONE N="200"/> saeclede he &amp; ward ded ·iiii· N̄. ian̄. &amp; te munek<HI REND="italic">es</HI> innen daeis cusen oþer of heo<HI REND="italic">m</HI> saelf. Will<HI REND="italic">el</HI>m de Walt<HI REND="italic">e</HI>uile is gehaten. god clerc &amp; god man. &amp; wael luued of þe k<HI REND="italic">inge</HI> &amp; of alle godemen. and o[n cyric]en <NOTE PLACE="foot">203. MS. mutilated and defaced from this place onward.</NOTE> byrie<HI REND="italic">den</HI> þabb<HI REND="italic">ot</HI> hehlice &amp; sone þe cosan ab<HI REND="italic">bot</HI> ferde &amp; te muneces [mid <NOTE PLACE="foot">204. <HI REND="italic">byrie<SUP>d</SUP></HI> in MS.</NOTE> him to] oxenforde to þe k<HI REND="italic">ing</HI> [&amp; he] iaf hi<HI REND="italic">m</HI> þat abb<HI REND="italic">ot</HI>rice. &amp; he <MILESTONE N="205"/> ferde hi<HI REND="italic">m</HI> son[e to linc]ol &amp; was þ[aer bletcaed to] abbot aer he ham come. &amp; [sithen] was under fangen [mid mic]el [wurtscipe at] burch. mid [mice]l p<HI REND="italic">ro</HI>cessiun. &amp; sua he was alsua at Ramesaeie. &amp; at Torn<HI REND="italic">ey.</HI> &amp; at . . n &amp; Spall<HI REND="italic">ding</HI> &amp; at <HI REND="italic">S. l.</HI> bares. &amp; . . . &amp; [he nu is] abbot. &amp; fa[ire] haued begunnon. xp[ist] him un[ne gode endinge]. <MILESTONE N="210"/></P>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 N="4" TYPE="charter">
<HEAD>IV. CHARTER OF HENRY THE SECOND</HEAD>
<P>H' þurh godes ȝefu aenglelandes king gret ealle mine bissceopas &amp; ealle mine eorlas &amp; ealle mine scirereuan &amp; ealle mine þeinas frencisce &amp; englisce · on þan sciran þe teobalt erceb<HI REND="italic">isceop</HI> &amp; se hiret
<PB N="12" REF="20"/>
aet xp<HI REND="italic">ist</HI>es chyrchen on Cantuarabirȝ habbad land inne freondlice &amp; ic <NOTE PLACE="foot">4. <HI REND="italic">Cantuarabirȝ]</HI> last letter <HI REND="italic">ȝ</HI> or <HI REND="italic">g;</HI> the one has been corrected out of the other: so too in <HI REND="italic">deȝe,</HI> l. 6.</NOTE> keþe eow {that} ic hebbe heom geunnon {that} hi beon aelc þare lande wurþa <MILESTONE N="5"/> þe hi eafdon en Edwardes kinges deȝe · &amp; on Willelmes kinges mines furþur ealdefader · &amp; on Henrices kinges mines ealdefader · &amp; saca &amp; Socne · on strande &amp; on Streame. On wudan · &amp; on feldan · tolles &amp; theames · grithbriches · &amp; hamsocne · &amp; forstalles · &amp; i<HI REND="italic">n</HI>fangenesthiafes · &amp; fleamene frimtha · ofer heore agene men · binna<HI REND="italic">n</HI> Burgan &amp; butan · <MILESTONE N="10"/> swa ful &amp; swa ford swa mine agene Wicneres hit sechan scolden · &amp; ofer swa fele þeinas swa ich heom to leten habban. And ic nelle {that} eni man enig þing þer on theo · butan hi &amp; heara wicneras · þe hi hit bitechan · willað · ne frencisce ne englisce · for þan þi<HI REND="italic">n</HI>gan þe ich habbe <NOTE PLACE="foot">14. <HI REND="italic">þingan] þimgan</HI> MS.</NOTE> criste þas gerichtan forgifan minre Saule to ech<HI REND="italic">er</HI>e alisendnessee &amp; ic <MILESTONE N="15"/> nelle geþauian {that} enig man þis abrece bi minan fullen frenscipan. God geau gehealde.</P>
</DIV1>
<DIV1 N="5" TYPE="parable">
<HEAD>V. A PARABLE</HEAD>
<HEAD>REX SUOS IUDICANS</HEAD>
<P>[H]it ȝelamp {that} an rice king wes. strang &amp; mihti. his 'land' gélest wide &amp; side. his folc was 'swiðe' <MILESTONE N="56 v1" UNIT="f."/> aerfeðtelle. his underþéoden ȝéwer on his cyne rice wuneden. Þa be fel hit swa {that} hi<HI REND="italic">m</HI> a þance beféll · to under ȝeíte wá an alle his cyne rice hi<HI REND="italic">m</HI> were frend oðer fend. hold oðer fá. &amp; he nam hi<HI REND="italic">m</HI> tó rede {that} heo<HI REND="italic">m</HI> wolde <MILESTONE N="5"/> ȝearceon anae grate laðienge. &amp; þider ȝeclepíen all his underþéod. {that} hi bi éne féce to his curt 'berie' come sceolde &amp; sette aenne déȝie. {that} hi alle be þe látst to þa d<HI REND="italic">e</HI>ȝ'i'e. þer were. Ac þis ȝesceod he hadde isétt bi tweone frend &amp; fend. {that} þan hi come mistlice to bérie. ȝef he frend wére. me hine sceolde derewrlice forð clepien. &amp; do hine wasse. <MILESTONE N="10"/> &amp; ȝiéfe hi<HI REND="italic">m</HI> hís formemete. {that} hi<HI REND="italic">m</HI> to la<HI REND="italic">n</HI>g ne þuhte to abiden of <HI REND="italic">s</HI>e <NOTE PLACE="foot">11. <HI REND="italic">se] fe</HI> MS.</NOTE> laford to þe none inn come. Gief he fend wére. me sceolden ánon eter gat ȝemete mid gode repples &amp; stiarne swépen. &amp; stiarne híne besíé. &amp; binde hi<HI REND="italic">m</HI> hand &amp; fétt. &amp; do hine in to þiest<HI REND="italic">er</HI>nesse. &amp; þer
<PB N="13" REF="21"/>
abide of all his ȝeferen were ȝegadered. {that} hi alle clone. simle <MILESTONE N="15"/> belócen were. Þa sende se king his aerndraches of fif ceðen to alle his under þeoden. to ȝelaðie þis folc. hwet bute icome súm cófer su<HI REND="italic">m</HI> láter'su<HI REND="italic">m</HI> frend su<HI REND="italic">m</HI> fend'. &amp; was idon bi ha<HI REND="italic">m</HI> al swá aer cweðe <NOTE PLACE="foot">18. <HI REND="italic">sum . . . fend</HI> added on margin.</NOTE> [we] {that} isett was. Þa hit þer to co<HI REND="italic">m.</HI> {that} se hlaford in to þar halle come. mid his dierewur<HI REND="italic">ð</HI> ȝeferede. mid ǽrlen &amp; aldren. mid c'i'hten <MILESTONE N="20"/> <NOTE PLACE="foot">20. <HI REND="italic">aierewurð] dierewurd</HI> MS. &amp; <HI REND="italic">aldren</HI> over an erasure.</NOTE> mid þeinen. þa cweð se hlafor to his. AEér þan<HI REND="italic">n</HI> we mid ure frienden <NOTE PLACE="foot">21. <HI REND="italic">þeinen</HI> over an erasure.</NOTE> toðe mete gó. sce<HI REND="italic">w</HI>ie we þes uncoðe maen ur ȝesó. þa hi to for hi<HI REND="italic">m</HI> <NOTE PLACE="foot">22. <HI REND="italic">scewie] scepie</HI> MS.</NOTE> cóme. þa wénte he hin to ha<HI REND="italic">m</HI> &amp; þus cweð. Un <MILESTONE N="56 v2" UNIT="f."/> wraste man wat lacede ȝéu an alle mire rice þat ȝie hatrede &amp; wid<HI REND="italic">er</HI>wardnesse aȝénes me ȝe win[ne] sceolde. &amp; to mine 'fá' ȝebugon. Swá ibrúce ic mine <MILESTONE N="25"/> rice ne scule ȝie mine mete ibite. ac scule þa þe hit mid mire lufe ȝearnede. Þa þis was iségd. þa were cofe abruden into þest<HI REND="italic">er</HI>nesse. þe hi sturfe hungre. &amp; se hlaford nam <HI REND="italic">w</HI>iði<HI REND="italic">nne</HI> to is frenden &amp; et &amp; dranc <NOTE PLACE="foot">28. <HI REND="italic">wiðinne] hit hī</HI> MS.</NOTE> &amp; macede hine wel bliðe mid his '&amp; þer hi hadden brad &amp; win. &amp; vii. <NOTE PLACE="foot">29. &amp; <HI REND="italic">þer . . . sandon</HI> added lengthwise on margin.</NOTE> sandon'. <MILESTONE N="30"/></P>
<P>¶[N]u gode menn understandeð þis bispel. Þes king is ure hlaford almihti god þe is king ofer alle kingen. &amp; hlaford ofer alle hlafordé. S[t]rang he his &amp; michti. for he ȝesceop alle þing of nahte. &amp; na þing ne máȝi áȝenes his wille. ne hi<HI REND="italic">m</HI> wiðstande. for þan hi<HI REND="italic">m</HI> séigd se witiȝe. Qui celor<HI REND="italic">um con</HI>tines t<HI REND="italic">ro</HI>nos &amp;c. {that} is. hlaford 'of mihte' <MILESTONE N="35"/> <NOTE PLACE="foot">35. <HI REND="italic">of mihte</HI> added on margin.</NOTE> þe <HI REND="italic">h</HI>alst hefenen þri<HI REND="italic">m</HI>settles. &amp; tó neowelnes'se' þe und<HI REND="italic">er</HI> eorðe is <NOTE PLACE="foot">36. <HI REND="italic">halst]</HI> MS. <HI REND="italic">alste.</HI></NOTE> be locést. ·iii· p<HI REND="italic">r</HI>ou. þe dunan þu a'wiðhst' mid þina hand; he is iwiss <NOTE PLACE="foot">37. <HI REND="italic">awiðhst]</HI> the last six letters on margin. At beginning of following line <HI REND="italic">hst eorðe belucst mid.</HI></NOTE> mihti for þ<HI REND="italic">an</HI> þe non mihté nis buto<HI REND="italic">n</HI> fra<HI REND="italic">m</HI> him. His land is all þes <NOTE PLACE="foot">38. <HI REND="italic">þan]</HI> MS. <HI REND="italic">{that}</HI> = <HI REND="italic">þat.</HI></NOTE> middenard. for he alle ȝesceop. &amp; all dihte wið ute swince. He us is ·king· &amp; sceppend. &amp; fader. &amp; hlaford. King for he mid rihtwisnesse <MILESTONE N="40"/> diht 'man &amp; engel god &amp; euel'. sceppende. for he us machede lichame &amp; sawle ableow. feder for he us fett &amp; scred. &amp; forðteh alse is cyldren. hlaford for þa<HI REND="italic">n</HI> þe is ȝéie &amp; drednesse is ofer hus. &amp; 'þas' áh to bie<HI REND="italic">n</HI>ne. He is hure fad<HI REND="italic">er.</HI> he lenð us his eorðe tó tolie. h<HI REND="italic">is</HI> corn to sawe. his <NOTE PLACE="foot">44. <HI REND="italic">his] he</HI> MS.</NOTE> eorðe us werpð corn &amp; westm. niatt. &amp; dierchin. his loht leóem &amp; lif. <MILESTONE N="45"/>
<PB N="14" REF="22"/>
his wát<HI REND="italic">er</HI> · drench &amp; fiscẏnn. his fér manifeald þeninge. his sónne. mone. sterren. rien. dáw. wind. wude. 'unitald fultume' al {that} we habbeð of þése feder we habbeð. of wa<HI REND="italic">m</HI> we alle &amp; us siel<HI REND="italic">f</HI>e habbeð. <NOTE PLACE="foot">48. <HI REND="italic">sielfe] sielþe</HI> MS.</NOTE> Múȝe we ahct clepeien hine mod<HI REND="italic">er</HI> wene we. ȝie muȝe we. hwat deð si moder hire bearn. formes[t] hi hit che<HI REND="italic">r</HI>eð &amp; blissið be þe lichte. &amp; <MILESTONE N="50"/> <NOTE PLACE="foot">50. <HI REND="italic">chereð] cheteð</HI> MS.</NOTE> seþe hi dieð und<HI REND="italic">er</HI> hire árme <MILESTONE N="57 r1" UNIT="f."/> oðer hi's' hafed heleð to don hi<HI REND="italic">m</HI> slepe. &amp; reste. Þis deð all ȝiure drihte. he blisseð hus mid dȝéies licht. h[e] sweueð hus mid þiestre nicht. Giet for an oðre þing god ȝescop þa niht. He wat wel {that} maniȝe men bieð sa ful of ȝéscung. mihti efre isi. Ná ȝewóld ha<HI REND="italic">m</HI> selfe. to bigeten wrldlic échte. þer for <MILESTONE N="55"/> god haf<HI REND="italic">ð</HI> ȝescepe ha<HI REND="italic">m</HI> reste. súme 'wile' hare's' u<HI REND="italic">n</HI>þances. ȝeiet he cweð <NOTE PLACE="foot">56. <HI REND="italic">hafð] hafd</HI> MS.</NOTE> a wunder word to þar sawle bi þa witie ysaia<HI REND="italic">m.</HI> Nu<HI REND="italic">m</HI>q<HI REND="italic">ui</HI>d pot<HI REND="italic">est</HI> <NOTE PLACE="foot">57. <HI REND="italic">word] worder</HI> MS.</NOTE> mulier obliuisci infante<HI REND="italic">m</HI> s<HI REND="italic">uum</HI> u<HI REND="italic">t</HI> n<HI REND="italic">on</HI> m<HI REND="italic">isereatur</HI> fi<HI REND="italic">lii</HI> u<HI REND="italic">teri</HI> s<HI REND="italic">ui.</HI> {that} is la lief maȝie wima<HI REND="italic">n</HI> forȝete<HI REND="italic">n</HI> his oge cild. {that} hi ne milsi. hire bárn of hire ogen innoð. &amp; ȝief hi for ȝiet þah hwéðer nell ic <MILESTONE N="60"/> for ȝete þe cweð drihte. be þa<HI REND="italic">m</HI> þe he fad<HI REND="italic">er</HI> is &amp; lafórd he hi<HI REND="italic">m</HI> sel<HI REND="italic">f</HI> <NOTE PLACE="foot">61. <HI REND="italic">self cweð] selþ cwed</HI> MS.</NOTE> cwe<HI REND="italic">ð</HI> be þe witie. Si ego p<HI REND="italic">ate</HI>r u<HI REND="italic">bi est</HI> honor m<HI REND="italic">eus.</HI> si d<HI REND="italic">ominus</HI> u<HI REND="italic">bi est</HI> ti<HI REND="italic">m</HI>'or' m<HI REND="italic">eu</HI>s. {that} is. gif ic fader ha<HI REND="italic">m.</HI> wer his mi ma<HI REND="italic">n</HI>scipe. ȝif ic. hlaford wer his mine aȝéie? þer fore. G. m. ure king. we oȝeð wr'h'mint. hur sceappend al þat we bieð. ure fader soðe lufe. ur h'l'aford <MILESTONE N="65"/> drednesse. &amp; þis is séo king þe wile wite an alle his und<HI REND="italic">er</HI>þeode wá hine lufeð &amp; hwa hine hateð. hwá hi<HI REND="italic">m</HI> is frend oðer fend. &amp; þer for he hað ȝelaðed alle fol[c]. to ane dȝéie. {that} is dome's' dȝeie. {that} hi alle þer beon be þe latst. hwé seden aerst {that} þes aerndraces wer isent of fif cheðen. swa ibeoð. þas fif cheðen beoð fif lágan. for þan þe god is <MILESTONE N="70"/> þurh þesen ȝecnówé. Si forme lage {that} is si ȝécénde láge. þe god <NOTE PLACE="foot">71. <HI REND="italic">þesen] þ</HI> corr.</NOTE> sett formest an þes ma<HI REND="italic">n</HI>nes heorte. {that} is þat non man ne don oðere. buton {that} þe he wolde {that} me ded[e] hi<HI REND="italic">m.</HI> &amp; don his nixta<HI REND="italic">n</HI> al {that} he wolde {that} me ded[e]hi<HI REND="italic">m.</HI> Wið ute þeser láge ni's' man þe ȝescod habbe. AErndraces of þisser lage wer abel. Seth. enoc. Nóe. &amp; swice gode <MILESTONE N="75"/> man. Seðe þes mid<HI REND="italic">de</HI>nard was ȝestaþeled fra<HI REND="italic">m</HI> þa forme man to þa latst þe wrð ét þes <MILESTONE N="57 r2" UNIT="f."/> wrldes ende. nas tid ne týme ne ne wrð. {that} god ne send gode maenn his folc forte ȝelaðie to his
<PB N="15" REF="23"/>
rice. Ac si láge sóne adiligde. þurh unwreaste leahtru<HI REND="italic">m</HI> &amp; manifald sénne. Þer efter arerde god þas lage þurh moẏse<HI REND="italic">n</HI> þe heretoche of his <MILESTONE N="80"/> folce þe he þa ȝecás. &amp; wráte his hi<HI REND="italic">m</HI> self in stanene wax br'e'dene. &amp; si ȝeleste sume wíle. &amp; þer of were larþawes &amp; ȝelaðieres Moises &amp; aaro<HI REND="italic">n.</HI> &amp; samuel. &amp; fele oðre. Swa la<HI REND="italic">n</HI>ge {that} si alswa swið[e] abreað. &amp; adiliȝede. þurh unhersa<HI REND="italic">m</HI>nesse. wat hit co<HI REND="italic">m</HI> to þa time þe god sende þe halie witíge. &amp; hi þa arérdon mid hare wríte þurh þes halíe gastes <MILESTONE N="85"/> gífe 'þa' god lage. &amp; rihtleceden {that} folc swa se hi mihte<HI REND="italic">n.</HI> &amp; bodeden ure's' hlafordes to cýme sẹs helendes ih<HI REND="italic">es</HI>u c<HI REND="italic">ri</HI>stes. þe sceolde his aȝén wille. þurh his gastes ȝífe in ure heorte wríte. &amp; don ús mid his mihte {that} stef creft ne mihte. &amp; an þesser láȝe of þe witȝin. wer laðieres <NOTE PLACE="foot">89. <HI REND="italic">ne</HI> corr. out of <HI REND="italic">na.</HI></NOTE> móche. Eft bine fece &amp; þes lare &amp; lage swiðe acolede þurh manifea[l]d <MILESTONE N="90"/> <NOTE PLACE="foot">90. <HI REND="italic">manifeald sénne] manifead fénne</HI> MS.</NOTE> sénne. &amp; hur &amp; hur þurh false gódes þe aelc þiode ha<HI REND="italic">m</HI> selfe macéde. sume of golde. súm of silure. of treowe. of stane. &amp; awente godes lof &amp; wrhminte fra<HI REND="italic">m</HI> þe sceappende to þare ȝesceafte. swa {that} þa ure halende wes accenned of þa<HI REND="italic">m</HI> unwe<HI REND="italic">m</HI>mede mede sante Marie. al se midde<HI REND="italic">n</HI>nard was mid senne begripe. &amp; al fol'c' ȝede i<HI REND="italic">n</HI> to þe's' diefles muðe. buto<HI REND="italic">n</HI> <MILESTONE N="95"/> wel feáwe of wa<HI REND="italic">m</HI> his lefe moder wes istriened. he þa arerd alle godnisse. &amp; sette his halíe láge. &amp; þat þe móre his. ȝiaf miht &amp; stre<HI REND="italic">n</HI>cþe þur<HI REND="italic">h</HI> þe gief of his gaste his hesne to fulforðie. {that} non oðre laȝe ne <NOTE PLACE="foot">98. <HI REND="italic">þurh] þurl</HI> MS.</NOTE> mihte. &amp; understandeð hwu. Þri ampres were an mancyn aer his to cyme. Ure acenneng wes ful. u<HI REND="italic">r</HI> lif unwreast. ur deað grislic. he <MILESTONE N="100"/> <NOTE PLACE="foot">100. <HI REND="italic">ur] un</HI> MS.</NOTE> co<HI REND="italic">m</HI> &amp; brochte þri þi<HI REND="italic">n</HI>[g] þ<HI REND="italic">er</HI> aȝén. he wes acénde of þe clene mede. þe efer þurh lefede mede. hi's' lif was haliȝe. his deað ful of milce. his <NOTE PLACE="foot">112. <HI REND="italic">hi] hit</HI> MS.</NOTE> clene acennende clé<HI REND="italic">n</HI>séde ure fule acenne<HI REND="italic">n</HI>de. his hali lif rihtlecede ure unwreaste lif. his admoded deað ofer co<HI REND="italic">m.</HI> &amp; fordede ure soriȝe &amp; ȝelice deað. þis is <MILESTONE N="57 v1" UNIT="f."/> si fierðe láge. An þisser were aerndraces &amp; <MILESTONE N="105"/> ȝelaðieres þa ap<HI REND="italic">ost</HI>les &amp; þe leorni<HI REND="italic">n</HI>ch[n]ihtes. þer efter ures helendes upstiȝe to heuene. þa ap<HI REND="italic">ost</HI>les &amp; hare iunglenges þe[r] efter come halíe men &amp; þe hafedmen þe nu beoð in halíe cyrce. &amp; wrðeð of domes déȝe. þurh þes hali gastes ȝife. &amp; al swa ure helende ha<HI REND="italic">m</HI> leórde. maníȝe þing [t]ehten þa folce to freme. &amp; þis is si fifte lage. An þisser beoð bedeles <MILESTONE N="110"/> &amp; laðieres to b<HI REND="italic">e</HI>rie archebisc<HI REND="italic">oþes.</HI> &amp; biscop<HI REND="italic">es.</HI> prestes. &amp; hare ȝegeng. Ac þah we fif nae<HI REND="italic">m</HI>míe. alle hi [beoð an] on godes wille. &amp; élc of ha<HI REND="italic">m</HI> ȝestrenð
<PB N="16" REF="24"/>
&amp; fulfellþ oðre. Of þeses fif ceþen &amp; of hare bedeles we habbeð ȝéu ȝéséd. Of þe folce we siggeð {that} hit cu<HI REND="italic">m</HI>þ fastlice. fram middenardes anginn alse fele alse deade beoð alse fele beoð to b<HI REND="italic">er</HI>ie icóme. wat frend. <MILESTONE N="115"/> wat fá. &amp; elce déȝie þicce þringeð. Ac ȝief ȝé habbeð und<HI REND="italic">er</HI>stande {that} we ȝiu er séde. eter gate me his scýft. &amp; þer me hi to ȝesceodeð. Si gate {that} is elces mannes endedeie. þ<HI REND="italic">an</HI> he stepð ut of þese life into þan oðre. <NOTE PLACE="foot">118. <HI REND="italic">þan] {that}</HI> MS. <HI REND="italic">oðre] ooðre</HI> MS.</NOTE> Ac we sede ȝehw. {that} ȝief he frend were me sceolde ȝief hi<HI REND="italic">m</HI> his mórȝe mete {that} he þe bet mihte abide þan<HI REND="italic">n</HI> more mete. Swa hit is here. <MILESTONE N="120"/> þ<HI REND="italic">an</HI> se gode man þe godes lufe hað ȝéfolged to is ende cu<HI REND="italic">m</HI>þ. wite<HI REND="italic">r</HI>lice <NOTE PLACE="foot">121. <HI REND="italic">þan] {that}</HI> MS. <HI REND="italic">witerlice] witetlice</HI> MS.</NOTE> wið ut uúantruce þer cumeð þe hali engles hi<HI REND="italic">m</HI> tó. &amp; ȝéf hað ahte uniwasse oðer hit wrð ȝewasse iþer pine of þe deaðe þe he her þáleð. oðer efter mid eðelice lette. &amp; þ<HI REND="italic">an</HI> lat me þa sawle to merchestowe. {that} <NOTE PLACE="foot">124. <HI REND="italic">þan] {that}</HI> MS.</NOTE> his se morȝemete si blisse þe he hað an þar sawle. þat wite ȝe wel. <MILESTONE N="125"/> nan halege nað his fulle blisse er he under fó adomes deie his licame. {that} wrð se fulle mete. þa<HI REND="italic">n</HI> se mann mid sawle &amp; mid licame und<HI REND="italic">er</HI>∣fangð sicernesse of écer blisse. &amp; wat beli<HI REND="italic">m</HI>pð hit ȝief he fend his 'þe' to þare gate cu<HI REND="italic">m</HI>þ? God þurh his <MILESTONE N="57 v2" UNIT="f."/> mucele milce ne letes us nefer fandie. Ac naþeles ȝief he fend his an unwreast mann þer beoð <MILESTONE N="130"/> anú ȝeréd'i'e. þe weregede gastes þe hine uniredlice und<HI REND="italic">er</HI>fangeð mi<HI REND="italic">d</HI> <NOTE PLACE="foot">131. <HI REND="italic">mid] min</HI> MS.</NOTE> stiarne swupen. Alse fele unþeawes alse hade upe him &amp; sennenn. al swa fendes he þer ȝemet. hīne to und<HI REND="italic">er</HI>fó. &amp; to don hīne into þiester∣nesse. oft a domes dȝéi alle godes fend simle fra<HI REND="italic">m</HI> his ȝesecðe abroden bienn &amp; hi[n] to hare lean ha<HI REND="italic">m</HI> þe lange scel ȝeleste. Þus hit hað ibi &amp; <MILESTONE N="135"/> is. &amp; wrð oft domesdei. Ac þan<HI REND="italic">n</HI> hit þer to cumþ {that} se hlaford á þe mucele deie. cumþ forté isi &amp; frend &amp; fend. þann cumþ all his und<HI REND="italic">er</HI>∣þiede hi<HI REND="italic">m</HI> to fore. þer he sit mid his derewrþe ȝefered mid niȝen anglene had. mid þer unwēmmed meide his moder. mid his ap<HI REND="italic">ost</HI>len. mid þa hágefad<HI REND="italic">er</HI>en. &amp; þo haliȝe witien. mid martiren. mi[d] hali <MILESTONE N="140"/> <NOTE PLACE="foot">140. <HI REND="italic">þo</HI> corr. out of <HI REND="italic">to</HI> : <HI REND="italic">hali ȝewitien</HI> MS.</NOTE> <HI REND="italic">con</HI>fessore<HI REND="italic">n</HI> mid halie meiden. mid al þan þe þer midenarde for his lufe werpeð abéc. &amp; lagelice her hi<HI REND="italic">m</HI> þenið. wic ȝeie. wic drednesse wurð þer. þ<HI REND="italic">an</HI> þat fer to for hi<HI REND="italic">m</HI> abernð {that} middenard. þ<HI REND="italic">an</HI> si eorðe <NOTE PLACE="foot">143. <HI REND="italic">þan] {that}</HI> MS. <HI REND="italic">middenard] middernad</HI> MS. <HI REND="italic">þan] {that}</HI> MS.</NOTE> alle cwace<HI REND="italic">ð</HI> þan þe sterren falleð. si sunne &amp; se mone aþestreð for <NOTE PLACE="foot">144. <HI REND="italic">cwaceð] cwaced</HI> MS.</NOTE>
<PB N="17" REF="25"/>
godes b<HI REND="italic">ri</HI>ctnesse. þe wlcne to gað. and si hali rode tacne mid þe <MILESTONE N="145"/> spere &amp; mid þe neiles þurh angles beoð forð ibrocht. þan<HI REND="italic">n</HI> þe angles cwaciað. &amp; tó richtwise ha<HI REND="italic">m</HI> adredeð. wat sceol se senfulle don. þe isecgð þer his richtwise deme. þe non ne maie bechece. non beswice. he his hi<HI REND="italic">m</HI> sel<HI REND="italic">f</HI> witnisse &amp; deme. Wat sceol se wrecce don. þe bufon <NOTE PLACE="foot">149. <HI REND="italic">self] selþ</HI> MS.</NOTE> iséȝð his hlaford þe he ȝegremed áfeð. under hi<HI REND="italic">m</HI> helle muð open. <MILESTONE N="150"/> abuuten hi<HI REND="italic">m</HI> all folc. hi<HI REND="italic">m</HI> selfe bi s'c'a[n]dlice senne beswapen. þer ne mái no<HI REND="italic">n</HI> frend oðre helpe. aelc had innóh to do<HI REND="italic">n</HI>ne a<HI REND="italic">n</HI> hi<HI REND="italic">m</HI> selfe. Þan seie<HI REND="italic">ð</HI> ha<HI REND="italic">m</HI> god þe geltẏ ma<HI REND="italic">n</HI>ne<HI REND="italic">n</HI> ȝe seneȝeden. an ȝeur écenesse. &amp; ȝe <NOTE PLACE="foot">153. <HI REND="italic">seieð] seied</HI> MS.</NOTE> scule <MILESTONE N="58 r1" UNIT="f."/> birne an mire écenisse. Ȝe seneȝden alse lange alse ȝé lefede &amp; ȝe scule birne alse lo<HI REND="italic">n</HI>ge as ic lefie. Witeð into éce fer. þe is <MILESTONE N="155"/> 'ȝ'aearced mine fó &amp; his ȝegen. Son[e] hi wrðeð abroden of his ȝesecþe. &amp; þan sone geð se hlaford mid his frenden to his mete. {that} his to is esten. þe seið an þan hali write Delicie méé sunt e<HI REND="italic">ss</HI>e cu<HI REND="italic">m</HI> filiis ho<HI REND="italic">minum.</HI> þat is. Mine esten beoð wunian mid mannen bearnen. Ac we sed[en] ȝiu litl her {that} hi sceolde<HI REND="italic">n</HI> abbe<HI REND="italic">n</HI> god b<HI REND="italic">ra</HI>d &amp; uin. &amp; vii <MILESTONE N="160"/> <NOTE PLACE="foot">160. <HI REND="italic">grod</HI> MS.</NOTE> sonden. hi sculen habe {that} brad þe seið iþe godspel. Ego su<HI REND="italic">m</HI> panis uiu<HI REND="italic">us</HI> q<HI REND="italic">ui</HI> d<HI REND="italic">e</HI> c<HI REND="italic">elo</HI> d<HI REND="italic">escendit.</HI> Þet is. Ic ám cwuce bread þe astah <NOTE PLACE="foot">162. <HI REND="italic">þe] q̣þe</HI> MS.</NOTE> fram hefene. seȝð ure helende. Se þe of þese brad ett. ne sterfeð he nefer. Þis bread was imaced of ane 'h'wete corne. al swa se he cweð ȝeðe godspelle. Nisi g<HI REND="italic">ra</HI>n<HI REND="italic">um</HI> frum<HI REND="italic">en</HI>ti. &amp;c. þis corn was ȝesawen <MILESTONE N="165"/> þurh þes aengles muð into ðes meidenes aere Marie. in þare burh of nazareth. þis corn có<HI REND="italic">m</HI> fer's't i<HI REND="italic">n</HI>ne bethlée<HI REND="italic">m.</HI> {that} cweð us of breade. <NOTE PLACE="foot">167. <HI REND="italic">cóm] cón</HI> MS.</NOTE> hit wex &amp; bleówu. in iudea. hit ripede in ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m. Judas &amp; þat leoðre folc hit répén. &amp; deden hit an þar rode alswa alse be twenen melstanent. Se<HI REND="italic">ð</HI>e hit was idon into þer berient alswa into hófne. þanen <MILESTONE N="170"/> <NOTE PLACE="foot">170. <HI REND="italic">Seðe] sede</HI> MS.</NOTE> hit was ibroht up into heofene to þes hahes hlafordes borde. þer hit fet. &amp; engles. &amp; mancinn in écenisse. &amp; þis is hare b'r'ead. hwer scule we win finden? Al swa se he cweð. Ego su<HI REND="italic">m</HI> uitis uera. &amp;c.</P>
</DIV1>
<DIV1 N="6" TYPE="collection of proverbs">
<PB N="18" REF="26"/>
<HEAD>VI. THE PROVERBS OF ALFRED</HEAD>
<DIV2 N="1" TYPE="part">
<HEAD>INCIPIUNT DOCUMENTA REGIS ALUREDI.</HEAD>
<L>AT Seuorde séte þeynes monye. <MILESTONE N="262 r" UNIT="f."/></L>
<L>fele Biscopes. and feole. bok iléred.</L>
<L>Eorles prute. knyhtes egleche.</L>
<L>þar wes þe eorl Alu<HI REND="italic">ri</HI>ch.</L>
<L>of þare lawe swiþe wis. <MILESTONE N="5"/></L>
<L>And ek Ealured englene hurde.</L>
<L>Englene durlyng{punctel}</L>
<L>on englene londe he wes kyng.</L>
<L>Heom he bi gon lére.</L>
<L>so ye mawe i hure. <MILESTONE N="10"/></L>
<L>hw hi. heore lif lede scholden.</L>
<L>Alured. he wes in englene lond.</L>
<L>and king. wel swiþe strong.</L>
<L>He wes king. and he wes clerek.</L>
<L>wel he luuede godes werk. <MILESTONE N="15"/></L>
<L>He wes wis on his word. and war. on his werke.</L>
<L>he wes þe wysuste mo<HI REND="italic">n</HI>{punctel}</L>
<L>þat wes englelonde on.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="2" TYPE="part">
<HEAD>ii</HEAD>
<L>Þvs queþ Alured englene frouer.</L>
<L>wolde ye mi leode. lusten éure lou<HI REND="italic">er</HI>de. <MILESTONE N="20"/></L>
<L>he óu wolde wyssye. wisliche þinges.</L>
<L>hw ye myhte worldes. wrþsipes welde.</L>
<L>and ek eure saule. somnen to criste.</L>
<L>wyse were þe wordes. þe seyde þe king Alured.</L>
<L>Mildeliche ich Munye. myne leoue freond. <MILESTONE N="262 v" UNIT="f."/></L>
<L>poure and riche. leode myne <MILESTONE N="26"/></L>
<L>þat ye alle a drede. vre dryhten crist.</L>
<L>luuyen hine and lykyen. for he is lou<HI REND="italic">er</HI>d of lyf.</L>
<L>He is one. god{punctel} ouer alle godnesse.</L>
<L><PB N="19" REF="27"/>
He is one gleaw. ou<HI REND="italic">er</HI> alle glednesse. <MILESTONE N="30"/></L>
<L>He is one. blisse. ou<HI REND="italic">er</HI> alle blissén.</L>
<L>He is one monne. Mildest mayster.</L>
<L>He is one. folkes fader. and frouer.</L>
<L>He is one. rihtwis. and so riche king.</L>
<L>þat him ne schal beo wone. nouht of his wille. <MILESTONE N="35"/></L>
<L>þ<HI REND="italic">e</HI> hine her on worlde. wrþie þencheþ. <NOTE PLACE="foot">36. þ<HI REND="italic">e] wc</HI> MS.</NOTE></L>
</DIV2>
<DIV2 N="3" TYPE="part">
<HEAD>iii</HEAD>
<L>Þvs queþ alured. englene urouer.</L>
<L>Ne may non ryhtwis king. vnder criste seoluen.</L>
<L>Bute if he beo in boke ilered.</L>
<L>And he. his wyttes swiþe wel kunne. <MILESTONE N="40"/></L>
<L>And he cunne lettres. lokie him seolf one.</L>
<L>hw he schule his lond laweliche holde.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="4" TYPE="part">
<HEAD>iv</HEAD>
<L>Þus queþ Alured.</L>
<L>Þe eorl and þe eþelyng.</L>
<L>ibureþ vnder gódne. king. <MILESTONE N="45"/></L>
<L>þat lond to leden.</L>
<L>myd lawelyche deden.</L>
<L>And þe clerek and þe knyht.</L>
<L>he schulle démen euelyche riht.</L>
<L>þe poure. and þe ryche. <MILESTONE N="50"/></L>
<L>démen ilyche.</L>
<L>Hwych so þe mon soweþ{punctel} <NOTE PLACE="foot">52. After <HI REND="italic">mon,</HI> erasure of two letters.</NOTE></L>
<L>al swuch he schal mowe.</L>
<L>And eu<HI REND="italic">er</HI>uyches monnes dom. to his owere dure churreþ.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="5" TYPE="part">
<HEAD>v</HEAD>
<L>[Þus queþ Alured.]</L>
<L>þan knyhte bi houeþ. kenliche on to sóne. <MILESTONE N="55"/></L>
<L>for to werie þat lond. wiþ hunger and wiþ herivnge.</L>
<L>þat þe chireche habbe gryþ.</L>
<L><PB N="20" REF="28"/>
And þe cheorl beo in fryþ.</L>
<L>his sedes to sowen.</L>
<L>his medes to mowen. <MILESTONE N="60"/></L>
<L>And his plouh beo i dryue.</L>
<L>to vre alre bihoue.</L>
<L>þis is þes knyhtes lawe.</L>
<L>loke he þat hit wel fare.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="6" TYPE="part">
<HEAD>vi</HEAD>
<L>Þvs queþ Alured. <MILESTONE N="65"/></L>
<L>þe mon. þe on his youhþe. yeorne leorneþ.</L>
<L>wit and wisdom. and i writen reden{punctel}</L>
<L>he may beon on elde. wenliche lorþeu.</L>
<L>And þe þat nule one youhþe yeorne leorny.</L>
<L>wit and wysdom. and iwriten rede. <MILESTONE N="70"/></L>
<L>þat him schal on elde. sore rewe.</L>
<L>þenne cumeþ elde.</L>
<L>and vnhelþe.</L>
<L>þenne beoþ his wéne</L>
<L>ful wroþe isene. <MILESTONE N="75"/></L>
<L>Boþe heo beoþ bi swike. and eke hi beoþ a swunde.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="7" TYPE="part">
<HEAD>vii</HEAD>
<L>þus queþ Alured.</L>
<L>Wyþ vte wysdome is weole wel vnwurþ.</L>
<L>for þey o mon ahte. huntseuenti Acres.</L>
<L>and he hi hadde isowen. alle myd reade golde. <MILESTONE N="80"/></L>
<L>And {that} | gold greowe. so gres doþ on eorþe. <MILESTONE N="263 r" UNIT="f."/></L>
<L>nere he for his weole. neuer þe furþer.</L>
<L>Bute he him of frumþe. freond iwrche.</L>
<L>for. hwat is gold. bute ston.</L>
<L>bute if hit haueþ wismon. <MILESTONE N="85"/> <NOTE PLACE="foot">85. After <HI REND="italic">wismon, ut</HI> deleted.</NOTE></L>
</DIV2>
<DIV2 N="8" TYPE="part">
<HEAD>viii</HEAD>
<L>þus queþ Alu<HI REND="italic">re</HI>d.</L>
<L>Ne scolde neuer yongmon howyen to swiþe.</L>
<L><PB N="21" REF="29"/>
þeih him his wyse wel ne lykie.</L>
<L>Ne þeih he ne welde. al þat he wolde.</L>
<L>for god may. yeue god after vuele. <MILESTONE N="90"/></L>
<L>weole after wowe. þenne he wule. <NOTE PLACE="foot">91. <HI REND="italic">þenne he wule</HI> after <HI REND="italic">yeue</HI> in l. 90.</NOTE></L>
<L>wel is him þat hit ischapen is.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="9" TYPE="part">
<HEAD>ix</HEAD>
<L>þus seyþ Alured.</L>
<L>STrong hit is to reowe.</L>
<L>a yeyn þe séé þat floweþ. <MILESTONE N="95"/></L>
<L>so it is to swynke.</L>
<L>a yeyn vnylimpe.</L>
<L>þe mon. þe on his youhþe.</L>
<L>swo swinkeþ.</L>
<L>and worldes weole her iwinþ. <MILESTONE N="100"/></L>
<L>þat he may on elde.</L>
<L>idelnesse holde.</L>
<L>And ek myd his worldes weole.</L>
<L>god iqueme er he quele.</L>
<L>youþe and al þat he haueþ i drowe. <MILESTONE N="105"/> <NOTE PLACE="foot">105. <HI REND="italic">youþe</HI> in darker ink in a space too large for it; similarly <HI REND="italic">doweþes,</HI> l. 118; <HI REND="italic">wlonk,</HI> l. 124; <HI REND="italic">vouh,</HI> l. 129; <HI REND="italic">Mayþenes,</HI> l. 130.</NOTE></L>
<L>is þenne wel bi towe.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="10" TYPE="part">
<HEAD>x</HEAD>
<L>þus queþ Alured.</L>
<L>Monymon weneþ þat he wene ne þarf.</L>
<L>longes lyues. ac him lyeþ þe wrench.</L>
<L>for þanne his lyues alre best luuede. <MILESTONE N="110"/></L>
<L>þenne he schal léten. lyf his owe.</L>
<L>for nys no wrt uexynde a wude. ne a velde.</L>
<L>þat euer mvwe þas feye furþ vp holde.</L>
<L>Not no mon þene tyme.</L>
<L>hwanne he schal. heonne turne. <MILESTONE N="115"/></L>
<L>Ne nomon þene ende.</L>
<L><PB N="22" REF="30"/>
hwenne he schal heonne wende.</L>
<L>Dryhten hit one wot. doweþes lou<HI REND="italic">er</HI>d.</L>
<L>hwanne [we] vre lif leten schule.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="11" TYPE="part">
<HEAD>xi</HEAD>
<L>þus queþ Alured. <MILESTONE N="120"/></L>
<L>Yf þu seoluer and gold.</L>
<L>ye<HI REND="italic">t</HI>st and weldest in þis world. <NOTE PLACE="foot">122. <HI REND="italic">yetst] yefst</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Neu<HI REND="italic">er</HI> vpen eorþe.</L>
<L>to wlonk. þu ny wrþe.</L>
<L>Ayhte nys non ildre istreon{punctel} <MILESTONE N="125"/></L>
<L>ac hit is godes lone.</L>
<L>hwanne hit is his wille. þar of we schulle wende.</L>
<L>And vre owe lyf. myd alle for leten.</L>
<L>þanne schulle vre ifon. to vre vouh. gripen.</L>
<L>welden vre Mayþenes. and leten vs by hinde. <MILESTONE N="130"/></L>
</DIV2>
<DIV2 N="12" TYPE="part">
<HEAD>xii</HEAD>
<L>þus queþ Alured.</L>
<L>Ne ilef þu nouht to fele. uppe þe séé þat floweþ.</L>
<L>If þu hafst madmes monye and inowe.</L>
<L>gold and seoluer. hit schal gnyde to nouht.</L>
<L>to duste hit schal dryuen. Dryhten schal | libben euere. <MILESTONE N="263 v" UNIT="f."/></L>
<L>Monymon for his gold. haueþ godes vrre. <MILESTONE N="136"/></L>
<L>And for his seoluer. hymseolue foryemeþ. foryeteþ and forleseþ.</L>
<L>Betere him by come iboren þat he nére.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="13" TYPE="part">
<HEAD>xiii</HEAD>
<L>þus queþ Alured.</L>
<L>Lvsteþ ye me leode. <MILESTONE N="140"/></L>
<L>ower is þe neode.</L>
<L>And ich eu wille lére. wit and wisdom.</L>
<L>þat alle þing ou<HI REND="italic">er</HI> goþ.</L>
<L>syker he may sitte. þe hyne haueþ to i vere.</L>
<L>For þeyh his eyhte him a go. <MILESTONE N="145"/></L>
<L>his wit ne a goþ hym neu<HI REND="italic">er</HI> mo.</L>
<L><PB N="23" REF="31"/>
for ne may he for vare.</L>
<L>þe hyne haueþ to vere.</L>
<L>þe wile his owe lyf. ileste mote. <NOTE PLACE="foot">149. After <HI REND="italic">þe, þ</HI> erased.</NOTE></L>
</DIV2>
<DIV2 N="14" TYPE="part">
<HEAD>xiv</HEAD>
<L>þus queþ Alured. <MILESTONE N="150"/></L>
<L>If þu hauest seorewe.</L>
<L>ne seye þu hit nouht þan arewe.</L>
<L>seye hit þine sadelbowe. and ryd þe singinde forþ.</L>
<L>þenne wile wene. þet þine wise ne con{punctel}</L>
<L>þat þe þine wise wel lyke. <MILESTONE N="155"/></L>
<L>serewe if þu hauest. and þe erewe hit wot{punctel}</L>
<L>by fore. he þe meneþ{punctel}</L>
<L>by hynde he þe teleþ.</L>
<L>þu hit myht segge swyhc mo<HI REND="italic">n.</HI></L>
<L>þat þe ful wel on. <MILESTONE N="160"/></L>
<L>wyþ vte echere ore.</L>
<L>he on þe Muchele more.</L>
<L>By hud hit on þire heorte{punctel}</L>
<L>þat þe eft ne smeorte.</L>
<L>Ne let þu hyne wite. <MILESTONE N="165"/></L>
<L>al þat þin heorte by wite.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="15" TYPE="part">
<HEAD>xv</HEAD>
<L>þus queþ Alured.</L>
<L>NE schal tu neuere þi wif. by hire wlyte cheose.</L>
<L>for neu<HI REND="italic">er</HI> nóne þinge. þat heo to þe bryngeþ.</L>
<L>Ac leorne hire custe. heo cuþeþ hi wel sone. <MILESTONE N="170"/></L>
<L>For mony mon for ayhte. vuele iauhteþ.</L>
<L>And ofte mon of fayre. frakele icheoseþ.</L>
<L>wo is him þat vuel wif.</L>
<L>bryngeþ to his cotlyf.</L>
<L>So him is alyue{punctel} <MILESTONE N="175"/></L>
<L>þat vuele ywyueþ.</L>
<L>For he schal vppen eorþe.</L>
<L><PB N="24" REF="32"/>
dreori i wurþe.</L>
<L>Monymo<HI REND="italic">n</HI> singeþ.</L>
<L>þat wif hom bryngeþ. <MILESTONE N="180"/></L>
<L>wiste he hwat he brouhte.</L>
<L>wepen he myhte.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="16" TYPE="part">
<HEAD>xvi</HEAD>
<L>þus queþ Alured.</L>
<L>NE wurþ þu neuer so wod. ne so wyn drunke.</L>
<L>þat éuere segge þine wife. alle þine wille. <MILESTONE N="185"/></L>
<L>For if þu iseye þe bi vore. þine ivo alle.</L>
<L>And þu hi myd worde iwreþþed heuedest.</L>
<L>Ne scholde heo hit lete. for þing lyuyinde.</L>
<L>þat heo ne scholde þe forþ vp breyde. of þine baleu syþes.</L>
<L>wymmon is word. woþ. &amp; haueþ tunge to swift. <MILESTONE N="190"/></L>
<L>þeyh heo wel wolde.</L>
<L>ne may heo. hi no wiht welde.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="17" TYPE="part">
<HEAD>xvii</HEAD>
<L>þus queþ Alfred.</L>
<L>IDelschipe and ou<HI REND="italic">er</HI> prute. <MILESTONE N="264 r" UNIT="f."/></L>
<L>þat lereþ yong wif vuele þewes. <MILESTONE N="195"/></L>
<L>And ofte þat wolde.</L>
<L>do. þat heo ne scholde.</L>
<L>þene vnþev lihte.</L>
<L>leten heo myhte.</L>
<L>If heo ofte a swóte for swunke were. <MILESTONE N="200"/></L>
<L>þeyh hit is vuel to buwe.</L>
<L>þat beo nule treowe.</L>
<L>For ofte Museþ þe kat. aft<HI REND="italic">er</HI> hire moder.</L>
<L>þe mon þat let wymmon his mayster iwurþe.</L>
<L>Ne schal he neu<HI REND="italic">er</HI> beon ihurd <MILESTONE N="205"/></L>
<L>his wordes lou<HI REND="italic">er</HI>d.</L>
<L>Ac heo hine schal steorne</L>
<L>to trayen. and to teóne.</L>
<L>And selde wurþ he blyþe and gled.</L>
<L><PB N="25" REF="33"/>
þe mon þat is his wiues qued. <MILESTONE N="210"/></L>
<L>Mony appel is bryht wiþ vte. and Bitter wiþ inne.</L>
<L>So is mony wymmon. on hyre fader bure.</L>
<L>Schene vnder schete. and þeyh heo is schendful.</L>
<L>So is mony gedelyng. godlyche on horse.</L>
<L>and is þeyh lutel wurþ. <MILESTONE N="215"/></L>
<L>wlonk bi þe glede.</L>
<L>and v́uel at þare neode.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="18" TYPE="part">
<HEAD>xviii</HEAD>
<L>þus queþ. Al<HI REND="italic">ured.</HI></L>
<L>[N]Eure þu bi þine lyue. <NOTE PLACE="foot">219. <HI REND="italic">Eure</HI> MS.</NOTE></L>
<L>þe word of þine wyue. <MILESTONE N="220"/></L>
<L>to swiþe þu. ne aréde.</L>
<L>If heo beo i wreþþed</L>
<L>myd worde. oþer myd dede.</L>
<L>wymmo<HI REND="italic">n</HI> wepeþ for mod. <NOTE PLACE="foot">224. <HI REND="italic">mod]</HI> first stroke of <HI REND="italic">m</HI> erased.</NOTE></L>
<L>oftere þan for eny god. <MILESTONE N="225"/></L>
<L>And ofte lude &amp; stille.</L>
<L>for to vor drye hire wille.</L>
<L>Heo wepeþ oþer hwile.</L>
<L>for to do þe gyle.</L>
<L>Salomon hit haueþ i sed. <MILESTONE N="230"/></L>
<L>þat wymmon can wel vuelne red.</L>
<L>þe hire red foleweþ.</L>
<L>heo bryngeþ hine to seorewe.</L>
<L>for hit seyþ in þe loþ.</L>
<L>as scumes for teoþ. <MILESTONE N="235"/></L>
<L>hit is i furn i seyd.</L>
<L>{that} cold red is quene red.</L>
<L>hu he is vnlede.</L>
<L>þat foleweþ hire rede.</L>
<L>Ich hit ne segge nouht for þan. <MILESTONE N="240"/></L>
<L>þat god þing. ys god wymmon.</L>
<L>þe mon þe hi may i cheose. and i couere over oþre.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="19" TYPE="part">
<PB N="26" REF="34"/>
<HEAD>xix</HEAD>
<L>þus queþ Alured.</L>
<L>Monymon weneþ þat he weny ne þarf.</L>
<L>Freond þat he habbe. þar me him vayre bi hat. <MILESTONE N="245"/></L>
<L>Seyþ him vayre bi vore. and frakele bi hynde.</L>
<L>so me may þane loþe lengust lede.</L>
<L>Ne ilef þu neu<HI REND="italic">er</HI> þane mon.</L>
<L>þat is of feole speche<HI REND="italic">n.</HI></L>
<L>Ne alle þe þinge. <MILESTONE N="250"/></L>
<L>þat þu i herest singe<HI REND="italic">n.</HI></L>
<L>Mony mon haueþ swikelne muþ.</L>
<L>milde and monne for cuþ.</L>
<L>Nele he þe cuþe. hwenne he þe wule bi kache.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="20" TYPE="part">
<HEAD>xx</HEAD>
<L>þus queþ Alured. <MILESTONE N="255"/></L>
<L>Þvrh sawe mon is wis. And þurh hiselþe. glev. <NOTE PLACE="foot">256. <HI REND="italic">his elþe. mon is glev</HI> MS.</NOTE></L>
<L>þurh lesinge mon is loþ. and þurh luþre wrenches.</L>
<L>And | vnwurþ. <MILESTONE N="264 v" UNIT="f."/></L>
<L>And þurh hokede honde. þat he bereþ.</L>
<L>him seolue he for vareþ. <MILESTONE N="260"/></L>
<L>From lesynge þu þe wune.</L>
<L>And alle vnþewes þu þe bi schune.</L>
<L>so myht þu on þeode.</L>
<L>leof beon in alle leode.</L>
<L>And luue þyne nexte. he is at þe neode gód. <MILESTONE N="265"/></L>
<L>At chepynge. and at chyreche.</L>
<L>freond þu þe iwurche.</L>
<L>wyþ pou<HI REND="italic">er</HI>e and wiþ riche.</L>
<L>wiþ alle monne ilyche.</L>
<L>þanne myht þu sikerliche. sely sytte. <MILESTONE N="270"/></L>
<L>And ek faren ouer lond le</L>
<L>hwider so beoþ þi wille.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="21" TYPE="part">
<PB N="27" REF="35"/>
<HEAD>xxi</HEAD>
<L>þus queþ Alured.</L>
<L>Alle world ayhte</L>
<L>schulle bi cumen to nouhte. <MILESTONE N="275"/></L>
<L>And vyches cunnes madmes. to mixe schulen i Multen.</L>
<L>And vre owe lif. lutel hwile ileste.</L>
<L>for þeyh o mon. wolde al þe worlde.</L>
<L>And al þe wunne. þe þar inne wunyeþ.</L>
<L>Ne myhte he þar myde his lif. none hwile holde. <MILESTONE N="280"/></L>
<L>Ac al he schal for leten. on a litel stunde.</L>
<L>And schal vre blisse{punctel} to balewe us iwurþe.</L>
<L>Bute if we wurcheþ. wyllen cristes.</L>
<L>Nu biþenche we þanne vs sulue.</L>
<L>vre lif to leden. so crist vs gynneþ lere. <MILESTONE N="285"/></L>
<L>þanne mawe we wenen. þat he wule vs wrþie.</L>
<L>for so seyde salomon. þe wise.</L>
<L>þe mon þat her wel deþ.</L>
<L>he cumeþ þar he lyen foþ.</L>
<L>on his lyues ende. <MILESTONE N="290"/></L>
<L>he hit schal a vynde.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="22" TYPE="part">
<HEAD>xxii</HEAD>
<L>þus queþ Alured.</L>
<L>NE gabbe þu ne schotte.</L>
<L>ne chid þu wyþ none sotte.</L>
<L>ne myd manyes cunnes tales. <MILESTONE N="295"/></L>
<L>ne chid þu wiþ nenne dwales.</L>
<L>Ne neu<HI REND="italic">er</HI> þu ne bigynne.</L>
<L>to telle þine tyþinges.</L>
<L>At nones fremannes borde.</L>
<L>ne haue þu to vale worde. <MILESTONE N="300"/></L>
<L>Mid fewe word<HI REND="italic">e.</HI> wismon</L>
<L>fele bi luken wel con.</L>
<L>And sottes bolt is sone iscohte.</L>
<L>for þi ich holde hine for dote.</L>
<L>þat sayþ al his wille. <MILESTONE N="305"/></L>
<L><PB N="28" REF="36"/>
þanne he scholde beon stille.</L>
<L>For ofte tunge brekeþ bon{punctel}</L>
<L>þeyh heo seolf nabbe non.</L>
</DIV2>
<DIV2 N="23" TYPE="part">
<HEAD>xxiii</HEAD>
<L>þus queþ Alured.</L>
<L>Wis child is fader blisse. <MILESTONE N="310"/></L>
<L>Jf hit so bi tydeþ þat þu bern ibidest.</L>
<L>þe hwile hit is lutel. ler him mon þewes.</L>
<L>þanne hit is | wexynde{punctel} hit schal wende þar to. <MILESTONE N="265 r" UNIT="f."/></L>
<L>þe betere hit schal iwurþe</L>
<L>euer buuen eorþe. <MILESTONE N="315"/></L>
<L>Ac if þu him lest welde. werende on worlde.</L>
<L>lude and stille.</L>
<L>his owene wille.</L>
<L>hwanne cumeþ ealde.</L>
<L>ne myht þu hyne awelde. <MILESTONE N="320"/></L>
<L>þanne deþ hit sone.</L>
<L>þat þe biþ vnyqueme.</L>
<L>Ofer howeþ þin ibod.</L>
<L>and makeþ þe ofte sory mod.</L>
<L>Bet<HI REND="italic">er</HI>e þe were. <MILESTONE N="325"/></L>
<L>iboren þat he nere.</L>
<L>for betere is child vnbore. þane vnbuhsum.</L>
<L>þe mon þe spareþ yeorde. and yonge child<HI REND="italic">e.</HI></L>
<L>and let hit arixlye. þat he hit areche ne may.</L>
<L>þat him schal on ealde{punctel} sore reowe. Am<HI REND="italic">en.</HI> <MILESTONE N="330"/></L>
</DIV2>
<TRAILER>Expl<HI REND="italic">iciunt</HI> dicta Regis Aluredi.</TRAILER>
</DIV1>
<DIV1 N="7" TYPE="poem">
<PB N="29" REF="37"/>
<HEAD>VII. MEMENTO MORI</HEAD>
<LG>
<L>Mon may longe lyues wene. <MILESTONE N="252 v" UNIT="f."/></L>
<L>Ac ofte him lyeþ þe wrench.</L>
<L>feyr weder turneþ ofte in to reyne.</L>
<L>&amp; wunderliche makeþ his blench.</L>
<L>þar vore mon. þu þe by þench.</L>
<L>Al schal falwy þi grene. <MILESTONE N="6"/></L>
<L>waylaway. nys king ne quene.</L>
<L>þat ne schal drynke of deþes drench.</L>
<L>Mon er þu falle of þi bench.</L>
<L>þyne sunne þu aquench. <MILESTONE N="10"/></L>
</LG>
<LG>
<L>Nis non so strong. ne sterk. ne kene.</L>
<L>þat may ago deþes wyþer blench. |</L>
<L>Yung and olde. briht and schene. <MILESTONE N="253 r" UNIT="f."/></L>
<L>Alle he ryueþ on o streng. <MILESTONE N="14"/></L>
<L>Fox and ferlych is his wrench.</L>
<L>Ne may no mon þar to yeynes.</L>
<L>way laway þreting ne bene.</L>
<L>Mede. liste. ne leches drench.</L>
<L>Mon let sunne and lustes þine.</L>
<L>wél þu do &amp; wel þu þench. <MILESTONE N="20"/></L>
</LG>
<LG>
<L>Do bi salomones rede.</L>
<L>Mon. &amp; þenne þu schalt wel do.</L>
<L>Do as he þe tauhte and seyde.</L>
<L>þat þin endinge þe bringeþ to.</L>
<L>þenne ne schaltu neu<HI REND="italic">er</HI> mys do.</L>
<L>Ac sore þu myht þe adrede.</L>
<L>way laway such weneþ to lede.</L>
<L>Long lif. and blysse vnder fo.</L>
<L>Ac deþ luteþ in his scho.</L>
<L>Hym stilliche. to for do. <MILESTONE N="30"/></L>
</LG>
<LG>
<L>Mon hwi nultu þe bi knowe.</L>
<L>Mon hwi nultu þe bi seo.</L>
<L>of fule fulþe þu art isowe.</L>
<L>wurmes fode. þu schalt beo. <MILESTONE N="34"/></L>
<L>her nauestu blisse dayes þre.</L>
<L>Ac þi lif al þu last in wowe.</L>
<L>weylawey deþ þe schal a dun þrowe.</L>
<L>þer þu wenest heyust to steo.</L>
<L>In deþ schal þi lyf endi.</L>
<L>And in wop al þi gleo. <MILESTONE N="40"/></L>
</LG>
<LG>
<L>World and weole. þe bi swikeþ.</L>
<L>I wis heo beoþ þine ifo.</L>
<L>If þe world wiþ weole þe slykeþ</L>
<L>þat is for to do þe wo.</L>
<L>þare fore. let lust ouer go. <MILESTONE N="45"/></L>
<L>And eft hit þe likeþ. |</L>
<L>weylawey. sore he him bi swi∣keþ. <MILESTONE N="253 v" UNIT="f."/></L>
<L>þat for one stunde oþer two.</L>
<L>wurcheþ him pyne. euer mo.</L>
<L>Mon. ne do þu nouht swo. <MILESTONE N="50"/></L>
</LG>
</DIV1>
<DIV1 N="8" TYPE="poem">
<PB N="30" REF="38"/>
<HEAD>VIII. POEMA MORALE</HEAD>
<DIV2 TYPE="version">
<HEAD>(LAMBETH MS.)</HEAD>
<LG>
<L>ich em nu alder þene ich wes awintre &amp; a lare. <MILESTONE N="59 v" UNIT="f."/></L>
<L>Ich welde mare þene ich dede mi wit' ahte bon mare. <NOTE PLACE="foot">2. <HI REND="italic">ịḥc̣ ich</HI> MS. <HI REND="italic">mi ịc̣ḥ ahte; wit</HI> in margin MS.</NOTE></L>
<L>Wel longe ich habbe child ibon a worde &amp; a dede</L>
<L>þa'h' ich bo a wintre ald to ȝung ich em on rede.</L>
<L>vnnet lif ich habbe iled. &amp; ȝet me þingþ ilede. <MILESTONE N="5"/></L>
<L>þenne ich me bi þenche wel ful sare ich me adrede.</L>
<L>mest al {that} ich habbe idon bi fealt to child hade.</L>
<L>Wel late ich habbe me bi þocht{punctel} bute God me nu rede.</L>
<L>Fole idel word ich habbe iq<HI REND="italic">u</HI>eðen soððen ich speke kuðe.</L>
<L>fole ȝunge dede idon{punctel} þe me of þinchet nuðe. <MILESTONE N="10"/></L>
</LG>
<LG>
<L>Mest al {that} me likede er nu{punctel} hit me mis likeð</L>
<L>þa muchel fulieð his wil{punctel} hine solf he biswikeð.</L>
<L>Ich mihte habbe bet idon. hefde ich þe iselþe.</L>
<L>Nu ich walde ah ich ne mei{punctel} for elde &amp; for un helþe. <NOTE PLACE="foot">14. <HI REND="italic">un helẹþe</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Elde me is bi stolen on. er ich hit wiste. <MILESTONE N="15"/></L>
<L>ne michte ich seon bi fore me. for smike ne for miste.</L>
<L>Erȝe we beoð to done god. &amp; to ufele al to þriste.</L>
<L>Mare eie stondeð men of monne þanne hom do of c<HI REND="italic">ri</HI>ste.</L>
<L>þe wel ne doð þe hwile þe ho muȝen. wel oft hit schal rowen{punctel}</L>
<L>þenne ȝe mawen sculen &amp; repen {that} ho er sowen. <MILESTONE N="20"/></L>
<L>Do he to gode {that} he muȝe þe hwile {that} he bo aliue.</L>
<L>ne lipnie na mon to | muchel to childe ne to wiue. <MILESTONE N="60 r" UNIT="f."/></L>
<L>þe him solue forȝet for wiue ne for childe{punctel}</L>
<L>he scal cumen in uuel stude bute him God bo milde.</L>
<L>Sendeð sum god bi foren eow. þe hw[i]le {that} ȝe muȝen to houene.</L>
<L>for betere is an elmesse biforen{punctel} þenne boð eft<HI REND="italic">er</HI> souene. <MILESTONE N="26"/></L>
<L>Alto lome ich habbe igult a werke &amp; o worde. <NOTE PLACE="foot">27. <HI REND="italic">ịḷich</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Al to muchel ich habbe ispent. to litel ihud in horde. <NOTE PLACE="foot">28. <HI REND="italic">ịḥ ich</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Ne beo þe loure þene þe solf{punctel} ne þin mei. ne þin maȝe.</L>
<L>Soht is {that} is oðer's' monnes frond bet<HI REND="italic">re</HI> þen his aȝen. <MILESTONE N="30"/></L>
<L><PB N="32" REF="40"/>
Ne lipnie wif to hire were. ne were to his wiue</L>
<L>bo for him solue ech .M<HI REND="italic">on.</HI> þe 'h'wile {that} he bo aliue.</L>
<L>Wis is þe to him solue þench þe hwile þe mot libben.</L>
<L>for sone wule hine forȝeten þe fremede &amp; þe sibbe.</L>
<L>þe wel ne deð þe hwile he mai{punctel} ne scal wenne he walde. <MILESTONE N="35"/></L>
<L>Monies monnes sare iswinc habbeð oft un holde.</L>
<L>Ne scal na mon don afirst. ne slawen wel to done.</L>
<L>for moni mon bihateð wel þe hit forȝeteð sone.</L>
<L>Þe .M<HI REND="italic">on.</HI> þe wule siker bon to habben Godes blisse.</L>
<L>do wel him solf hwile {that} he mai{punctel} þenne haueð he his mid iwisse. <MILESTONE N="40"/></L>
<L>þes riche .M<HI REND="italic">en.</HI> weneð bon siker þurh walle &amp; þurh diche.</L>
<L>þe deð his echte on sikere stude he hit sent to heueneriche.</L>
<L>for þer ne þerf he bon of dred of fure ne of þoue</L>
<L>þer ne | þerf he him binimen þe laðe ne þe loue. <MILESTONE N="60 v" UNIT="f."/></L>
<L>þer ne þerf he habben kare of ȝeve ne of ȝelde. <MILESTONE N="45"/> <NOTE PLACE="foot">45. <HI REND="italic">ȝeve] v</HI> corr. out of <HI REND="italic">f</HI> MS.</NOTE></L>
<L>þider he sent. &amp; solf bereð to lutel &amp; to selde.</L>
<L>þider we sculen draȝen &amp; don wel ofte &amp; ilome.</L>
<L>for þer ne scal me us naut binimen mid wrangwise dome.</L>
<L>þider ȝe sculen ȝorne draȝen. walde ȝe god ileue.</L>
<L>for ne mei þ<HI REND="italic">er</HI> hit ou binimen king ne reue. <MILESTONE N="50"/> <NOTE PLACE="foot">50. <HI REND="italic">þer] {that}</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Al {that} beste {that} we hefden þider we hit solde senden</L>
<L>for þer we hit michte finden eft. &amp; habben buten ende.</L>
<L>Þo þe er doð eni God for habben godes are.</L>
<L>al he hit scal finden eft þer &amp; hundred fald mare.</L>
<L>Þe þet echte wile halden wel hwile þe he muȝe es welden. <MILESTONE N="55"/></L>
<L>Giue hies for godes luue{punctel} þenne deþ hes wel ihalden.</L>
<L>Vre swinc &amp; ure tilþe is ofte iwoned to swinden.</L>
<L>Ach {that} þe we doð for godes luue{punctel} eft we sculen al finden.</L>
<L>Ne scal nan ufel bon un bocht. ne nan god unforȝolden.</L>
<L>vfel we doþ al to muchel. &amp; god lesse þe<HI REND="italic">n</HI>ne we sculden. <MILESTONE N="60"/></L>
<L>Þo þe mest doð nu to gode. &amp; þe lest to laðe.</L>
<L>Eiðer to lutel &amp; to muchel scal þu<HI REND="italic">n</HI>chen eft hom baþe.</L>
<L>Þer me scal ure werkes weien bi foran þe heuen king.</L>
<L>and ȝeuen us ure swinkes lan eft<HI REND="italic">er</HI> ure erninge.</L>
<L>Ech mon mid {that} he hauet. mei buggen houene riche. <MILESTONE N="65"/></L>
<L><PB N="34" REF="42"/>
þe mare haueþ &amp; þe þe lesse{punctel} baþe hi | muȝen iliche. <MILESTONE N="61 r" UNIT="f."/></L>
<L>Al se mid his p'e'nie alse oðer mið his punde.</L>
<L>{that} is þe wunderlukeste chep{punctel} {that} eni mon efre funde.</L>
<L>&amp; þe ðe mare ne mai don{punctel} do hit mid his gode þonke.</L>
<L>Alse wel se þe þe haueð golde fele manke. <MILESTONE N="70"/></L>
<L>&amp; oft god kon mare þonc þen þe him ȝeueð lesse.</L>
<L>&amp; his werkes &amp; his weȝes his milce. &amp; rihtwisnesse.</L>
<L>lutel lac is gode lof{punctel} {that} kumeð of gode wille.</L>
<L>&amp; ec lete muchel ȝeue of þan þe herte is ille.</L>
<L>Houene &amp; horþe he ouer sich. his eȝen boð swa brichte. <MILESTONE N="75"/></L>
<L>Su<HI REND="italic">n</HI>ne &amp; mone &amp; houen fur boð þestre aȝein his lihte.</L>
<L>Nis him noht for holen ni hud. swa muchele boð his mihte.</L>
<L>nis hit ne swa derne [idon] ne [a] swa þostre nihte.</L>
<L>he wat wet þenkeð &amp; hwet doð alle q<HI REND="italic">ui</HI>ke wihte.</L>
<L>Nis na lau<HI REND="italic">er</HI>d swich se is c<HI REND="italic">ri</HI>st. ne king swuch ure drihten. <MILESTONE N="80"/></L>
</LG>
<LG>
<L>houene &amp; orðe &amp; al {that} is biloken is in his honde.</L>
<L>he deð al {that} his wil is{punctel} a wettre &amp; alonde. <NOTE PLACE="foot">82. <HI REND="italic">ịṣ his</HI> MS.</NOTE></L>
<L>He makede fisses in þe se &amp; fuȝeles in þe lifte. <NOTE PLACE="foot">83. After <HI REND="italic">fuȝeles in, k</HI> deleted.</NOTE></L>
<L>he wit &amp; waldeð alle þing &amp; scop alle scefte.</L>
<L>he is hord buten horde &amp; ende buten ende. <MILESTONE N="85"/></L>
<L>he ane is eure an ilche stude wende þer þu wende.</L>
<L>he is buuen us &amp; bi noþen. bi foren &amp; bi hinden.</L>
<L>þe þe deð godes wille uwer he mei him finden.</L>
<L>Helche rune he iherð &amp; wat alle deden.</L>
<L>he þurþ sicheþ uches monnes þonc. Wi hwat scal us to rede. <MILESTONE N="90"/></L>
<L>We {that} brokeð godes hese &amp; gulteð swa ilome.</L>
<L>hwet scule we seggen oðer don et þe muchele dome.</L>
<L>Þa þe luueden unriht &amp; ufel lif | leden. <MILESTONE N="61 v" UNIT="f."/></L>
<L>Wet sculen ho seggen oðer don{punctel} þen þe engles bon of dred.</L>
<L>hwet sculen we bere<HI REND="italic">n</HI> biforen us mid hom scule we iquemen.</L>
<L>þo þe neure god ne dude þe houenliche deme. <MILESTONE N="96"/></L>
<L>þer sculen bon doule swa fole {that} wulleð us for wreien.</L>
<L>&amp; nabbeð hi naþing forȝeten of al {that} ho iseȝen.</L>
<L><PB N="36" REF="44"/>
Al {that} we mis duden her{punctel} ho hit wulleð kuðe þere.</L>
<L>[buten wé habbe hit ibét. ðe hwile wé her wére] <MILESTONE N="100"/> <NOTE PLACE="foot">100. Supplied from MS. e.</NOTE></L>
<L>Al ho habbeð in hore write{punctel} {that} we mis duden here.</L>
<L>þach we nusten ne ni seȝen. ho weren ure ifere.</L>
<L>Hwet sculen ordlinghe's' don. þa swicen &amp; ta forsworene</L>
<L>hwi boð fole iclepede. &amp; swa lut icorene.</L>
<L>wi hwi weren ho bi ȝeten to hwon weren ho iborene. <MILESTONE N="105"/> <NOTE PLACE="foot">105. <HI REND="italic">ẉ hwon</HI> MS.</NOTE></L>
<L>{that} scule<HI REND="italic">n</HI> bon to deþe idemet. &amp; eure ma for lorene.</L>
<L>Ech .M<HI REND="italic">on.</HI> scal him solue þer bi clepie &amp; bideme<HI REND="italic">n.</HI></L>
<L>his aȝen werch &amp; his þonc te witnesse he scal <HI REND="italic">t</HI>emen. <NOTE PLACE="foot">108. <HI REND="italic">temen] demen</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ne mei him na .M<HI REND="italic">on.</HI> alsa wel demen ne alswa rihte</L>
<L>for nan ne knauð him ase ȝere{punctel} buten ane drihte. <MILESTONE N="110"/></L>
<L>Ech .M<HI REND="italic">on.</HI> wat him solue best{punctel} his werkes. &amp; his wille. <NOTE PLACE="foot">111. before <HI REND="italic">werkes, werhes</HI> deleted.</NOTE></L>
<L>Þe ðe lest wat bi seiþ ofte mest{punctel} þe hit al wat is stille.</L>
<L>nis nan witnesse alse muchel se mo<HI REND="italic">n</HI>ne's' aȝen horte.</L>
<L>Wa se seið {that} he bo hal. him solf wat best his smirte.</L>
<L>Ech .M<HI REND="italic">on.</HI> scal h[i]m solf demen to deðe oðer to liue. <MILESTONE N="115"/></L>
<L>þa witnesse of his aȝen werch{punctel} hine þer to scal driue.</L>
<L>Al þet ech .M<HI REND="italic">on</HI> haueð idon soððen he com to mo<HI REND="italic">n</HI>ne</L>
<L>sculde he | hit sechen o boke iwriten he scal iþenchen þenne. <MILESTONE N="62 r" UNIT="f."/></L>
<L>Ah drihten ne demeð nenne .M<HI REND="italic">on.</HI> eft<HI REND="italic">er</HI> his biginnigge.</L>
<L>ah al his lif scal bon suilch boð his endinge. <MILESTONE N="120"/></L>
<L>ȝef {that} his uuel al hit is uuel &amp; God ȝefe god his ende.</L>
<L>God ȝeue {that} ure ende bo god. &amp; wite {that} he us lende.</L>
<L>þe .M<HI REND="italic">on.</HI> {that} uuel don na god. ne neure god lif leden.</L>
<L>er deð &amp; dom come to his dure he mei him sare adreden.</L>
<L>{that} he ne muȝe þenne biden are. for {that} itit ilome. <MILESTONE N="125"/></L>
<L>for þi he is wis þe biet &amp; bit &amp; bet bi fore dome.</L>
<L>Wenne deð is attere dure wel late he biddeþ are.</L>
<L>Wel late he latheð uuel werc{punctel} þe ne mei hit don ne mare.</L>
</LG>
<LG>
<L>{that} achten we to leuen wel. for ure drihten solf hit seide.</L>
<L>A hwilke time se eure .M<HI REND="italic">on.</HI> of þinchþ his mis dede. <MILESTONE N="130"/> <NOTE PLACE="foot">130. <HI REND="italic">þing̣chþ</HI> MS.</NOTE></L>
<L><PB N="38" REF="46"/>
Oþer raþer oðer later{punctel} milce he scal imeten.</L>
<L>Ac <HI REND="italic">þ</HI>e {that} þer naf[ð] nocht ibet{punctel} wel muchel he haueð to beten. <NOTE PLACE="foot">132. <HI REND="italic">þe] we</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Monimon seit hwa rechð of pine þe scal habben þende.</L>
<L>Ne bidde ich na bet bo alesed a domes dei of bende.</L>
<L>lutel he wat wet is pine. &amp; lutel he hit scaweð <MILESTONE N="135"/></L>
<L>hwice hete is þer þa saule wuneð hu biter wind þer blaweð.</L>
<L>hefde he bon þer enne dei oðer twa bare tide{punctel}</L>
<L>nolde he for al middenerd þe þerdde þer abiden.</L>
<L>þet habbeð iseid þ[e] comen þonen þa hit wisten mid iwissen.</L>
<L>wa wurð sorȝe seueȝer. for souenihte blisse. <MILESTONE N="140"/></L>
<L>In hure blisse þe | þe ende haueð. for endelese pine. <MILESTONE N="62 v" UNIT="f."/></L>
<L>betere is wori water drunch{punctel} þen atter meind mid wine.</L>
<L>Swines brede is swiðe swete. swa is of wilde dore.</L>
<L>alto dore he is abuh{punctel} þe ȝefð þer fore his swore. <NOTE PLACE="foot">144. <HI REND="italic">abuh] abuṭẹh</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Ful wombe mei lihtliche speken of hunger. &amp; of festen{punctel} <MILESTONE N="145"/></L>
<L>swa mei of pine þe ne cnauð þe scal a ilesten.</L>
<L>Hefð he ifonded su<HI REND="italic">m</HI>me stunde{punctel} he wolde al seggen oðer.</L>
<L>Et lete him were wif. child. suster. feder &amp; broðer.</L>
<L>Al he walde &amp; oðerluker don &amp; oðerluker þenche<HI REND="italic">n</HI></L>
<L>Wenne he bi þohte on helle fur þe nawiht ne mei quenchen. <MILESTONE N="150"/></L>
<L>Eure he walde her inne wawe &amp; ine wene wunien{punctel}</L>
<L>Wið {that} þe mihte helle pine bi flien &amp; bi sunien <NOTE PLACE="foot">152. Before <HI REND="italic">þe, me</HI> deleted.</NOTE></L>
<L>Et lete him were al world wele &amp; orðliche blisse.</L>
<L>for to {that} muchele blisse cumen is murþe mid iwisse.</L>
<L>Iwule nu cumen eft to þe dome {that} ich er ow of sede <MILESTONE N="155"/></L>
<L>A þa dei &amp; at ta dome us helpe c<HI REND="italic">ri</HI>st &amp; rede.</L>
<L>þer we muȝen bon eþe offerd &amp; herde us adrede<HI REND="italic">n.</HI></L>
<L>þer he scal al son him bi foren his word &amp; ec his deden.</L>
<L>Al scal þer bon þenne cud þer me<HI REND="italic">n</HI> luȝen her ent stelen.</L>
<L>Al scal þer bon þa<HI REND="italic">n</HI>ne unwron{punctel} {that} men wruȝen her &amp; helen. <MILESTONE N="160"/></L>
<L>We sculen alre monne lif iknauwen al se ure ahen.</L>
<L>þer sculen eueni<HI REND="italic">n</HI>gges bon þe riche &amp; þe laȝe.</L>
<L>Ne scal na mon skamie þer ne þerf he him a dreden. <NOTE PLACE="foot">163. <HI REND="italic">skamie] smakie</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Gif him her of þincþ | his gult &amp; bet his misdede. <MILESTONE N="63 r" UNIT="f."/></L>
<L>for him ne scameþ ne ne gromeð þe sculen bon iborȝen. <MILESTONE N="165"/></L>
<L><PB N="40" REF="48"/>
Ach þo þre habbeþ scome &amp; grome &amp; oft fele sorȝe.</L>
<L>Þe do<HI REND="italic">m</HI> scal sone bon idon ne lest he nawiht lo<HI REND="italic">n</HI>ge.</L>
<L>ne scal him na mon mene þer of st<HI REND="italic">re</HI>ngþe ne of wronge.</L>
<L>þe sculen habbe herdne dom þa her weren herde.</L>
<L>þa þe uuele holden wreche men &amp; uuele laȝe redde. <MILESTONE N="170"/></L>
<L>Ec efter {that} he efþ idon sal þer þenne [beon] idemet.</L>
<L>[bliðe mei hé ðenne beon. þe god háfð wel icwemed]</L>
<L>Alle þa þi sprunge boþ of adam &amp; of eue.</L>
<L>Alle hi sculen cumen þider for soðe we hit ileueð.</L>
<L>þa þe habbeð wel idon efter hore mihte. <MILESTONE N="175"/></L>
<L>to houene riche hi sculen faren forð mid ure drihte.</L>
<L>Þa þe habbeð doules werc idon. &amp; þer inne bo ifunde.</L>
<L>hi sculen faren forð mid him in to helle grunde. <NOTE PLACE="foot">178. <HI REND="italic">mid ṃịḍ</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Þer hi scule<HI REND="italic">n</HI> wunien a buten are &amp; ende.</L>
<L>Ne brekeþ neure drihte helle gate for lesen hi of bende. <MILESTONE N="180"/></L>
<L>Nis na sullic þech hom bo wa &amp; hom bo uneade.</L>
<L>Ne scal neure eft c<HI REND="italic">ri</HI>st þolie deþ for lesen hom of deaþe.</L>
<L>Enes drihten helle brec his fro<HI REND="italic">n</HI>d he ut brochte.</L>
<L>him solf he þolede deð for him . wel dore he hom bohte.</L>
<L>Nalde hit mei do for mei. ne sust<HI REND="italic">er</HI> for broðer. <MILESTONE N="185"/></L>
<L>nalde hit sune do for fader. ne na mon for oðer.</L>
<L>Vre alre lau<HI REND="italic">er</HI>d for his þrelles ipined wes a rode.</L>
<L>vre bendes he unbon[d] &amp; bohte us mid his blode.</L>
<L>We ȝeueð | uneðe for his luue a stuche of ure brede. <MILESTONE N="63 v" UNIT="f."/></L>
<L>Ne þenke we noht {that} he scal deme þa q<HI REND="italic">ui</HI>ke &amp; þa dede. <MILESTONE N="190"/></L>
<L>Muchele luue he us cudde. walde we hit und<HI REND="italic">er</HI>sto<HI REND="italic">n</HI>de</L>
<L>{that} ure eldre misduden{punctel} we habbeð uuele on honde.</L>
<L>Deþ com in þis middenerde þurh þes doules honde.</L>
<L>&amp; sake &amp; sorȝe &amp; swinc a wat<HI REND="italic">er</HI>e &amp; a londe.</L>
<L>Vre forme fader gult. we abuȝeð alle. <MILESTONE N="195"/></L>
<L>[eal his óf spring efter hi<HI REND="italic">m.</HI> en hearme is bi fealle.] <NOTE PLACE="foot">172, 196. Supplied from MS. e.</NOTE></L>
<L>þurst &amp; hunger. chele &amp; hete. helde &amp; unhelðe.</L>
<L>þurh him deð com in þis middenerd &amp; oðer uniselðe.</L>
<L>Nere na mon elles ded ne sec ne nan unsele.</L>
<L><PB N="42" REF="50"/>
ac mihten libben eure ma a blisse &amp; a hele. <MILESTONE N="200"/></L>
</LG>
<LG>
<L>lutel hit þu<HI REND="italic">n</HI>cheð moni mon. ac muchel wes þa su<HI REND="italic">n</HI>ne.</L>
<L>for hwam alle þolieð deð þe comen of hore cunne.</L>
<L>Hore sunne &amp; ec ure aȝen sare us mei of þinche. <NOTE PLACE="foot">203. <HI REND="italic">ḥọṛẹ ure</HI> MS.</NOTE></L>
<L>þurh su<HI REND="italic">n</HI>ne we libbeð alle in sorȝe &amp; in swinke.</L>
<L>Suððen God nom swa muchele wrake for are misdede{punctel} <MILESTONE N="205"/></L>
<L>We þe swa muchel &amp; swa ofte mis doð. we muȝen eðe us adrede.</L>
<L>Adam and his of spru<HI REND="italic">n</HI>g for are <HI REND="italic">b</HI>are sunne. <NOTE PLACE="foot">207. <HI REND="italic">bare] þare</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Wes fele undret wintre an helle pine &amp; an unwunne.</L>
<L>þa þe ledden hore lif mid unriht &amp; mid wrange.</L>
<L>buten hit gode's' milce do ho sculen bon þer wel longe. <MILESTONE N="210"/> <NOTE PLACE="foot">210. <HI REND="italic">do] doṇ</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Godes wisdom is wel muchel &amp; alswa is his mihte</L>
<L>&amp; nis his milce naut lesse. ac bi þan ilke iwichte.</L>
<L>Mare he ane mei for ȝeuen. þen | al folc gulte cunne. <MILESTONE N="64 r" UNIT="f."/></L>
<L>Sulf douel mihte habbe<HI REND="italic">n</HI> milce. ȝif he hit bigunne.</L>
<L>Þa þe godes milce secheð{punctel} he iwis mei ha ifi<HI REND="italic">n</HI>den. <MILESTONE N="215"/></L>
<L>Ac helle king is are les with þa þe he mei binden.</L>
<L>þe þe deþ is wille mest{punctel} he haueð wurst mede.</L>
<L>His ba<HI REND="italic">þ</HI> scal bon wallinde. his bað sca<HI REND="italic">l</HI> bon berni<HI REND="italic">n</HI>de glede. <NOTE PLACE="foot">218. <HI REND="italic">baþ</HI> MS. <HI REND="italic">scal] scab</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Wurst he deð his gode frond{punctel} þenne his fulle fond{punctel}</L>
<L>God scilde alle godes frond. a wih swilche freonde. <MILESTONE N="220"/></L>
<L>Neure in helle hi com. ne þer ne come reche.</L>
<L>þach ich elches worldes wele. þer me mahte feche</L>
<L>{that} his wulle seggen on þat wise men us seiden.</L>
<L>&amp; aboken hit writen þer [me] mei hit reden.</L>
<L>Ich hit wille seggen þan þe hit hom solf nusten. <MILESTONE N="225"/></L>
<L>warni hom wið hore unfrome. ȝif ho me wulleð lusten.</L>
<L>vnd<HI REND="italic">er</HI>stondeð nu to me edi men &amp; arme.</L>
<L>Ich wulle tellen of helle pin{punctel} &amp; wernin ow wið herme.</L>
<L>In helle his hunger &amp; þurst{punctel} twa uuele iuere. <NOTE PLACE="foot">229. <HI REND="italic">ịṣ his</HI> MS.</NOTE></L>
<L>þas þolieð þa [þe] weren maket niþinges here. <MILESTONE N="230"/></L>
<L>Þer is waning &amp; wow. eft<HI REND="italic">er</HI> eche streche.</L>
<L><PB N="44" REF="52"/>
ho fareð from hete to hete. &amp; hech to frure þe wreche.</L>
<L>þenne hi bið in þere hete{punctel} þe chele him þunchet blisse.</L>
<L>þenne hi cumeð eft to þe chele{punctel} of hete hi habbeð misse.</L>
<L>hi hem deð wa inoch nabbeð hi nane blisse. <MILESTONE N="235"/></L>
<L>Nute hi hweþer hem deþ <HI REND="italic">w</HI>urs mid neure nane wisse. <NOTE PLACE="foot">236. <HI REND="italic">wurs] þurs</HI> MS.</NOTE></L>
<L>hi walkeð eure &amp; secheð reste | ac 'ho' ne muȝen imeten. <MILESTONE N="64 v" UNIT="f."/> <NOTE PLACE="foot">237. <HI REND="italic">mọuȝen</HI> MS.</NOTE></L>
<L>for þi þe ho nolden þe hwile {that} ho mihten here sunne beten.</L>
<L>ho secheð reste þer nis nan. for þi ne muȝen hi es finden.</L>
<L>Ac walkeð weri up &amp; dun{punctel} se wat<HI REND="italic">er</HI> deþ mid winde. <MILESTONE N="240"/></L>
<L>þo boð þa þe weren her a þanke unstedefeste.</L>
<L>&amp; þa þe gode biheten heste &amp; nolden hit ileste.</L>
<L>þa þe god werc bigunnen &amp; ful enden hit nolden.</L>
<L>Nu witen her. &amp; nuðe þer. &amp; nusten hwat hi wolden.</L>
<L>þer is bernunde pich hore saule to baþien inne. <MILESTONE N="245"/></L>
<L>þa þe ledden here lif in werre &amp; in winne.</L>
<L>þer is fur {that} is undret fald hattre. þene bo ure.</L>
<L>Ne mei q<HI REND="italic">ue</HI>nchen salt weter ne uersc of þe burne.</L>
<L>þis is {that} fur {that} efre bernd ne mei nawiht hit que<HI REND="italic">n</HI>chen{punctel}</L>
<L>Þer inne boð þa þe was to lof wreche men to swenchen. <MILESTONE N="250"/></L>
<L>þa þe weren swikelemen &amp; ful of uuel wrenchen.</L>
<L>þa þe mihten uuel don. þe þe lef hit wes to þenchen.</L>
<L>Þe luueden tening &amp; stale. hordom &amp; drunken.</L>
<L>&amp; a doules werche bliþeliche swunken.</L>
<L>Þa þe weren swa le<HI REND="italic">s</HI>e {that} me ho<HI REND="italic">m</HI> ne mihte ileuen. <MILESTONE N="255"/> <NOTE PLACE="foot">255. <HI REND="italic">lese] lele</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Med ierne domes men. &amp; wro<HI REND="italic">n</HI>gwise reuen.</L>
<L>{that} oðer mo<HI REND="italic">n</HI>nes wif lof. his aȝen et lete.</L>
<L>þo þe sungede muchel{punctel} a drunke &amp; an ete.</L>
<L>þe wreche mon binom his ehte. &amp; leide his on horde.</L>
<L>{that} lutel let of godes borde. &amp; godes worde. <MILESTONE N="260"/></L>
<L>&amp; þo þe his aȝen nalde ȝeuen þer he isech | þe node <MILESTONE N="65 r" UNIT="f."/></L>
<L>Ne nalde iheren godes sonde. þenne he hit herde bode.</L>
<L>Þe {that} is oðers mo<HI REND="italic">n</HI>nes þing. loure þene hit sculde.</L>
<L>&amp; weren to gredi of solure &amp; of golde.</L>
<L>&amp; þa þe untrownesse duden þon þe ho scu'l'den bon holde. <MILESTONE N="265"/></L>
<L><PB N="46" REF="54"/>
&amp; leten þet ho sculden don. &amp; duden {that} ho wolden.</L>
<L>Þa þe weren eure abuten þisse worldes echte. <NOTE PLACE="foot">267. <HI REND="italic">weṇren</HI> MS.</NOTE></L>
<L>&amp; duden al {that} þe laþe gast hechte to &amp; tachte.</L>
<L>&amp; alle þe þen anigewise doulen i que<HI REND="italic">m</HI>de. <NOTE PLACE="foot">269. <HI REND="italic">iquemde] iquende</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Þa boð nu mid him in helle fordon &amp; fordemet. <MILESTONE N="270"/></L>
</LG>
<DIV3 TYPE="part">
<HEAD>(EGERTON MS., SECOND COPY.)</HEAD>
<LG>
<L>Bute þá þe óf ðufte sare heore mis dede. <MILESTONE N="69 r" UNIT="f."/></L>
<L>&amp; gunne heore gultes beten &amp; betere lif laede.</L>
<L>Þer beoð neddren &amp; snaken. éuete &amp; frute.</L>
<L>þa tereð. &amp; freteð. þe uuele speke. þe nið fulle. &amp; te prute.</L>
<L>Neure sunne ðer ne scinð. ne mone ne steorre. <MILESTONE N="275"/></L>
<L>þer is muchel godes hate. &amp; muchel godes eorre.</L>
<L>AEure ðer is uuel sméch. ðusternesse &amp; eie.</L>
<L>nis ðer neure oðer liht. ðene þe swierte leie.</L>
<L>Þer ligget ladliche fund. in strange raketeȝe.</L>
<L>{that} beoð þa ðe wére mid gode on heuene wel heȝe. <MILESTONE N="280"/></L>
<L>Þer beoð ateliche fund. &amp; eisliche wihte.</L>
<L>þas scule þa wrecche i fon. þe suneȝede ðurh sihte.</L>
<L>Þer is ðe laðe sathanas. &amp; belzebud sé ealde. <NOTE PLACE="foot">283. <HI REND="italic">is ịṣ</HI> MS.</NOTE></L>
<L>eaðe hi muȝen beo óf dréd. þe hine scule bi healde.</L>
<L>Ne mei nan heorte hit iðenche. ne tunge ne can telle. <MILESTONE N="285"/></L>
<L>hu muchel pine na hu uele sunden inne helle.</L>
<L>Wið þa pine ðe þer beoð. nelle ich eow naht leoȝen.</L>
<L>nis hit bute gamen &amp; gléo. eal {that} man mei hér dreoȝen.</L>
<L>End ȝut ne deð heo<HI REND="italic">m</HI> naht sa wá. in ða laðe bende. |</L>
<L>{that} hi witeð {that} heore pine sceal neure habbe ende. <MILESTONE N="69 v" UNIT="f."/> <MILESTONE N="290"/> <NOTE PLACE="foot">290. After <HI REND="italic">habbe, l</HI> erased.</NOTE></L>
<L>Þar beoð þa heðene men. þé wǽre laȝe liese.</L>
<L>þe nes naht óf godes bi bode. ne óf godes hése.</L>
<L>[U]uele cristene men. hi beoð heore ifere.</L>
<L>þa ðe heore cristen dom. uuele heo'l'de hére.</L>
<L>[Ȝ]ut hi beoð á wurse stede. on ðeré helle grunde. <MILESTONE N="295"/></L>
<L>ne sculen hi neure cume<HI REND="italic">n</HI> út. for marke ne for punde.</L>
<L>[N]e mei heo<HI REND="italic">m</HI> naðer helpen þer. ibede ne elmesse.</L>
<L><PB N="48" REF="56"/>
for nis naðer inne helle. áre ne for ȝiuenesse.</L>
<L>Sculde hi<HI REND="italic">m</HI> éch man ðe hwile hé muȝe óf ðas helle pine.</L>
<L>&amp; werni ech his freond þer wið swa ich habbe mine. <MILESTONE N="300"/></L>
<L>Þá ðe sculden heo<HI REND="italic">m</HI> ne cunne. ich heo<HI REND="italic">m</HI> wulle teche.</L>
<L>ich kan beon ȝief ich sceal. lichame &amp; sawle leche.</L>
<L>Léte wé {that} god for but. ealle manne cunne.</L>
<L>&amp; do wé {that} hé us hét. &amp; sculde wé us wið sunne.</L>
<L>Luuie we god mid ure heorte. &amp; mid al ure mihte. <MILESTONE N="305"/></L>
<L>&amp; ure émcristen eal us sulf. swa us lerde drihte.</L>
<L>Eal {that} me rǽt &amp; eal {that} me singð. bi fore godes borde.</L>
<L>eal hit hanget &amp; bi halt. bi ðisse twam worde. <NOTE PLACE="foot">308. <HI REND="italic">eal] Eeal</HI> MS.</NOTE></L>
<L><HI REND="italic">E</HI>alle godes laȝe he fulð. ðe niwe &amp; ða ealde. <NOTE PLACE="foot">309. <HI REND="italic">Ealle] alle</HI> MS. <HI REND="italic">niwe]</HI> corr. out of <HI REND="italic">r.</HI></NOTE></L>
<L>þe ðe ðas twá luue háfð. &amp; wel hi wule healde. <MILESTONE N="310"/></L>
<L>Ac hi beoð wunder earueð healde. swá ófte gulteð ealle.</L>
<L>Fór hit is strang to stande lange. &amp; liht is to fealle.</L>
<L>[A]ac drihte crist hé ȝiue us strengðe. stande {that} wé mote.</L>
<L>&amp; óf ealle ure gultes 'unne' us cume to bote.</L>
<L>Wé wilnieð éfter woruld wéle. ðe lange ne mei leste. <MILESTONE N="315"/></L>
<L>&amp; leggeð eal ure iswinch. ón ðinȝe unste'de' feste.</L>
<L>Swunche wé for godes luue. healf {that} wé doð for aehte. <MILESTONE N="70 r" UNIT="f."/></L>
<L>ne béo wé naht swá óf bicherd. ne sa uuele bi kehte.</L>
<L>ȝif wé serueden gode swa wé doð erminges.</L>
<L>mare wé hedden en héuene. ðenne eorles hér &amp; kinges. <MILESTONE N="320"/></L>
<L>Né muȝen hi werien heo<HI REND="italic">m</HI> wið chele. wið þurste ne wið hunger.</L>
<L>ne wið ulde. ne wið deaðe. þe uldre ne ðe ȝeonger.</L>
<L>Ac ðer nis hunger ne ðurst. ne dieð. ne unhelðe ne elde.</L>
<L>of þisse riche wé ðencheð ófte. &amp; of þere to selde.</L>
<L>Wé scolden ealle us biðenche ófte. &amp; wél ilome. <MILESTONE N="325"/></L>
<L>hwét wé beoð to whán wé scule. &amp; óf hwán wé come.</L>
<L>Hú litle hwile wé beoþ hér. hú lange elle's' hwáre.</L>
<L>hwét wé muȝe habben hér. &amp; hwét finde þere.</L>
<L>Ȝief wé were wise men. ðis wé scolde ðenche.</L>
<L>bute wé wurðe us iwer. ðeos woruld wule us for drenche. <MILESTONE N="330"/></L>
<L>Mest ealle men he ȝiueð drinche. óf ane deofles scenche.</L>
<L>hé sceal hi<HI REND="italic">m</HI> cunne sculde wél. ȝif hé hine nele screnche.</L>
<L><PB N="50" REF="58"/>
Mid ealmihtiȝes godes luue. ute wé us bi werien.</L>
<L>wið ðises wrecches woreldes luue. {that} hé maȝe us derien.</L>
<L>Mid festen aelmes &amp; ibede. werie wé us wið sunne. <MILESTONE N="335"/></L>
<L>Mið ða wepne ðe god haueð. bi ȝiten man cunne.</L>
<L>Léte wé þe brade strét. &amp; ðene wei bene.</L>
<L>þe le<HI REND="italic">t</HI> {that} niȝeðe dél to helle of manne. &amp; ma ich wéne. <NOTE PLACE="foot">338. <HI REND="italic">let] lec</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Gá wé ðene naerewne wei. &amp; ðene wei grene.</L>
<L>ðer forð fareð litel folc. ac hit is feir &amp; scéne. <MILESTONE N="340"/></L>
<L>Þé brade strét is ure iwill. ðe is us lað to forlǽte.</L>
<L>þa ðe eal folȝeð his iwill. fareð bi ðusse stréte.</L>
<L>Hi muȝen lihtliche gán mid ðere under hulde.</L>
<L>ðurh ane godléese w<HI REND="italic">u</HI>de 'in to' ane bare felde. <MILESTONE N="70 v" UNIT="f."/> <NOTE PLACE="foot">344. <HI REND="italic">wude] wade</HI> MS.</NOTE></L>
<L>[Þ]e naerewei is godes hése. ðer forð fareð wél fiewe. <MILESTONE N="345"/></L>
<L>{that} beoð ða ðe heo<HI REND="italic">m</HI> sculdeð ȝeorne wið ǽche un ðeawe.</L>
<L>[Þ]as gað unieðe ȝeanes ðe cliue. aȝean þe heaȝe hulle.</L>
<L>ðas leteð eal heore aȝen will. for godes hése to fulle.</L>
<L>[G]a wé alle þene wei. for he us wule bringe.</L>
<L>mid te feawe feire men. be foren heuen kinge. <MILESTONE N="350"/></L>
<L>Þer is ealre murhðe mest. mid englene sange.</L>
<L>ðe is a þusend wintre ðer. ne ðincð hi<HI REND="italic">m</HI> naht to lange.</L>
<L>Þe ðe lest haueð. hafð swa michel {that} hé ne bit namare.</L>
<L>þe ða blisse for ðas for lét hit hi<HI REND="italic">m</HI> mei reowe sare.</L>
<L>[N]e mei nan uuel ne na wane beon inne godes riche. <MILESTONE N="355"/></L>
<L>ðeh þer beoð wununges fele. aech oðer uniliche.</L>
<L>Sume ðer habbeð lesse murhðe. &amp; sume habbeð mare.</L>
<L>aefter ðan þe dude her. efter ðan {that} he swanc sare.</L>
<L>[N]e sceal ðer beon ne bried ne win. ne oðer cunnes éste.</L>
<L>god ane sceal beo eche lif. &amp; blisse. &amp; éche reste. <MILESTONE N="360"/></L>
<L>[N]é sceal ðer beo fah ne graei. ne kuning ne 'er'mine.</L>
<L>ne aquierne. ne martres cheole. ne beuer né sabeline.</L>
<L>[N]e sceal ðer beo sciet ne scrud. ne woruld wele nane.</L>
<L>eal þe murhðe þe me us bi hat. al hit sceal beo god ane.</L>
<L>[N]e mei na murhðe. beo swa muchel. se is godes sihte. <MILESTONE N="365"/></L>
<L>[H]e is soð sunne &amp; briht. &amp; dei ábuten nihte.</L>
<L><PB N="52" REF="60"/>
[H]e is aelches godes ful. nis hi<HI REND="italic">m</HI> na wið uten.</L>
<L>na god nis him wane þe wunieð hi<HI REND="italic">m</HI> abuten.</L>
<L>Þer is wéle ábute gane. &amp; reste abuten swinche.</L>
<L>þe mei &amp; nele ðider cume. sare hit hi<HI REND="italic">m</HI> sceal óf ðinche. <MILESTONE N="370"/></L>
</LG>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="part">
<HEAD>(EGERTON MS., FIRST COPY.)</HEAD>
<LG>
<L>Þer is blisse a buten treȝe. &amp; lif a buten deaþe <MILESTONE N="12 v" UNIT="f."/></L>
<L>þe eure scullen wunien þer. bliþe muwen ben eþe</L>
<L>Þer is ȝeoȝeðe bute ulde. &amp; hele a buten vn helðe</L>
<L>nis þer so're'we ne sor. ne neure nan vn sealþe</L>
<L>Þer me scal drihte sulf i seon. swa he is mid iwisse <MILESTONE N="375"/></L>
<L>he one mai &amp; scal al beo. engle &amp; manne blisse</L>
<L>And ðeh ne beod heore eȝe naht. alle iliche brihte</L>
<L>ði nabbed hi nouht iliche. alle of godes lihte</L>
<L>On þisse 'liue' hi neren nout. alle of one mihte</L>
<L>ne þer ne scullen hi habben god. alle bi one ȝihte <MILESTONE N="380"/></L>
<L>Þo scullen more of him seon. þe luuede him her more</L>
<L>&amp; more icnawen &amp; iwiten. his mihte &amp; his ore</L>
<L>On him hi scullen finden alþat man mai to lesten</L>
<L>hali boc hi sculle i seon. al þat hi her nusten</L>
<L>Crist scal one beon inou. alle his durlinges <MILESTONE N="385"/></L>
<L>he one is muchele mare &amp; betere. þanne alle oþere þinges</L>
<L>Inoh he haued þe hine haueð. þe alle þing wealded</L>
<L>of him to sene nis no sed. wel hem is þe hine bi healdeð <NOTE PLACE="foot">388. <HI REND="italic">hem] e</HI> above <HI REND="italic">ị</HI> MS.</NOTE></L>
<L>God is so mere &amp; swa muchel. in his godcunnesse</L>
<L>{that} al {that} is. &amp; al þat wes is wurse. þenne he &amp; lesse <MILESTONE N="390"/></L>
<L>Ne mai it neure no man oþer segge mid iwisse</L>
<L>hu muchele murhðe habbet þo. þe beod inne godes blisse</L>
<L>To þere blisse us bringe god. þe rixlet abuten ende</L>
<L>þenne he vre soule vn bint. of licames bende</L>
<L>Crist ȝyue us leden her swilc lif. &amp; habben her swilc ende <MILESTONE N="395"/></L>
<L>þat we moten þuder come. wanne we henne wende. AmeN.</L>
</LG>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="version">
<PB N="31" REF="39"/>
<HEAD>POEMA MORALE</HEAD>
<HEAD>(TRINITY MS.)</HEAD>
<LG>
<L>Ich am nu elder þan ich was a wintre &amp; a lore. <MILESTONE N="1 r" UNIT="f."/></L>
<L>Ich wealde more þan idude mi wit oh to be more</L>
<L>To longe ich habbe child iben a worde &amp; a dade.</L>
<L>Þeih ibie a winter eald to jung ich am on rade.</L>
<L>Vnnet lif ich habbe ilad &amp; ȝiet me þincheð ilade <MILESTONE N="5"/></L>
<L>Þan ibiðenche me þar on wel sore ime adrade.</L>
<L>Mast al ich habbe idon is idelnesse &amp; chilce.</L>
<L>Wel late ich habbe me bi þoht bute me god do milce.</L>
<L>Fele idel word ich habbe ispeken seðen ich speken cuðe.</L>
<L>&amp; fele ȝeunge dade idon þe me ofðinkeð nuðe. <MILESTONE N="10"/></L>
<L>Alto lome ich habbe igult a werke &amp; a worde.</L>
<L>Alto muchel ic habbe ispend to litel ileid on horde.</L>
<L>Mast al þat me likede ar nu hit me mislicað.</L>
<L>Þe mu[c]hel folȝeð his iwil him selfen he biswicað.</L>
<L>Ich mihte habben bet idon. hadde ich þo iselðe <MILESTONE N="15"/></L>
<L>Nu ich wolde ac ine mai for elde &amp; for unhalðe.</L>
<L>Elde me is bistolen on ar ich hit iwiste</L>
<L>Ne mai ich isien bifore me for smeche ne for miste.</L>
<L>Arȝe we beð to don god to juel al to þriste <NOTE PLACE="foot">19. <HI REND="italic">Ar ȝe</HI> MS. <HI REND="italic">juel] j</HI> corr. out of <HI REND="italic">ȝ.</HI></NOTE></L>
<L>More eie stondeð man of man þan him do of criste. <MILESTONE N="20"/></L>
<L>Þe wel ne deð þe hwile he mai wel ofte hit sal him rewen.</L>
<L>Þan alle men sulle ripen þat hie ar sewen.</L>
<L>Do al to gode þat he muȝe ech þe hwile he beð aliue. <NOTE PLACE="foot">23. <HI REND="italic">hebeð</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Ne lipne noman to muchel to childe ne to wiue. |</L>
<L>Þe þe him selfe forȝiet for wiue oðer for childe <MILESTONE N="1 v" UNIT="f."/></L>
<L>He sal cumen on euel stede bute him god be milde. <MILESTONE N="26"/></L>
<L>Sende god biforen him man þe hwile he mai to heuene</L>
<L>For betre is on almesse biforen þan ben after seuene.</L>
</LG>
<LG>
<L>Ne bie þe leuere þan þe self ne þi maei ne þi mowe</L>
<L>Sot is þe is oðer mannes frend betere þan his owen. <MILESTONE N="30"/></L>
<L><PB N="33" REF="41"/>
Ne hopie wif to hire were ne were to his wiue <NOTE PLACE="foot">31. After <HI REND="italic">hire were, ac</HI> erased.</NOTE></L>
<L>Be for him self afric man þe hwile he beð aliue.</L>
<L>Wis þe him selue biðencheð þe hwile he mót libben</L>
<L>For sone willeð him forȝiete þe fremde &amp; þe sibbe.</L>
<L>Þe wel ne doð þe hwile he mai ne sal he þan he wolde. <MILESTONE N="35"/></L>
<L>For manimannes sore iswinc habbeð ofte unholde.</L>
<L>Ne solde noman don a furst ne laten wel to done</L>
<L>For maniman bihoteð wel þat hi forȝieteð sone. <NOTE PLACE="foot">38. <HI REND="italic">bihoteð] o</HI> above <HI REND="italic">ạ</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Þe man þe wile siker ben to habben godes blisse.</L>
<L>Do wel him self þe hwile he mai þanne haueð hes mid iwisse. <MILESTONE N="40"/></L>
<L>Þe richemen weneð siker ben þu'r'ch wallen &amp; thurh dichen.</L>
<L>He deð his aihte an siker stede þe hit sent to heueriche.</L>
<L>For þar'f he' ben ofdrad of fure ne of þieue.</L>
<L>Þar ne mai hit him binime þe loðe ne þe lieue.</L>
<L>Þar ne þarf he habben care of here ne of ȝielde <MILESTONE N="45"/></L>
<L>Þider we sendeð &amp; ec bereð to litel &amp; to selde.</L>
<L>Þider 'we solden' drawen &amp; don wel ofte &amp; ilome.</L>
<L>For þar ne sal me us naht binime mid wrong wise dome. |</L>
<L>Þider we solde ȝierne drawen wolde ȝie me ileuen. <MILESTONE N="2 r" UNIT="f."/></L>
<L>For ne mai hit us binime no king ne no sẏrreue. <MILESTONE N="50"/></L>
<L>Alþat beste þat we habbeð her þider we solde sende.</L>
<L>For þar we mihte finden eft. &amp; habben abuten ende.</L>
<L>Se þe her doð ani god for'to' haben godes ore.</L>
<L>Al he hit sal eft finde þar &amp; hundredfealde more.</L>
<L>Se þe aihte wile holde wel þe hwile hes muȝe wealden. <MILESTONE N="55"/> <NOTE PLACE="foot">55. <HI REND="italic">holde] o</HI> above <HI REND="italic">ạ</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ȝieue hes for godes luue þanne doð hes wel ihealden. <NOTE PLACE="foot">56. <HI REND="italic">ȝieue] ȝ</HI> corr. out of <HI REND="italic">G.</HI></NOTE></L>
<L>For ure swinch &amp; ure tilðe is ofte wuned to swinde.</L>
<L>Ac al þat we ȝieueð for godes luue al we hit sulen eft finden.</L>
<L>Ne sal þar non euel ben unboht ne god unforȝolden.</L>
<L>Euel we doð al to muchel &amp; god lasse þan we solden. <MILESTONE N="60"/></L>
<L>Se þe mast doð nu to gode &amp; se last to lothe.</L>
<L>Eiðer to litel &amp; to muchel hem sal þunche boðe.</L>
<L>Þar me sal ure werkes weiȝen bifore þan heuen kinge.</L>
<L>&amp; ȝieuen us ure werkes lean after ure erni<HI REND="italic">n</HI>ge.</L>
<L>Africh man mid þat he haueð mai bugge heueriche <MILESTONE N="65"/></L>
<L><PB N="35" REF="43"/>
Þe þe more haueð &amp; þe þe lasse boðe iliche.</L>
<L>Alse on mid his peni se oðer mid his punde</L>
<L>Þis is þet wunderlukeste ware þat animan funde.</L>
<L>&amp; se þe more ne mai don mid his gode iþanke.</L>
<L>Alse wel se þe þe haued goldes fele manke. <MILESTONE N="70"/></L>
<L>And ofte god can more þanc þan þe him ȝieueð lasse.</L>
<L>Al his werkes &amp; his weies is milce &amp; rihtwi[s]nesse. |</L>
<L>Litel lóc is gode lef þe cumeð of gode wille <MILESTONE N="2 v" UNIT="f."/></L>
<L>&amp; eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille.</L>
<L>Heuene &amp; erðe he ouer sihð his eien beð ful brihte. <MILESTONE N="75"/></L>
</LG>
<LG>
<L>Nis him no þing forholen swo muchel is his mihte.</L>
<L>Ne bie hit no swo derne idon ne on swo þuster nihte.</L>
<L>He wot hwat þencheð &amp; hwat doð alle quike wihte</L>
<L>Nis louerd swilch is c<HI REND="italic">ri</HI>st ne king swilch ure drihte</L>
<L>Boðe ȝiemeð þe his bien bi daie &amp; bi nihte. <MILESTONE N="80"/></L>
<L>Heuene &amp; erðe &amp; al þat is biloken is in his honden</L>
<L>He doð al þat his wille is awatere &amp; alonde.</L>
<L>He makeð þe fisses in þe sa þe fueles on þe lofte.</L>
<L>He wit &amp; wealdeð alle þing &amp; he sop alle safte.</L>
<L>He is ord a buten ord &amp; ende abuten ende <MILESTONE N="85"/></L>
<L>He is one afre on eche stede wende þar þu wende.</L>
<L>He is buuen us &amp; bineðen biforen &amp; bihinde</L>
<L>Þe godes wille doð aihware he maiȝ him finde <NOTE PLACE="foot">88. <HI REND="italic">godeswille</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Elche rune he hereð &amp; he wot alle dade</L>
<L>He þurh sihð elches mannes þanc wi hwat sal us to rade. <MILESTONE N="90"/></L>
<L>We þe brekeð godes has &amp; gulteð swo ilome</L>
<L>Hwat sulle we seggen oðer don á te muchele dome <NOTE PLACE="foot">92. After <HI REND="italic">don,</HI> an erasure of about ten letters.</NOTE></L>
<L>We þe luueden unriht &amp; euel lif ladden <NOTE PLACE="foot">93. <HI REND="italic">unriht] r</HI> corr. out of <HI REND="italic">l</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Hwat sulle we seggen oðer don þar aengles beð ofdradde</L>
<L>Hwat sulle we beren us biforen mid hwan sulle we iq<HI REND="italic">ue</HI>me <MILESTONE N="95"/></L>
<L>We þe nafre god ne duden þan heuenliche deme. |</L>
<L>Þar sulle ben deflen swo fele þat willeð us forwreien. <MILESTONE N="3 r" UNIT="f."/></L>
<L>Nabbeð hie no þing forȝieten of þat hie her iseien.</L>
<L><PB N="37" REF="45"/>
Alþat hie iseien her hie willeð cuðen þare</L>
<L>Bute we haben hit ibet þe hwile we here waren. <MILESTONE N="100"/></L>
<L>Al hie habbeð on here write þat we misduden here.</L>
<L>Þeih we hes ne niseien hie waren ure iferen.</L>
<L>Hwat sullen horlinges don þes wichen &amp; þe forsworene</L>
<L>Wi swo fele beð icleped swo fewe bed icorene</L>
<L>Wi hwi waren hie biȝiete to hwan waren hie iborene. <MILESTONE N="105"/></L>
<L>Þe sulle ben to deaðe idemd &amp; afremo forlorene.</L>
<L>Elch man 'sal' þar biclepien himselfen &amp; ec demen.</L>
<L>Hi<HI REND="italic">s</HI> oȝen werc &amp; his þanc to witnesse he sal temen. <NOTE PLACE="foot">108. <HI REND="italic">His] Hic</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Nemai him noman alse wel demen ne alse rihte</L>
<L>For non ne cnoweð hine alse wel buten one drihte. <MILESTONE N="110"/></L>
<L>Man wot him self best his werkes &amp; his wille.</L>
<L>Se þe last wot he seið ofte mast se þit al wot is stille</L>
<L>Nis no witnesse alse muchel se mannes oȝen hierte</L>
<L>Hwo se seið þat hie beð hol him self wot his smierte.</L>
<L>Elch man sal him selfen demen to deaðe oðer to liue. <MILESTONE N="115"/></L>
<L>Þe witnesse of his oȝen werc to oðer þan hine sal driue.</L>
<L>Alþat afri man haueð idon seðen he cam to manne</L>
<L>Swo he hit iseie abóc iwrite he sal hit þenche þanne.</L>
<L>Ac drihte ne demeð noman after his biginninge</L>
<L>Ac al his lif sal ben teald after his endinge. | <MILESTONE N="120"/></L>
<L>ȝief þe endinge is god al hit is god· &amp; euel ȝief euel is þe ende. <MILESTONE N="3 v" UNIT="f."/></L>
<L>God ȝieue þat ure ende be god &amp; ȝieue þat he us lende.</L>
<L>Se man þe nafre nele don god ne nafre god lif lade.</L>
<L>Are deað &amp; dom cumeð to his dure he maiȝ hi<HI REND="italic">m</HI> sore a drade</L>
<L>Þat he ne muȝe þanne bidden ore for þat itit ilome. <MILESTONE N="125"/></L>
<L>For þi he wis þe bit &amp; biȝiet &amp; bet bifore dome.</L>
<L>Þanne þe deað is ate dure wel late he biddeð ore.</L>
<L>Wel late he lateð euel werc þan he hit ne mai don no more.</L>
<L>Senne lat þe &amp; þu nah hi<HI REND="italic">m</HI> þan þu hit ne miht do no more{punctel}</L>
<L>For þi he is sot þe swo abit to habben godes ore. <MILESTONE N="130"/></L>
<L>Þeih hweðere we hit leueð wel for drihte self hit sade.</L>
<L>Elche time sal þe man of þunche his misdade</L>
<L><PB N="39" REF="47"/>
Oðer raðer oðer later milce he sal imete. <NOTE PLACE="foot">133. After <HI REND="italic">imete, acþ</HI> erased.</NOTE></L>
<L>Ac þe þe her naueð ibet muchel he haued to bete</L>
<L>Maniman seið hwo reche pine þe sal habben ende <MILESTONE N="135"/></L>
<L>Ne bidde ich no bet bie ich alesed a domesdai of bende.</L>
<L>Litel wot he 'h'wat is pine &amp; litel he cnoweð <NOTE PLACE="foot">137. <HI REND="italic">ḥis</HI> MS. After <HI REND="italic">cnoweð,</HI> erasure of <HI REND="italic">hwil.</HI></NOTE></L>
<L>Hwilch hit is þar sowle wunieð hwu biter wind þar bloweð.</L>
<L>Hadde he ben þar on oðer two bare tiden.</L>
<L>Nolde he for al midden eard þe þridde þar abiden. <MILESTONE N="140"/> <NOTE PLACE="foot">140. After <HI REND="italic">Nolde</HI> erasure of two letters. <HI REND="italic">almidden</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Þat habbed isaid þe come þanne þit wiste mid iwisse.</L>
<L>Wo wurðe soreȝe seue ȝier for seue nihte blisse.</L>
<L>&amp; ure blisse þe ende haueð for ende lease pine</L>
<L>Betere is wori water þan atter imengd mid wine.</L>
<L>Swines brade is wel swete swo is of wilde diere. <MILESTONE N="145"/></L>
<L>Ac al to diere he hit abuið þe ȝiefð þar fore his swiere.</L>
<L>Ful wombe mai lihtliche speken of hunger &amp; of fasten</L>
<L>Swo mai of pine þe not hwat is pine þe sal ilasten. |</L>
<L>Hadde fonded sume stunde he wolde seggen oðer <MILESTONE N="4 r" UNIT="f."/></L>
<L>Eðlate him ware wif &amp; child suster &amp; fader &amp; broðer. <MILESTONE N="150"/></L>
<L>Al he wolde oðerluker don &amp; oðerluker þenche</L>
<L>Þan he biðohte an helle fur þat no wiht ne mai quenche.</L>
<L>Afre he wolde her in wo &amp; in wane wunien <NOTE PLACE="foot">153. After <HI REND="italic">wunien, wið þan he mihte</HI> erased.</NOTE></L>
<L>Wið þan he mihte helle fur biflen &amp; bisunien.</L>
<L>Eðlate him ware al wele &amp; erðeliche blisse <MILESTONE N="155"/></L>
<L>For to þe muchele blisse cume þis murie mid iwisse.</L>
<L>¶Ich wulle nu cumen eft to þe dome þe ich eow ar of sade. <NOTE PLACE="foot">157. <HI REND="italic">ẹfṭ eft</HI> MS.</NOTE></L>
<L>On þe daie &amp; on þe dome us helpe crist &amp; rade</L>
<L>Þar we muȝen ben sore offerd &amp; harde us ofdrade.</L>
<L>Þar elch sal al isien him biforen his word &amp; ec his dade. <MILESTONE N="160"/></L>
<L>Al sal þar ben þanne cuð þat men luȝen her &amp; halen.</L>
<L>Al sal þar ben þanne unwrien þat men her hudden &amp; stalen.</L>
<L>We sullen alre manne lif icnowen alse ure oȝen</L>
<L>Þar sullen efninges ben to þe heie &amp; to þe loȝe.</L>
<L>Ne sal þeih no man samie þiar ne þarf he him adrade. <MILESTONE N="165"/> <NOTE PLACE="foot">165. <HI REND="italic">þiar] a</HI> corr. out of <HI REND="italic">e.</HI></NOTE></L>
<L>Ȝief him her ofþincheð his gult &amp; bet his mis dade.</L>
<L>For hem ne sameð ne ne grameð þe sulle ben iboreȝe</L>
<L><PB N="41" REF="49"/>
Ac þoðre habbeð same &amp; grame &amp; oðer fele soreȝe.</L>
<L>Þe dom <HI REND="italic">s</HI>al ben sone idon ne last hit nowiht longe <NOTE PLACE="foot">169. <HI REND="italic">sal] þal</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Ne sal him noman mene þar of strencðe ne of wronge <MILESTONE N="170"/></L>
<L>Þo sulle habben hardne dom þe here waren hardde</L>
<L>Þo þe euel hielden wreche men &amp; euel laȝe arerde.</L>
<L>Elch after þat he haueð idon sal þar ben þanne idem<HI REND="italic">d</HI> <NOTE PLACE="foot">173. <HI REND="italic">idemð</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Bliðe mai he þanne ben þe god haueð wel iquemd.</L>
<L>Alle þo þe sprunge beð of ada<HI REND="italic">m</HI> &amp; of eue <MILESTONE N="175"/></L>
<L>Alle hie sulle þider cume for soðe we hit ileued. |</L>
<L>Þo þe habbed wel idon after here mihte <MILESTONE N="4 v" UNIT="f."/></L>
<L>To heueriche hie sulle fare forð mid ure drihte.</L>
<L>Þo þe deueles werkes habeð idon &amp; þar inne beð ifunde</L>
<L>Hie sulle fare forð mid hem in to helle grunde. <MILESTONE N="180"/> <NOTE PLACE="foot">180. After <HI REND="italic">fare, þ</HI> elided.</NOTE></L>
<L>Þar hie sulle wunien abuten ore &amp; ende.</L>
<L>Brecð nafre eft crist helle dure for lesen hem of bende</L>
<L>Nis no sellich þeih hem be wo &amp; þeih hem be uneaðe</L>
<L>Ne sal nafre eft crist þolien deað for lesen hem of deaðe.</L>
<L>AEnes drihten helle brac his frend he ut brohte <MILESTONE N="185"/></L>
<L>Him self he þolede deað for hem wel diere he hes bohte.</L>
<L>Nolde hit moȝe don for mai ne suster [for] broðer</L>
<L>Nolde sune don for fader ne no man for oðer.</L>
<L>Vre alre louerd for his þralles ipined he was arode</L>
<L>Ure bendes he unbond &amp; bohte us mid his blode. <MILESTONE N="190"/></L>
<L>We ȝieueð uneaðe for his luue a steche of ure breade</L>
<L>Ne þenche we naht þar þat sal deme þe q<HI REND="italic">ui</HI>ca &amp; þe deade.</L>
<L>Muchel luue he us kedde wolde we hit understonde.</L>
<L>Þat ure elderne mi's'duden we habeð euel an honde. <NOTE PLACE="foot">194. <HI REND="italic">misduden] u</HI> over <HI REND="italic">ẹ</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Deað cam in þis middenaerd þurh ealde deueles onde <MILESTONE N="195"/></L>
<L>&amp; senne &amp; soreȝe &amp; iswinch awatere &amp; [a]londe.</L>
<L>Vre foremes faderes gult we abugeð alle</L>
<L>Al his ofsprung after him in harem is biualle</L>
<L>Þurst &amp; hunger. chele &amp; hete &amp; alle unhalðe.</L>
<L>Þurh deað cam in þis midden eard &amp; oðer unisalðe. <MILESTONE N="200"/></L>
<L>Nare noman elles dead ne sic ne unsele</L>
<L><PB N="43" REF="51"/>
Ac mihte libbe afremo ablisse &amp; an hale. |</L>
<L>Litel lac is gode lief þe cumeð of gode wille. <MILESTONE N="5 r" UNIT="f."/></L>
<L>&amp; eðlate muchel ȝieue þan his herte is ille</L>
<L>Litel hit þuncheð maniman ac muchel was þe senne <MILESTONE N="205"/></L>
<L>For hwan alle þolieð deað þe comen of here kenne</L>
<L>Here senne &amp; ec ure oȝen us muȝe sore of þunche <NOTE PLACE="foot">207. After <HI REND="italic">muȝe, rewen</HI> deleted MS.</NOTE></L>
<L>For senne we libeð alle her in soreȝe &amp; in swunche.</L>
<L>Seðen god na<HI REND="italic">m</HI> swo mukel wrache for one misdede</L>
<L>We þe swo ofte misdoð we muȝen us eaðe ofdrade. <MILESTONE N="210"/> <NOTE PLACE="foot">210. <HI REND="italic">þo</HI> altered to <HI REND="italic">þe.</HI></NOTE></L>
<L>Adam &amp; al his ofspreng for one bare senne.</L>
<L>Was fele hundred wintre an helle a pine &amp; unwenne.</L>
<L>Þo þe ladeð here lif mid unrihte &amp; mid wronge <NOTE PLACE="foot">213. After <HI REND="italic">lif,</HI> an erasure, on which <HI REND="italic">mid.</HI></NOTE></L>
<L>Bute hit godes milce do hie sulle wunie þar longe. <NOTE PLACE="foot">214. <HI REND="italic">do</HI> corr. out of <HI REND="italic">to.</HI></NOTE></L>
<L>Godes wisdom is wel muchel &amp; alsse is his mihte <MILESTONE N="215"/> <NOTE PLACE="foot">215. <HI REND="italic">mulchel</HI> MS. After &amp;, an erasure.</NOTE></L>
<L>Ac nis his mihte nowiht lasse ac biðer ilke wihte.</L>
<L>More he one maiȝ forȝieue þan alle folc gulte cunne</L>
<L>Self deuel mihte habben milce ȝief he hit bigunne.</L>
<L>Þeþe godes milche secð iwis he mai hes finden</L>
<L>Ac helle king is ore leas wið þo þe he mai binden. <MILESTONE N="220"/></L>
<L>Se deð his wille mast he sal habbe werest mede</L>
<L>His bað sal be wallinde pich his bed barnende glede.</L>
<L>Werse he doð his gode wines þan his fiendes</L>
<L>God silde alle godes friend wið swo euele friende.</L>
<L>Nafre an helle ine cam ne cumen ich þar ne reche <MILESTONE N="225"/> <NOTE PLACE="foot">225. Before <HI REND="italic">reche, þ</HI> erased MS.</NOTE></L>
<L>Þeih ich aches woreldes wele þare mihte feche.</L>
<L>Þeih ich wille seggen eow þat wise men us saden</L>
<L>&amp; [a] boc hit is write þar me hit mai rade. |</L>
<L>Ic wille seggen hit þo þe hit hem self nesten <MILESTONE N="5 v" UNIT="f."/></L>
<L>&amp; warnin hem wið here unfreme ȝief hie me willeð hlesten. <MILESTONE N="230"/> <NOTE PLACE="foot">230. After <HI REND="italic">here,</HI> an erasure of one letter MS.</NOTE></L>
<L>Vnderstondeð nu to meward eadimen &amp; arme</L>
<L>Ich wille tellen eow of helle pine &amp; warnin eow wið harme.</L>
<L>An helle hunger &amp; þurst euel two iferen.</L>
<L>Þos pine þolieð þo þe ware meteniðinges here.</L>
<L>Þar is woning &amp; wop after ache strate <MILESTONE N="235"/></L>
<L><PB N="45" REF="53"/>
Hie fareð fram hate [to] chele fra<HI REND="italic">m</HI> chele to hate.</L>
<L>[Þ]an hie beð in þe hate chele hem þuncheð blisse</L>
<L>[Þ]an hie cumeð eft to chele of hate hie habbeð misse.</L>
<L>[E]iðer doð 'hem' wo inoh nabbeð none lisse.</L>
<L>[N]iten hweðer hem doð wers to nafre none wisse. <MILESTONE N="240"/></L>
<L>[H]ie walkeð afre &amp; secheð reste ac hie hes ne muȝen imeten.</L>
<L>[F]or þi þe hie nolde þe hwile hie mihten here senne beten.</L>
<L>[H]ie sec'h'eð reste þar non nis ac hie hies ne muȝen ifinden.</L>
<L>[A]c walkeð weri up &amp; dun se water doð mid winde</L>
<L>[Þ]at beð þo þe waren her an þanc unstedefaste <MILESTONE N="245"/></L>
<L>[&amp;] þo þe gode biheten aihte &amp; hit him ilaste.</L>
<L>[&amp;] þo þe god werc bigunnen &amp; ful endin hit nolden.</L>
<L>[N]u waren her &amp; nu þar &amp; nesten hwat he wolden <NOTE PLACE="foot">248. <HI REND="italic">ṃesten</HI> MS.</NOTE></L>
<L>[Þ]ar is pich þat afre walleð þar sulle wunien inne</L>
<L>[Þ]o þe ladeð here lif on werre &amp; an unwinne. <MILESTONE N="250"/> <NOTE PLACE="foot">250. After &amp;, <HI REND="italic">h</HI> erased MS.</NOTE></L>
<L>[Þ]ar is fur þis hundredfeald hatere þan be ure.</L>
<L>[N]e mai hit quenche salt water ne auene stream ne sture.</L>
<L>[Þ]is is þat fur þat afre barneð ne mai no wiht [hit] quenche.</L>
<L>[Þ]ar inne beð þe was to lef wreche men to swenche. |</L>
<L>Þo þe [waren] swikele men &amp; ful of euele wrenchen. <MILESTONE N="6 r" UNIT="f."/></L>
<L>&amp; þo þe mihten euel don &amp; lief hit was to þenchen. <MILESTONE N="256"/></L>
<L>Þe luueden rauing &amp; stale hordom &amp; druken</L>
<L>&amp; an defles werkes bliðeliche swunken. <NOTE PLACE="foot">258. <HI REND="italic">bliðeliche]</HI> second <HI REND="italic">i</HI> corr. out of <HI REND="italic">l.</HI></NOTE></L>
<L>Þo þe waren swo lease men þat mes ne mihte leuen</L>
<L>Medȝierne domes men &amp; w'r'ongwise reuen. <MILESTONE N="260"/></L>
<L>Þo þe oðer mannes wif was lief her oȝen eðlate <NOTE PLACE="foot">261. After <HI REND="italic">was,</HI> erasure of three letters MS.</NOTE></L>
<L>&amp; þo þe sunegeden muchel on druken &amp; on ate.</L>
<L>Þe wreche men binomen here aihte &amp; leide his on horde. <NOTE PLACE="foot">263. After <HI REND="italic">men,</HI> one letter erased.</NOTE></L>
<L>Þe litel lete of godes bode &amp; of godes worde.</L>
<L>&amp; þe his oȝen nolde ȝieue þar he iseih þe niede <MILESTONE N="265"/></L>
<L>Ne nolde ihere godes men þan he sat at his biede.</L>
<L>Þo þe was oðer mannes þing leuere þan hit solde</L>
<L>&amp; waren alto gradi of siluer &amp; of golde.</L>
<L>Þo þe untrewnesse deden þan þe he solden ben holde.</L>
<L><PB N="47" REF="55"/>
&amp; leten al þat hie solden don &amp; deden þat hie wolden. <MILESTONE N="270"/></L>
<L>Þo þe waren ȝietceres of þis wereldes aihte</L>
<L>&amp; dude al þat þe loðe gost hem tihte to &amp; taihte.</L>
<L>&amp; Al 'þo' þe ani wise deuel iquemde</L>
<L>Þo beð mid h<HI REND="italic">i</HI>m in helle fordon &amp; demde. <NOTE PLACE="foot">274. <HI REND="italic">hem</HI> MS.</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Bute þo þe ofðuhte sore here misdade <MILESTONE N="275"/></L>
<L>&amp; Gunne here gultes bete &amp; betere lif lade.</L>
<L>Þar beð naddren &amp; snaken. eueten &amp; fruden <NOTE PLACE="foot">277. <HI REND="italic">fruden] d</HI> corr. out of <HI REND="italic">ct</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Þe tereð &amp; freteð þo euele swiken þe niðfule &amp; þe prude</L>
<L>Nafre sunne þar ne sineð ne mone ne storre.</L>
<L>Þar is muchel godes hete &amp; muchel godes oerre. | <MILESTONE N="280"/></L>
<L>Afre þar is euel smech þiesternesse &amp; eie <MILESTONE N="6 v" UNIT="f."/></L>
<L>Nis þar nafre oder liht þan þe swarte leie.</L>
<L>Þar ligeð ateliche fiend in stronge raketeie</L>
<L>Þat beð þo þe waren mid god angles swiðe heie.</L>
<L>Þat beð ateliche fiend &amp; Eiseliche wihten <MILESTONE N="285"/></L>
<L>Þo sulle þe wreche sowle isien þe sinegeden þurh sihte</L>
<L>Þar is se loðe sathanas &amp; belzebub se ealde</L>
<L>Eaðe he muȝen ben sore ofdrad þe sullen hes bihealde</L>
<L>Nemai non herte hit þenche ne tunge hit ne mai telle</L>
<L>Hwu muchele pine ne hwu fele senden in helle <MILESTONE N="290"/></L>
<L>Of þo pine þe þar bieð nelle ich eow naht lie</L>
<L>Nis hit bute gamen &amp; glie of þat man mai here drie. <NOTE PLACE="foot">292. <HI REND="italic">mai</HI> corr. out of <HI REND="italic">marg</HI> MS.</NOTE></L>
<L>&amp; ȝiet ne doð hem naht alse wo in þe loðe bende</L>
<L>Swo þat he witen þat here pine sal nafre habben ende</L>
<L>Þar beð þe haðene men þe waren laȝe lease. <MILESTONE N="295"/></L>
<L>Þe nes naht of godes bode ne of godes hease.</L>
<L>Euele cristene men hie beð here iferen</L>
<L>Þo þe here cristendom euele hielden here.</L>
<L>&amp; ȝiet he beð awerse stede aniðer helle grunde</L>
<L>Ne sullen nafre cumen út for peni ne for punde. <MILESTONE N="300"/></L>
<L>Ne mai hem noðer helpe þar ibede ne almesse</L>
<L><PB N="49" REF="57"/>
For naht solden bidde þar ore ne forȝieuenesse.</L>
<L>Silde him elch man þe hwile he mai wið þos helle pine.</L>
<L>&amp; warnie his frend þar wið swo ich habbe ido mine.</L>
<L>Þo þe silde hem ne cunnen ich hem wille tache <MILESTONE N="305"/></L>
<L>[I]ch can ben aiðer ȝief isal lichame &amp; sowle lache. |</L>
<L>Late we þat god forbet alle mankenne <MILESTONE N="7 r" UNIT="f."/> <NOTE PLACE="foot">307. After <HI REND="italic">þat, w</HI> erased.</NOTE></L>
<L>&amp; do we þat he us hat &amp; silde we us wid senne.</L>
<L>Luue we god mid ure herte &amp; mid al ure mihte</L>
<L>&amp; ure emcristen alse us self swo us tached drihte. <MILESTONE N="310"/></L>
<L>Al þat me radeð &amp; singed bifore godes borde</L>
<L>Al hit hangeð &amp; halt bi þese twam worde</L>
<L>Alle gode<HI REND="italic">s</HI> laȝes hie fulleð þe newe &amp; þe ealde <NOTE PLACE="foot">313. <HI REND="italic">godel</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Þe þe þos two luues halt &amp; wile hes wel healde.</L>
<L>Ac hie bieð wel arefeð heald swo ofte we gulteð alle <MILESTONE N="315"/> <NOTE PLACE="foot">315. <HI REND="italic">gulteð] t</HI> over <HI REND="italic">ḍ</HI> MS.</NOTE></L>
<L>For hit is strong te stonde longe &amp; liht hit is to falle.</L>
<L>Ac drihte c<HI REND="italic">ri</HI>st ȝeue us strengðe stonde þat we moten</L>
<L>&amp; of alle ure gultes ȝieue us cume bote.</L>
<L>We wilnieð after wereldes wele þe longe ne mai ilaste</L>
<L>&amp; legeð mast al ure swinc on þing unstedefaste. <MILESTONE N="320"/></L>
<L>Swunke [we] for godes luue half þat we doð for eihte.</L>
<L>Nare we naht swo ofte bicherd ne swo euele bikeihte</L>
<L>ȝief we serueden god half þat we doð for erminges</L>
<L>We mihten habben more an heuene þa[n] ȝierles &amp; kinges</L>
<L>Ne muȝe we werien naðer ne wið þurst ne wið hunger <MILESTONE N="325"/></L>
<L>Ne wid elde ne wið deað þe elder ne þe ȝeunger <NOTE PLACE="foot">326. After <HI REND="italic">elde, ne wið elde</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Ac þar nis hunger ne þurst. deað ne unhalðe ne elde.</L>
<L>Of þesse riche we þencheð to ofte of þare alto selde.</L>
<L>We solden biþenchen us wel ofte &amp; ilom<HI REND="italic">e</HI> <NOTE PLACE="foot">329. <HI REND="italic">ilomo</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Hwat we beð to hwan we sullen &amp; of hwan we come. <MILESTONE N="330"/></L>
<L>Hwu litle hwile we bieð her hwu longe elles hware</L>
<L>Hwat we muȝen habben her &amp; hwat we findeð þare.</L>
<L>ȝief [we] waren wise men þus we solden þenchen <MILESTONE N="7 v" UNIT="f."/></L>
<L>Bute we wurðen us iwar þis wereld us wile drenchen</L>
<L>Mast alle men hit ȝieueð drinken of on euele senche <MILESTONE N="335"/></L>
<L>He sal him cunnen silde wel ȝief hit him nele screnche.</L>
<L><PB N="51" REF="59"/>
Mid al mihtin godes luue úte we us biwerien</L>
<L>[W]ið þesses wreches woreldes luue þat hit ne muȝe us derien.</L>
<L>Mid almesse. mid fasten &amp; mid ibeden werie we us wid senne.</L>
<L>Mid þo wapne þe god haued ȝieue alle man kenne. <MILESTONE N="340"/></L>
<L>[L]ate we þe brode strate &amp; þane weiȝ bene</L>
<L>[Þ]e lat þe nieðe dal to helle of manne me mai wene.</L>
<L>Go we þane narewe pað &amp; þene wei grene <NOTE PLACE="foot">343. <HI REND="italic">Gowe</HI> MS.</NOTE></L>
<L>[Þ]ar forð fareð wel litel folc &amp; eche is fair &amp; isene</L>
<L>[Þ]e brode strate is ure wil. þe is loð te laete <MILESTONE N="345"/></L>
<L>[Þ]o þe folȝeð here iwil hie fareð bi þare strate.</L>
<L>[H]ie muȝen lihtliche cumen mid þare niðer helde</L>
<L>[Þ]urh one godelease wude to one bare felde</L>
<L>[Þ]a narewe pað is godes has · þar forð fareð wel feawe</L>
<L>[Þ]at beð þo þe hem sildeð ȝierne wið achen unðeawe. <MILESTONE N="350"/></L>
<L>[Þ]os goð uneaðe aȝien þe cliue &amp; aȝien þe heie hulle <NOTE PLACE="foot">351. After <HI REND="italic">uneaðe, cliue</HI> deleted MS.</NOTE></L>
<L>[Þ]os leten al here iwil for godes luue to fulle.</L>
<L>[G]o we alle þane wei for he us wile bringe</L>
<L>Mid þo feawe faire men bi fore þe heuen kinge</L>
<L>[Þ]ar is alre blisse mast mid angles songe. <MILESTONE N="355"/></L>
<L>[Þ]e is a þusend wintre þar ne þuncheð hit him naht longe. |</L>
<L>Þe last haueð blisse he haueð sswo muchel þat he ne bit no more <MILESTONE N="8 r" UNIT="f."/> <NOTE PLACE="foot">357. After <HI REND="italic">haueð, bli</HI> deleted and <HI REND="italic">sse</HI> corr. into <HI REND="italic">sswo.</HI></NOTE></L>
<L>Þe þat blisse forgoð hit sal him rewen sore.</L>
<L>Ne mai non euel ne non wane ben in godes riche</L>
<L>Þeih þar ben wuniinges fele elch oðer uniliche <MILESTONE N="360"/></L>
<L>Sume þar habbeð lasse blisse &amp; sume þar habbeð more</L>
<L>Elch after þat he dude her after þane þe swanc sore</L>
<L>Ne sal þar ben bread ne win ne oðer kennes este</L>
<L>God one sal ben ache lif &amp; blisse &amp; ache reste.</L>
<L>Ne sal þar ben foh ne grai ne cunin ne ermine <MILESTONE N="365"/></L>
<L>Ne aquerne ne metheschele ne beuer ne sabeline.</L>
<L>Ne sal þar ben naðer scat ne srud ne wereldes wele none.</L>
<L>Al þe blisse þe me us bihat al hit sal ben god one</L>
<L>Ne mai no blisse ben alse muchel se is godes sihte.</L>
<L>He is soð sunne &amp; briht &amp; dai a bute nihte. <MILESTONE N="370"/></L>
<L><PB N="53" REF="61"/>
He is aches godes ful nis him no wiht uten.</L>
<L>Nones godes hem nis wane þe wunieð him abuten.</L>
<L>Þar is wele a buten wane &amp; reste a buten swunche.</L>
<L>Þe muȝen &amp; nelleð þider cume hit hem mai of þunche.</L>
</LG>
<LG>
<L>Þar is blisse a outen treiȝe &amp; lif abuten deaðe <MILESTONE N="375"/></L>
<L>Þo þe afre sulle wunie þar bliðe hie muȝe ben eaðe.</L>
<L>Þar is ȝieuð abuten elde &amp; hale abuten unhalðe</L>
<L>Nis þar sareȝe ne sor non ne nafre unisalðe.</L>
<L>Þar me drihte self isien swo se is mid iwisse</L>
<L>He one mai &amp; sal al ben angles &amp; manne blisse. <MILESTONE N="380"/></L>
<L>&amp; þeih ne bed here eien naht alle iliche brihte <MILESTONE N="8 v" UNIT="f."/> <NOTE PLACE="foot">381. <HI REND="italic">bed,</HI> or <HI REND="italic">beð:</HI> leaf pared away.</NOTE></L>
<L>Hi nabbeð naht iliche muchel alle of godes lihte</L>
<L>On þesse liue he naren naht alle of ore mihte</L>
<L>Ne þar ne sullen habben god. alle bi one wihte.</L>
<L>Þo sullen more of him isien þe luueden hine more <MILESTONE N="385"/></L>
<L>&amp; more icnowen &amp; ec witen his mihte &amp; his ore</L>
<L>On him hie sulle finden al þat man mai to hleste</L>
<L>On him he sullen ec isien al þat hie ar nesten.</L>
<L>[C]rist sal one bien inoȝh alle his derlinges.</L>
<L>[Þ]e one is muche more &amp; betere þan alle oðer þinges. <MILESTONE N="390"/></L>
<L>[I]noh he haueð þe hine haueð þe alle þing wealdeð</L>
<L>[O]f him to isiene nis non saed swo fair he is to bihelden <NOTE PLACE="foot">392. After <HI REND="italic">isiene,</HI> erasure of one letter.</NOTE></L>
<L>[G]od is swo mere &amp; swo muchel in his godcunnesse</L>
<L>[Þ]at al þat elles was &amp; is is fele werse &amp; lasse.</L>
<L>[Ne] mai hit nafre noman oðer seggen mid iwisse <MILESTONE N="395"/></L>
<L>[H]wu muchele murihðe habbeð þo þe beð in godes blisse</L>
<L>[T]o þare blisse us bringe god þe rixleð a buten ende. <NOTE PLACE="foot">397. After <HI REND="italic">buten,</HI> erasure of one letter.</NOTE></L>
<L>[Þ]ane he ure sowle unbint of lichamliche bende</L>
<L>[C]rist ȝieue us laden her swilch lif &amp; habben her swilch ende?</L>
<L>[Þ]at we moten þider cumen þane we henne wende. <MILESTONE N="400"/></L>
</LG>
<CLOSER>AMEN.</CLOSER>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 N="9" TYPE="treatise">
<PB N="54" REF="62"/>
<HEAD>IX. ANCRENE WISSE</HEAD>
<DIV2 TYPE="version">
<HEAD>(CORPUS MS.)</HEAD>
<DIV3 TYPE="part">
<HEAD>A. THE SEVEN DEADLY SINS</HEAD>
<P>Þvs mine leoue sustren iþe wildernesse þer ȝe gað{punctel} in · wið godes folc toward ierusalemes lond · {that} is þe <MILESTONE N="56 r" UNIT="f."/> riche of heouene{punctel} beoð þulliche beastes · þulliche wurmes. ne nat ich na sunne {that} ne mei beon ilead oðer to an of ham seouene{punctel} oðer to hare streones. vnsteaðeluest bileaue aȝein godes lare · nis hit te spece <MILESTONE N="5"/> of prude inobedience? Herto falleð sygaldren · false teolunges · lefunge o swefne · o nore · &amp; on alle wicchecreftes. Neomunge of husel in eani heaued sunne · oðer ei oþer sacrement nis hit te spece of prude {that} ich cleopede p<HI REND="italic">re</HI>su<HI REND="italic">m</HI>ptio · ȝef me wat hwuch sunne hit · is · <MILESTONE N="56 v" UNIT="f."/> ȝef me hit nat nawt · þenne is hit ȝemeles under <MILESTONE N="10"/> accidie · {that} ich slawðe cleopede. þe ne warneð oðer of his uuel oðer of his biȝete · nis hit slaw ȝemeles oðer attri onde? teoheði mis · edhalden cwide · fundles oðer lane · oðer þerwið mis fearen · nis hit spece of ȝisceunge{punctel} &amp; aneS cunnes þeofðe? Edhalden oðres hure ou<HI REND="italic">er</HI> his rihte t<HI REND="italic">er</HI>me nis hit strong reaflac hwa se ȝelden hit mei þe is <MILESTONE N="15"/> under ȝisceunge? Ȝef me ȝemeð wurse ei þing ileanet · oðer bitaht to witene · þen he wene þe ah hit · nis hit oðer triccherie · oðer ðemeles of slawðe? alswa is dusi heast oðer folliche ipliht trowðe · longe beon unbischpet · falsliche gan to schrift · oðer to longe abiden · ne teache p<HI REND="italic">ate</HI>r n<HI REND="italic">oste</HI>r godchild ne Credo · þeos &amp; alle þulliche beoð ilead to <MILESTONE N="20"/> slawðe · {that} is þe feorðe moder of þe seoue sunnen. Þe dronc drunch oðer ei þing dude · hwer þurh na child ne schulde beon on hire istreonet · oðer {that} istreonede schulde forwurðen · nis þis strong monslaht of galnesse awakenet? Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche nomen ne mahte namon rikenin · ah i þeo þe ich habbe <MILESTONE N="25"/> iseid{punctel} alle oþre beoð bilokene. Ant nis ich wene namon þe ne mei understonden him of his sunne nomeliche under sum of þe ilke imeane þe beoð her iwritene. Of þeose seoue beastes &amp; of hare streones i wildernesse of anlich lif · is iseid herto · þe alle þe for∣fearinde fondið to fordonne. Þe liun of prude sleað alle þe prude · <MILESTONE N="30"/>
<PB N="56" REF="64"/>
alle þe beoð hehe &amp; ou<HI REND="italic">er</HI>hohe iheortet. Þe attri neddre · þe ontfule &amp; te luðere iþonket. Wreaðfule{punctel} þe vnicorne. Alswa of þe oþre o rawe. to godd ha beoð isleine · ah <MILESTONE N="57 r" UNIT="f."/> ha libbeð to þe feond · &amp; beoð alle in his hond. &amp; seruið him in his curt euch of þe meoster þe him to falleð. <MILESTONE N="35"/></P>
<P>Þe prude beoð his bem<HI REND="italic">er</HI>es · draheð wind inward wið worltlich hereword · &amp; eft wið idel ȝelp puffeð hit ut ward as þe bemeres doð · makieð noise &amp; lud dream to schawin hare orhel · ah ȝef ha wel þohten of godes bemeres of þe englene bemen þe schulen o fowr half þe world biuore þe grurefule dom grisliche blawen · Ariseð <MILESTONE N="40"/> deade ariseð cumeð to drihtines dom forte beon idemet · þear na prud bem<HI REND="italic">er</HI>e ne schal beon iborhen · ȝef ha þohten þis wel{punctel} ha walden inohreaðe i þe deofles seruise dimlukeR bemin. Of þeose bem<HI REND="italic">er</HI>es seið Jeremie · Onager solitari<HI REND="italic">us</HI> in desiderio anime sue attraxit uentum amoris sui · Of þe wind drahinde in for luue <MILESTONE N="45"/> of hereword seið as ich seide.</P>
<P>Summe iuglurs beoð þe ne cunnen seruin of nan oþer gleo bute makien cheres · wrenche þe muð mis · schulen wið ehnen. Of þis meoster seruið þe unseli ontfule i þe deofles curt · to bringen o lahtre hare ondfule lau<HI REND="italic">er</HI>d · ȝef ei seið wel oðer deð wel{punctel} ne mahen <MILESTONE N="50"/> ha nanes weis lokin þider wið riht ehe of god heorte · ah winkið o {that} half &amp; bihaldeð o luft ȝef þer is eawt to edwiten · oðer ladliche þiderward schuleð mið eiðer. Hwen ha ihereð {that} god{punctel} skleatteð þe earen adun · ah þe lust aȝein {that} uuel{punctel} is eau<HI REND="italic">er</HI> wid open · þenne he wrencheð þe muð{punctel} hwen he turneð god to uuel · &amp; ȝef hit is sumdel <MILESTONE N="55"/> uuel · þurh mare lastunge wrencheð hit to wurse · þeos beoð forecwidderes hare ahne p<HI REND="italic">ro</HI>phetes · þeos bodieð biuoren hu þe eateliche deoflen schulen ȝet ageasten ham wið hare grennunge · &amp; <MILESTONE N="57 v" UNIT="f."/> hu ha schulen ham seolf grennin &amp; niuelin &amp; makien sur semblant for þe muchele angoise i þe pine of helle. Ah for þi ha <MILESTONE N="60"/> beoð þe leasse to meanen {that} ha biuoren hond leornið hare meoster to makien grim chere.</P>
<P>Þe wreaðfule biuore þe feond skirmeð mid cniues · &amp; is his cnif warpere · &amp; pleieð mid sweordes · bereð ha<HI REND="italic">m</HI> bi þe scharp ord up
<PB N="58" REF="66"/>
on his tunge. Sweord &amp; cnif eiðer beoð scharpe &amp; keoruinde word <MILESTONE N="65"/> {that} he warpeð from him &amp; skirmeð toward oþre · &amp; he bodeð hu þe deoflen schulen pleien wið him mid hare scharpe eawles · skirmi wið hi<HI REND="italic">m</HI> abuten &amp; dusten ase pilche clut euch toward oðer · ant wið helle sweordes asneasen him þurh ut · {that} beoð kene ant eateliche ant keoruinde pineN. <MILESTONE N="70"/></P>
<P>Þe slawe lið &amp; slepeð o þe deofles bearm as his deore deorling · &amp; te deouel leið his tutel dun to his eare · &amp; tuteleð him al {that} he wule. for swa hit is sikerliche to hwa<HI REND="italic">m</HI> se is idel of god{punctel} meaðeleð þe feond ȝeorne · &amp; te idele underueð luueliche his lare. Jdel &amp; ȝemeles is þes deofleS bearnes slep · ah he schal o domesdei grimliche abreiden <MILESTONE N="75"/> wið þe dredfule dream of þe englene bemen · &amp; in helle wontreaðe echeliche wakieN. Surgite aiunt mortui surgite &amp; uenite ad iudicium saluatoriS.</P>
<P>Þe ȝiscere is his eskibah · feareð abuten esken · &amp; bisiliche stureð him to rukelin to gederes muchele &amp; monie ruken · blaweð þrin <MILESTONE N="80"/> &amp; blent him seolf · peaðereð &amp; makeð þrin figures of augrim · as þes rikeneres doð þe habbeð muche to rikenin. Þis is al þe canges blisse &amp; te feond bihalt tis gomen &amp; laheð {that} he bersteð. Wel un <MILESTONE N="58 r" UNIT="f."/> derstont euch wis mon {that} gold ba &amp; seoluer · &amp; euch eorðlich ahte · nis bute eorðe &amp; ahte esken þe ablendeð euch moN þe ham in blaweð · {that} <MILESTONE N="85"/> is þe bolheð him þurh ham i<HI REND="italic">n</HI> heorte prude. Ant al {that} he rukeleð &amp; gedereð to gederes · &amp; ethalt of ei þing {that} nis bute esken mare þen hit neodeð{punctel} schal in helle wurðen him tadden &amp; neddren · &amp; ba as ysaie seið · schulen beon of wurmes{punctel} his cuuertur &amp; his hwitel · þe nalde þerwið neodfule feden ne schruden. Subt<HI REND="italic">er</HI> te sternet<HI REND="italic">ur</HI> <MILESTONE N="90"/> tinea &amp; op<HI REND="italic">er</HI>imentum tuum uermiS.</P>
<P>Þe ȝiuere glutun is þe feondes manciple · ah he stikeð eauer iceler oðer icuchene · his heorte is i þe disscheS · his þoht al i þe neppes · his lif i þe tunne · his sawle i þe crohhe · Kimeð biuoren his lau<HI REND="italic">er</HI>d bismuddet &amp; bismulret · a disch in his an hond · a scale in his <MILESTONE N="95"/> oðer. Meaðeleð mis wordes · wigleð as fordrunke mon þe haueð imunt to fallen · bihalt his greate wombe · &amp; te deouel lahheð. Þeose þreatið þus godd þurh ysaie · Serui mei comedent &amp; uos esurietis &amp;c'.
<PB N="60" REF="68"/>
Mine men schulen eoten &amp; ow schal eauer hungrin · &amp; ȝe schule beon feorle world buten ende. Q<HI REND="italic">ua</HI>ntum glorificauit se &amp; in deliciis <MILESTONE N="100"/> fuit{punctel} tantu<HI REND="italic">m</HI> date illi tormentum &amp; luctum · In apocal<HI REND="italic">ipsi</HI> · Cont<HI REND="italic">ra</HI> unu<HI REND="italic">m</HI> poculum q<HI REND="italic">uo</HI>d miscuit miscete ei duo. ȝef þe kealche cuppe wallinde bres to drinken · ȝeot in his wide þrote {that} he swelte inwið. aȝein an ȝef him twa. þullich is godes dom aȝein ȝiuere &amp; druncwile iþe apocalipse. <MILESTONE N="105"/></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="part">
<HEAD>IX. ANCRENE WISSE (CORPUS MS.)</HEAD>
<HEAD>B. THE OUTER RULE</HEAD>
<P>Ȝe mine leoue sustren bute ȝef neod ow driue &amp; ower <MILESTONE N="112 v" UNIT="f."/> meistre hit reade · ne schulen habbe na beast bute cat ane. Ancre þe haueð ahte · þuncheð bet husewif ase Marthe wes · ne lihtliche ne mei ha nawt beo Marie marthe suster wið griðfullnesse <MILESTONE N="113 r" UNIT="f."/> of heorte. for þenne mot ha þenchen of þe kues foddre · of heorde <MILESTONE N="5"/> monne hure · Olhnin þe heiward · wearien hwen he punt hire · &amp; ȝelden þah þe hearmes. ladlich þing is hit wat crist hwen me makeð i tune man of ancre ahte. Nu þenne ȝef eani mot nedlunge habben hit · loki {that} hit namon ne eili ne ne hearmi · ne {that} hire þoht ne beo nawiht þron ifestnet. ancre ne ah to habben na þing {that} utward drahe hire <MILESTONE N="10"/> heorte. Na chaffere ne driue ȝe · ancre {that} is chepilt · {that} is · buð forte sullen efter biȝete · ha chepeð hire sawle þe chapmon of helle. þing þah {that} ha wurcheð ha mei þurh hire meistres read{punctel} for hire neode sullen · hali men sumhwile liueden bi hare honden.</P>
<P>Nawt deore dehtren ne wite ȝe in ower hus of oðer monne <MILESTONE N="15"/> þinges · ne ahte ne claðes · ne boistes · ne chartres · Scoren ne cyrograffes · ne þe chirch uestemenz · ne þe calices · bute neode oðer strengðe hit makie{punctel} oðer muchel eie. Of swuch witunge is muchel vuel ilumpen ofte siðen. IN wið ower wanes ne leote ȝe namon slepeN ·
<PB N="62" REF="70"/>
ȝef muchel neod mid alle makeð breoken ower hus · hwil hit eauer is <MILESTONE N="20"/> ibroken · habbeð þrinne wið ow a wummon of cleane lif deies ant nihteS. FOR þi {that} wepmen ne seoð ow ne ȝe ham · wel mei don of ower clað beo hit hwit beo hit blac bute hit beo unorne · warm &amp; wel iwraht · felles wel itawet · &amp; habbeð ase monie as ow to neodeð to bedde &amp; to rugge. <MILESTONE N="25"/></P>
<P>Nest flesch ne schal nan werien linnene clað bute hit beo of hearde &amp; of greate heorden. Stamin habbe hwa se wule · hwa se wule beo buten. Ȝe schulen in an hetter ant igurd liggen · swa leoðeliche þah {that} ȝe mahen honden put <MILESTONE N="113 v" UNIT="f."/> ten þer under. Nest lich nan ne gurde hire wið na cunne gurdles: bute þurh schriftes leaue. Ne <MILESTONE N="30"/> beore nan irn ne here · ne ilespiles felles · ne ne beate hire þer wið{punctel} ne wið scurge i leadet · wið holin ne wið breres · ne biblodgi hire seolf{punctel} wið ute schriftes leaue · nohwer ne binetli hire · ne ne beate bi uoren · ne na keoruunge ne keorue · ne ne neome ed eanes to luðere disceplines · te<HI REND="italic">m</HI>ptaciuns forte acwenchen · ne for na bote <MILESTONE N="35"/> aȝein cundeliche secnesses · nan uncundelich lechecreft ne leue ȝe ne ne fondin · wið uten ower meistres read{punctel} leste ow stonde wurse. Ower schon i winter beon meoke · greate &amp; warme. I sumer ȝe habbeð leaue bearuot gan &amp; sitten &amp; lihte scheos werieN · Hosen wið ute vampez{punctel} ligge in hwa se likeð · Ischeoed ne slepe ȝe nawt · ne <MILESTONE N="40"/> noh wer bute i bedde. Sum wummon inohreaðe wereð þe brech of here ful wel icnottet · þe streapeles dun to þe vet ilacet ful feaste · ah eauer is best þe swete &amp; te swote heorte. Me is leou<HI REND="italic">er</HI>e {that} ȝe þolien wel an heard word{punctel} þen an heard here. Ȝef ȝe muhen beo wimpelles &amp; ȝe wel wullen{punctel} beoð bi warme cappen · &amp; þer uppon hwite oðer blake veiles. <MILESTONE N="45"/> Anc<HI REND="italic">re</HI>n summe sungið in hare wimplunge{punctel} na leasse þen leafdis. Ah þah seið sum {that} hit limpeð to euch wummon cundeliche forte werien wimpel · Nai · wimpel ne heaued clað nowðer ne nempneð hali writ{punctel} ah wriheles ane · Ad corinthios · Mulier uelet caput suu<HI REND="italic">m</HI> · Wummon seið þe apostle schal wreon hire heaued. wrihen he seið <MILESTONE N="50"/> nawt wimpliN. wrihen ha schal hire scheome · as eue sunfule dohteR · i mungunge of þe sunne {that} schende us on earst alle · ant nawt drahe þe wriheles to tiffunge &amp; to prude · Eft wule <MILESTONE N="114 r" UNIT="f."/>
<PB N="64" REF="72"/>
þe apostle {that} wummon wreo i chirche hire neb ȝetten · leste uuel þoht arise þurh hire onsihðe · Et hoc <HI REND="italic">est</HI> propt<HI REND="italic">er</HI> ang<HI REND="italic">e</HI>los. hwi þenne <MILESTONE N="55"/> þu chirch ancre iwimplet openest þi neb to wepmonnes ehe{punctel} toȝeines þe sist men{punctel} spekeð þe apostle · ȝef þu þe ne hudest. ah ȝef {that} ei þing wriheð þi neb from monnes ehe · beo hit wah beo hit clað · i wel i rund windowe · wel mei duhen ancre of oðer wimplunge. Toȝeines þe þe þ<HI REND="italic">us</HI> ne dest{punctel} spekeð þe apostle nawt toȝeines oþre · {that} <MILESTONE N="60"/> hare ahne wah wriheð wið euch monnes sihðe. þer awakenið ofte wake þohtes of · &amp; werkes oðerhwileS. Hwa se wule beon isehen{punctel} þah ha atiffi hire nis nawt muche wunder{punctel} ah to godes ehnen ha is lufsumre{punctel} þe is for þe luue of him{punctel} untiffet wið uteN. Ring ne broche ne habbe ȝe · ne gurdel imembret · ne glouen ne nan swuch <MILESTONE N="65"/> þing {that} ow ne deh to habben. A meoke surpliz ȝe mahen in hat sumer werien. Eauer me is leou<HI REND="italic">er</HI>e se ȝe doð greattre werkes. Ne makie ȝe nane purses forte freondin ow wið · bute to þeo {that} ower meistre ȝeueð ow his leaue · ne huue ne blod binde of seolc · ne laz buten leaue · Ah schapieð &amp; seowið &amp; mendið chirche claðes · &amp; poure monne hettren. <MILESTONE N="70"/> na swuch þing ne schule ȝe ȝeouen wið uteN schriftes leaue · namare þen neomen · {that} ȝe ne seggen hi<HI REND="italic">m</HI> fore{punctel} as of oðre þinges · kun oðer cuððe · hu ofte ȝe under uengen · hulonge ȝe edheolden. tendre of cunne limpeð nawt ancre beonne. A mon wes of religiun · &amp; com to him efter help his fleschliche broðer · &amp; he tahte him to his þridde <MILESTONE N="75"/> <NOTE PLACE="foot">75. <HI REND="italic">to his] is</HI> on erasure.</NOTE> breðer · þe wes dead biburiet. Þe ondswerede wundrinde · Nai q<HI REND="italic">uo</HI>ð <NOTE PLACE="foot">76. <HI REND="italic">bre</HI>ð<HI REND="italic">er] er</HI> on erasure.</NOTE> he nis he dead? ant ich q<HI REND="italic">uo</HI>ð þe hali mon <MILESTONE N="114 v" UNIT="f."/> am dead gaste∣liche. <NOTE PLACE="foot">77. Before <HI REND="italic">nis, d</HI> erased.</NOTE> Na fleschlich freond ne easki me fleschlich froure. Amices &amp; parures · worldliche leafdis mahen inoh wurchen · ant ȝef ȝe ham makieð{punctel} ne makie ȝe þrof na mustreisun · veine gloire attreð alle <MILESTONE N="80"/> gode þeawes · &amp; alle gode werkes. Criblin ne schal nan of ow for luue ne for hure. Taueles ne forbeode ich nawt. Ȝef sum riueð surpliz oðeR measse kemese{punctel} oþre riuunges ne riue ha nawt nome∣liche oueregede · bute for muche neode. Helpeð ow wið ower ahne swinc se forð se ȝe eauer mahen to schriden ow seoluen &amp; feden ȝef <MILESTONE N="85"/> neod is · &amp; þeo þe ow seruið. As sein Jerome leareð · ne beo ȝe neauer longe ne lihtliche of sum þing allunges idel · for anan rihtes þe feond beot hire his werc þe i godes werc ne swinkeð · &amp; tuteleð anan toward hire. foR hwil he sið hire bisi{punctel} he þencheð þus · for nawt ich schulde nu cume neh hire{punctel} ne mei ha nawt iȝemen to lustni <MILESTONE N="90"/>
<PB N="66" REF="74"/>
mi lare. Of idelnesse awakeneð muchel flesches fondunge. Ini∣quitas Sodome{punctel} saturitas panis &amp; ocium · {that} is · SodomeS cwedschipe com of idelnesse &amp; of ful wombe. Irn {that} lið stille gedereð sone rust · weater þe ne stureð nawt{punctel} readliche stinkeð.</P>
<P>Ancre ne schal nawt forwurðe scolmeistre · ne turnen ancre hus to <MILESTONE N="95"/> childrene scole · hire meiden mei learen sum oðer meiden · {that} were pliht of to leornin among<HI REND="italic">e</HI> wepmen · oðer bimong gromes. ah ancre ne ah to ȝemen bute godd ane · þah bi hire meistres read ha mei sum rihten &amp; helpen to learen. Ȝe ne schulen senden leattres · ne underuon leattres · ne writen bute leaue. Ȝe schulen beon i doddet · <MILESTONE N="100"/> oðer ȝef ȝe wulleð ischauen fowr siðen i þe ȝer · to lihtin ower heaued · beo bi þe her ieueset{punctel} <MILESTONE N="115 r" UNIT="f."/> hwa se swa is leouere · ant as ofte ileten blod &amp; ȝef neod iS{punctel} oftre · Þe mei beo þer buten{punctel} ich hit mei wel þolien. Hwen ȝe beoð ilete blod{punctel} ȝe ne <NOTE PLACE="foot">104. After <HI REND="italic">beo</HI>ð, <HI REND="italic">al grei</HI>ð<HI REND="italic">e</HI> struck out.</NOTE> schule don na þing þe þreo dahes {that} ow greueð · ah talkið to ower <MILESTONE N="105"/> meidnes · &amp; wið þeawfule talen schurteð ow to gederes. Ȝe maheN swa don ofte hwen ow þuncheð heuie{punctel} oðer beoð for sum worltlich þing sare oðer seke · þah euch worltlich froure is unwurðe to ancre. Swa wisliche witeð ow in ower blodletunge{punctel} &amp; haldeð ow i swuch reste{punctel} {that} ȝe longe þreft<HI REND="italic">er</HI> mahen i godes seruise þe monluker swinken · <MILESTONE N="110"/> ant alswa hwen ȝe feleð eani secnesse. Muchel sotschipe hit is leosen for an dei{punctel} tene oðer tweolue. Vesscheð ow hwer se neod is as ofte as ȝe wulleð · &amp; ower oþre þinges. Nes neauer fulðe godd leof · þah pou<HI REND="italic">er</HI>te &amp; unorneschipe beon him licwurðe. VNder∣stondeð eauer of alle þeose þinges · {that} nan nis heast ne forbod {that} <MILESTONE N="115"/> beoð of þe uttre riwle · þet is lute strengðe of. for hwon {that} te inre beo wel iwist as ich seide i þe frumðe · þeos mei beon ichanget hwer se eani neod oðer eani skile hit easkeð · efter {that} ha best mei þe leafdi riwle seruin as hire eadmode þuften · ah sikerliche wið uten hire þe leafdi feareð to wundre. Ancre þe naueð nawt neh <MILESTONE N="120"/> <NOTE PLACE="foot">120. <HI REND="italic">towundre</HI> MS.</NOTE> honde hire fode{punctel} beoð bisie twa wummen. An eauer þe leaue ed hame{punctel} an oþer þe wende ut · hwenne driueð neod · &amp; þeo beo ful
<PB N="68" REF="76"/>
unorne wiðuten euch tiffunge · oðer a lutel þuftene{punctel} oðer of feier ealde. Bi þe wei as ha geað{punctel} ga singinde hire beoden · ne ne halde na tale wið mon ne wið wummon · ne sitte ne ne stonde · bute {that} <MILESTONE N="125"/> leaste þet ha eauer mei ear þen ha ham cume. Nohwider elles ne ga <MILESTONE N="115 v" UNIT="f."/> heo bute þider as me send hire · wið ute leaue · ne ne eote ha ne ne drinke ute · Þe oþer beo eauer inne · ne wið ute þe ȝeten: ne ga wið ute leaue. Ba beon obedient to hare dame in alle þing · bute i sunne ane · na þing nabben þet heo hit nute · ne underuo na <MILESTONE N="130"/> þing · ne ne ȝeoue nowðer{punctel} wið uten hire leaue. Na mon ne leote ȝe in · ne þe ȝung<HI REND="italic">re</HI> ne speoke wið namon bute leaue · ne ga ha nawt ut of tune: wið uten siker fere · ȝef hit swa mei beon{punctel} ne ne ligge ute. ȝef heo ne con oboke{punctel} segge bi p<HI REND="italic">ate</HI>r n<HI REND="italic">ost</HI>res · ant bi auez hire ures · &amp; wurche {that} me hat hire wið ute gruchu<HI REND="italic">n</HI>ge. habbe eauer hire <MILESTONE N="135"/> earen opene toward hire dame. Nowðer of ȝe wummen ne beore from hare dame · ne ne bringe to hire nane idele talen{punctel} ne neowe tidinges · ne bitweonen ham seolf{punctel} ne singen ne ne speoken na ne worldliche spechen · ne lahhen swa ne pleien{punctel} þet ei mon {that} hit sehe {punctel} mahte hit to uuel turnen. Ouer alle þinges leasunges &amp; luðere wordes <MILESTONE N="140"/> heatien. hare her beo icoruen · hare heaued clað sitte lahe · eiðer <NOTE PLACE="foot">141. <HI REND="italic">laḥhe</HI> MS.</NOTE> ligge ane. Hare cop beo hehe isticchet · &amp; bute broche. na mon ne seo ham unleppet ne open heaued. lah locunge habben. Heo ne schulen cussen na mon · ne cuðmon ne cunnes mon · ne for na cuððe cluppen · ne weschen hare heaued · ne lokin feaste o na mon{punctel} ne toggin <MILESTONE N="145"/> wið ne pleien. Hare weden beon of swuch schape · &amp; al hare aturn swuch{punctel} þet hit beo edscene hwerto ha beoðiturnde. Hare lates lokin warliche · {that} nan ne mahe edwiten ham{punctel} in hus ne ut of hus. On
<PB N="70" REF="78"/>
alle wise forbeoren to wreaðen hare dame · &amp; as ofte as heo hit doð{punctel} ear ha drinken oþer eoten{punctel} makien <MILESTONE N="116 r" UNIT="f."/> hare venie · o cneon <MILESTONE N="150"/> dun biuoren hire &amp; seggen · mea culpa · &amp; underuon þe penitence {that} ha leið up on hire lutinde hire lahe. Þe ancre þrefter neauer mare {that} ilke gult ne upbreide for na wreaððe · bute ȝef ha eft sone falle i {that} ilke · ah do hit allunge ut of hire heorte. Ȝef ei strif ariseð bitweone þe wummen{punctel} þe ancre makie eiðer to makien oþer venie o cneon to þer <MILESTONE N="155"/> eorðe · &amp; eiðer rihte up oþer{punctel} &amp; cussen on ende · ant te ancre legge on eiðer{punctel} sum penitence · mare up o þe ilke þe greatluker gulte. Þis is a þing witen ha wel {that} is gode leouest{punctel} Sahtnesse &amp; some · &amp; te feond laðest · for þi he is eauer umben to arearen sum leaððe. Nu sið þe sweoke wel · {that} hwen fur is wel o brune{punctel} &amp; me wule {that} hit aga{punctel} <MILESTONE N="160"/> me sundreð þe brondes · &amp; he deð <HI REND="italic">n</HI>ond {that} ilke. luue is ih<HI REND="italic">es</HI>u c<HI REND="italic">ri</HI>stes <NOTE PLACE="foot">161. <HI REND="italic">hond</HI> MS.</NOTE> fur · {that} he wule {that} bleasie aa i þin heorte · ant te deouel blaweð forte puffen hit ut. Hwen his blawunge ne geineð nawt · he bringeð up sum uuel word · oðer sum oþer nohtunge · hwer þurh ha to hurten eiðer fro<HI REND="italic">m</HI>mard oþer · &amp; te hali gastes fuR cwencheð hwen þe <MILESTONE N="165"/> brondes þurh wreaððe beoð isundret. for þi halden ham i luue feaste to gederes · Ant ne beo ha<HI REND="italic">m</HI> nawt of hwen þe feond blawe · nomeliche ȝef monie beon iueietsomet{punctel} &amp; wel wið luue ontende. Þah þe ancre on hire meidnes for openliche gultes legge penitence{punctel} to þe preost noðe∣leater schriuen ham hwen neod is · ah eauer þah wið leaue. Ȝef ha <MILESTONE N="170"/> ne cunnen nawt þe mete g<HI REND="italic">ra</HI>ceS · seggen in hare stude{punctel} p<HI REND="italic">ate</HI>r n<HI REND="italic">oste</HI>r biuoren{punctel} &amp; aue Maria · &amp; eft<HI REND="italic">er</HI> mete alswa · ant a Credo mare · &amp; segge þ<HI REND="italic">us</HI> on ende · feader · Sune · hali gast al mihti godd · ȝeoue ure dame his g<HI REND="italic">ra</HI>ce · <MILESTONE N="116 v" UNIT="f."/> se lengre se mare · &amp; leue hire &amp; us ba neomen god ende · for ȝelde alle þe us god doð · &amp; milci hare sawle þe us god <MILESTONE N="175"/> idon habbeð · hare sawle &amp; alle cristene sawleS.</P>
<P><PB N="72" REF="80"/>
Bitweone mel ne gruchesi ȝe nawt · nowðer frut ne oðerhwet{punctel} ne <NOTE PLACE="foot">177. <HI REND="italic">gruchesi] ch</HI> on an erasure.</NOTE> drinken bute leaue . &amp; te leaue beo liht in al {that} nis sunne. Ed te mete na word · oðer lut{punctel} &amp; teo stille. Alswa efter þe ancre complie · aþet p<HI REND="italic">ri</HI>me · ne don na þing ne seggen{punctel} hweR þurh hire silence mahe <MILESTONE N="180"/> beon isturbet. Nan ancre seruant ne ahte bi rihte to easkin iset hure · bute mete &amp; hure {that} ha mei flutte bi{punctel} ant godes milce. Ne mis leue nan godd{punctel} hwet se tide of þe ancre · {that} he hire trukie. þe meidnes wið uten ȝef ha seruið þe ancre alswa as ha ahen · hare hure schal beon þe hehe blisse of heouene. Hwa se haueð ehe of hope toward <MILESTONE N="185"/> se heh bure{punctel} gleadliche wule ha seruui &amp; lihtliche alle wa · &amp; alle teone þolien. wið eise &amp; wið este ne buð me nawt bliSSe.</P>
<P>Ȝe ancres ahen þis leaste stucche reden to ower wummen euche wike eanes · aþet ha hit cunnen. Ant muche neod is {that} ȝe neomen to ham muche ȝeme · for ȝe mahen muchel beon þurh ham i godet · &amp; <MILESTONE N="190"/> iwurset. On oðer half ȝef þet ha sungið þurh ower ȝemeles{punctel} ȝe schule <NOTE PLACE="foot">191. <HI REND="italic">ȝef</HI> above <HI REND="italic">þurh</HI> deleted.</NOTE> beo bicleopet þrof biuore þe hehe deme · &amp; for þi as ow is muche neod · &amp; ham ȝet mare{punctel} ȝeornliche leareð ham to halden hare riwle · ba for ow &amp; for ham seolf{punctel} liðeliche &amp; luueliche · for swuch ah wummone lare to beonne · luuelich &amp; liðe · &amp; selthwenne sturne. Ba is riht {that} ha <MILESTONE N="195"/> ow dreden &amp; luuien · ant þah {that} ter beo eauer mare of luue{punctel} þen of drede · þenne schal hit wel fearen · Me schal healden eoli &amp; win ba i wunden efter godes lare · ah mare of softe eoli{punctel} þen of <MILESTONE N="117 r" UNIT="f."/> bitinde win . {that} is Mare of liðe wordes{punctel} þen of suhinde · for þer of kimeð þinge best{punctel} {that} is luue eie. lihtliche &amp; sweteliche foRȝeoued <MILESTONE N="200"/> ham hare gultes · hwen ha ham icnaweð &amp; bihateð bote. Ase forð
<PB N="74" REF="82"/>
as ȝe mahen of mete &amp; of claðes · &amp; of oþre þinges þet neode of flesch easkeð{punctel} beoð large toward ham{punctel} þah ȝe nearowe beon &amp; hearde to ow seoluen. Swa deð þe wel blaweð{punctel} went te nearewe of þe horn to his ahne muð{punctel} ant utward {that} wide. Ant ȝe don alswa as ȝe wulleð {that} <MILESTONE N="205"/> ower beoden bemin wel &amp; dremen{punctel} i drihtines earen · nawt ane to ower ahnes{punctel} ah to alle folkes heale · as ure lau<HI REND="italic">er</HI>d leue þurh þe g<HI REND="italic">ra</HI>ce of him seolf {that} hit swa mote ameN. Hwen ower sustres meidnes cumeð to ow to froure{punctel} cumeð to ham to þe þurl{punctel} earunder &amp; ouer-under · eanes oðer twien · &amp; gað aȝein sone{punctel} to ower note gastelich <MILESTONE N="210"/> ne biuore Complie ne sitte ȝe nawt for ham ouer riht time · swa {that} hare cume beo na lure of ower religiun{punctel} ah gastelich biȝete. ȝef þer is eani word iseid {that} mahte hurten heorte{punctel} ne beo hit nawt iboren ut{punctel} ne ibroht to oþer ancre{punctel} {that} is eð hurte. To him hit schal beon iseid{punctel} þe lokeð ham alle. Twa niht is inoh {that} ei beo edhalden · ant {that} beo <MILESTONE N="215"/> ful seldene · ne for heom ne breoke silence ed te mete{punctel} ne for blod∣letunge · bute ȝef sum muche god oðer neod hit makie. Þe ancre ne hire meiden ne plohien 'nane' worldliche gomenes ed te þurle · ne ne ticki to gederes · foR ase seið seint Beornard. vnwurðe þing is to euch gastelich mon · &amp; nomeliche to ancre{punctel} euch swuċh fleschlich <MILESTONE N="220"/> froure · &amp; hit binimeð gastelich {that} is wið ute met utnume murhðe · &amp; {that} is uuel change as is iseid þruppe.</P>
<P>Of þis boc redeð hwen ȝe beoð eise euche dei{punctel} leasse oðer mare. Jch hopie {that} hit <MILESTONE N="117 v" UNIT="f."/> schal beon ow ȝef ȝe hit redeð ofte{punctel} swiðe biheue{punctel} þurh godes muchele grace · elles ich hefde uuele bitohe <MILESTONE N="225"/> <NOTE PLACE="foot">225. <HI REND="italic">godes] d</HI> corr. out of <HI REND="italic">g</HI> MS.</NOTE> mi muchele hwile. Me were leou<HI REND="italic">er</HI>e godd hit wite do me toward rome{punctel} þen forte biginnen hit eft forte donne. Ȝef ȝe findeð {that} ȝe doð alswa as ȝe redeð{punctel} þonckið godd ȝeorne · ȝef ȝe ne doð nawt{punctel} biddeð godes are · &amp; beoð umben þeronuuen {that} ȝe hit bet halden efter ower mihte. <MILESTONE N="230"/></P>
<P>Feader · Sune · hali gast · an almihti godd wite ow in hiS warde · he gleadie ow &amp; frouri ow mine leoue sustren · ant for al {that} ȝe for him dreheð &amp; dreaieð · ne ȝeoue ow neauer leasse · þen al to gedere him seoluen · Beo he aa iheiet from world in to worlde aa on ecnesse · AMeN. Ase ofte aS ȝe habbeð ired eawiht her on{punctel} greteð þe leafdi <MILESTONE N="235"/> wið aN aue{punctel} for him {that} swonc her abuten · Jnoh meaðful ich am þe bidde se lutel · ¶ Explicit · Jþench o þi writere i þine beoden sum chearre{punctel} ne beo hit ne se lutel. Hit turneð þe to gode{punctel} {that} tu bidest for oþre.</P>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="version">
<PB N="55" REF="63"/>
<HEAD>ANCREN RIWLE</HEAD>
<HEAD>(CAIUS MS.)</HEAD>
<DIV3 TYPE="part">
<HEAD>A. THE SEVEN DEADLY SINS</HEAD>
<P>[Þ]us mine leoue frend iþe wildernesse þat ge <MILESTONE N="127" UNIT="p."/> gat in wid godes folc toward ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>mes londe þat <MILESTONE N="126" UNIT="p."/> is þe riche of heouene{punctel} beod <HI REND="italic">þ</HI>uliche bestes þulliche wurmes · Ne nat <NOTE PLACE="foot">3. <HI REND="italic">sulliche</HI> MS.</NOTE> ich nan sunne þat ne mai beon ilad · oþer to an of ham seoluen oþer to hare streones · vnstaþelfast bi leaue · agein hali lare · nis hit of <MILESTONE N="5"/> p<HI REND="italic">ru</HI>de i<HI REND="italic">n</HI>obedience? Herto falled sigaldren · false teolunges · Lefunge o nore. o swefne &amp; alle wicchecraftes. Neominge of husel in ei heaued sunne · oþer ai oþer sac<HI REND="italic">re</HI>ment · nis hit spece of p<HI REND="italic">ru</HI>de{punctel} þat ich cleopede p<HI REND="italic">re</HI>su<HI REND="italic">m</HI>pciun · gif me wat hwat sunne hit is. Gif me hit nat naut{punctel} þenne is hit gemeles vnder accidie · þat ich slouþe cleopede. <MILESTONE N="10"/> þe þat ne warned oþer of his uuel · oþer of his bigete · nis hit slaþ <NOTE PLACE="foot">11. <HI REND="italic">bigete] b</HI> corr. out of <HI REND="italic">l.</HI></NOTE> gemeles oþer attri onde? To thehewen mis · et halden cwude · fundes oþer lane · nis þis giscunge{punctel} þeofþe. at halden oþeres hure ouer his richte terme · nis hit strong reflac. þat is under gissunge{punctel} gif me gemed wurse ai þing <MILESTONE N="128" UNIT="p."/> ilened · oþer bitahted te witene þen <MILESTONE N="15"/> he wene þat hit ah · nis oþer tricherie · oþer gemeles of slauþe. <NOTE PLACE="foot">16. <HI REND="italic">tricherie]</HI> over <HI REND="italic">c,</HI> contraction mark for <HI REND="italic">er.</HI></NOTE> Alswa is dusi hest · oþer folliche iplicht trouþe Longe beon un bisch∣bed · falsliche gan to schrifte · oþer to longe abiden · Ne teachen god child p<HI REND="italic">ate</HI>r n<HI REND="italic">oste</HI>r · Ne Credo · þeos &amp; alle þulliche · beod ilad to slauþe · þat is þe feorþe moder of þe seoue sunnen · þeo dronc druch <MILESTONE N="20"/> oþer ai þing dude hwer þurh na child ne shulde beon on hire istreoned · oþer þat istreonede shulde for wurþen{punctel} Nis þis strong monslaht of galnasse awakened{punctel} Alle sunnen sunderliche bi hare nomeliche nome ne mahte na mon rikenen. Ah iþeo þat ich habbe iseid{punctel} alle oþere beod bilokene. An nis ich wene namon þat ne mai <MILESTONE N="25"/> under stonden him of his sunnen nomeliche wnder su<HI REND="italic">m</HI>me of þe ilke þat imene{punctel} þe beod þer i writene.</P>
<P>[O]f þeos sewe beastes &amp; of hare strenes iwildernesse of anlich lif is iseid hiderto <MILESTONE N="129" UNIT="p."/> þe alle þe forfarinde fondet te fordonne. þe Leon of p<HI REND="italic">ru</HI>de slead alle þe p<HI REND="italic">ru</HI>de. Alle þat beod <MILESTONE N="30"/>
<PB N="57" REF="65"/>
hehe &amp; for hehe iheorted. þe aetri neddre{punctel} þe ond fule. &amp; þe luþere iþonked. wredfule þe unicorne. Al swa of þen oþer areawe. to god ha beod isleine · Ah ha libbed to þe feond &amp; beod alle in is hird · &amp; serued him in his curt · Euch of þe mester þet him to falleð.</P>
<P>[Þ]E p<HI REND="italic">ru</HI>de beod his bemeres · Drahed wind inward · of worldlich <MILESTONE N="35"/> hereword · &amp; eft wid idel ige'l'p puffed hit utward · as þe bemares dod. Makied noise &amp; lud drem to shawen hare p<HI REND="italic">ru</HI>de. Ah gif ha uel þothten · of godes bemeres of þe englene bemen · þat shulen afour half þe word · bi fore þe grurefule dom g<HI REND="italic">ri</HI>sliche blawen · Arised deade arised · Cumed to drichtines domes for to beon idemed · þer na p<HI REND="italic">ru</HI>d <MILESTONE N="40"/> bemere ne shal beon iboregen · Gif ha þohten wel þis · ha walden inoh raþe iþe deoueles seruise dimluker bemen. Of þeose bemeres sei'd' <MILESTONE N="130" UNIT="p."/> Jeremie · Onager solitarius in desiderio suo <NOTE PLACE="foot">43. <HI REND="italic">seid] d</HI> above a blotted letter.</NOTE> attraxit uentum amoris sui · Of þe wind drahinde in for luue of hereword{punctel} seid as ich seide. <MILESTONE N="45"/></P>
<P>[S]umme iugelurs beod þe ne cunen seruin of nan oþer gleo buten maken cheres · wrenchen þe mud mis shuli wid þe ehnen. of þis mester seruid þe unseli eon'd'fule iþe deoueles curt · to bringen a lahtre hare on'd'fule leouerð. gef ei ded wel oþer seid wel{punctel} ne <NOTE PLACE="foot">48,49. <HI REND="italic">eondfule, ondfule] d</HI> above in darker ink.</NOTE> mahen ha nanes weis liki þiderwarð wid richt ehe of god heorte · Ah <MILESTONE N="50"/> winked o þet half &amp; bi halded a luft gif þer is o<HI REND="italic">u</HI>t to et wite oþer{punctel} <NOTE PLACE="foot">51. <HI REND="italic">out] out</HI> MS.</NOTE> ladliche þiderward shuled mid eiþer. hwen ha ihered þat god skletteð þe earen adun · Ah þe lust a gein þet uuel is ea wid opene. <NOTE PLACE="foot">53. <HI REND="italic">eawid</HI> MS.</NOTE> þenne wrenched þe mud mis{punctel} hwen he turned þet god to uuel · &amp; gef hit is <MILESTONE N="131" UNIT="p."/> sumdel uuel{punctel} þurh more lastunge wrenched hit to <MILESTONE N="55"/> <NOTE PLACE="foot">55. On lower margin in a later hand: <HI REND="italic">Prude and nid · and lecherie · Grede and idelhed · coueitise and glotunie beod seouen ded Sundes.</HI></NOTE> wurse. þeos beod for quiddares hare ahne p<HI REND="italic">ro</HI>ph<HI REND="italic">et</HI>es. þeos bodied biuoren hu þe ateliche deouelen shulen get agastan ham wid hare grennunge · &amp; hu ha shulen ham seolf grennen &amp; niwelen · &amp; makien sur semblant · for þe muchele angoise iþe pine of helle. Ah forþi ha beod þe lesse te meanen · þat ha bi foren hont leorned ha meoster te <MILESTONE N="60"/> makien grim chere.</P>
<P>[Þ]E wreadfule biuoren þe feond skirmed mid kniwes · is his knif warpare · &amp; pleied mid sweordes · bered ham bi þe sharpe ord
<PB N="59" REF="67"/>
open his tunge. swerd &amp; knif eiþer beod sherpe &amp; keorwinde: word þat he warped from him &amp; skirmed toward oþere. And he boded hu <MILESTONE N="65"/> þe deouelen shulen pleien wid him · mid hare sharpe eawles · Skirmin wid him abuten · &amp; dusten as a pilche <MILESTONE N="132" UNIT="p."/> clut · Euch toward <NOTE PLACE="foot">67. <HI REND="italic">apilche</HI> MS.</NOTE> oþere · &amp; wid helle sweordes asnesen þurh ut þat beod kene &amp; eateliche keorwinde pinen.</P>
<P>[Þ]E slauwe lid &amp; sleped oþe deoules barm as his deore deorling · &amp; <MILESTONE N="70"/> þe deouel leid his tutel dun to his earen · &amp; tutelid him al þat he eawer uule. for swa hit is sikerliche to hwam se is idel of god · Meaþeled þe feond georne. &amp; þe idele underweng luueliche his lare · Idel &amp; gemeles is þes deoueles bernes slep · Ah he shal a domes dai grimliche abreiden · wid þe dredfule drem of þe englene bemen · &amp; in <MILESTONE N="75"/> helle wondrede etheliche wakien · Surgite mortui qui jacetis in sepulcris · surgite &amp; venite ad Judiciu<HI REND="italic">m</HI> saluatoris.</P>
<P>[Þ]E gissere is his eskebah · fared abuten esken · &amp; bisiliche stured him te rukelen te gederes · muchele &amp; monie ruken · blawed þer <MILESTONE N="133" UNIT="p."/> in · &amp; blend him seolf · paþered &amp; maked þer in figures of <MILESTONE N="80"/> augrim · As þeos rich'k'eneres dod þat habbed muche te rikenen. þis <NOTE PLACE="foot">81. <HI REND="italic">rich'k'eneneres</HI> MS.</NOTE> is þes kanges blisse · &amp; þe feond bi hald þis gomen · &amp; lahed þat he bersteð. wel under stonde þis euch mon · þat gold ba &amp; seoluer · &amp; euch worldlich ahte · nis buten eorðe &amp; esken þat ablent euchmon þat in ham blaweð · þat is þat þat bolehed ham þurh ham in heorte <MILESTONE N="85"/> prude. And al þat he rukeled &amp; gedered to gedere · &amp; ethalt of ani þing þat nis buten esken mare þen hit neodeð{punctel} shal in helle wurden him tadden &amp; neddren · &amp; ba as ysaie seið shulen beon of wurmes his cuuertur &amp; his 'þ'witel þat neolden war wið neodfule feden &amp; shruden. Subt<HI REND="italic">er</HI> te st<HI REND="italic">er</HI>net<HI REND="italic">ur</HI> tinea &amp; op<HI REND="italic">er</HI>im<HI REND="italic">en</HI>tu<HI REND="italic">m</HI> tụu<HI REND="italic">m</HI> <MILESTONE N="90"/> u<HI REND="italic">er</HI>mis.</P>
<P>[Þ]E giuere glutun is þes deoules manciple · Ah he stiked eauer iceler oþer icuche <MILESTONE N="134" UNIT="p."/> ne · his heorte is iþe dishes · his þoht al iþe nappes · his lif iþe tunne · his saule iþe crohhe · kimed bi woren his lauert bi smudded &amp; bi smured · A dich in his an hond · A scale in <MILESTONE N="95"/> his oþer · Meadeled mis wordes wigeled as for drunken · mon þat haued mint to fallen · bi halt his greate wombe. &amp; þe deouel lahheð. Þeos þreated þus god þurh ysaie · Serui mei co<HI REND="italic">m</HI>mede<HI REND="italic">n</HI>t &amp; uos esurietis
<PB N="61" REF="69"/>
&amp;c'. Mine men shulen eoten · &amp; ow shal eawer hungren · &amp; ge shulen beon feondes fode world buten ende. Q<HI REND="italic">ua</HI>ntu<HI REND="italic">m</HI> gl[ori]fi∣cauit <MILESTONE N="100"/> se &amp; in deliciis fuit{punctel} tantu<HI REND="italic">m</HI> date illi tormentu<HI REND="italic">m</HI> &amp; luctum · Apocalip<HI REND="italic">sis</HI> · Cont<HI REND="italic">ra</HI> unu<HI REND="italic">m</HI> q<HI REND="italic">uo</HI>d miscuit date illi duo · gef þen kelche cuppe wallinde bras te drinken · geot in his wide þrote · þat he swelte in wið. agein gef him twa. þullich is godes dom agein giwere &amp; druncwile iþe apocalipse. <MILESTONE N="105"/></P>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="version">
<HEAD>ANCREN RIWLE</HEAD>
<HEAD>(COTTON MS. NERO)</HEAD>
<DIV3 TYPE="part">
<HEAD>B. THE OUTER RULE</HEAD>
<P>Ȝe mine leoue sustren *bute ȝef neod ow driue* ne <NOTE PLACE="foot">1. mine . . . sustren <HI REND="italic">om.</HI></NOTE> schulen habben no best . bute kat one. ancre þet <NOTE PLACE="foot">2. schule ȝe C haue na nan C beast B cat ane B þe C</NOTE> <MILESTONE N="116 r" UNIT="f."/> haueð eihte þuncheð bet husewif ase marthe was . þen ancre . ne none <NOTE PLACE="foot">3. haues ahte achte C semes bet<HI REND="italic">er</HI>e B as B wes C þen ancre <HI REND="italic">om.</HI> B nanes for 'lihtliche oðer' nanes C</NOTE> weis ne mei heo beon marie . *marthe suster * mid griðfulnesse of <NOTE PLACE="foot">4. weies mai ho ha C beo wið B</NOTE> heorte. Vor þeonne mot heo þenchen of þe kues foddre and of <MILESTONE N="5"/> <NOTE PLACE="foot">5. for þenne B ho ha C cuwes C and <HI REND="italic">om.</HI> B</NOTE> heordemonne huire . oluhnen þene heiward . warien hwon me punt <NOTE PLACE="foot">6. þe heordes hure C Olcne olchni C þe B haiward haiwart C hwen he B pundes</NOTE> hire &amp; ȝelden þauh ðe hermes. wat crist þis is lodlich þing . hwon <NOTE PLACE="foot">7. ȝelde B þah þach C harmes B ladli ladlich C þing is wat c<HI REND="italic">ri</HI>st hwen B</NOTE> me <MILESTONE N="116 v" UNIT="f."/> makeð mone i<HI REND="italic">n</HI> tune of ancre eihte. Þauh ȝif eni mot <NOTE PLACE="foot">8. <HI REND="italic">me me</HI> MS.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">8. mo<HI REND="italic">n</HI> makes B i<HI REND="italic">n</HI> tune man itune man C ancres B ahte achte C Nu þenne <HI REND="italic">latter deleted,</HI> þah <HI REND="italic">in margin</HI> Nu þach C ȝef C ani B</NOTE> nede habben ku: loke ðet heo none mo<HI REND="italic">n</HI>ne ne eilie: ne ne hermie. <NOTE PLACE="foot">9. nedinge nedunge C haue ku] hit B hit na mo<HI REND="italic">n</HI> B eile eili C harme harmi C</NOTE> ne þet hire þouht ne beo nout þeron i uestned. ancre ne ouh nout <MILESTONE N="10"/> <NOTE PLACE="foot">10. ni þoht þocht C nawt nawicht C ter on þron C ifestnet Anker ah ach C nawt T <HI REND="italic">om.</HI> C</NOTE> to habben no þing þet drawe utward hire heorte. none cheffare ne <NOTE PLACE="foot">11. haue no þing <HI REND="italic">om.</HI> T nan C utward drahe utwart draȝe C Na B chaffare cheffere C</NOTE> driue ȝe. ancre þet is cheapild. * þe buð for te sullen efter biȝete * <NOTE PLACE="foot">12. ȝ<HI REND="italic">e</HI> over an erasure.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">12. Anker chapmon chepilt</NOTE> heo cheapeð hire soule: þe chepmon of helle. * Þing þah {that} ha <NOTE PLACE="foot">13. ho ha C cheapes cheapeð C sawle saule to C chapmo<HI REND="italic">n</HI> chepmo<HI REND="italic">n</HI> C</NOTE> wurcheð{punctel} ha mei wel þurh hire meistres read{punctel} for hire neode sullen . þah swa dernliche as ha mei for misliche mon<HI REND="italic">n</HI>e wordes.* Ne wite ȝe <MILESTONE N="15"/> <NOTE PLACE="foot">15. Nawt ne Naut ne C ȝe <HI REND="italic">om.</HI> C</NOTE> nout i<HI REND="italic">n</HI> oure huse of oðer mo<HI REND="italic">n</HI>nes þinges . ne eihte . ne cloðes . ne <NOTE PLACE="foot">16. owre ouwer C hus B of <HI REND="italic">om.</HI> B mon<HI REND="italic">n</HI>e C ahte achte C claðes ne nout . . . caliz <HI REND="italic">om.</HI> C, <HI REND="italic">then interlined</HI> bute neod . . . eie' ne . . . ȝe <HI REND="italic">om.</HI></NOTE> nout ne vnderuo ȝe ðe chirche uestimenz ne þene caliz bute ȝif * neod <NOTE PLACE="foot">17. Nawt te churche uestemenz ne þe chaliz ȝif . . . oðer <HI REND="italic">om.</HI></NOTE> oðer * strencðe hit makie: oðer muchel eie. vor of swuche witunge <NOTE PLACE="foot">18. stre<HI REND="italic">n</HI>gðe make vor <HI REND="italic">om.</HI> B swuch swich C lokinge witing C</NOTE> is i kumen muchel 'vuel' oftesiðen. wiði<HI REND="italic">n</HI>nen ower woanes: ne lete <NOTE PLACE="foot">19. <HI REND="italic">vuel</HI> on margin.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">19. muchel bifallen muchel uuel ilu<HI REND="italic">m</HI>pen C vuel <HI REND="italic">om.</HI> siðe Inwið B owre wahes wanes C lete ȝe <HI REND="italic">bis</HI></NOTE> ȝe nenne mon slepen. ȝif muchel neode mid alle makeð breken <MILESTONE N="20"/> <NOTE PLACE="foot">20. na wepmo<HI REND="italic">n</HI> nan mo<HI REND="italic">n</HI> C ȝef C muche B ned neod C wið makes B to breke breoken C</NOTE>
<PB N="63" REF="71"/>
ower hus: þeo hwule ðet hit eu<HI REND="italic">er</HI> is i broken: loke þet ȝe habben þeri<HI REND="italic">n</HI>ne <NOTE PLACE="foot">21. owre þe <HI REND="italic">om.</HI> B hwil B ðet <HI REND="italic">om.</HI> B eau<HI REND="italic">er</HI> B loke þet ȝe <HI REND="italic">om.</HI> B haues habbeð C ter inne þrinne C</NOTE> mid ou one wu<HI REND="italic">m</HI>mon of clene liue . deies &amp; nihtes. <NOTE PLACE="foot">22. wið ow B a an C cleane lif B daies nichtes C</NOTE></P>
<P>Uor ði þet no mon ne i sihð ou . ne ȝe ne i seoð nenne mon: wel <NOTE PLACE="foot">23. For B na nan C seo sið C ow B ne iseoð <HI REND="italic">om.</HI> B ham him C</NOTE> mei don of ower cloðes . beon heo hwite: beon heo blake . bute <NOTE PLACE="foot">23, 24. <HI REND="italic">welmeidon</HI> MS.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">24. duhen owre ouwer C clað B beo hit hwit beo hit blac bute hit beo B</NOTE> þet heo beon unorne &amp; warme &amp; wel i wrouhte . uelles wel i tauwed . <MILESTONE N="25"/> <NOTE PLACE="foot">25. &amp; <HI REND="italic">om.</HI> B warm B iwraht iwracht C felles B iteawet itauwet C</NOTE> &amp; habbeð ase monie ase ou to neodeð . to bedde and eke to rugge. <NOTE PLACE="foot">26. habbes as ow B to nedes eke <HI REND="italic">om.</HI> B</NOTE></P>
<P>Nexst fleshe ne schal non werien no linnene cloð bute ȝif hit beo <NOTE PLACE="foot">27. Nest flesch B nan B werie no <HI REND="italic">om.</HI> nan C cloð <HI REND="italic">om.</HI> B ȝif <HI REND="italic">om.</HI> B</NOTE> of herde and of greate heorden. stamin 'habbe' hwo se wule. <NOTE PLACE="foot">28. harde B heordes were C hwa B wile</NOTE> and hwo se wule mei beon buten. ȝe schullen liggen in on heater <NOTE PLACE="foot">29. and <HI REND="italic">om.</HI> hwa B nule {punctel} beo wið uten mei beon <HI REND="italic">om.</HI> C schuln in schulen in C an B hatter hetter C</NOTE> and i gurd. ne bere ȝe non iren . ne here . ne <MILESTONE N="117 r" UNIT="f."/> irspiles felles. <MILESTONE N="30"/> <NOTE PLACE="foot">30. gurd liggen igurd liggen C were nan irn beore nan iren C haire ylespiles B</NOTE> ne ne beate'ou'þer mide. ne mid schurge i leðered: ne i leaded. ne mid <NOTE PLACE="foot">31. hire þerwið B wið B i leðered ne <HI REND="italic">om.</HI> B ileadet B ne <HI REND="italic">om.</HI> B</NOTE> holie . ne mid breres . ne ne biblodge hire sulf: wið uten schriftes leaue . <NOTE PLACE="foot">32. wið holin wið holine C wið B ne blodeke ne bibloðgi C selue<HI REND="italic">n</HI> seolf C ute C schirches</NOTE> ne ne nime et enes to ueole disceplines. ower schon beon greate <NOTE PLACE="foot">33. nine <HI REND="italic">for</HI> ne ne neome C ateanes ed eanes C feole B disciplines diciplines C owre scheon C</NOTE> and warme. Ine sumer ȝe habbeð leaue uorto gon and sitten baruot. <NOTE PLACE="foot">34. I In C haue<HI REND="italic">n</HI> barefot to Gan &amp; sitten barfot gan &amp; sitten C</NOTE> and hosen wið uten uaumpez . and ligge ine ham: hwo so likeð. Su<HI REND="italic">m</HI> <MILESTONE N="35"/> <NOTE PLACE="foot">35. and <HI REND="italic">om.</HI> B Hose uampez uampeð C and <HI REND="italic">om.</HI> B ham <HI REND="italic">om.</HI> B hwa se like hwase wule C</NOTE> wu<HI REND="italic">m</HI>mon i nouh reaðe . wereð þe brech of heare fulwel i knotted . and <NOTE PLACE="foot">36. mon inohraðe inochraðe C weres te brec haire here C icnotten icnotted C and <HI REND="italic">om.</HI> B</NOTE> þe strapeles adun to hire uet. i laced ful ueste. ȝif ȝe muwen beon wim∣pel leas: <NOTE PLACE="foot">37. strapples dun to þe fet B faste <HI REND="italic">For</HI> ȝif . . . bi, T <HI REND="italic">has</HI> habbes ȝef ȝe mahen <HI REND="italic">(over</HI> muchel <HI REND="italic">del.)</HI> beo wimpelles C</NOTE> *&amp; ȝe wel wullen* beoð bi warme keppen . and þeruppon * oðer <NOTE PLACE="foot">38. cappes cappen C and . . . wimlunge <HI REND="italic">in</HI> l. 52 <HI REND="italic">om.</HI> þruppo<HI REND="italic">n</HI> C</NOTE> hwite oðer* blake ueiles. *Ancren su<HI REND="italic">m</HI>me sungið in ha[re] wimlunge <NOTE PLACE="foot">39. ueilles C</NOTE> na lesse þene lefd[i.] Sum seið {that} hit limped . to e[i] wu<HI REND="italic">m</HI>mo<HI REND="italic">n</HI> cu<HI REND="italic">n</HI>deliche{punctel} <MILESTONE N="40"/> for te weri[en] wimpel. Nai . Wimpel ne hef[ed] nouðer ne nemneð hali writ{punctel} ah wriheles of heuet. Ad cor[inth.] M<HI REND="italic">u</HI>lier uelet cap<HI REND="italic">ut</HI> suu<HI REND="italic">m.</HI> Wu<HI REND="italic">m</HI>mon seið þe apostel schal wrihen hi[re] heauet. wrihen he seið naut wimplin. wrihen ha schal hire scheome as sunfule eue dohte[r {punctel}] i mu<HI REND="italic">n</HI>gunge of þe su<HI REND="italic">n</HI>ne {that} sch[en]de us erst alle &amp; naut <MILESTONE N="45"/> drah[en] {that} wriheles te tiffung &amp; te p<HI REND="italic">ru</HI>d[e]. Eft wule seinte pauel {that}
<PB N="65" REF="73"/>
wu<HI REND="italic">m</HI>m[o<HI REND="italic">n]</HI> wreo i chirche hire neb ȝette leste vuel þoht arise þurh hir[e] on sihðe &amp; h<HI REND="italic">oc est</HI> · p<HI REND="italic">ro</HI>p<HI REND="italic">ter</HI> ang[e]los. Hwi þenne þu chirche ancre al beo þu iwimplet{punctel} openest þah þi neb to weopmones ehe . Te ȝeines þe. þe isist men spekeð seinte pauel. Ah ȝef ei þing <MILESTONE N="50"/> wriheð{punctel} þi neb fro<HI REND="italic">m</HI> mo<HI REND="italic">n</HI>nes ehe{punctel} beo hit wah beo hit clað i þi p<HI REND="italic">ar</HI>lures þurl{punctel} wel mei duhen ancre of oðer wimlu<HI REND="italic">n</HI>ge.* Hwo se <NOTE PLACE="foot">52. <HI REND="italic">wimlumpe</HI> MS.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">52. hwa B</NOTE> wule beon i seien . þauh heo atiffe hire{punctel} nis nout muchel wunder. <NOTE PLACE="foot">53. wile isehen iseȝen C of alle þ hire cume<HI REND="italic">n</HI> to <HI REND="italic">add.</HI> þah þach C ho ha C atiffen atifi C ham na nan C muche B</NOTE> auh to godes eien . heo is lufsumere þet is uor ðe luue of him{punctel} <NOTE PLACE="foot">54. Ah ach C ehne echne<HI REND="italic">n</HI> C ho ha C lufsumer þe is C for B</NOTE> untiffed wið uten. Ring . ne broche nabbe ȝe . ne gurdel i me<HI REND="italic">m</HI>bred . <MILESTONE N="55"/> <NOTE PLACE="foot">55. <HI REND="italic">i menbred</HI> MS.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">55. untiffet B ni ni i membret</NOTE> ne glouen . ne no swuch þing þet ou . ne deih for to habben. <NOTE PLACE="foot">56. ni gloues na nan C swich C ow B deah i burð C for <HI REND="italic">om.</HI> B</NOTE> *vnderstondeð . {that} of alle þeose þinges nis nan hest ne forbot for alle ha beoð of þe vttere riwle {that} is lute strencðe of{punctel} for hwon {that} te inre beo wel iwist as ic seide i þe frumðe . <HI REND="italic">ha</HI> mei beon ichanget <NOTE PLACE="foot">59. <HI REND="italic">ha] &amp;</HI> MS.</NOTE> hwer se euer ei neod oder eni skile hit askeð . eft<HI REND="italic">er</HI> {that} ha mei ase <MILESTONE N="60"/> þuften . best seruin þe leafdi riwle.*</P>
<P>Euer me is leouere . so ȝe don gretture werkes. ne makie none <NOTE PLACE="foot">62. Eauer B leu<HI REND="italic">er</HI>e leoure C se B gratt<HI REND="italic">er</HI>e grett<HI REND="italic">er</HI>e Ne . . . cloðes <HI REND="italic">in</HI> l. 66 <HI REND="italic">om.</HI> make ȝe C nane C</NOTE> purses . uorte ureonden ou mide .* bute to þeo {that} ower meistre <NOTE PLACE="foot">63. forto freonden ow wið C</NOTE> ȝeoueð ow his leaue* {punctel} ne blodbendes of seolke .* ne laz . bute leaue * {punctel} <NOTE PLACE="foot">64. blod binden of seolc C</NOTE> auh schepieð and seouweð and amendeð chirche cloðes . and poure <MILESTONE N="65"/> <NOTE PLACE="foot">65. Ach schap'i'eð &amp; seoweð &amp; mendeð (e <HI REND="italic">over</HI> ạ) C claðes C</NOTE> monne cloðes. no þing ne schule ȝe ȝiuen: wið uten schriftes leaue. <NOTE PLACE="foot">66. menne hettren C Na nan 'swuc' C ȝeoue<HI REND="italic">n</HI> bute ȝe hauen chirches leaue ȝeuen C</NOTE> helpeð mid ower owune swinke so uorð so ȝe muwen to schruden <NOTE PLACE="foot">67. Helpes wið B owre ahne achne C swinc swinch C se forð se B muhen muchȝen C</NOTE> ou suluen and *feden ȝef neod is* þeo ðet ou serueð . ase seint <NOTE PLACE="foot">68. ow seluen ow seoluen C ta {that} ow serue<HI REND="italic">n</HI> ow seruið C As B sein</NOTE> ierome lereð: ne beo ȝe neu<HI REND="italic">er</HI> idel . uor anonrihtes ðe ueond beot <NOTE PLACE="foot">69. leares leareð C neau<HI REND="italic">er</HI> B 'allu<HI REND="italic">n</HI>ge' idel '&amp; se forð 'as ȝe mahen' C for B ananrihtes ananrichtes C te feond feont C bedes.</NOTE> hire his werc: þet ine godes werke ne wurcheð . and he tuteleð anon∣rihtes <MILESTONE N="70"/> <NOTE PLACE="foot">70. þe C i in C werc B swinkes swinkeð C he <HI REND="italic">om.</HI> B tuteles anan B</NOTE> touward hire. uor þeo hwule <MILESTONE N="117 v" UNIT="f."/> þet he isihð hire bisi . <NOTE PLACE="foot">71. toward towart C for hwil he B seos sið C</NOTE> 'he' þencheð þus . vor nout ich schulde nu kumen neih hire{punctel} ne mei <NOTE PLACE="foot">72. he þe swike þenches t<HI REND="italic">us</HI> for B noht naut C ischulde nu cume to hire cumen nu nech hire C mai</NOTE> heo nout i hwulen uorto her'c'nen mine lore. of idelnesse awakeneð <NOTE PLACE="foot">73. ho ha C nawt naut C ȝeme nu iȝemen C to B lustne<HI REND="italic">n</HI> mi lustin min C lare B wakene<HI REND="italic">n</HI></NOTE>
<PB N="67" REF="75"/>
muchel flesshes fondunge . Iniq<HI REND="italic">ui</HI>tas sodome . sat<HI REND="italic">ur</HI>itas panis <NOTE PLACE="foot">74. muchele flesches B fondinges</NOTE> &amp; ociu<HI REND="italic">m</HI> . þet is . al sodomes cweadschipe kom of idelnesse: &amp; of ful <MILESTONE N="75"/> <NOTE PLACE="foot">75. al <HI REND="italic">om.</HI> B sodome cwedschipe C com B</NOTE> wombe. Iren þet lið stille{punctel} gedereð sone rust . and water þet ne <NOTE PLACE="foot">76. wambe Irn {that} lis Gederes muche C and <HI REND="italic">om.</HI> B</NOTE> stureð nout readliche stinkeð. ancre ne schal nout forwurðen scol∣me'i'stre: <NOTE PLACE="foot">77. stures nawt naut C raðliche readiliche C stinkes ȝe ne schule sende lettres. Ne underfo lettres bute leaue C nawt naut C forwurðe. B scolemeister scol <HI REND="italic">above erasure</HI> C</NOTE> ne turnen hire ancre hus{punctel} to childrene scole. hire meiden <NOTE PLACE="foot">78. hire <HI REND="italic">om.</HI> B ancres childre'ne' schole C Hire . . . leren <HI REND="italic">in l.</HI> 81 <HI REND="italic">om.</HI></NOTE> mei þauh techen su<HI REND="italic">m</HI> lutel meiden. þet were dute of forto leornen <NOTE PLACE="foot">79. þauh <HI REND="italic">om.</HI> C learen C lute C of{punctel} to C</NOTE> among gromes . auh ancre ne ouh forto ȝemen bute god one. Þah <MILESTONE N="80"/> <NOTE PLACE="foot">80. bimong gremes C Ach C nach to ȝeme C ane C</NOTE> bi hire meistres read{punctel} ha mei su<HI REND="italic">m</HI> rihten &amp; helpe to leren.*</P>
<P>Ȝe ne schulen senden lettres . ne underuon lettres . ne writen: buten <NOTE PLACE="foot">82. und<HI REND="italic">er</HI>fon bute</NOTE> leaue. Ȝe schulen beon i dodded four siðen iðe ȝere: uorto lihten <NOTE PLACE="foot">83. schule C beo idoddet C iþ<HI REND="italic">e</HI> ȝer fiftene siðe ȝer C uorto . . . heauet <HI REND="italic">in l.</HI> 85 <HI REND="italic">om.</HI> to lichten ower heauet C</NOTE> ower heaued. * oðer ȝef ȝe wulled ischauen. hwa se wule ieveset. ah ha mot te oft<HI REND="italic">er</HI>e weschen &amp; kemben hire heauet* {punctel} and ase ofte ileten <MILESTONE N="85"/> <NOTE PLACE="foot">85. &amp; fowr siðe ilet<HI REND="italic">en</HI> &amp; as ofte ilete blod '&amp; ȝef neod is oftere' C</NOTE> blod . and oftere ȝif neod is . and hwo so mei beon þer wið uten{punctel} ich <NOTE PLACE="foot">86. oftre ned and . . . þolien <HI REND="italic">om.</HI> C Hwa se mai wel beo wið ute<HI REND="italic">n:</HI> ich hit mai þolie<HI REND="italic">n</HI></NOTE> hit mei wel i þolien. hwon ȝe beoð i leten blod . ȝe ne schulen don <NOTE PLACE="foot">87. Hwon . . . blod <HI REND="italic">om.</HI> C Hwe<HI REND="italic">n</HI> arn schule C do þreo daies na þi<HI REND="italic">n</HI>g {that} ow greues don 'þeo' þreo daȝes nan þing {that} ow greueð C</NOTE> no þing þeo þreo dawes{punctel} þet ou greue . auh talkeð mid ower meidenes. <NOTE PLACE="foot">88. Ah ach C talkes to B owre seruant ower meidnes C</NOTE> and mid þeaufule talen: schurteð ou to gederes. ȝe muwen don so <NOTE PLACE="foot">89. wið B þeawfule þeufule C tales: schurtes ow schurtið C muhen muȝe C swa don ofte hwen ow B</NOTE> ofte: hwon ou þuncheð heuie . oðer beoð uor sume worldliche þinge <MILESTONE N="90"/> <NOTE PLACE="foot">90. þu<HI REND="italic">n</HI>ches heui C arn for sum B worldlich C þing B</NOTE> sorie: oðer seke. So wisliche witeð ou i<HI REND="italic">n</HI> our blod letunge: and <NOTE PLACE="foot">91. sari B Swa B wislich C wites Of ower blodletunge <HI REND="italic">in marg.</HI> C ow B owre ower C blodletinge</NOTE> holdeð ou ine swuche reste . þet ȝe longe þer efter muwen ine godes <NOTE PLACE="foot">92. haldes haldeð C ow B iswuch in swich C rest þraft<HI REND="italic">er</HI> þreft<HI REND="italic">er</HI> C muhen muȝen C ine <HI REND="italic">om.</HI> C i godes</NOTE> seruise þe monluker swinken . and also hwon ȝe i ueleð eni secnesse . <NOTE PLACE="foot">93. þe <HI REND="italic">om.</HI> C wurchen C alswa alse C hwen B felen feleð C ani B</NOTE> vor muchel sotschipe hit is . uorto <MILESTONE N="118 r" UNIT="f."/> uorleosen uor one deie . <NOTE PLACE="foot">94. vor <HI REND="italic">om.</HI> B muche B sotchipe C uorto <HI REND="italic">om.</HI> C to lose leosen C for an B dai dei C</NOTE> tene oðer tweolue. Wassheð ou hwar se ȝe habbeð neode: ase ofte <MILESTONE N="95"/> <NOTE PLACE="foot">95. twelue tweọlue C Vas <HI REND="italic">del.</HI> wasches <HI REND="italic">in marg.</HI> wescheð C ow B hwer B ned is neod is C as B</NOTE> ase ȝe wulleð. <NOTE PLACE="foot">96. as B wiln wulh C Ouwer meidnes riwle <HI REND="italic">in marg.</HI> C</NOTE></P>
<P>Ancre þet naueð nout neih honde hire uode: beoð bisie two <NOTE PLACE="foot">97. Anker þe C naues nawt naut C neh hond nech hont C fode B beos bisi twa wimmen B</NOTE> wu<HI REND="italic">m</HI>men . on ðet bi leaue eu<HI REND="italic">er</HI> ethom . an oðer þet wende ut <NOTE PLACE="foot">98. an B þe C leaue eau<HI REND="italic">er with erasure of two letters before</HI> eauer leaue C at hame ed hame C þe C</NOTE> hwon hit is neod . and þeo beo ful unorne * oðer a lute þuhten* <NOTE PLACE="foot">99. hwen B ned driues neod driueð C tat</NOTE>
<PB N="69" REF="77"/>
oðer of feir elde and biðe weie ase heo geð · go singinde hire beoden. <MILESTONE N="100"/> <NOTE PLACE="foot">100. of <HI REND="italic">om.</HI> feiȝer C ealde B and <HI REND="italic">om.</HI> B wei as B ho Gas ha geað C Ga B seiende segginde C beodes</NOTE> ne ne holde heo nout none tale mid mon ne mid wu<HI REND="italic">m</HI>mon · ne ne <NOTE PLACE="foot">101. Ni ne halde B heo nout <HI REND="italic">om.</HI> B na nan C wið B wið B ni sitte ne stonde Ne sitten ne stonden C</NOTE> sitte ne ne stonde bute þet leste þet heo mei er þen heo kume hom. <NOTE PLACE="foot">102. After <HI REND="italic">mei</HI> erasure of one letter.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">102. þe B leaste ho ha C ear B þenne C ho ha C ham cume B</NOTE> nouhwuder elles ne go heo{punctel} bute þider ase me sent hire. wið ute <NOTE PLACE="foot">103. Nohwider Nochwder C ga B heo <HI REND="italic">om.</HI> ha C as B mo<HI REND="italic">n</HI> sendes</NOTE> leaue: ne ete heo ne ne drinke ute. þe oðer beo eu<HI REND="italic">er</HI> i<HI REND="italic">n</HI>ne · ne wið ute <NOTE PLACE="foot">104. eote C ho ha C eauer B</NOTE> þe ȝeate ne go heo nout wið ute leaue. boðe beon obedient to hore <MILESTONE N="105"/> <NOTE PLACE="foot">105. ȝate ȝete C ga B heo <HI REND="italic">om.</HI> ha C nout <HI REND="italic">om.</HI> B Baðe ba C hare C</NOTE> dame i<HI REND="italic">n</HI> alle þinges{punctel} bute ine sūnne one. no þing nabben heo{punctel} þet <NOTE PLACE="foot">106. þing B in B ane B Na Nan C heo <HI REND="italic">om.</HI></NOTE> hore dame hit nute . ne ne underuon no þing . ne ne ȝiuen wið uten <NOTE PLACE="foot">107. ho heo C <HI REND="italic">for</HI> hore dame ni vnderfo Ne underuo C na nan C ȝiue ȝeouen C <HI REND="italic">add</HI> nowðer nouðer C</NOTE> hire leaue. Nenne mon ne leten heo in . ne ðe ȝungre ne speke mid <NOTE PLACE="foot">108. leue Na Nan C heo <HI REND="italic">om.</HI> B ni ðe ȝungre <HI REND="italic">om.</HI> C speoken C mid none monne <HI REND="italic">om.</HI> C wið na wepmo<HI REND="italic">n</HI></NOTE> none monne: bute leaue . ne ne go nout ut of tune . wið uten siker <NOTE PLACE="foot">109. wið ute B leue Ne ga B noht naut C</NOTE> uere . ne ne ligge ute. ȝif heo ne con o boke: sigge bi p<HI REND="italic">ate</HI>r n<HI REND="italic">ostr</HI>es <MILESTONE N="110"/> <NOTE PLACE="foot">110. fere B ȝef C ho ha C on C segge B</NOTE> and bi auez hire vres . and wurche þet me hat hire wið uten gruc∣chunge. <NOTE PLACE="foot">111. auees C wurche &amp; do hwat C mo<HI REND="italic">n</HI> bides wið ute grucchinge B</NOTE> habbe euer hire earen opene touward hire dame. nouðer <NOTE PLACE="foot">112. eau<HI REND="italic">er</HI> B eares toward towart C lafdi Nowðer</NOTE> of ðe wu<HI REND="italic">m</HI>men ne beren urom hore dame . ne ne bringen to hire . none <NOTE PLACE="foot">113. of þe wummen <HI REND="italic">om.</HI> C of þe familiers ne beo fra<HI REND="italic">m</HI> hire lafdi ni ni bringe nowðer ne beore ne ne bringe to heore dame C none <HI REND="italic">om.</HI> B</NOTE> idele talen: ne neowe tiþinges . ne bitweonen ha<HI REND="italic">m</HI> sulf ne singen . ne <NOTE PLACE="foot">114. tales newe tidinges C bitwenen B self seolf C ne nc singen C ni ne speken ne ne speoken ham seolf C</NOTE> ne speken none worldliche spechen . ne lauhwen ne ne pleien so ðet <MILESTONE N="115"/> <NOTE PLACE="foot">115. none <HI REND="italic">om.</HI> C nane speches lahhen swa ne pleien {that} lachȝen swa ne pleiȝen {that} C</NOTE> ei mon þet hit iseie . muhte <MILESTONE N="118 v" UNIT="f."/> hit to v'u'el t<HI REND="italic">ur</HI>nen. ou<HI REND="italic">er</HI> alle <NOTE PLACE="foot">116. ani sehe sechȝe C mihte machte C hit <HI REND="italic">om.</HI> C turnen hit</NOTE> þing leasunge and luðere wordes . hatien. Hore her beo i koruen . <NOTE PLACE="foot">117. þi<HI REND="italic">n</HI>ge leasinges leasing C uuele C hare C beon C icoruen B</NOTE> hore heuedcloð sitte lowe. eiðer ligge one. Hore hesmel beo heie <NOTE PLACE="foot">118. hore . . . i hudeket <HI REND="italic">om.</HI> hare C clað C lachȝe C ane C hare cop beo hechȝe isticched C</NOTE> istihd{punctel} al wið ute broche. no mon ne i seo ham unweawed . ne open <NOTE PLACE="foot">119. al <HI REND="italic">om.</HI> C na C seo C unlepped C</NOTE> heaued. *Inwið þe wanes ha muhe werie scapeloris hwen mantel <MILESTONE N="120"/> ham heuegeð . ute{punctel} gan i mantlet þe heauet i hudeket.* louh lokunge <NOTE PLACE="foot">121. Lah lokinge Lach locunge C</NOTE> habben. heo ne schulen cussen nenne mon .* ne cuð mon ne cunes <NOTE PLACE="foot">122. <HI REND="italic">cuð</HI> corr. out of <HI REND="italic">enð.</HI></NOTE> <NOTE PLACE="foot">122. Eiðer ligge ane <HI REND="italic">add.</HI> ho ha C schulen <HI REND="italic">om.</HI> C schule cusse B na nan C cu<HI REND="italic">n</HI>nes</NOTE> mo<HI REND="italic">n</HI> . ne for nan cuððe cluppen* ne uor luue cluppen . ne kuð ne <NOTE PLACE="foot">123. ni na ne uor . . . unkuð <HI REND="italic">om.</HI> B</NOTE> unkuð . ne wasshen hore heaued . ne loken ueste o none monne . <NOTE PLACE="foot">124. ne . . . heaued <HI REND="italic">om.</HI> nene weschen hare C Ni loke B faste o na on an C mo<HI REND="italic">n</HI> B</NOTE> ne toggen mid him{punctel} ne pleien. hore weaden beon of swuche scheape <MILESTONE N="125"/> <NOTE PLACE="foot">125. toggle toggi C wið B him <HI REND="italic">om.</HI> B pleiȝen C Hare B wede weden C beo swuch swich C schape B</NOTE> &amp; alle hore aturn swuch{punctel} þet hit beo eðcene hwarto heo beoð i turnde. <NOTE PLACE="foot">126. al &amp; of swic aturn {that} 'hit' C eðscene edsene C hwerto B ho ha C beon B</NOTE> hore lates loken warliche . þet non ne edwite ham ne ine huse ne ut <NOTE PLACE="foot">127. Hare B werliche C nan B etwite <HI REND="italic">over</HI> wite <HI REND="italic">del.</HI> C ne <HI REND="italic">om.</HI> B i<HI REND="italic">n</HI> hus B</NOTE> of huse. on alle wise uorberen to wreððen hore dame . and ase ofte <NOTE PLACE="foot">128. hus forbeoren B wradðen wraððen C hare C as B</NOTE>
<PB N="71" REF="79"/>
ase heo hit doð er heo drinken oðer eten . makien hore uenie akneon <NOTE PLACE="foot">129. as B ho ha C don ear ho ha C eoten C Maken C hire B o cneos acneon C</NOTE> adun to þer eorðe biuoren hire: &amp; sigge mea culpa . and underuon <MILESTONE N="130"/> <NOTE PLACE="foot">130. dun to þer eorðe <HI REND="italic">om.</HI> B bifore biforen C segge<HI REND="italic">n</HI> B vnd<HI REND="italic">er</HI> fo</NOTE> ðe penitence: ðet heo leið upon hire lutende hire louwe. þe ancre <NOTE PLACE="foot">131. penitance C ho ha C leis ha<HI REND="italic">m</HI> B lutinde C lahe lachȝe C anker</NOTE> neu<HI REND="italic">er</HI> more þer efter þene ilke gult ne upb[r]eide hire: uor none <NOTE PLACE="foot">132. þilke gult neau<HI REND="italic">er</HI> mare þr aft<HI REND="italic">er</HI> þer efter neau<HI REND="italic">er</HI> mare þilke gult C hire <HI REND="italic">om.</HI> B for B na nan C</NOTE> wreððe . bute ȝif heo eft sone ualle iðet ilke . auh do hit allunge ut of <NOTE PLACE="foot">133. wraððe B ȝef C ho ha C sones falle B i þat ilke i þilke C Ah Ach C</NOTE> hire heorte. and ȝif eni strif ariseð bitweonen ðe wu<HI REND="italic">m</HI>men{punctel} ðe ancre <NOTE PLACE="foot">134. and <HI REND="italic">om.</HI> B ȝef C ani B rises bitwene<HI REND="italic">n</HI> ham utewið{punctel} bitwene þe wi<HI REND="italic">m</HI>men C þe anker</NOTE> makie eiðer of ha<HI REND="italic">m</HI> to makien oðer venie akneon to ðer eorðe . and <MILESTONE N="135"/> <NOTE PLACE="foot">135. make B of ham <HI REND="italic">om.</HI> B make B þe oðer C o cneos o cneon C dun to þe to þe C</NOTE> eiðer rihte up oðer: &amp; kussen ha<HI REND="italic">m</HI> on ende . and þe ancre legge on <NOTE PLACE="foot">136. richte C cussen on B te anker leie</NOTE> eiðer su<HI REND="italic">m</HI> penitence. More upon þeo ilke: ðet gretluker haueð agult. <NOTE PLACE="foot">137. penitance C Mare B up o {that} ilke up on þilke C þe C greatluker gulte B</NOTE> þis is o þing wute 'ȝe' <MILESTONE N="119 r" UNIT="f."/> wel to soðe ðet is gode leouest{punctel} <NOTE PLACE="foot">138. <HI REND="italic">ȝe</HI> added in margin.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">138. is <HI REND="italic">om.</HI> C a an C wite<HI REND="italic">n</HI> B ho ha C to soðe <HI REND="italic">om.</HI> B godd god C leuest</NOTE> seih[t]nesse &amp; some. &amp; þe ueonde loðest. and for þi he is eu<HI REND="italic">er</HI> umbe <NOTE PLACE="foot">139. sahtnesse sachtnesse C somentale te feond þe feont C laðest B and <HI REND="italic">om.</HI> B eau<HI REND="italic">er</HI> umben B</NOTE> to arearen sume wreððe. nu isihð ðe deouel wel ðet hwon þet fur <MILESTONE N="140"/> <NOTE PLACE="foot">140. reare arere C su<HI REND="italic">m</HI> laððe B seos sið C te swike þe sweoke C hwe<HI REND="italic">n</HI> fur B</NOTE> is wel o brune . &amp; me wule ðet hit go ut: me sundreð ðe brondes. <NOTE PLACE="foot">141. onbrune C mo<HI REND="italic">n</HI> wile Ga B mon sundres te brendes C</NOTE> and he deð 'also' onond þet ilke. luue is ih<HI REND="italic">es</HI>u cristes fur þet he wule <NOTE PLACE="foot">142. dos hond to {that} ilke deð {that} ilke C fuir wile</NOTE> ðet blasie i<HI REND="italic">n</HI> vre heorte . and þe deouel bloweð forto puffen hit ut . <NOTE PLACE="foot">143. owre te blawes blaweð C</NOTE> and hwon his blowinge ne geineð nout: þeonne bringeð he up su<HI REND="italic">m</HI> <NOTE PLACE="foot">144. and <HI REND="italic">om.</HI> B hwe<HI REND="italic">n</HI> B blast blawunge C Geines nawt naut C þeonne <HI REND="italic">om.</HI> B he bringes he bringeð C</NOTE> luðer word . oðer su<HI REND="italic">m</HI> oþer nouhtunge: hwar þuruh heo to hurteð eiðer <MILESTONE N="145"/> <NOTE PLACE="foot">145. luðer <HI REND="italic">om.</HI> hwat nochtunge C hwer B þurh þurch C ho ha C hurren B</NOTE> uro<HI REND="italic">m</HI>mard oðer{punctel} and þe holi gostes fur{punctel} acwencheð hwon ðe brondes <NOTE PLACE="foot">146. framward fro<HI REND="italic">m</HI>mart C te hali gastes B cwenches cwencheð C hwe<HI REND="italic">n</HI></NOTE> þuruh wreððe{punctel} beoð i sundred. and for þi holden ha<HI REND="italic">m</HI> ine luue ueste <NOTE PLACE="foot">147. þurh þurch C wraððe B beo<HI REND="italic">n</HI> isundret and <HI REND="italic">om.</HI> B halde halden C iluue inluue C faste feste C</NOTE> to gederes . and ne beo ha<HI REND="italic">m</HI> nout of{punctel} hwon ðe ueond blowe . and <NOTE PLACE="foot">148. nawt naut C hwe<HI REND="italic">n</HI> B feo<HI REND="italic">n</HI>d feont C blawe B and <HI REND="italic">om.</HI> B</NOTE> nomeliche ȝif monie beoð i ueied somed{punctel} and wel mid luue ontende. <NOTE PLACE="foot">149. nomeli ȝef C beon B ifest to Gedere iueiȝet somet C wel <HI REND="italic">om.</HI> wið B ontendet</NOTE> Þauh ðe ancre on hire meidenes uor openliche gultes . legge penitence <MILESTONE N="150"/> <NOTE PLACE="foot">150. Þah þach C þe <HI REND="italic">om.</HI> anker seruanz for B Giltes leie penitance C</NOTE> neu<HI REND="italic">er</HI> ðe later to ðe preoste schriuen ha<HI REND="italic">m</HI> ofte . auh eu<HI REND="italic">er</HI> þauh mid <NOTE PLACE="foot">151. to p<HI REND="italic">re</HI>ost no ðe lat<HI REND="italic">er</HI>e to þe preost no ðe latere C Ah Ach C eau<HI REND="italic">er</HI> B þah þach C wið B</NOTE> leaue. and ȝif heo ne kunnen nout ðe mete graces: siggen i<HI REND="italic">n</HI> hore <NOTE PLACE="foot">152. and <HI REND="italic">om.</HI> B ȝef C ho ha C cunen noht cunne naut C te seggen B hare C</NOTE> stude{punctel} p<HI REND="italic">ate</HI>r . n<HI REND="italic">oste</HI>r . &amp; aue maria biuoren mete . and efter mete also . <NOTE PLACE="foot">153. studen C Pat<HI REND="italic">er</HI> n<HI REND="italic">oste</HI>r biforen p<HI REND="italic">ate</HI>r n<HI REND="italic">oste</HI>r biuoren C maria. Aft<HI REND="italic">er</HI> mete alswa marie. eft<HI REND="italic">er</HI> mete alse C</NOTE> &amp; credo moare . and siggen þus on ende . veder &amp; sune &amp; holi gost. <NOTE PLACE="foot">154. a crede C mare B seggen segge C fader sune B &amp; <HI REND="italic">om.</HI> hali gast B</NOTE> &amp; on almihti god{punctel} he ȝiue ure dame his grace{punctel} so lengre so more . <MILESTONE N="155"/> <NOTE PLACE="foot">155. &amp; <HI REND="italic">om.</HI> B an B almichtin C godd he <HI REND="italic">om.</HI> B ȝeoue C lauedi se B se mare B</NOTE> &amp; leue hire &amp; us boðe nimen god endinge . &amp; forȝelde alle ðet us <NOTE PLACE="foot">156. baðe ba C nime neome C ende B &amp; <HI REND="italic">om.</HI> B þe C</NOTE> god doð . &amp; milce hore soulen: þet us god i don habbeð . hore soulen <NOTE PLACE="foot">157. don heore C sawle saule C &amp; {that} us þe us C haue<HI REND="italic">n</HI> hore soulen <HI REND="italic">om.</HI> C sawle</NOTE>
<PB N="73" REF="81"/>
&amp; alle cristene soulen. am<HI REND="italic">en.</HI> Bitweonen mele ne gruselie ȝe nout. <NOTE PLACE="foot">158. sawle saule C am<HI REND="italic">en om.</HI> B Bitwene B meal mel C gruse gruuesi C ȝe <HI REND="italic">om.</HI> C nawt naut C</NOTE> nouðer frut{punctel} 'ne' oðerhwat . ne 'ne' drinken wið uten leaue. <MILESTONE N="119 v" UNIT="f."/> <NOTE PLACE="foot">159. nowðer nouðer C fruit oðer hwet C ni ne C drinke bute B</NOTE> auh þe leaue beo liht i<HI REND="italic">n</HI> alle þeo þinges{punctel} þer nis sunne. Ette mete <MILESTONE N="160"/> <NOTE PLACE="foot">160. &amp; te &amp; þe C licht C al {that} nis B At te ed þe C na nan C</NOTE> no word . oðer lut . &amp; þeo beon stille. also efter ðe ancre cu<HI REND="italic">m</HI>plie <NOTE PLACE="foot">161. &amp; ta stille &amp; þeo stille C Alswa B aft<HI REND="italic">er</HI> ancres B aðet p<HI REND="italic">ri</HI>me oðet prime C</NOTE> uort midmorwen . ne don no þing . ne ne siggen . hwar þuruh <NOTE PLACE="foot">162. ni do þi<HI REND="italic">n</HI>g ne segge ne don nan þing ne seggen C hwer þurh hwar þurch C</NOTE> hire silence muwe beon i sturbed. non ancre seruant ne ouhte mid <NOTE PLACE="foot">163. muhe muȝe C beo dest<HI REND="italic">ur</HI>bet beon to sturbed C Nan B ancres seruante ah achte C bi B</NOTE> rihte uorto asken i sette huire{punctel} bute mete &amp; cloð: þet heo mei vlutten <NOTE PLACE="foot">164. richte C to B iset hure B ant C clað B ho ha C mai flutte B</NOTE> bi . &amp; godes milce. ne mis leue no<HI REND="italic">n</HI> god{punctel} hwat so bitide of ðe ancre: <MILESTONE N="165"/> <NOTE PLACE="foot">165. nan B godd hwet C se tide B anker</NOTE> þet he hire trukie. Þe meidenes wið uten ȝif heo serueð ðe ancre <NOTE PLACE="foot">166. <HI REND="italic">over</HI> trukie faile C þeo {that} arn wið ute<HI REND="italic">n</HI> meidnes C ȝef C ho ha C serue<HI REND="italic">n</HI> seruið C anker</NOTE> also ase heo owen{punctel} hore hure schal beon ðe eche blisse of heouene. <NOTE PLACE="foot">167. alswa as B hom ahen ha achȝen C hare C beo</NOTE> hwo so haueð eie hope touward so heie hure: gledliche wule heo seruen <NOTE PLACE="foot">168. Hwa se B haues ehe of eȝe of C toward towart C se B heh hech C gladli wile ho ha C seruin C</NOTE> &amp; lihtliche alle wo and alle teone þolien. Mid eise ne mid este{punctel} ne <NOTE PLACE="foot">169. lichtliche C wa B tene wið B este ne C wið B eise C</NOTE> kumeð me nout toþer heouene. <MILESTONE N="170"/> <NOTE PLACE="foot">170. bueð mon nawt blisse buð me naut blisse C</NOTE></P>
<P>Ȝe ancren owen þis lutle laste stucchen reden to our wu<HI REND="italic">m</HI>men <NOTE PLACE="foot">171. ancres B ahen achȝe C laste lutle B stucche stuche C rede owre ower C seruanz</NOTE> eu<HI REND="italic">er</HI>iche wike enes uort ðet heo hit kunnen. and muche neod is <NOTE PLACE="foot">172. euche uche C eanes B til {that} ho oðet 'til' ha C cunne<HI REND="italic">n</HI> B ned is {that} ȝe B</NOTE> ou beoðe: ðet ȝe nimen to ha<HI REND="italic">m</HI> gode ȝeme . vor ȝe muwen muchel þuruh <NOTE PLACE="foot">173. After <HI REND="italic">gode ḍẹ</HI> MS.</NOTE> <NOTE PLACE="foot">173. neomen C to ham nimen god muche C for B muhen muȝe C muchel <HI REND="italic">om.</HI> C muche þurh B</NOTE> ha<HI REND="italic">m</HI> beon i goded. and i wursed on oðer halue. ȝif heo sunegeð <NOTE PLACE="foot">174. hom beo igodet B wursnet. iwurset. C On B half B ȝef C ho ha C suneheþ sungeð C</NOTE> þuruh ower ȝemeleaste{punctel} ȝe schulen beon bicleoped þer of biuoren þe <MILESTONE N="175"/> <NOTE PLACE="foot">175. þurh þurch C owre ȝemeles ȝemeles'chipe' C schule beo bicleopet þrof þref C bifore biforen C</NOTE> heie demare . and for þi ase ou is muche neod . &amp; ha<HI REND="italic">m</HI> is ȝete more{punctel} <NOTE PLACE="foot">176. hehe hechȝe C deme dom C and <HI REND="italic">om.</HI> B as B ow B ned hom heom C is <HI REND="italic">om.</HI> B ȝette ȝet C mare B</NOTE> ȝeorneliche techeð ha<HI REND="italic">m</HI> to holden hore riulen . boðe uor ou: &amp; for ha<HI REND="italic">m</HI> <NOTE PLACE="foot">177. ȝeornliche leares leareð C halde<HI REND="italic">n</HI> hare B riwle riuwlen C baðe ba'þe' C for ow B</NOTE> suluen . liðeliche þauh &amp; luueliche{punctel} uor swuch ouh wu<HI REND="italic">m</HI>mone lore <NOTE PLACE="foot">178. seolf B þauh <HI REND="italic">om.</HI> B luuelice C for B swich C ah ach C wu<HI REND="italic">m</HI>mones lare B of religiun <HI REND="italic">add.</HI></NOTE> to beon . luuelich and liðe and seldwhonne sturne. Boðe hit is riht <NOTE PLACE="foot">179. <HI REND="italic">second</HI> and <HI REND="italic">om.</HI> C seldscene selthwenne C Baðe ba'þe' C hit <HI REND="italic">om.</HI> B richt C</NOTE> þet heo ou <MILESTONE N="120 r" UNIT="f."/> dreden &amp; luuien . auh þet ðer beo . more eu<HI REND="italic">er</HI> <MILESTONE N="180"/> <NOTE PLACE="foot">180. ho he <HI REND="italic">corr. out of</HI> ha C ow B ah ach C ter eau<HI REND="italic">er</HI> mare mare eau<HI REND="italic">er</HI> C</NOTE> of luue: þen of drede. þeonne schal hit wel uaren. Me schal helden <NOTE PLACE="foot">181. of þe þe<HI REND="italic">n</HI>ne B fare<HI REND="italic">n</HI> B Mo<HI REND="italic">n</HI> heolde</NOTE> eoli and win beoðe i ne wunden, efter godere lore . auh more of þe <NOTE PLACE="foot">182. baðe ba C i<HI REND="italic">n</HI> B wundes wundesi <HI REND="italic">erasure of two letters</HI> C aft<HI REND="italic">er</HI> godes lare B Ah Ach C mare B þe <HI REND="italic">om.</HI> B</NOTE> softe eolie{punctel} þen of þe bitinde wine . þet is . more of liðe wordes: þen <NOTE PLACE="foot">183. eoli B þenne C þe <HI REND="italic">om.</HI> B bitende win B ma ma're' C þenne C</NOTE> of suwinde . vor þerof kumeð þinge best{punctel} þet is luue eie. lihtliche &amp; <NOTE PLACE="foot">184. suhiende sturne C for B cumes kimeð C Lichtliche C</NOTE> sweteliche uorȝiueð ha<HI REND="italic">m</HI> hore gultes: hwon heo ha<HI REND="italic">m</HI> iknoweð and <MILESTONE N="185"/> <NOTE PLACE="foot">185. swetelich for ȝiues forȝeoueð C hare C hwen B ho ha C arn cnawe icnaweð C</NOTE> bihoteð bote. <NOTE PLACE="foot">186. bihaten bihateð</NOTE></P>
<P><PB N="75" REF="83"/>
Se uorð ase ȝe muwen of drunch and of mete and of cloð and <NOTE PLACE="foot">187. Ase Alse C forð as B muhen muȝen C baðe <HI REND="italic">add.</HI> drinch of drunch and <HI REND="italic">om.</HI> C and <HI REND="italic">after</HI> mete <HI REND="italic">om.</HI> claðes B</NOTE> of oðer þinges þet neode of fleshe askeð: beoð large touward ha<HI REND="italic">m:</HI> <NOTE PLACE="foot">188. oðre C þi<HI REND="italic">n</HI>g ned flesch fles C askes beos toward B</NOTE> þauh ȝe ðe neruwure beon and te herdure to ou suluen . vor so deð <NOTE PLACE="foot">189. þah þach C ðe <HI REND="italic">om.</HI> B narewe beon &amp; harde to ow seolue<HI REND="italic">n</HI> B vor <HI REND="italic">om.</HI> 'for' C Swa swa C dos</NOTE> þe wel bloweð . went þene neruwure ende of þe horne to his owune <MILESTONE N="190"/> <NOTE PLACE="foot">190. {that} blawes blaweð C wendes te þe C narewe ende <HI REND="italic">om.</HI> 'ende' C horn B toward ahne achne C</NOTE> muðe . &amp; utward þene wide. and ȝe don also . ase ȝe wulleð þet ower <NOTE PLACE="foot">191. muð B te þe C do alswa as B wiln wull C owre beodes</NOTE> beoden bemen &amp; dreamen wel: ine drihtenes earen . and nout one to <NOTE PLACE="foot">192. beme<HI REND="italic">n</HI> wel &amp; B i drihtines i<HI REND="italic">n</HI> drichtines C eare and <HI REND="italic">om.</HI> B Nawt naut C ane B</NOTE> ower ones{punctel} auh to alle uolkes heale . ase ure lou<HI REND="italic">er</HI>d leue þuruh ðe <NOTE PLACE="foot">193. owre anres a'u'nes C Ah ach C folkes B as B lau<HI REND="italic">er</HI>d B þurh þurch C</NOTE> grace of hi<HI REND="italic">m</HI>sulf . þet hit so mote beon. am<HI REND="italic">en.</HI> <NOTE PLACE="foot">194. hi<HI REND="italic">m</HI>self him seolf C swa mote B beon. am<HI REND="italic">en om.</HI> B</NOTE></P>
<P>Oþisse boc redeð eu<HI REND="italic">er</HI>iche deie: hwon ȝe beoð eise . eu<HI REND="italic">er</HI>iche deie <MILESTONE N="195"/> <NOTE PLACE="foot">195. Of C þis B redes eu<HI REND="italic">er</HI>iche deie <HI REND="italic">om.</HI> B hwe<HI REND="italic">n</HI> B arn aise C euche dai uchedei C</NOTE> lesse oðer more. uor ich hopie þet hit schal beon ou ȝif ȝe <NOTE PLACE="foot">196. mare B uor <HI REND="italic">om.</HI> B þet <HI REND="italic">om.</HI> ow B ȝef C</NOTE> hit redeð ofte: swuðe biheue þuruh godes grace . and elles ich heuede <NOTE PLACE="foot">197. hit <HI REND="italic">add.</HI> B reden swiðe B biheoue þurli B 'godes' C and <HI REND="italic">om.</HI> B hafde hefde C</NOTE> vuele bitowen muchel of mine hwule. God hit wot me were leouere <NOTE PLACE="foot">198. bitohen bitochȝen uuele C muche hwile B God . . . wot <HI REND="italic">om.</HI> B leu<HI REND="italic">er</HI>e leoure C deu le set <HI REND="italic">add.</HI> B</NOTE> uorto don me touward rome{punctel} þen uorto biginnen hit eft forto donne. <NOTE PLACE="foot">199. to do B toward towart C for to for te C</NOTE> and ȝif ȝe iuindeð þet ȝe doð also ase ȝe redeð{punctel} þonkeð god ȝeorne . <MILESTONE N="200"/> <NOTE PLACE="foot">200. and <HI REND="italic">om.</HI> B ȝef C finde<HI REND="italic">n</HI> findeð C don alswa as B rede<HI REND="italic">n.</HI> þonkes godd</NOTE> and ȝif ȝe ne doð nout{punctel} biddeð godes ore . <MILESTONE N="120 v" UNIT="f."/> and beoð umbe <NOTE PLACE="foot">201. and <HI REND="italic">om.</HI> B ȝef C don nawt naut C biddes godd are B beos umbe<HI REND="italic">n</HI> B</NOTE> þer abuten: þet ȝe hit bet hol holden: efter ower mihte. Veder and <NOTE PLACE="foot">202. þer onuuen þer an ouen C hit bett<HI REND="italic">er</HI>e halde<HI REND="italic">n</HI> hit halden C aft<HI REND="italic">er</HI> owre mihte eft<HI REND="italic">er</HI> ower michte C Fad<HI REND="italic">er</HI> sune. haligast an B</NOTE> sune and holi gost . and on almihti god: he wite ou in his warde. <NOTE PLACE="foot">203. almichti C godd he <HI REND="italic">om.</HI> B ow B</NOTE> he gledie ou and froure ou{punctel} mine leoue sustren. and for al þet ȝe <NOTE PLACE="foot">204. gladie ow B frouri C ow B leue sustre</NOTE> uor him drieð and suffreð . he ne ȝiue ou neu<HI REND="italic">er</HI> lesse huire þen <MILESTONE N="205"/> <NOTE PLACE="foot">205. for B drehen oðer drehden dreȝed &amp; dreiȝeð C he <HI REND="italic">om.</HI> B ni ȝiue Ne ȝeoue C ow B neau<HI REND="italic">er</HI> B lasse hure C</NOTE> alto gedere him suluen. he beo eu<HI REND="italic">er</HI> i heid from worlde to worlde. <NOTE PLACE="foot">206. selue<HI REND="italic">n</HI> seoluen C Beo he B ai ihehet eau<HI REND="italic">er</HI> ihechȝet C fra<HI REND="italic">m</HI> into B</NOTE> eu<HI REND="italic">er</HI> on ecchenesse. amen. <NOTE PLACE="foot">207. a on ecnesse 'a on echnesse' C</NOTE></P>
<P>ase ofte ase ȝe readeð out o þisse boc{punctel} greteð þe lefdi mid one aue <NOTE PLACE="foot">208. As C as B hauen red habbeð ired C oht o þis boc eawet þron C Gretes ure lauedi lafdi C wið an B</NOTE> marie uor him ðet makede þeos riwle . and for hi<HI REND="italic">m</HI> þet hire wrot and <NOTE PLACE="foot">209. marie <HI REND="italic">om.</HI> B for B {that} swanc her abute<HI REND="italic">n.</HI> þe swong her abute<HI REND="italic">n.</HI> C</NOTE> swonc her abuten. Inouh meðful ich am{punctel} þet bidde so lutel. <MILESTONE N="210"/> <NOTE PLACE="foot">210. Inouh . . . lutel <HI REND="italic">om.</HI> 'Jnoh meðful ic am þe bidde se lutel' C</NOTE></P>
</DIV3>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 N="10" TYPE="treatise">
<PB N="76" REF="84"/>
<HEAD>X. IN DIEBUS DOMINICIS</HEAD>
<P>[L]EOFEMEN ȝef ȝe lusten wuleð. &amp; ȝe willeliche hit under stonden we eow wulleð <MILESTONE N="16 r" UNIT="f."/> <MILESTONE N="15 v" UNIT="f."/> suteliche seggen of þa fredome þe limpeð to þan deie þe is iclepeð sunedei. Sunedei is ihaten þes lauerdes dei &amp; ec þe dei of blisse &amp; of <NOTE PLACE="foot">4. In MS. <HI REND="italic">su sunedei.</HI></NOTE> lisse &amp; of alle irest. On þon deie þa engles of heofene ham iblissieð. <MILESTONE N="5"/> forði þe þa ermi<HI REND="italic">n</HI>g saulen habbeð rest of heore pine. Gif hwa wule witen hwa erest bi won reste þam wrecche saule to soþe ic eow segge. þet wes s<HI REND="italic">an</HI>c<HI REND="italic">t</HI>e paul þe apostel and mihhal þe archangel heo tweien eoden et sume time in to helle alswa heo<HI REND="italic">m</HI> drihten het for to lokien hu hit þer ferde. Mihhal eode bi foren &amp; paul co<HI REND="italic">m</HI> efter &amp; þa <MILESTONE N="10"/> scawede mihhal to s<HI REND="italic">an</HI>c<HI REND="italic">t</HI>e paul þa wrecche sunfulle þe þer were <NOTE PLACE="foot">11. <HI REND="italic">sunfulle wrecche</HI> with marks of transposition in MS.</NOTE> wuniende [.] þer efter he him sceawede heȝe treon eisliche beorninde et foren helle ȝete. and uppon þan treon he him sceawede þe wrecche saulen a honge. Su<HI REND="italic">m</HI>me bi þa fet. su<HI REND="italic">m</HI>me bi þa honder. su<HI REND="italic">m</HI>me bi þe tunge. su<HI REND="italic">m</HI>me bi þe eȝen. su<HI REND="italic">m</HI>me bi þe hefede. su<HI REND="italic">m</HI>me bi þer <MILESTONE N="15"/> heorte. Seodðan he him sceaude an ouen on berni<HI REND="italic">n</HI>de fure he warp ut of him seofe leies uwil[c]an of seolcuðre heowe þe alle weren eate∣liche to bi haldene &amp; muchele strengre þen eani þ<HI REND="italic">in</HI>g to þolien. &amp; þer <NOTE PLACE="foot">18. <HI REND="italic">þing] þurg</HI> MS.</NOTE> wið i<HI REND="italic">n</HI>nen weren swiðe feole saule a honge. Ȝette he him sceawede ane welle of fure &amp; alle hire stremes urnen fur berni<HI REND="italic">n</HI>de. &amp; þa <MILESTONE N="20"/> welle bi wisten .xii. meister <MILESTONE N="16 v" UNIT="f."/> deoflen swilc ha weren kinges to pinen þer wiðinnen þa earmi<HI REND="italic">n</HI>g saulen þe for gult weren; &amp; heore aȝene pine neure nere þe lesse þah heo meistres weren. Eft<HI REND="italic">er</HI> þon he him sceawede þe sea of helle &amp; i<HI REND="italic">n</HI>nan þan sea weren .vii. bittere uþe. þe forme wes snau. þat oðer is. þet þridde fur. þet feorðe blod. þe <MILESTONE N="25"/> <NOTE PLACE="foot">25. <HI REND="italic">snau] swnau</HI> MS.</NOTE> fifte neddren. þe siste smorðer. þe seofeþe ful stunch. heo wes wurse to þolien þenne efreni of alle þa oðre pine. Innan þan ilke sea weren un aneo<HI REND="italic">m</HI>ned deor su<HI REND="italic">m</HI>me feðer fotetd. Su<HI REND="italic">m</HI>me al bute fet. &amp; heore eȝen weren al swilc swa fur. &amp; heore eþem scean swa deð þe leit a monge þunre. þas ilke nefre ne swiken ne dei ne niht to <MILESTONE N="30"/> brekene þa ermi<HI REND="italic">n</HI>g licome of þa ilca men þe on þisse liue her hare
<PB N="77" REF="85"/>
sc<HI REND="italic">ri</HI>ft enden nalden. Su<HI REND="italic">m</HI>me of þan mo<HI REND="italic">n</HI>ne sare wepeð. Su<HI REND="italic">m</HI>me swa deor lude remeð. su<HI REND="italic">m</HI>me þer g<HI REND="italic">ra</HI>ninde sikeð. su<HI REND="italic">m</HI>me þer reowliche gneȝeð his aȝene tunge. Su<HI REND="italic">m</HI>me þer wepeð. &amp; alle heore teres beoð berni<HI REND="italic">n</HI>de gleden glide<HI REND="italic">n</HI>de ouer heore aȝene nebbe. &amp; swiðe reowliche <MILESTONE N="35"/> ilome ȝeiȝeð &amp; ȝeorne bisecheð þat me ham ibureȝe fro<HI REND="italic">m</HI> þam uuele pinan [.] of þas pinan speked .d<HI REND="italic">aui</HI>d. þe halie witeȝe. &amp; þus seið. Misere're' nost<HI REND="italic">ri</HI> d<HI REND="italic">omi</HI>ne quia penas inferni sustinere no<HI REND="italic">n</HI> possumus. Lauerd haue merci of us forðon þa pinen of helle we ham ne maȝen iðolien. <MILESTONE N="17 r" UNIT="f."/> Seoð þan he him sceawede an<HI REND="italic">e</HI> stude <MILESTONE N="40"/> <NOTE PLACE="foot">40. <HI REND="italic">ane] and</HI> MS.</NOTE> i<HI REND="italic">n</HI>ne midde warðe helle. &amp; bi foren þam ilke stude were<HI REND="italic">n</HI> seofen clus∣terlokan þar neh ne mihte nan liuiende mon gan for þan ufele breðe &amp; þer wið i<HI REND="italic">n</HI>na he him sceawede gan 'on' ald mon {that} .iiii. deoflen ledden abuten. þa escade paul to mihhal hwet þe alde mo<HI REND="italic">n</HI> were. þa cweð mihhal heh engel he wes an biscop on eoðre liue þe nefre <MILESTONE N="45"/> nalde c<HI REND="italic">ri</HI>stes laȝen lokien ne halden. ofter he walde an uppon his <NOTE PLACE="foot">46. <HI REND="italic">wụalde</HI> MS.</NOTE> underlinges mid wohe motien &amp; longe dringan þenne he walde salmes singen oðer eani oðer god don. Herefter iseh paul hwer .iii. deoflen ledden an meiden swiðe unbisorȝeliche{punctel} '&amp;' ȝeorne escade to mihhal hwi me heo swa ledde. þa cweð mihhal. heo wes an meiden on oðer liue <MILESTONE N="50"/> {that} wel wiste hire licome in alle clenesse. Ah heo nalde nefre nan oðer god don. Elmesȝeorn nes heo nefre. ah prud heo wes swiðe &amp; modi. &amp; liȝere &amp; swikel. &amp; wreðful &amp; ontful. &amp; forði heo bið wuniende inne <NOTE PLACE="foot">53. <HI REND="italic">wẹreðful</HI> MS.</NOTE> þisse pine. Nu bi gon paul to wepen wunderliche. &amp; mihhal heh engel þer weop forð mid him. þa co<HI REND="italic">m</HI> ure drihten of heueneriche to <MILESTONE N="55"/> heo<HI REND="italic">m</HI> on þunres liche &amp; þus cweð. A hwi wepest þu paul. paul him <NOTE PLACE="foot">56. <HI REND="italic">þunres]</HI></NOTE> onswerde. Lauerð ic biwepe þas monifolde pine þe ic her in helle iseo. þa cweð ure lauerd. A hwi nalden heo witen mine <MILESTONE N="17 v" UNIT="f."/> laȝe þe hwile heo weren en eorðe? þa seide paul him mildeliche to ȝeines. Louerd nu ic bidde þe ȝef þin wille is {that} þu heom ȝefe <MILESTONE N="60"/> reste la hwure þen su<HI REND="italic">n</HI>ne dei a þet cume domesdei. þa cweð drihten to him. paul wel ic wat hwer ic sceal milcien. Ic heom wulle milcien þe weren eft<HI REND="italic">er</HI>ward mine milce þa hwile heo on liue weren. þa wes s<HI REND="italic">an</HI>c<HI REND="italic">t</HI>e paul swiðe wa. &amp; abeh him redliche to his lauerdes fet &amp; on halsien hine gon mid þas ilke weord þe ȝe maȝen iheren. Lauerd <MILESTONE N="65"/>
<PB N="78" REF="86"/>
he cweð þa. Nu ic þe bidde for þine kinedome &amp; for þine engles. &amp; for þine muchele milce. &amp; for alle þine weorkes. &amp; for alle þine haleȝen. &amp; ec þine icorene. þat þu heom milcie þes þe redþer {that} ic to heo<HI REND="italic">m</HI> com &amp; reste ȝefe þen sunne dei a {that} cume þin heh domes dei. þa onswerede him drihten mildere steuene. Aris nu paul aris. Ic ha<HI REND="italic">m</HI> <MILESTONE N="70"/> ȝeue reste al swa þu ibeden hauest fro<HI REND="italic">m</HI> non on sat<HI REND="italic">er</HI>dei a þa cume monedeis lihting. {that} efre forð to domes dei. Nu leofe breðre ȝe habbeð iherð hwa erest bi won reste þa<HI REND="italic">m</HI> forgulte saule. Nu bi cum'e'ð hit þerfore to uwilche c<HI REND="italic">ri</HI>stene monne mucheles þe mare to haliȝen &amp; to wurðien þe<HI REND="italic">n</HI>ne dei þe is icleped sunne dei. for of þam deie ure <MILESTONE N="75"/> lauerd seolf seið. Dies d<HI REND="italic">omi</HI>nicus est dies leticie &amp; requiei. <MILESTONE N="18 r" UNIT="f."/> Sunne dei is dei of blisse &amp; of alle ireste. Non facietur in ea aliquid nisi deum orare manducare &amp; bibere cu<HI REND="italic">m</HI> pace et leticia. Ne beo in hire naþing iwrat bute chirche bisconie &amp; beode to criste &amp; eoten &amp; dri<HI REND="italic">n</HI>ken mid griðe &amp; mid <MILESTONE N="80"/> gledscipe. Sicut dici<HI REND="italic">tur.</HI> pax in t<HI REND="italic">er</HI>ra. pax in celo. pax int<HI REND="italic">er</HI> homines. for swa is iset. grið on eorðe. &amp; grið on hefene. &amp; grið bitwenen uwilc c<HI REND="italic">ri</HI>stene mo<HI REND="italic">n</HI>ne. eft ure lauerd seolf seit. Maledictus h<HI REND="italic">om</HI>o qui no<HI REND="italic">n</HI> custodit sabatum. Amansed beo þe mon þe sunne dei nulle iloken. And for þi leofemen uw'i'lc <MILESTONE N="85"/> sunne dei is to locan al swa ester dei for heo is muneȝing of his halie ariste from deðe to liue. &amp; muneȝeing of þam halie gast þe he sende in his apostles on þon dei þe is icleped wit sunne dei. ec we understondeð {that} on sunne dei drihten cumeð to demene al mon cun; we aȝen þene sunne dei swiþeliche wel to wurþien. <MILESTONE N="90"/> &amp; on alle clenesse to locan. for heo hafð mid hire þreo wurdliche mihte þe ȝe iheren maȝen. ðet forme mihte is {that} heo on eorðe 'ȝeueð reste to alle eorðe' þrelles wepmen &amp; wifmen of heore <NOTE PLACE="foot">93. ȝ<HI REND="italic">eue</HI>ð ... eorð<HI REND="italic">e</HI> added on margin.</NOTE> þrel weorkes. þet oðer mihte is on heouene. for þi þa engles heo<HI REND="italic">m</HI> rested mare þe<HI REND="italic">n</HI>n on su<HI REND="italic">m</HI> oðer dei. {that} þridde mihte is {that} þa <MILESTONE N="95"/> <NOTE PLACE="foot">94-5. <HI REND="italic">hem heō rested</HI> MS.: <HI REND="italic">þa] þa</HI> MS.</NOTE> ermi<HI REND="italic">n</HI>g saule habbeð ireste i<HI REND="italic">n</HI>ne helle <MILESTONE N="18 v" UNIT="f."/> of heore muchele pine. Hwa efre þenne ilokie wel þene sunne dei. oðer þa oðer halie daȝes þe mon beot in chirche to lokien swa þe sunne dei. beo heo dal neominde of heofene riches blisse{punctel} mid þan fedre. <NOTE PLACE="foot">99. <HI REND="italic">ferde</HI> MS.</NOTE>
<PB N="79" REF="87"/>
&amp; mid þan sunne. &amp; mid þan halie gast abuten ende. ameN. <MILESTONE N="100"/> Quod ip<HI REND="italic">s</HI>e prestare dignetur qui uiuit &amp; regnat deus. p<HI REND="italic">er</HI> om<HI REND="italic">ni</HI>a secula seculor<HI REND="italic">um.</HI> AmeN.</P>
</DIV1>
<DIV1 N="11" TYPE="treatise">
<HEAD>XI. HIC DICENDUM EST DE PROPHETA</HEAD>
<P>[M]issus est ieremias in puteum &amp; stetit ibi usq<HI REND="italic">ue</HI> ad os. Qui cu<HI REND="italic">m</HI> aliqu<HI REND="italic">am</HI>diu ibi stetisset{punctel} debilita∣tum est corp<HI REND="italic">us</HI> eius. &amp; ta<HI REND="italic">n</HI>de<HI REND="italic">m</HI> dimissis funib<HI REND="italic">us</HI> sub∣tractus est. Et cu<HI REND="italic">m</HI> eor<HI REND="italic">um</HI> duriciam. quia debilis erat <NOTE PLACE="foot">4. After <HI REND="italic">erat ṣṭ</HI> MS.</NOTE> sustinere no<HI REND="italic">n</HI> posset. allati sunt panni de domo regia &amp; <MILESTONE N="5"/> circumpositi sunt funib<HI REND="italic">us</HI> ne [e]or<HI REND="italic">um</HI> duricia lederetuR. Leofemen we uindeð in halie boc. {that}. ieremie þe p<HI REND="italic">ro</HI>ph<HI REND="italic">et</HI>e stod in ane putte. &amp; {that} in þe uenne up to his muðe &amp; þa he hefede þer ane hwile istonde. þa bi co<HI REND="italic">m</HI> his licome swiðe feble. &amp; me nom rapes &amp; caste i<HI REND="italic">n</HI> to hi<HI REND="italic">m</HI> for to draȝen hine ut of þisse putte. <MILESTONE N="10"/> <NOTE PLACE="foot">10. <HI REND="italic">for] fro</HI> MS.</NOTE> Ah his licome wes se swiðe feble{punctel} {that} he ne mihte noht iþolie þe herdnesse of þe rapes. þa sende me claðes ut of þes kinges huse for to bi winden þe rapes. {that} his licome þe feble wes ne sc'e'olde noht wursien. Leofemen þeos ilke weord þe ic habbe her iseit habbeð muchele bi tacnu<HI REND="italic">n</HI>ge <MILESTONE N="19 r" UNIT="f."/> &amp; god ha beoð to heren and muchele <MILESTONE N="15"/> betere to et halden. Is hit god for to hiheren godes weordes and heom athalden? ȝe fuliwis. for ure lauerd godalmihtin seið in þan halie god spelle. Beati qui audiunt uerbum dei &amp; c<HI REND="italic">us</HI>todiu<HI REND="italic">n</HI>t ill<HI REND="italic">u</HI>d. AEdie &amp; blessede beon alle þeo þe ihereð godes weordes &amp; heom athaldeð. Nu ȝe habbeð iherd wulc hit is for to iheren godes <MILESTONE N="20"/> weordes &amp; heom ethalden. Nu we sculen heow sceawen hwilc hit is heo<HI REND="italic">m</HI> for to heren &amp; nawiht for to ethalden. for seint gregori seið. Melius est uiam ueritatis non agnoscere{punctel} q<HI REND="italic">ua</HI>m post agni∣tam retroire. Betre hit is {that} mon ne iknawe noht þe wei to godalmihtin þe he hine icnawe &amp; seodðe hine for hoȝie{punctel} and on oðer <MILESTONE N="25"/> stude he seið. Qui obturat aures suas ne audiat legem dei{punctel} orac<HI REND="italic">i</HI>o eius erit exec<HI REND="italic">ra</HI>bilis. Þe mon þe tuneð his eren in halie chirche to ȝeines godes laȝe and nule noht iheren þe weordes þe of <NOTE PLACE="foot">28. <HI REND="italic">goḷdes</HI> MS.</NOTE>
<PB N="80" REF="88"/>
him beoð. his beoden beoð aweriede &amp; unwurðe gode. Puteus est peccati p<HI REND="italic">ro</HI>funditas. quia q<HI REND="italic">ua</HI>m diu stas in luto{punctel} tam diu <MILESTONE N="30"/> iaces in mortali peccato. Þes put bitacneð deopnesse of sunne. for alse longe alse we liggeð in heueð sunnen{punctel} al þa hwile we sto[n]deð in þe putte. &amp; {that} in þe uenne up to þe muðe al se þeos men doð þe liggeð inne eubruche &amp; ine glutenerie &amp; ine manaðas. &amp; ine <NOTE PLACE="foot">34. <HI REND="italic">ligge</HI>ð] <HI REND="italic">i</HI> above <HI REND="italic">ẹ</HI> MS.</NOTE> prude. &amp; ine oðre fule sunnen. &amp; {that} beoð riche men <MILESTONE N="19 v" UNIT="f."/> alremest <MILESTONE N="35"/> þe habbeð þas muchele prude i<HI REND="italic">n</HI> þis world. þe habbeð fe'i're huses. &amp; feire hames. &amp; feire wifes. &amp; feire children. feire hors &amp; feire claþes. heauekes &amp; hundes. castles &amp; tunes. her uppon heo þench'e'ð muchele mare þen uppo<HI REND="italic">n</HI> godalmihtin þe al þis heom haueð isend þa þe lggeð i<HI REND="italic">n</HI>ne swilc sunne. &amp; ne þencheð noht for to arisen{punctel} heo delueð <MILESTONE N="40"/> deihwamliche heore put deoppre &amp; deoppre. vnde p<HI REND="italic">ro</HI>ph<HI REND="italic">et</HI>a. N<HI REND="italic">on</HI> claudit sup<HI REND="italic">er</HI> te puteus os suu<HI REND="italic">m</HI> nisi clauseris os tuum. þe p<HI REND="italic">ro</HI>ph<HI REND="italic">et</HI>e seið. {that} þe put ne tuneð noht lihtliche his muð ouer us bute we tunen ure muð. ah ȝif we tuneð ure muð{punctel} þe<HI REND="italic">n</HI>ne do <HI REND="italic">w</HI>e <NOTE PLACE="foot">44. <HI REND="italic">we] þe</HI> MS.</NOTE> alse þe mon þe delueð ene put feower daȝe's' oðer fiue &amp; þenne <MILESTONE N="45"/> he haueð hine alra le<HI REND="italic">n</HI>gest idoluen{punctel} þenne ualleð he þer inne. {that}. <NOTE PLACE="foot">46. After <HI REND="italic">haue</HI>ð, <HI REND="italic">ạḷ</HI> MS.</NOTE> him brekeð þe sweore. {that}. is {that} he ualleð in to helle pine þer neuer eft ne cumeð of bote. Ah leofemen godalmihtin haueð isceaweð us wel muchele g<HI REND="italic">ra</HI>ce. þenne he haueð geuen us to beon <NOTE PLACE="foot">49. Before <HI REND="italic">grace, ḷụụẹ</HI> MS.</NOTE> mud freo. {that}. we maȝe<HI REND="italic">n</HI> mid ure muðe bringen us ut of þisse putte{punctel} þe <MILESTONE N="50"/> bitacneð þeo deopnesse of sunne. &amp; {that} þurh þreo herde weies þe þus beoð ihaten. Cordis contricione. Oris confessione. Operis satisfactione. þurð heorte bireusunke . þurh muðes openunge. þurh dede wel endinge. Cordis cont<HI REND="italic">ri</HI>tione morit<HI REND="italic">ur</HI> peccatum. <MILESTONE N="20 r" UNIT="f."/> oris confessione defertur ad tumulum. op<HI REND="italic">er</HI>is satis∣fact<HI REND="italic">i</HI>one <MILESTONE N="55"/> tumulatur in p<HI REND="italic">er</HI>petuum. þe[nne] we beoð sari in ure heorte {that} we isuneged habbeð þenne slage we ure sunne; þene we to sunbote cumeð. þenne do we bi ure sunne al swa me deað bi þe deade. for eft<HI REND="italic">er</HI>þan {that} þe mon bið dead me leið þene licome in þere þruh. Al swa þu leist þine sunne i<HI REND="italic">n</HI> þare þruh{punctel} hwenne þu <MILESTONE N="60"/> scrift underuongest of þe sunnen þe þu idon hauest to ȝeines godes wille. þenne þu hauest þine su<HI REND="italic">n</HI>nen ibet{punctel} eft<HI REND="italic">er</HI> þines scriftes
<PB N="81" REF="89"/>
wissunge. þenne buriest þu þine su<HI REND="italic">n</HI>nen and bringest heom ut of þine on walde. P<HI REND="italic">er</HI> ieremiam notat<HI REND="italic">ur</HI> quilibet peccator qui in suo peccato moram facit. Bi ieremie þe p<HI REND="italic">ro</HI>ph<HI REND="italic">et</HI>e we aȝen to under∣sto<HI REND="italic">n</HI>den <MILESTONE N="65"/> ulcne mon sunfulle. {that}. lið i<HI REND="italic">n</HI> heuie sunne &amp; þurh soðe sc<HI REND="italic">ri</HI>ft his sunbendes nule slakien. funiculi amaritudines peni∣tencie significa<HI REND="italic">n</HI>t. Þe rapes þe weren icast to him{punctel} bitacneð þe herdnesse of scrifte. for nis nan of us se strong þe hefde idon þre hef[ed] sunnen {that} his licome nere swiðe feble er he hefde idreȝen þet <MILESTONE N="70"/> sc<HI REND="italic">ri</HI>ft þe þer to bilimpeð. panni circu<HI REND="italic">m</HI>positi funib<HI REND="italic">us</HI>{punctel} eccl<HI REND="italic">es</HI>ie sac<HI REND="italic">ra</HI>menta significant. quib<HI REND="italic">us</HI> penitencie duricia mitigatur. þas kinges hus bitacneð hali chirch[e. þa] claðes {that} weren isende ut of þ[es kinges huse] for to binden þe rapes <MILESTONE N="20 v" UNIT="f."/> mid{punctel} bitacnet <NOTE PLACE="foot">73, 74. MS. defective.</NOTE> þe halie ureisuns þe me singeð in halie ch'i'rche. &amp; þe halie sac<HI REND="italic">ra</HI>∣me<HI REND="italic">n</HI>s <MILESTONE N="75"/> <NOTE PLACE="foot">75. Before <HI REND="italic">halie ureisuns, ạ.</HI></NOTE> þe me sacreð in alesnesse of alla sunfulle. Leofemen nu ȝe habbeð iherð of þis putte þe bitacni<HI REND="italic">n</HI>ge þe ic habbe embe ispeken. &amp; þe bitacninge of þe p<HI REND="italic">ro</HI>ph<HI REND="italic">et</HI>e. &amp; {that}. þe rapes bitacneð. &amp; hwat þa claðes bi tacneð þe þe rapes weren mide biwu<HI REND="italic">n</HI>den. Ihereð nuðe whulche þinges wunieð in þisse putte. þer wunieð fower cunnes <MILESTONE N="80"/> wurmes inne. {that} fordoð nuðe al þeos midelerd. þer wunieð in ne faȝe neddren. &amp; beoreð atter u<HI REND="italic">n</HI>der heore tunge. Blake tadden &amp; habbeð atter uppon 'heore' heorte. ȝeluwe froggen. &amp; crabben. Crabbe is an manere of fissce in þere sea. þis fis is of swulc cunde. {that}. euer se he mare strengðdeð him to <MILESTONE N="85"/> sw[i]mminde mid þe watere{punctel} se he mare swi<HI REND="italic">m</HI>með abac. &amp; þe alde crabbe seide to þe ȝu<HI REND="italic">n</HI>ge. hwi ne swi<HI REND="italic">m</HI>mest þu forð warð in þere sea alse oðer fisses doð '&amp;' heo seide. leofe moder swim þu foren me &amp; tech me hu ic scal swi<HI REND="italic">m</HI>men forðward &amp; [heo] bi gon to swi<HI REND="italic">m</HI>men forðward mid þe streme. &amp; swam hire þer aȝen. þas <MILESTONE N="90"/> faȝe neddre bitacneð þis faȝe folc þe wuneð i<HI REND="italic">n</HI> þisse weor'l'de. þe speket alse feire bi foren heore eue<HI REND="italic">n</HI>c<HI REND="italic">ri</HI>sten'e' <MILESTONE N="21 r" UNIT="f."/> alse heo heom walde in to heore bosme puten. &amp; swa sone se hi beoð iturnd awey fro<HI REND="italic">m</HI> heom{punctel} heom to twiccheð &amp; to draȝeð mid ufele weordes. Hii eciam sunt doctores &amp; falsi xp<HI REND="italic">isti</HI>ani. Þos men þe þus <MILESTONE N="95"/> to draȝeð heore euenc<HI REND="italic">ri</HI>stene bi hinden heo habbeð þe nome of c<HI REND="italic">ri</HI>stene ah þah heo beoð c<HI REND="italic">ri</HI>stes unwines &amp; beoð monslaȝen for
<PB N="82" REF="90"/>
heo slaȝeð heore aȝene saule. &amp; bringeð heon in to þare eche pine of helle. þos blaca tadden {that} habbeð {that} atter uppon heore heorte. bi tacneð þes riche men þe habbeð þes mucheles weorldes ehte &amp; na <MILESTONE N="100"/> maȝen noht itimien þar of to eten ne to drinken ne na god don þer of for þe luue of godalmihtin þe haueð hit heom al geuen. ah liggeð þer uppon alse þe tadde deð in þere eorðe {that} neure ne mei <NOTE PLACE="foot">103. <HI REND="italic">ḥeorðe</HI> MS.</NOTE> itimien to eten hire fulle{punctel} swa heo is afered leste þeo eorðe hire trukie. þeos ilke ehte þe þeos þus ouerliggeð heom turneð to swart <MILESTONE N="105"/> atter for heo falleð þer þurh in to þer stronge pine þet na mon ne mei tellen. Þeos ȝeol'e'we [froggen bi tacneð þeos wimmen þe <NOTE PLACE="foot">107. <HI REND="italic">þeos ȝeolewe claþes</HI> MS.</NOTE> claþeð heom mid ȝeoluwe] claþe. for þe ȝeolewe clað is þes deofles <NOTE PLACE="foot">108. <HI REND="italic">iṣ is</HI> MS.</NOTE> helfter. þeos wi<HI REND="italic">m</HI>men þe þus lu<HI REND="italic">m</HI>eð beoð þes deofles musestoch <NOTE PLACE="foot">109. <HI REND="italic">lumeð] luuieð</HI> MS.</NOTE> iclepede. for þenne þe mon wule tilden his musestoch he bindeð <MILESTONE N="110"/> uppon þa swike chese &amp; bret hine for þon {that} he scolde swote <NOTE PLACE="foot">111. <HI REND="italic">sclode</HI> MS.</NOTE> smelle. and þurh þe <MILESTONE N="21 v" UNIT="f."/> sweote smel of þe chese{punctel} he bicherreð monie mus to þe stoke. Alswa doð monie of þas wi<HI REND="italic">m</HI>men heo smurieð heom mid blanchet {that} is þes deofles sape &amp; claþeð heom mid ȝeoluwe claþe {that} is þes deofles helft<HI REND="italic">er.</HI> &amp; seodðan heo lokieð <MILESTONE N="115"/> in þe scawere. {that} is þes deofles hindene. Þus heo doð for to feiren heom seoluen. &amp; to draȝen lechurs to ham. ah heo fuleð heom soluen þer mide. Nu leofemen for godes lufe witeð how wið þes deofles musestoch &amp; witeð eow þet ȝe ne beo noht þe foaȝe neddre. ne þe blake tadde. ne þe ȝolewe frogge. þe feder. &amp; þe sune. &amp; þe <MILESTONE N="120"/> halie gast. iscild us þer wið. &amp; wið alle sunnen a buten e<HI REND="italic">n</HI>de. per om<HI REND="italic">n</HI>ia s<HI REND="italic">e</HI>c<HI REND="italic">u</HI>la s<HI REND="italic">e</HI>c<HI REND="italic">u</HI>lor<HI REND="italic">um.</HI> AmeN.</P>
</DIV1>
<DIV1 N="12" TYPE="sermons">
<HEAD>XII. SERMONS FOR PALM SUNDAY AND EASTER DAY</HEAD>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>A. DOMINICA PALMARUM</HEAD>
<P>Turbe que p<HI REND="italic">re</HI>cedebant d<HI REND="italic">omi</HI>n<HI REND="italic">u</HI>m. &amp; que seque∣bant<HI REND="italic">ur</HI> <MILESTONE N="42 v" UNIT="f."/> clamaba<HI REND="italic">nt</HI> dicentes. osanna filio d<HI REND="italic">aui</HI>d{punctel} b<HI REND="italic">e</HI>n<HI REND="italic">e</HI>dict<HI REND="italic">us</HI> qui uenit i<HI REND="italic">n</HI> no<HI REND="italic">m</HI>i<HI REND="italic">n</HI>e d<HI REND="italic">omi</HI>ni. It is custume {that} ech chirchsocne goð þis dai ap<HI REND="italic">ro</HI>ce'ssi'on. &amp; þis wune haueð þe
<PB N="83" REF="91"/>
biginnigge of þe holie p<HI REND="italic">ro</HI>cession. þe ure <MILESTONE N="43 r" UNIT="f."/> helende makede <MILESTONE N="5"/> to ward te stede þer he wolde deð þolen. Et cu<HI REND="italic">m</HI> ueniss<HI REND="italic">et</HI> bethfage ad monte<HI REND="italic">m</HI> o<HI REND="italic">liuarum.</HI> Mittens [duos] de dis<HI REND="italic">cipulis</HI> iussit adduci asina<HI REND="italic">m</HI> &amp; sedit sup<HI REND="italic">er</HI> cam. Þo þe co<HI REND="italic">m</HI> to bethfage Swo hatte þe þrop þe p<HI REND="italic">re</HI>ste one wunien. bi sides ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m on þe fot of þe dune þe men clepen mu<HI REND="italic">n</HI>t oliuete. þo sende tweien of hise diciples <MILESTONE N="10"/> in to þe bureh of ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m. &amp; bed hem bringen á wig one te riden. noðer stede. ne palefrei. ne fair mule. ac þeh he [were] alre lou<HI REND="italic">er</HI>des lou<HI REND="italic">er</HI>d. &amp; alre kingene ki[n]g. naþeles he sende aft<HI REND="italic">er</HI> þe alre un∣wurþeste wig one to riden. &amp; {that} is asse. &amp; gaf us forbisne of admodnesse on his dede. alse he doð on oðre stede on his speche þus <MILESTONE N="15"/> queðinde. Discite a me{punctel} q<HI REND="italic">uia</HI> mitis sum &amp; humil<HI REND="italic">is</HI> cord<HI REND="italic">e.</HI> lerneð of me for {that} ich am milde &amp; admod on herte. &amp; þo tweien sander bodes ferden &amp; cudden in þe bureh. {that} þe helende was þider ward. &amp; funden an asse mid fole. &amp; ledden hit to genes him. &amp; þe holie apostles leiden he're' cloþes þer uppe &amp; ure helende rod þer one{punctel} <MILESTONE N="20"/> into þe holie burh. &amp; {that} burh'folc' hihten þe hege strete &amp; bihe<HI REND="italic">n</HI>gen it mid palmes. &amp; mid oðre riche wedes. þer he wolde þurh faren to þe holi te<HI REND="italic">m</HI>ple. &amp; wenden ut togenes him. &amp; beren on here honde blostme sum palm twig. &amp; sum boh of oliue alse þe holie boc seið. Occurrunt turbe cu<HI REND="italic">m</HI> florib<HI REND="italic">us</HI> &amp; palmis redemtori o[b]uiam. <MILESTONE N="25"/> &amp;c'. Ðet <MILESTONE N="43 v" UNIT="f."/> folc com to genes him. mid blostmen. &amp; mid palmes. &amp; understoden him mid p<HI REND="italic">ro</HI>cession. swo me ki[n]g shal. &amp; þo þe ferden biforen him. &amp; ðo þe aft<HI REND="italic">er</HI> him comen. remden lude stefne þus q<HI REND="italic">ue</HI>ðinde. [O]sanna f<HI REND="italic">ilio</HI> d<HI REND="italic">auid</HI> b<HI REND="italic">enedictus</HI> q<HI REND="italic">ui</HI> u<HI REND="italic">enit</HI> i<HI REND="italic">n</HI> n<HI REND="italic">omine</HI> d<HI REND="italic">omini.</HI> Silof dauiðes bern blesced bie he þe cumeð a godes name. <MILESTONE N="30"/> &amp; þo children þe were<HI REND="italic">n</HI> biforen diden alse þe godspel seið. Pueri hebreor<HI REND="italic">um</HI> v<HI REND="italic">iam</HI> p<HI REND="italic">ro</HI> &amp;c' Þe children briggeden þe wei biforen ure drihten. sume mid here cloðes. &amp; sume mid boges þe hie breken of þe trewes &amp; swo him brohten in to þe holie te<HI REND="italic">m</HI>ple. alse in his heorðliche heg settle. Þus makede ure helende his holie p<HI REND="italic">ro</HI>cession. <MILESTONE N="35"/> fro betfage to ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m. &amp; elhc c<HI REND="italic">ri</HI>stene man makeð þis dai p<HI REND="italic">ro</HI>cession fro chirche to chirche. &amp; eft agen. &amp; bitocneð þe holie p<HI REND="italic">ro</HI>cession þe he makede þis dai. &amp; {that} mai ech man understonden. þe wot wat bitocneð þese tweie names. betfage. &amp; ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m. Betfage int<HI REND="italic">er</HI>p<HI REND="italic">re</HI>∣tat<HI REND="italic">ur</HI>
<PB N="84" REF="92"/>
dom<HI REND="italic">us</HI> bucce. <HI REND="italic">ue</HI>l buccaru<HI REND="italic">m</HI> siue maxillar<HI REND="italic">um.</HI> &amp; signi∣f<HI REND="italic">icat</HI> <MILESTONE N="40"/> eccl<HI REND="italic">es</HI>ia<HI REND="italic">m</HI> in q<HI REND="italic">ua</HI> bucce fungu<HI REND="italic">n</HI>t<HI REND="italic">ur</HI> off<HI REND="italic">ici</HI>o suo pecc<HI REND="italic">at</HI>a <HI REND="italic">con</HI>fite<HI REND="italic">n</HI>do uenia<HI REND="italic">m</HI> postula<HI REND="italic">n</HI>do. d<HI REND="italic">eu</HI>m laudando. Carne<HI REND="italic">m</HI> xpi<HI REND="italic">sti</HI> ma<HI REND="italic">n</HI>duca<HI REND="italic">n</HI>do. &amp; sanguine<HI REND="italic">m</HI> ei<HI REND="italic">us</HI> bib<HI REND="italic">e</HI>ndo. gr<HI REND="italic">ati</HI>as agendo. Betfage is cleped on englisse muðene hus. &amp; bitocneð holie chirche. {that} men noten inne here muðes wike. þanne hie seien <MILESTONE N="45"/> here sinnes. &amp; forgiuenesse bidden. &amp; ure lou<HI REND="italic">er</HI>d ih<HI REND="italic">es</HI>u x<HI REND="italic">r</HI>i<HI REND="italic">st</HI> herien. &amp; bruken his fles &amp; his blod. {that} his þe holi husel. &amp; him <MILESTONE N="44 r" UNIT="f."/> þanken. Ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m int<HI REND="italic">er</HI>p<HI REND="italic">re</HI>tat<HI REND="italic">ur</HI> uisio pacis &amp; ite<HI REND="italic">m</HI> sig<HI REND="italic">nificat</HI> eccl<HI REND="italic">es</HI>iam. in q<HI REND="italic">ua</HI> pax uera uidet<HI REND="italic">ur.</HI> du<HI REND="italic">m</HI> passio x<HI REND="italic">rist</HI>i reco∣lit<HI REND="italic">ur.</HI> et pacis osc<HI REND="italic">u</HI>l<HI REND="italic">u</HI>m dat<HI REND="italic">ur.</HI> Ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m is cleped soð of saht∣nesse. <MILESTONE N="50"/> &amp; bitocneð holie chirche þer bileffulle men inne beð sehte. þenne p<HI REND="italic">re</HI>st c<HI REND="italic">ri</HI>stes þroweinge minegeð. &amp; of þe calice understondeð tocne of sehtnesse. {that} is messe cos. &amp; þe folc sent. &amp; þer mide bitocneð {that} ure drihten is þureh þe holie loc wið bileffulle men maked sehte. &amp; þerfore chirche haueð þe tocninge of bethphage þenne <MILESTONE N="55"/> þe p<HI REND="italic">ro</HI>cession ut goð of ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m. &amp; eft þenne it in cumeð. Nime we þenne geme gif ure p<HI REND="italic">ro</HI>cession bi maked aft<HI REND="italic">er</HI> ure helendes p<HI REND="italic">ro</HI>ces∣sion. On his p<HI REND="italic">ro</HI>cession ferde sume biforen him &amp; makede his weie to ward ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m. &amp; sume briggeden þe asse mid here cloðes. &amp; sume mid boges þe hie breken of þe trewes. Ðo þe þe weie <MILESTONE N="60"/> makeden biforen him. bien folkes lorþeawes. bisshopes &amp; p<HI REND="italic">re</HI>stēs. þe mid here wise lore rideð. &amp; make<HI REND="italic">ð</HI> godes weie in to mannes heorte. <NOTE PLACE="foot">62. <HI REND="italic">maked</HI> MS.</NOTE> Ðo þe briggeden þe asse mid here cloðes. ben þo þe wisseð þe folc mid faire forbisne of here weldede. Ðo þe briggeden þe asse mid þe <NOTE PLACE="foot">64. <HI REND="italic">hereweldede</HI> MS.</NOTE> brokene boges. ben þo þe leren þe folc to understonden god noht mid <MILESTONE N="65"/> wel dede. ac mid wise speche. þo þe aft<HI REND="italic">er</HI> hi<HI REND="italic">m</HI> comen ben þo þe here lif [leden] alse here lorðeawes hem lereð. þo þe bisides weren on his riht half. ben þo þe clene lif leden to quemende gode{punctel} noht for hereworde. þo þe on his lift hond comen ben þo þe clenliche liuen <MILESTONE N="44 v" UNIT="f."/> noht forto q<HI REND="italic">ue</HI>mende gode{punctel} ac for hereword to haue<HI REND="italic">n.</HI> Ðe <MILESTONE N="70"/> asse þe ure helende uppe set. ben þo forsinegede þe hauen al here þonc uppen eorðliche richeise. &amp; sinne hem is loð to leten. &amp; un∣will[i]che to bete. for hem þincheð {that} godes hese heuieliche semeð. &amp; naðeles gif hie ful don hie shulen on heuene endelese mede fon.
<PB N="85" REF="93"/>
Ure lou<HI REND="italic">er</HI>d ih<HI REND="italic">es</HI>u x<HI REND="italic">r</HI>i<HI REND="italic">st</HI> þe makede i<HI REND="italic">n</HI>to ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m þis dai his holie p<HI REND="italic">ro</HI>cession. þe ech chirche to dai minegeð. wisse &amp; fulste us swo to folgen his holi eorliche p<HI REND="italic">ro</HI>cession {that} we mo ben on þe holie p<HI REND="italic">ro</HI>cession þe he wile maken adomes dai mid hise chosene{punctel} fro þe dome i<HI REND="italic">n</HI> to heuene. Q<HI REND="italic">uod</HI> nob<HI REND="italic">is</HI> p<HI REND="italic">re</HI>stet q<HI REND="italic">ui</HI> s<HI REND="italic">e</HI>c<HI REND="italic">u</HI>la p<HI REND="italic">er</HI> o<HI REND="italic">mn</HI>ia regnat. <MILESTONE N="80"/></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>B. IN DIE PASCHE</HEAD>
<P>HEC est dies q<HI REND="italic">uam</HI> fecit d<HI REND="italic">omi</HI>n<HI REND="italic">u</HI>s exultem<HI REND="italic">us</HI> &amp; letem<HI REND="italic">ur</HI> in ea. Þis dai haueð ure drihten maked to gladien. &amp; to blissen us þonked wurðe him. &amp; giarked {that} holie gestni<HI REND="italic">n</HI>ge. þe he offe spe'c'ð þus q<HI REND="italic">ue</HI>ðinde. Ecce p<HI REND="italic">ra</HI>n diu<HI REND="italic">m</HI> meu<HI REND="italic">m</HI> paratu<HI REND="italic">m.</HI> Mi bord <MILESTONE N="85"/> is maked. &amp; us bidde<HI REND="italic">ð</HI> alle þer to þus seggende. Venite p<HI REND="italic">ra</HI>ndiu<HI REND="italic">m.</HI> <NOTE PLACE="foot">86. <HI REND="italic">bidded</HI> MS.</NOTE> Cumeð to borde &amp; understondeð bred. ac er þenne þe holie bord bugen. &amp; {that} bred understonde do we alse þe ap<HI REND="italic">ostel</HI> bad. seiende þus. P<HI REND="italic">ro</HI>bet au<HI REND="italic">tem</HI> se ip<HI REND="italic">su</HI>m h<HI REND="italic">om</HI>o. &amp; sic d<HI REND="italic">e</HI> pane illo edat &amp; d<HI REND="italic">e</HI> calice bibat. P<HI REND="italic">ro</HI>ue ech man him seluen. &amp; gif he feleð <MILESTONE N="90"/> {that} he is wurðe þer to{punctel} þenne understonde he {that} husel. &amp; drinke of þe calice. þe man hit understo<HI REND="italic">n</HI>deð wurðliche þe cumeð þerto on bicumeliche wise. &amp; mid bicumeliche wede. &amp; on bicumeliche time. On bicumeliche wise <MILESTONE N="45 r" UNIT="f."/> cumeð þe man þe Erest sheweð p<HI REND="italic">re</HI>ste his sinnes &amp; forleteð &amp; bim<HI REND="italic">ur</HI>neð &amp; nimeð þerof god wissinge. &amp; oðer <MILESTONE N="95"/> siðe þe holie acxen uppen his heued. &amp; þe six pinen þe þerto bilien. s<HI REND="italic">cilicet</HI> vigilias. labores. saccu<HI REND="italic">m.</HI> i<HI REND="italic">n</HI>edia. siti<HI REND="italic">m.</HI> {that} is wecche &amp; swinch. harde cloðes. smerte dintes. selde eten &amp; lesse drinken. Þridde siðe palm sunedeies p<HI REND="italic">ro</HI>cession. feorðe siðes shereðuresdaies absolucio[n] þe liðe þe sinne bendes. þe fifte siðe crepe to cruche on <MILESTONE N="100"/> lange fridai[.] sixte siðe on ester euen gon abuten þe fantston. þe bitocneð þe holie sepulc<HI REND="italic">re.</HI> &amp; þe seueðe siðe {that} holie bord bugen &amp; {that} bred bruken. bicumeliche wede ben tweire kinne. lichamliche &amp; gostliche. þe lichamliche wedes ben manie kinnes. ac of hem ne speke ich noht ac do of þe gostliche. þe ben ec fele kinnes. &amp; allé hie bien <MILESTONE N="105"/> faire hi<HI REND="italic">m</HI> þe þe husel underfoð. ac two þer offe ben swiche {that} no man ne mai under fo. him selue<HI REND="italic">n</HI> to hele bute he haue here oðer on him. þe
<PB N="86" REF="94"/>
ben þus clepede. Vestis innoce<HI REND="italic">n</HI>cie. Vestis m<HI REND="italic">isericord</HI>ie. an is loðlesnesse oðer'r' sinbote. Vestis innocencie restituit<HI REND="italic">ur</HI> in baptismo dicente sac<HI REND="italic">er</HI>dote. [A]ccipe ueste<HI REND="italic">m</HI> ca<HI REND="italic">n</HI>dida<HI REND="italic">m</HI> &amp; <MILESTONE N="110"/> i<HI REND="italic">m</HI>mac<HI REND="italic">u</HI>lata<HI REND="italic">m.</HI> loðlesnesse understondeð þe man at his folcni<HI REND="italic">n</HI>ge. &amp; {that} bitocneð þe c<HI REND="italic">ri</HI>sme cloð. þe þe p<HI REND="italic">re</HI>st bi windeð {that} child mide. &amp; þus seið. Underfo shrud wit &amp; clene. þis shrud haueð ech man on him aft<HI REND="italic">er</HI> his fulcni<HI REND="italic">n</HI>ge. alle þe wile þe he hi<HI REND="italic">m</HI> beregeð {that} he ne do ne ne q<HI REND="italic">ue</HI>ðe. ne ne ðenche no þing for þat he bie unwurðere gode{punctel} <MILESTONE N="115"/> <MILESTONE N="45 v" UNIT="f."/> ne loðere men{punctel} þe iuele is soule. Þis wede is wel bicume∣liche &amp; biheue ech man to hauen þenne he husel underfoð. Ðet oðer gostliche shrud ich embe spece{punctel} is mildhertnesse. þe is nemed ec{punctel} armhertnesse armheorted is þe man. þe swiðere reoweð his sinne. &amp; he he<HI REND="italic">m</HI> for let &amp; bet. &amp; milce bit. alse ure drihte<HI REND="italic">n</HI> bad seien þus. <MILESTONE N="120"/> Miserere a<HI REND="italic">n</HI>i<HI REND="italic">m</HI>e tue place<HI REND="italic">n</HI>s d<HI REND="italic">e</HI>o. haue reoðe of þin ogen sovle. þenne likeste gode. Mildheorted beð þe man þe reouð his nehgebures unselðe. &amp; likeð here alre selðe &amp; ofþinð sore wrecche mannes wanrede. &amp; freureð hem mid his wel dede. No ma<HI REND="italic">n</HI> þe sineged haueð ne mai wið uten þis<HI REND="italic">e</HI> wedes holi husel u<HI REND="italic">n</HI>derfon{punctel} bute to eche harme <MILESTONE N="125"/> <NOTE PLACE="foot">125. <HI REND="italic">þise] þis</HI> MS.</NOTE> his soule &amp; lichame &amp; ech ma<HI REND="italic">n</HI> þe hit u<HI REND="italic">n</HI>derfoð wið uten eiðer þese wedes shal ben shameliche driuen ut of þis holi gestni<HI REND="italic">n</HI>ge. &amp; bu<HI REND="italic">n</HI>den togedere his honden. &amp; his fet. &amp; worpen i<HI REND="italic">n</HI> to þe ateliche pit of helle bi ure drihtenes word þe seið to swiche men. Amice q<HI REND="italic">uo</HI>m<HI REND="italic">odo</HI> huc i<HI REND="italic">n</HI>t<HI REND="italic">ra</HI>sti n<HI REND="italic">on</HI> h<HI REND="italic">abe</HI>ns ueste<HI REND="italic">m</HI> nupciale<HI REND="italic">m.</HI> &amp;c hwu come þu ider <MILESTONE N="130"/> in mid u<HI REND="italic">n</HI>bicumliche weden. þis dai is bicumelich time husel to u<HI REND="italic">n</HI>derfon. Q<HI REND="italic">ui</HI>a h<HI REND="italic">ec</HI> dies q<HI REND="italic">uam</HI> fec<HI REND="italic">it</HI> d<HI REND="italic">omi</HI>n<HI REND="italic">u</HI>s. n<HI REND="italic">on</HI> q<HI REND="italic">uod</HI> mag<HI REND="italic">is</HI> ha<HI REND="italic">n</HI>c q<HI REND="italic">uam</HI> alias. s<HI REND="italic">ed</HI> q<HI REND="italic">uia</HI> maiora q<HI REND="italic">uam i</HI>n aliis á morte resurge<HI REND="italic">n</HI>do. &amp; nos á morte resuscitando. for {that} þis makede ure drihte<HI REND="italic">n</HI> þe makede alle oðre. ac he kidde oðerluker his mihte. <MILESTONE N="135"/> &amp; ma<HI REND="italic">n</HI>kin more milce dide on þis dai{punctel} þanne on ani oðre. Ðo he aros of deaðe [&amp;] rerde us mid hi<HI REND="italic">m.</HI> Vnde exultem<HI REND="italic">us</HI> &amp; letem<HI REND="italic">ur</HI> i<HI REND="italic">n</HI> ea. he us fette ut of helle wowe. &amp; þer mide us gledede. &amp; gif we hi<HI REND="italic">m</HI> folgieð he gifð us heuene wele &amp; þer mide. us blisseð to dai þonked. wurðe hi<HI REND="italic">m.</HI> for þi þis dai is cleped est<HI REND="italic">re</HI>ne dai. {that} is aristes dai. for <MILESTONE N="140"/> {that} þe he þis dai aros of deaðe. &amp; we alle don{punctel} <MILESTONE N="46 r" UNIT="f."/> þanne we holi husel unde'r'nimen. gif we ben þe[r] togenes on clene liflode. &amp; on
<PB N="87" REF="95"/>
rihte leue. &amp; wið alle men sehte. Ure lou<HI REND="italic">er</HI>d þe us bit to þis gest∣ni<HI REND="italic">n</HI>ge. &amp; bri<HI REND="italic">n</HI>ge us to 'his' holi fleis &amp; to his holi blod &amp; leue us he<HI REND="italic">m</HI> to bruken. &amp; þus q<HI REND="italic">ue</HI>dinde. Accipite &amp; co<HI REND="italic">m</HI>medite ex h<HI REND="italic">oc</HI> o<HI REND="italic">mne</HI>s <MILESTONE N="145"/> h<HI REND="italic">ic est</HI> e<HI REND="italic">nim</HI> c<HI REND="italic">alix</HI> s<HI REND="italic">anguinis</HI> m<HI REND="italic">ei</HI> n<HI REND="italic">ovi.</HI> &amp;c' Understondeð þis &amp; brukeð it alle. for it is mi lichame þe giu shal alle lesen. he bet us ec his holi blod þe shal ben shad giu to lesende &amp; seið {that} þese two þing bien ure bileue. Caro mea u<HI REND="italic">er</HI>e <HI REND="italic">est</HI> cib<HI REND="italic">us</HI> &amp; sanguis m<HI REND="italic">eu</HI>s u<HI REND="italic">er</HI>e <HI REND="italic">est</HI> pot<HI REND="italic">us.</HI> Mi fleis is wis mete. &amp; mi blod iwis dri<HI REND="italic">n</HI>ke &amp; aft<HI REND="italic">er</HI> {that} <MILESTONE N="150"/> he seið. Nisi ma<HI REND="italic">n</HI>ducau<HI REND="italic">er</HI>itis carne<HI REND="italic">m</HI> filii h<HI REND="italic">ominis</HI> &amp; b<HI REND="italic">ibe∣ritis</HI> e<HI REND="italic">ius</HI> s<HI REND="italic">anguinem</HI> n<HI REND="italic">on</HI> h<HI REND="italic">abebitis</HI> u<HI REND="italic">itam</HI> i<HI REND="italic">n</HI> uob<HI REND="italic">is.</HI> Ne muge haue<HI REND="italic">n</HI> no lif on giu bute ge liue<HI REND="italic">n</HI> bi mi fleis &amp; bi mi blod. {that} husel þe ge understonden{punctel} is his holi fleis &amp; his blod. Erest it beð ouelete &amp; win. &amp; þureh þe holi word þe ure helende hi<HI REND="italic">m</HI> self seide mid his holi <MILESTONE N="155"/> muð{punctel} &amp; eft<HI REND="italic">er</HI> hi<HI REND="italic">m</HI> p<HI REND="italic">re</HI>st he<HI REND="italic">m</HI> seið atte swimesse t<HI REND="italic">ur</HI>neð þe bred to fleis &amp; þe win to blod. Set in carne remanet forma color &amp; sapor. ac on þe holi fleis bileueð þe shap &amp; hiu. &amp; smul of ouelete. &amp; on þe holi blod héw &amp; smul of win. More mihte doð ure helende þenne þe holi word þe he þurh his muð spec. þanne he giueð ma<HI REND="italic">n</HI>nes cuinde. <MILESTONE N="160"/> [his fleis &amp; his blod.] &amp; Naþeles þanne man eteð &amp; drinkeð þureh þe lichames cunde {that} bred wurð to fleis. &amp; þe drinke to blod. for þi mai godes word t<HI REND="italic">ur</HI>nen þe ouelete to fleis. &amp; {that} win to blod. &amp; swo doð. &amp; {that} is þe felefolde heste. þe is alre hestene heste {that} alle c<HI REND="italic">ri</HI>stene men agen to dai to note<HI REND="italic">n.</HI> for {that} þis dai is cleped estre dai <MILESTONE N="165"/> {that} is estene da[i]. &amp; te este is husel. &amp; no man ne mai seien husel{punctel} wu god it is. Q<HI REND="italic">ui</HI>a <HI REND="italic">est</HI> p<HI REND="italic">re</HI>ciu<HI REND="italic">m</HI> mu<HI REND="italic">n</HI>di. for it is wurð al þe wereld. &amp; bet<HI REND="italic">er</HI>e þene <MILESTONE N="46 v" UNIT="f."/> al þe wereld. þis is þe holi manne þe ure driht<HI REND="italic">en</HI> sende alse snow sleðrende alse þe p<HI REND="italic">ro</HI>ph<HI REND="italic">et</HI>e seið. Pluit ill<HI REND="italic">is</HI> ma<HI REND="italic">n</HI>na ad ma<HI REND="italic">n</HI>duca<HI REND="italic">n</HI>d<HI REND="italic">um</HI> &amp; pane<HI REND="italic">m</HI> celi dedit eis. <MILESTONE N="170"/> [P]ane<HI REND="italic">m</HI> ang<HI REND="italic">e</HI>lor<HI REND="italic">um</HI> ma<HI REND="italic">n</HI>ducau<HI REND="italic">it</HI> h<HI REND="italic">om</HI>o. he let he<HI REND="italic">m</HI> reine ma<HI REND="italic">n</HI>ne to bi liue. &amp; gef he<HI REND="italic">m</HI> bred of heuene. &amp; men ete<HI REND="italic">n</HI> englene [bred]. Manna i<HI REND="italic">n</HI>t<HI REND="italic">er</HI>p<HI REND="italic">re</HI>tat<HI REND="italic">ur.</HI> q<HI REND="italic">ui</HI>d <HI REND="italic">est</HI> h<HI REND="italic">oc?</HI> Manne bitocneð wat is tis{punctel} &amp; þo ure drihte<HI REND="italic">n</HI> sende þis mete fro heuene þe israelisse folke{punctel} it warð on eches muð wat mete se he mest luuede. &amp; bitocneð holi <MILESTONE N="175"/> husel{punctel} þe ech c<HI REND="italic">ri</HI>steman understont nuðe. þe is þe ma<HI REND="italic">n</HI>ne hegeste sweteste este þe is of sinne clensed. oðer bigunne to clensende. &amp; alre bit<HI REND="italic">er</HI>e bit<HI REND="italic">er</HI>est eches mannes soule þe ne haueð alle michele sinnes
<PB N="88" REF="96"/>
forleten. &amp; bet. oðer bigunnen alse þ<HI REND="italic">e</HI> ap<HI REND="italic">ostel</HI> seið. Q<HI REND="italic">ui</HI> ma<HI REND="italic">n</HI>ducat <NOTE PLACE="foot">179. <HI REND="italic">þe] þa</HI> MS.</NOTE> c<HI REND="italic">orpus</HI> d<HI REND="italic">omini</HI> &amp; b<HI REND="italic">ibit</HI> &amp;c. Ech þe understandeð {that} holi husel <MILESTONE N="180"/> unwurðliche he understant hi<HI REND="italic">m</HI> seluen eche pine. &amp; endelese wowe. Nime we nu geme ure ech agen hi<HI REND="italic">m</HI> seluen. gif we bien cumen on bicumeliche wise. {that} is to soð shrifte. to hol[i] axen a palm sunedai{punctel} to p<HI REND="italic">ro</HI>cession. a shereðursdai to absoluciun. a langefridai to holi c<HI REND="italic">ru</HI>che. an ester euen to p<HI REND="italic">ro</HI>cession. &amp; gif we ben cumene mid <MILESTONE N="185"/> bicumeliche wede. of lodlesnesse {that} is clensinge. swo {that} we hauen ure sinnes forleten. &amp; bi shriftes wissenge bet. oðer bigu<HI REND="italic">n</HI>nen to beten. &amp; milce bidden. þanne muge we bicumeliche to godes bord{punctel} bugen. &amp; his bode wurðliche bruken. &amp; þureh þe holi este cumen to driste. <NOTE PLACE="foot">189. <HI REND="italic">driste] d</HI> corr. out of <HI REND="italic">e.</HI></NOTE> Quod nobis prestet qui hodie surrex<HI REND="italic">it</HI> &amp; uiuit c<HI REND="italic">um</HI> deo p<HI REND="italic">at</HI>re <MILESTONE N="190"/> in unitate sp<HI REND="italic">iritu</HI>s s<HI REND="italic">an</HI>c<HI REND="italic">t</HI>i.</P>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 N="13" TYPE="collection of treatises">
<HEAD>XIII. VICES AND VIRTUES</HEAD>
<DIV2 TYPE="treatise">
<HEAD>A. THE ARK OF HOLY CHURCH</HEAD>
<P>Ðe gastliche hierdes ðe scule<HI REND="italic">n</HI> boðe loki<HI REND="italic">n</HI> &amp; stiere<HI REND="italic">n.</HI> ðo <MILESTONE N="14 v" UNIT="f."/> ðe bieð i<HI REND="italic">n</HI> ðare woreld{punctel} &amp; ec 'ðo' ðe bieð ute. hie folȝið noe ðane gode stieres ma<HI REND="italic">n</HI>n ðe god<HI REND="italic">e</HI> was swiðe lief. &amp; ȝecweme. For ðare muchele hersumnesse ðe he maniȝe wi<HI REND="italic">n</HI>tre swanc. aer he 'ða' arche mihte habbe<HI REND="italic">n</HI> ȝemaked. &amp; seððen hie swa stierd<HI REND="italic">e</HI> on ðe muchele <MILESTONE N="5"/> wilde flode. ðe ouerȝiede all midde<HI REND="italic">n</HI>eard. mang stro<HI REND="italic">n</HI>ge wi<HI REND="italic">n</HI>des &amp; stormes ðat he ðarof ne forleas naþing. ðe godd hi<HI REND="italic">m</HI> hadde betaht to liue &amp; to lo<HI REND="italic">n</HI>de to bri<HI REND="italic">n</HI>ge<HI REND="italic">n.</HI> Swa scule ða gastlich'e' stieres me<HI REND="italic">n</HI>n. <NOTE PLACE="foot">8. <HI REND="italic">gastliche] e</HI> above erasure.</NOTE> 'steren' ða arche of ðe hali cherche ðat hie ðarof ne for liesen ne lichame ne saule. For none wi<HI REND="italic">n</HI>de of ma<HI REND="italic">n</HI>nliche fandi<HI REND="italic">n</HI>ge. <MILESTONE N="15 r" UNIT="f."/> <MILESTONE N="10"/> Ne for none storme of dieuliche fandi<HI REND="italic">n</HI>ge. &amp; eft on faire wedere ne bien hie naht to sikere. forðan swo maniȝe litle dropes of maniȝes ke<HI REND="italic">n</HI>nes ȝemeleastes mihte<HI REND="italic">n</HI> cume<HI REND="italic">n</HI> in to ðe saule bote ðat hie mihte<HI REND="italic">n</HI> sinke<HI REND="italic">n.</HI> mid alle hire biȝeates. Ac lokie<HI REND="italic">n</HI> hie alle ðe wið i<HI REND="italic">n</HI>nen scipes <NOTE PLACE="foot">14. <HI REND="italic">lokieð</HI> MS.</NOTE> borde wuniȝeð. {that} hie bie<HI REND="italic">n</HI> hersum. &amp; leðebeiȝe here stieres ma<HI REND="italic">n</HI>ne. <MILESTONE N="15"/> swa swa hie willeð cume<HI REND="italic">n</HI> to ðe liuiende land<HI REND="italic">e</HI> mid saule &amp; mid
<PB N="89" REF="97"/>
lichame. And hlesteð hwat ðe hlauerd seið. ðe ðat scip auh to ðe stieresma<HI REND="italic">n</HI>ne<HI REND="italic">n</HI> &amp; to alle ðe ðar inne wuniȝeð. Q<HI REND="italic">ui</HI> uos audit me audit. Se ðe ȝe'w'er ra'd' hlest he seið. he hlest me selue<HI REND="italic">n.</HI> &amp; se <NOTE PLACE="foot">19. <HI REND="italic">gewer] w</HI> above <HI REND="italic">ụ. rad] d</HI> above erasure.</NOTE> ðe ȝew forsakþ &amp; ȝewere lare he forsakþ fullȝewiss me seluen. Þis he <MILESTONE N="20"/> sei<HI REND="italic">ð</HI> to ða stieresma<HI REND="italic">n</HI>ne<HI REND="italic">n.</HI> On michele hahte we fareð alle ðe fareð <NOTE PLACE="foot">21. <HI REND="italic">seid</HI> MS.</NOTE> i<HI REND="italic">n</HI> h<HI REND="italic">oc</HI> mare magnu<HI REND="italic">m.</HI> on ðessere michele sea of ðare bitere woreld. Of ure stieresma<HI REND="italic">n</HI> is ȝewriten Asce<HI REND="italic">n</HI>du<HI REND="italic">n</HI>t usq<HI REND="italic">ue</HI> ad celos. &amp; desce<HI REND="italic">n</HI>du<HI REND="italic">nt</HI> usq<HI REND="italic">ue</HI> ad abissos. Hie stieð up to heuene mid here gastliche þohtes for to sceawi<HI REND="italic">n</HI> ðe michele merhðe of heuene riche. <MILESTONE N="25"/> for to sceawi<HI REND="italic">n</HI> ðe wi<HI REND="italic">n</HI>des &amp; ðe euele stormes. ðe cumeð of deules blastes &amp; for us te warni<HI REND="italic">n</HI> {that} ure ropes ne to breke<HI REND="italic">n.</HI> ðe bieð i broide<HI REND="italic">n</HI> mid þrie straenges. Of rihte ileaue. &amp; of faste hope te god<HI REND="italic">e.</HI> And of ðare soðe luue ðe is ihote<HI REND="italic">n</HI> carite ðe Crist maest luueð. Eft hit seið ðat hie stikð niðer i<HI REND="italic">n</HI> to nielnesse mid here ðohtes. for us eft to <MILESTONE N="30"/> <NOTE PLACE="foot">30. <HI REND="italic">nielnesse]</HI> on margin <HI REND="italic">abissos.</HI></NOTE> warni<HI REND="italic">n</HI> wið ðo stanroches of ðe hard<HI REND="italic">e</HI> hierte ðe naeure ne wile nexi<HI REND="italic">n.</HI> for none wat<HI REND="italic">er</HI>e of wisdome. Ac ȝif ðar cu<HI REND="italic">m</HI>þ scip to hit tobrekð. Alswo doð ðat unwise ma<HI REND="italic">n</HI>n ðe cu<HI REND="italic">m</HI>þ to ðan unbiliefde ma<HI REND="italic">n</HI>ne ðe ne wile ne ne mai godes lare understa<HI REND="italic">n</HI>de<HI REND="italic">n</HI> for his h<HI REND="italic">er</HI>te hardnesse[.] he tobrek<HI REND="italic">ð</HI> ȝif he ani god wille hafð. forðan he hert his gode wille <MILESTONE N="35"/> <NOTE PLACE="foot">35. <HI REND="italic">tobrekd</HI> MS.: in lower margin, qui cu<HI REND="italic">m</HI> in forma dei e's'set no<HI REND="italic">n</HI> rapina<HI REND="italic">m</HI> arbit<HI REND="italic">ra</HI>tus <HI REND="italic">est</HI> semet.</NOTE> &amp; hie tobrecþ. <MILESTONE N="15 v" UNIT="f."/> mid þelliche wordes. Hwat dest þu{punctel} he seið ðu dalst al ðat tu hafst. Wile ðu hleste<HI REND="italic">n.</HI> spelleres. &amp; pr'i'estes. &amp; munekes. &amp; þese hadede ma<HI REND="italic">n</HI>ne<HI REND="italic">n.</HI> Ne scalt ðu naeure habben god{punctel} Hie wolde<HI REND="italic">n</HI> for'i'swelȝen all ðe woreld ȝif hie mihte<HI REND="italic">n.</HI> be trewe ma<HI REND="italic">n</HI>n &amp; halt ti<HI REND="italic">n</HI> god. þu finst feawe ðe wile ȝiue<HI REND="italic">n</HI> ðe ani þi<HI REND="italic">n</HI>g. bute <MILESTONE N="40"/> hie wite<HI REND="italic">n</HI> hwarfore. Ðe unware ma<HI REND="italic">n</HI>n ðe ðis ȝeherð. ðingþ ðat he seið hi<HI REND="italic">m</HI> god rad. Ȝif he arrer dede litel te gode. ðar after he doð <NOTE PLACE="foot">42. Ȝ<HI REND="italic">if]</HI> ȝ corr. out of <HI REND="italic">G.</HI></NOTE> michel'e' lasse. &amp; swo he forfarð. for ðan ðe he his priestes lare ne his raed lesten ne folȝin ne wile Carite sprat his bowes o<HI REND="italic">n</HI> braede &amp; <NOTE PLACE="foot">44. <HI REND="italic">bowes] w</HI> corr. out of <HI REND="italic">u.</HI></NOTE> o<HI REND="italic">n</HI> le<HI REND="italic">n</HI>gðe swiðe ferr. Hie me haueð ido<HI REND="italic">n</HI> speke<HI REND="italic">n.</HI> forðer ðane ic <MILESTONE N="45"/> hadde ȝeþouht. Ac nu ic wile waenden to ðe hali mihtes al swo ich aer hadde iȝu<HI REND="italic">n</HI>nen be god<HI REND="italic">e</HI>s fultume. Ac me þincþ ðat tu lokest aweiward &amp; heuiliche latst. And hit is me to muchel iswinch ðar
<PB N="90" REF="98"/>
embe to þe<HI REND="italic">n</HI>nke<HI REND="italic">n</HI> oðer to speke<HI REND="italic">n,</HI> bute ȝif ðu woldest mid god wille ðar to lheste<HI REND="italic">n.</HI> &amp; hes understande<HI REND="italic">n.</HI> <MILESTONE N="50"/></P>
<DIV3 TYPE="part">
<HEAD>Hu andswereð ðe saule &amp; seið:</HEAD>
<P>Ich ðe bidde for ðan ilche hlauerd ðe ðe iscop me to helpe. ðat alswo ðu hauest ȝegu<HI REND="italic">n</HI>ne<HI REND="italic">n</HI> &amp; ðane gru<HI REND="italic">n</HI>dwall ileid. Of ðese hali mihtes ðat tu hes forð bri<HI REND="italic">n</HI>ge &amp; me hes taeche. forðan hie bieð <NOTE PLACE="foot">54. <HI REND="italic">taeche] c</HI> corr. out of <HI REND="italic">s.</HI></NOTE> me swiðe unbecnawe for ðe maniȝe unðeawes ðe ic mid me to longe <MILESTONE N="55"/> habbe ihafd. Ac nu ic hes wile lete<HI REND="italic">n.</HI> &amp; mid godes fultume of he<HI REND="italic">m</HI> ȝeswike<HI REND="italic">n.</HI> And mi<HI REND="italic">n</HI> ȝeþanc to ðine lore healde<HI REND="italic">n.</HI> For ðare hali mihte ðe cariteð is icleped ic ðe beseche &amp; bidde ðat tu ðese halwe<HI REND="italic">n</HI>de lore o<HI REND="italic">n</HI> write sette. for ðan ic am michel þe<HI REND="italic">n</HI>chi<HI REND="italic">n</HI>d<HI REND="italic">e</HI> ðar hwile ðe ic o<HI REND="italic">n</HI> ðese wrecche lichame am wuniende. &amp; ofte forȝete ðat me god{punctel} waere <MILESTONE N="60"/> te healde<HI REND="italic">n.</HI> and ec sum oðer saule hit wile helpe<HI REND="italic">n.</HI></P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="part">
<HEAD>Hu andswereð scadwisnesse. &amp; þus seið. <MILESTONE N="16 r" UNIT="f."/></HEAD>
<P>Ðas þe me þincþ þu wilt godes lore bliðeliche understonden. &amp; lierni<HI REND="italic">n.</HI> &amp; ðat me likeð swiðe wel. forði ðat hit seið on ðe hali godspelle. Q<HI REND="italic">ui est</HI> ex deo uerba dei audit. Se ðe is of god<HI REND="italic">e</HI> he <MILESTONE N="65"/> harkeð bleðeliche godes wordes. Nu me cu<HI REND="italic">m</HI>þ on iþanke an forbisne. þe sa<HI REND="italic">n</HI>ct<HI REND="italic">us</HI> Gregori<HI REND="italic">us</HI> us sei<HI REND="italic">ð:</HI> Q<HI REND="italic">ui</HI> uirtutes sine humilitate <NOTE PLACE="foot">67. <HI REND="italic">seid</HI> MS.</NOTE> <HI REND="italic">con</HI>gregat q<HI REND="italic">ua</HI>si i<HI REND="italic">n</HI> ue<HI REND="italic">n</HI>to puluere<HI REND="italic">m</HI> portat. Se ðe gadereð mihtes wiðute<HI REND="italic">n</HI> eadmodnesse he seið. he is ilich ðo ma<HI REND="italic">n</HI>ne ðe berð dust amideward<HI REND="italic">e</HI> ðe wi<HI REND="italic">n</HI>de. For ði me þingþ {that} is wisdo<HI REND="italic">m</HI> ðat we <MILESTONE N="70"/> alre ðinge arst speken of ðessere hali mihte wi<HI REND="italic">ð</HI> uten hwam no<HI REND="italic">n</HI> ne <NOTE PLACE="foot">71. <HI REND="italic">wid</HI> MS.</NOTE> mai bie<HI REND="italic">n</HI> wið healde<HI REND="italic">n</HI> te none freme ne te none gode.</P>
</DIV3>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="treatise">
<HEAD>B.</HEAD>
<HEAD>Of teares. <MILESTONE N="47 r" UNIT="f."/></HEAD>
<P>Wite ðu to soðe ðat þese teares ðe we embe speke<HI REND="italic">ð</HI> hie bieð <NOTE PLACE="foot">73. <HI REND="italic">speked</HI> MS.</NOTE> iwis godes ȝiue. &amp; swiðe niedfulle to ðan inede þat iherd sculen <NOTE PLACE="foot">74. <HI REND="italic">inede] n</HI> corr. out of <HI REND="italic">h.</HI></NOTE> [bien] of gode. Of hem sade ðe p<HI REND="italic">ro</HI>phete: Fuerunt m<HI REND="italic">ihi</HI> <MILESTONE N="75"/> lacrime me[e] panes die ac nocte. Mine teares he sade me
<PB N="91" REF="99"/>
waren bred daiȝ &amp; niht swa gode hie þouhten. Of oþres kennes teares he sade: Lac<HI REND="italic">ri</HI>mis meis stratu<HI REND="italic">m</HI> meum rigabo: Ich scal watrien min bedd mid mine teares. Dies bedd tacneð þe <HI REND="italic">con</HI>sciencia. þat is þat inȝied wið innen. Þar ðe gode sawle <MILESTONE N="80"/> <NOTE PLACE="foot">80. <HI REND="italic">is</HI> corr. out of <HI REND="italic">þ.</HI></NOTE> haueð hire reste{punctel} þar haueð se eule sawle hire pine. For þi he sade þat he wolde mid teares wascen þat inȝied þar of ðe his herte him wreiȝede. Ne finde we nawher þat godd wernde ani þing ðe ani ma<HI REND="italic">n</HI>n mid teares him besouhte. Godd sante to Ezechie þe kinge be his p<HI REND="italic">ro</HI>phete. &amp; sade: Dispone domui tue quia morieris &amp; tu <MILESTONE N="85"/> &amp; non uiues. Becweð þine <MILESTONE N="47 v" UNIT="f."/> cwide he sade. for ðan þu scalt bien dead. &amp; naht ne scalt tu libben. Ðe king warð sari. alswa richeise is lað to laten &amp; swiðe lef to libben. He wante þo to ðe <NOTE PLACE="foot">88. <HI REND="italic">lað] ð</HI> corr. out of <HI REND="italic">d.</HI></NOTE> wauȝe &amp; dede þat betste. 'a' hlauerd godd sade he þench nu ðat <NOTE PLACE="foot">89. <HI REND="italic">þat</HI> on an erasure.</NOTE> ich ðe habbe ȝe luued. &amp; for þine luue bliðeliche idon. &amp; ȝif me ȝiet <MILESTONE N="90"/> a litel ferst for þine godnesse. Dies was god inȝied. {that} he mihte his gode dade forðsceawin þa þe he niede hadde. For þi him ȝeherde godd &amp; sade to is <HI REND="italic">pro</HI>phete ðe was ham ward. Wand aȝean cwað he &amp; sai to þe kinge. Vidi lacrimam tua<HI REND="italic">m.</HI> Ich iseih cwað he þine tear. &amp; ich iherde þine bene. Þu scalt ȝiet libben fiftene ȝear. <MILESTONE N="95"/> Swa michel ich habbe ieiht þi lif. Ðanne ðu on michele niede gode wilt beseken þanne is ðe wel god {that} þu muȝe forðdraȝen sume gode <NOTE PLACE="foot">97. <HI REND="italic">god]</HI> MS. <HI REND="italic">gode,</HI> with <HI REND="italic">e</HI> partly erased.</NOTE> dade. þin hierte bieð ðe gladdere. &amp; ðe sikerliker ðu miht bidden. Segge we nu forð mid þe p<HI REND="italic">ro</HI>phete Ciba nos pane lacrimar<HI REND="italic">um.</HI> Hlauerd fed us mid ðo breade of swete teares. &amp; potu<HI REND="italic">m</HI> da nobis <MILESTONE N="100"/> in lacrimis in me<HI REND="italic">n</HI>sura. &amp; ȝif us drinken of oðreskennes teares &amp; ðat mid imete. Ðat ich wile þat ðu wel be iwarned. ȝif godd ðe <NOTE PLACE="foot">102. <HI REND="italic">ȝif] Gif</HI> MS.</NOTE> ȝifð þese swete teares þat non win in ðare world nis swa swete. &amp; alswa alswa man to michel mai drinken of ðare wine alswa mai ðe mann to michel wepen. þeih hie swete bien. &amp; for ði þe is god <MILESTONE N="105"/> {that} þu beseke at gode one mihte. ðe hatte discrecio. þat is <MILESTONE N="48 r" UNIT="f."/> sckelewisnesse.</P>
<P>Hie is swiðe beheue mang alle ðe oðre mihtes. Ðis ðe hali faderes seggeð Hie is moder of alle ðe oðre mihtes. ðar ðe
<PB N="92" REF="100"/>
he rixið ne mai naure man forfaren. þe hire wile rixin &amp; folȝin. Hit <MILESTONE N="110"/> seið in uitas patru<HI REND="italic">m.</HI> ðat at sume sal waren ðe hali faderes to gedere igadered. &amp; waren spekinde betwen hem on 'h'williche wise me mihte rihtist &amp; sikerest to gode cumen. Sum sade þurh fasten. sum þurh wacche<HI REND="italic">n.</HI> sum ðurh bede. sum sade þurh hersumnesse. sum sade ðurh annesse. sum sade ðurh herborȝin <MILESTONE N="115"/> <NOTE PLACE="foot">115. <HI REND="italic">herbor</HI>ȝ<HI REND="italic">in]</HI> ȝ on erasure.</NOTE> wrecche me<HI REND="italic">n</HI>n. &amp; feden &amp; screden. Sum sade ðurh seke me<HI REND="italic">n</HI>n to lokin. &amp; on manieskennes wisen hie namden after ðan þe þat hali goddspell seið. Ða sade on of ða eldes[t] &amp; on of ða wisest. Ðurh <NOTE PLACE="foot">118. <HI REND="italic">eldest]</HI> hole in MS.</NOTE> alle ðesen we habbeð iseȝen &amp; iherd swiðe maniȝe ȝeborȝen. &amp; manie of alle ðesen inamde mihten forfaren for þi ðat hem trukede <MILESTONE N="120"/> discrecio. þat is scadwisnesse and skele. For ði sume deden <NOTE PLACE="foot">121. <HI REND="italic">ði</HI> on erasure.</NOTE> michel mare þan hie mihtin wel andin Sume deden to litel. Sume deden euele. &amp; wenden wel don. Sume wel a gunnen &amp; euele andeden. Ac naure ne ȝeseiȝe we manne þat hadde þese hali mihte mid him þat he aure misferde[.] beȝete se ðe muge. <MILESTONE N="125"/></P>
<P>Perseuerancia hatte an hali mihte. Hie nis naht <MILESTONE N="48 v" UNIT="f."/> to laten for ðan hie makeð ðanne man ðe godd 'h'is. to sant {that} he þurwuneð on his godnesse. On ðare ealde laȝe hit was i[h]oten {that} <NOTE PLACE="foot">128. <HI REND="italic">ihoten] io</HI> corr. by erasure.</NOTE> alle dier. ðe me gode scolde offrin þat hie lokeden wel ðat ðe tail ware <NOTE PLACE="foot">129. Before <HI REND="italic">ðe, ðe</HI> erased.</NOTE> on auriche netene. Þat tocneð ðat ilke mann ðe gode ani seruise <MILESTONE N="130"/> offreð. þat he þar on þurȝwunie[.] on ðessere newe laȝe sade crist. Qvi p<HI REND="italic">er</HI>seuerauerit usq<HI REND="italic">ue</HI> in finem hic saluus erit. Se <NOTE PLACE="foot">132. On margin <HI REND="italic">Ew</HI>angelista in red.</NOTE> <HI REND="italic">ð</HI>urȝ wuneð on his godnesse ðe he hafð agunnen he worð iborȝen &amp; naht elles for none gode þe he don hafð. hwat 'hwat' it is.</P>
<DIV3 TYPE="part">
<HEAD>Ratio dicit a<HI REND="italic">n</HI>i<HI REND="italic">m</HI>e: <MILESTONE N="135"/></HEAD>
<P>Lieue 'saule', ðis little writt ic 'habbe' sare beswonken he it wat <NOTE PLACE="foot">136. <HI REND="italic">habbe</HI> above <HI REND="italic">write</HI> deleted.</NOTE> {that} wot alle þing for ðe to wissin. for ðe to warnin. &amp; for ðe to <NOTE PLACE="foot">137. <HI REND="italic">{that}] {that}ạ</HI> MS.</NOTE> helpen &amp; for ðe to berȝin. ȝif ðu wilt wel hit understonden &amp; liernin <NOTE PLACE="foot">138. ȝ<HI REND="italic">if] Gif</HI> MS.</NOTE> &amp; folȝin &amp; [h]ealden wið uten alche twene þu miht mid godes felste ðe <NOTE PLACE="foot">139. <HI REND="italic">alche] c</HI> corr. out of <HI REND="italic">l.</HI></NOTE>
<PB N="93" REF="101"/>
berȝen &amp; heuneriches merchþe mid þese halie mihtes sike'r'liche <MILESTONE N="140"/> iwinnen.</P>
</DIV3>
<DIV3 TYPE="part">
<HEAD>N<HI REND="italic">un</HI>c autor loq<HI REND="italic">ui</HI>t<HI REND="italic">ur</HI> final<HI REND="italic">ite</HI>r. <NOTE PLACE="foot">142. <HI REND="italic">þankin] a</HI> over <HI REND="italic">ẹ.</HI></NOTE></HEAD>
<P>Hvte we nu þ'a'nkin &amp; herien ure hlauerde almihtin gode of ðese witte and of ðese wisdome. ðe we hier habbeð igadered of 'h'is horde. &amp; of maniȝes <MILESTONE N="49 r" UNIT="f."/> haliȝes mannes ȝeswinkes þe michel <MILESTONE N="145"/> sw'u'nken for ðe luue of gode. &amp; for us to wissin. Hit is riht ðat we <NOTE PLACE="foot">146. <HI REND="italic">swunken] u</HI> over <HI REND="italic">ị.</HI></NOTE> heriȝen &amp; þankin &amp; bledscin fader &amp; sune &amp; hali gast on ða hali þri<HI REND="italic">n</HI>∣nesse. se ðe is on soð godd in onnesse. se ðe l'i'ueð &amp; rixeð aure ma <NOTE PLACE="foot">148. <HI REND="italic">liueð] i</HI> over <HI REND="italic">ẹ.</HI></NOTE> a woreld. amen. Ðat ne forȝeit ðu naure. þat ðu godd ne heriȝe. &amp; <NOTE PLACE="foot">149. <HI REND="italic">for</HI>ȝ<HI REND="italic">eit] i</HI> over erasure.</NOTE> þanke of alle gode. Alswa swa we habbeð niede him to bidden be <MILESTONE N="150"/> daiȝ &amp; be nihte. &amp; ofte &amp; ȝelome alswa hit is niede{punctel} him to heriȝen. Amen.</P>
<P>Venicreator sp<HI REND="italic">iritu</HI>s mentes tuor<HI REND="italic">um</HI> uisita implet sup<HI REND="italic">er</HI>na gr<HI REND="italic">aci</HI>a que tu creasti p'e'ctora.</P>
</DIV3>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 N="16" TYPE="treatise">
<PB N="117" REF="125"/>
<HEAD>XVI. SAWLES WARDE</HEAD>
<HEAD>her bigineð{punctel} sawles warde. <MILESTONE N="72 r" UNIT="f."/></HEAD>
<P>Si sciret paterfamilias q<HI REND="italic">ua</HI> hora fur uent<HI REND="italic">ur</HI>us e<HI REND="italic">ss</HI>et{punctel} vigilaret utiq<HI REND="italic">ue</HI> &amp; no<HI REND="italic">n</HI> sineret p<HI REND="italic">er</HI>fodi domu<HI REND="italic">m</HI> sua<HI REND="italic">m.</HI> Ure lau<HI REND="italic">er</HI>d i þe godspel teacheð us þurh abisne. hu we ahen wearliche to biwiten us seoluen wið þe unwiht of helle. &amp; wið his wernches. <MILESTONE N="5"/> ȝef þes lau<HI REND="italic">er</HI>d wiste he seið. hwenne &amp; hwuch time. þe þeof walde cume to his hus{punctel} he walde wakien. ne nalde he nawt þolien þe þeof forte breoken hire. Þis hus þe ure lau<HI REND="italic">er</HI>ð spekeð of{punctel} is seolf þe mon inwið þe monnes wit. I þis hus. is þe huse lau<HI REND="italic">er</HI>d. ant te fulitohe wif{punctel} mei beon wil ihaten. {that} ga þe hus eft<HI REND="italic">er</HI> hire{punctel} ha diht hit al to wundre. <MILESTONE N="10"/> bute wit ase lau<HI REND="italic">er</HI>d chasti hire þe bet<HI REND="italic">er</HI>e. &amp; bi neome hire muchel of {that} ha walde. ant tah walde al hire hird folhin hire ouer al{punctel} gef wit ne forbude ham. for alle hit beoð untohene. &amp; rechelese hinen{punctel} bute ȝef he ham rihte. Ant hwucche beoð þeos hinen{punctel} Su<HI REND="italic">m</HI>me beoð wið vten. &amp; su<HI REND="italic">m</HI>me wið in nen. þeo wið vten beoð. þe monnes fif <MILESTONE N="15"/> wittes. Sihðe. &amp; heru<HI REND="italic">n</HI>ge. smechunge. &amp; smeallunge. &amp; euch limes felunge. þeos beoð hinen vnder wit. as under huse lau<HI REND="italic">er</HI>d. &amp; hwer se <NOTE PLACE="foot">17. <HI REND="italic">hwer] r</HI> over <HI REND="italic">ṭ.</HI></NOTE> he is ȝemeles{punctel} nis hare nan þe ne feareð ofte untoheliche. &amp; gulteð ilome. oðer ifol semblant{punctel} oder in vuel dede. In wið beoð his hinen. in se moni mislich þonc to cwemen wel þe husewif{punctel} aȝein godes <MILESTONE N="20"/> wille. &amp; swerieð somet reaðliche. {that} eft<HI REND="italic">er</HI> hire hit schal <MILESTONE N="72 v" UNIT="f."/> gan.
<PB N="118" REF="126"/>
þah we hit ne here nawt{punctel} we mahen 'iþþlen' hare nurhð. &amp; hare untohe bere. a þet hit cume forð. &amp; ba wið eie. &amp; wið luue tuhte ham þe bet<HI REND="italic">er</HI>e. Ne bið neau<HI REND="italic">er</HI> his hus for þeos hinen wel iwist. for hwen {that} he slepe. oðer ohwider from hame. {that} is hwen mon forȝet his wit. <MILESTONE N="25"/> &amp; let ham i wurðen. ah ne bihoueð hit nawt. {that} tis hus beo irobbet. for þer is inne þe tre[sor] {that} godd ȝef him seolf fore. {that} is monnes sawle. forte breoke þis hus eft<HI REND="italic">er</HI> þis tresor. {that} godd bohte mid his deað. &amp; lette lif o rode{punctel} is moni þeof a buten ba bi dei &amp; bi niht. vnseheliche gasttes wið alle unwreaste þeawes. &amp; aȝein euch god þeaw. þe biwiteð <MILESTONE N="30"/> iþis hus godes deore castel . vnder wittes wissunge {that} is huse lau<HI REND="italic">er</HI>d. is eau<HI REND="italic">er</HI> hire unþeaw forte sechen inȝong<HI REND="italic">e</HI> abute þe wahes to a murðrin hire þrinne. {that} heaued þrof is þe feont. þe meistreð ham alle aȝeines him &amp; his keis. þe husebonde {that} is wit. warneð his hus þ<HI REND="italic">us.</HI> vre lau<HI REND="italic">er</HI>d haueð ileanett him froure of his dehtren. {that} beoð to <MILESTONE N="35"/> vnderstonden þe fowr heaued þeawes. þe earste is warschipe icleopet. ant te oþer is ihaten gasteli'c'h strengðe. &amp; te þridde is meað. riht∣wisnesse <NOTE PLACE="foot">37. After <HI REND="italic">gastelich, e</HI> erased.</NOTE> þe feorðe. Wit þe husbonde godes cunestable cleopeð war <MILESTONE N="73 r" UNIT="f."/> schipe forð. &amp; makid hire durewart. þe warliche loki hwam ha leote in &amp; ut. &amp; of feor bihalde alle þe cuminde. hwuch beo wurðe <MILESTONE N="40"/> inȝong<HI REND="italic">e</HI> to habben{punctel} oðer beon bisteke<HI REND="italic">n</HI> þrute. Strengðe stont nest hire. {that} ȝef ei wule in{punctel} warschipes vn þonkes. warni strengðe fore. {that} is hire suster{punctel} &amp; heo hit ut warpe. þe þridde sust<HI REND="italic">er</HI> {that} is meað. hire he makeð meistre ou<HI REND="italic">er</HI> his willesfule hirð {that} we ear of speken. {that} ha leare ham mete . {that} me meosure hat. þe middel of twa uueles · for <MILESTONE N="45"/> {that} is þeaw in euch stude &amp; tuht forte halden. &amp; hateð ham alle {that} nan of ham aȝein hire{punctel} nohwer wid vnmeoð{punctel} ne ga ou<HI REND="italic">er</HI> mete. þe feorðe suster rihtwisnesse. sit on hest as deme . &amp; beateð þeo þe aȝulteð. &amp; cruneð þeo þe wel doð. &amp; demeð euchan his dom eft<HI REND="italic">er</HI> his rihte. for dret of hire nimeð his hirð euch eft<HI REND="italic">er</HI> {that} he is warde to witene . þe <MILESTONE N="50"/> ehnen hare. þe muð his. þe earen hare. þe hondon hare. &amp; euch alswa of þe oþre wit {that} onont him ne schal nan un þeaw cumen iN.</P>
<P>As þis is ido þus. &amp; is al stille þrinne{punctel} warschipe {that} áá is waker is offearet lest sum for truste him. &amp; feole o slepe. &amp; forȝeme his warde. &amp; sent ham. in a sonde. {that} ha wel cnaweð. of feorren icumen. forte <MILESTONE N="55"/> offearen þeo þe beoð <MILESTONE N="73 v" UNIT="f."/> ou<HI REND="italic">er</HI> hardi. &amp; þeo þe ȝemelese beoð{punctel}
<PB N="119" REF="127"/>
halden ham wakere. he is underuon in. &amp; swiðe bihalden of ha<HI REND="italic">m</HI> alle. for lonc he is. &amp; leane. &amp; his leor-deaðlich. &amp; blac &amp; elheowet. &amp; euch her <NOTE PLACE="foot">58. Before <HI REND="italic">leane, feier</HI> erased.</NOTE> þunc'h'eð {that} stont in his heaued up{punctel} warschipe hat hi<HI REND="italic">m</HI> tellen biuoren. hwet he beo &amp; hweonene he co<HI REND="italic">m</HI>me &amp; hwet he þer seche. Ne mei <MILESTONE N="60"/> ich he seið. nohwer speoken. bute ich habbe god lust{punctel} lustnið me þenne. fearlac ich hatte. ant am deaðes sonde. &amp; deaðes munegunge. &amp; am icumen biuore hire to warnin ow of hire cume. warschipe {that} best con bisetten hire wordes. &amp; ec hire weakes{punctel} spekeð for ham alle. &amp; freineð hweonene he cume. &amp; hwuch hird ha leade. fearlac <MILESTONE N="65"/> hire ontswereð. Ich nat nawt þe time{punctel} for ha ne seide hit me nawt. ah eau<HI REND="italic">er</HI> lokið hwenne. for hire wune is to cumen bi stale ferliche &amp; unmundlunge hwen me least weneð. of hire hird {that} tu easkest. Ich þe ondswerie. ha lihteð hwer se ha eau<HI REND="italic">er</HI> kimeð wið a þusent deoflen. &amp; euch an bereð a gret boc al of sunnen iwriten wið swarte smeale <MILESTONE N="70"/> leattres. &amp; an unrude raketehe gled read of fure. forte binden &amp; to drahen in to in warde helle. hwuch se he mei preoouin þurh his boc {that} is on euch sunne enbre <MILESTONE N="74 r" UNIT="f."/> uet. {that} he wið wil. oðer wið word. <NOTE PLACE="foot">73. <HI REND="italic">enbreueḍt</HI> MS.</NOTE> oðer wið werc. wrahtte in al his lif siðe. bute {that} he haueð i bet earþon wið soð schrift. &amp; wið deadbote. ant warschipe hire easkeð. Hweonene <MILESTONE N="75"/> cumest tu fearlac deaðes munegunge. Ich cume he seið of helle. Of helle ha seið warschipe. &amp; hauest tu isehen helle? Ȝe seið fearlac wit<HI REND="italic">er</HI>liche. ofte &amp; ilome. Nu seið þenne warschipe. forþi trowðe treowe∣liche tele us hwuch is helle. &amp; hwet tu hauest isehen þrin. ant ich he seið fearlac omi trowðe bluðeliche. nawt tah eft<HI REND="italic">er</HI> {that} hit is. for {that} ne mei na <MILESTONE N="80"/> tunge 'tellen'. ah eft<HI REND="italic">er</HI> {that} ich mei &amp; con{punctel} þer towart ich chulle readien.</P>
<P>Helle is [wid] wiðute met. &amp; deop wið ute grunde. ful of brune uneuenlich . for ne mei nan eorðlich fur euenin þer towart. ful of stench unþolelich. for ne mahte in eorðe na cwic þing<HI REND="italic">e</HI> hit þolien. ful of sorhe untalelich. for ne mei na muð for wrecchedom <MILESTONE N="85"/> ne for wa{punctel} rikenin hit ne tellen. Se þicke is þrinne þe þost<HI REND="italic">er</HI>nesse{punctel} {that} me hire mei grapin. for {that} fur. ne ȝeueð na liht. ah blent ham þe ehnen. þe þer beoð wið a smorðrinde smeke smeche forcuðest. &amp; tah i{that} ilke swarte þeost<HI REND="italic">er</HI>nesse swarte þinges ha iseoð as deoflen {that} ham meallið &amp; derueð áá &amp; dreccheð wið alles cunnes pinen. &amp; iteilede <MILESTONE N="90"/> draken g<HI REND="italic">ri</HI>'s'liche ase deoflen þe forswolheð ham ihal. &amp; speoweð ham
<PB N="120" REF="128"/>
<MILESTONE N="74 v" UNIT="f."/> eft ut biuoren &amp; bihinden. oðer hwile torendeð ham &amp; to cheoweð ham euch greot. ant heo eft iwurðeð hal. to a swuch bale bute bote as ha ear weren. ant ful wel ha i seoð ham to grisle &amp; to grure. &amp; to echen hare pine. þe laðe helle wurmes. tadden &amp; froggen. <MILESTONE N="95"/> þe freoteð ham ut te ehnen. &amp; te nease g<HI REND="italic">ri</HI>stles. ant snikeð in. &amp; ut neddren. &amp; eauraskes . nawt ilich þeose her{punctel} ah hundret siðe g<HI REND="italic">ri</HI>sluker et muð. &amp; et earen. ed ehne<HI REND="italic">n.</HI> &amp; ed neauele. ant ed te breoste holke as meaðen iforrotet flesch eau<HI REND="italic">er</HI>ȝete þickest. þer is remu<HI REND="italic">n</HI>ge iþe brune. &amp; toðes hechelunge iþe snawi weattres. ferliche ha flutteð from þe <MILESTONE N="100"/> heate{punctel} in to þe chele. Ne neau<HI REND="italic">er</HI> nuten ha of þeos twa{punctel} hweðer ham þuncheð wurse. for eiðer is unþolelich. ant iþis ferliche mong<HI REND="italic">e</HI> þe leat<HI REND="italic">er</HI>e þurh þe earre derueð þe mare. {that} fur ham forbearneð al to colen calde. {that} pich ha<HI REND="italic">m</HI> forwalleð aðet ha beon for mealte. &amp; eft acwikieð anan to drehen al {that} ilke{punctel} ant muchedeale wurse á wið uten <MILESTONE N="105"/> ende. Ant tis ilke unhope is ham meast pine. {that} nan naueð neau<HI REND="italic">er</HI> mare hope of nan a couerunge. Ah aren sikere of euch uuel to þurh leasten iwa from world in to worlde áá on echnesse. Euch aþrusmeð oðer. &amp; euch is oðres pine. Ant euchan heateð oðer. &amp; him seoluen as <MILESTONE N="75 r" UNIT="f."/> þe blake deouel. &amp; eau<HI REND="italic">er</HI> se ha i þis world luueden <MILESTONE N="110"/> ha<HI REND="italic">m</HI> mare{punctel} se ha þer heatieð ham swiðere. &amp; eiðer curseð oðer. &amp; fret of þe oðres earen . &amp; te nease alswa. Ich habbe bigunne to tellen of þing {that} ich ne mahte nawt bringe to eni ende. þah ich hefde a þusent tungen of stele &amp; talde aðet ha were<HI REND="italic">n</HI> alle forwerede. Ah þencheð nu her þurh hwuch þe measte pine beo{punctel} for þe leaste pine is <MILESTONE N="115"/> se heard {that} hefde a mon i slein ba mi feader. &amp; mi moder ant al þe ende of mi cun. &amp; i do me seoluen al þe scheome &amp; te hearm {that} cwic mon mahte þolien. &amp; ich isehe þes mon i þe ilke leaste pine. {that} ich iseh in helle{punctel} Ich walde ȝef hit mahte beon. þolien a þusent deaðes to a rudden him ut þrof. swa is þe sihðe g<HI REND="italic">ri</HI>slich &amp; reowðful to bihalden. <MILESTONE N="120"/> for þah neau<HI REND="italic">er</HI> nere nan oðer pine bute to i seon eau<HI REND="italic">er</HI> þe unseli gastes. &amp; hare g<HI REND="italic">ri</HI>sliche schape. biseon on hare g<HI REND="italic">ri</HI>mfule. &amp; grurefule nebbes. &amp; heren hare rarunge. &amp; hu ha wið hokeres edwiteð &amp; up breideð euchan his sunnen. þis schenðlac &amp; te grure of ham were unimete pine{punctel} &amp; hure þolien &amp; a beoren hare unirude duntes wið <MILESTONE N="125"/> mealles istelet. &amp; wið hare eawles gled reade hare dustlunges. as þah hit were a pilche clut euchan towart oðer imisliche pinen. O helle
<PB N="121" REF="129"/>
deaðes hus. wununge of wanunge. of grure ant of granunge. heatel <MILESTONE N="75 v" UNIT="f."/> ham. &amp; heard wan. of alle wontreaðes. buri of bale. &amp; bold of eau<HI REND="italic">er</HI> euch bitternesse . þu laðest lont of alle. þu dorc stude ifullet <MILESTONE N="130"/> of alle dreorinesses. Ich cwakie of g<HI REND="italic">ri</HI>sle &amp; of grure. &amp; euch ban schekeð me. &amp; euch her me rueð up of þi munegunge. for nis þer na steuene bi<HI REND="italic">t</HI>uhhe þe fordemde bute wu<HI REND="italic">m</HI>me. &amp; wa is me. &amp; wa beo þe. <NOTE PLACE="foot">133. <HI REND="italic">bicuhhe</HI> MS.</NOTE> &amp; wa beo þe. wa ha ȝeieð. &amp; wa ha habbeð ne of al {that} eau<HI REND="italic">er</HI> wa is{punctel} ne schal ha<HI REND="italic">m</HI> neau<HI REND="italic">er</HI> wontin. þe swuch wununge of earneð. for ei hwilinde <MILESTONE N="135"/> blisse her o þisse worlde{punctel} wel were him ȝef {that} he neau<HI REND="italic">er</HI> ibore nere. bi þis ȝe mahen sumdel witen hwuch is helle. for i wis ich habbe þrin isehen a þusent siðe wurse. &amp; from þeonne kimeð deað wið a þusent deoflen hiderwart as ich seide. ant ich com þ<HI REND="italic">us</HI> q<HI REND="italic">uo</HI>ð fearlac forte warnin ow fore{punctel} &amp; tellen ow þeos tidinges. <MILESTONE N="140"/></P>
<P>Nv lau<HI REND="italic">er</HI>d godd q<HI REND="italic">uo</HI>ð warschipe wardi us &amp; werie. &amp; rihte us &amp; reade hwet us beo to donne. ant we beon þe warre &amp; wakere <NOTE PLACE="foot">142. <HI REND="italic">donne]</HI> the second <HI REND="italic">n</HI> corr. out of <HI REND="italic">t.</HI></NOTE> to witen us on euch half under godes wengen. ȝef we wel werieð &amp; witeð uŕe hus &amp; godes deore tresor {that} he haueð bitaht us{punctel} cume deað hwen he wule. Ne þurue we nowðer beon 'of'dred for hire. ne <MILESTONE N="145"/> <NOTE PLACE="foot">145. <HI REND="italic">of</HI> over <HI REND="italic">ạ</HI> MS.</NOTE> for helle. for ure deað bið deore godd &amp; i<HI REND="italic">n</HI> ȝong in to heouene. of þeos fikelinde world{punctel} ne of hire false blisse: ne neome we neau<HI REND="italic">er</HI> ȝeme. for al {that} is on eorðe. nis bute as a schadewe{punctel} for al wurðeð <MILESTONE N="76 r" UNIT="f."/> to noht bute {that} deore tresor godes deorewurðe feh {that} is us bitaht to witene. Ich habbe þeruore sar care for ich iseo seið warschipe hu þe <MILESTONE N="150"/> unwhiht wið his ferd ase liun iburst. ȝeað abuten ure hus sechinde ȝeornliche hu he hit forswolhe. &amp; tis ich mei seið warschipe warnin ow of his lað &amp; for his wrenches. ah ich ne mei nawt aȝeines his strengðe.</P>
<P>Do nu q<HI REND="italic">uo</HI>ð strengðe. warschipe suster {that} te limpet to þe &amp; warne us of his wiheles. for of al his strengðe ne drede <MILESTONE N="155"/> we nawiht. for nis his strengðe noht wurð bute hwer se he ifindeð eðeliche. &amp; wake unwarnede of treowe bileaue. þe apostle seið. Etstont. þen feont. &amp; he flið anan riht. schulde we þenne fleon him? ȝe nis godd ure scheld. &amp; alle beoð ure wepnen of his deore <NOTE PLACE="foot">159. <HI REND="italic">ȝenis</HI> MS.</NOTE> g<HI REND="italic">ra</HI>ce. ant godd is on ure half. &amp; stont bi us ifehte. ȝef he schute <MILESTONE N="160"/> towart me wið weole &amp; wunne of þe world. wið este of flesches lustes. of þulliche nesche wepnen ich mahte carien summes weis. ah ne mei
<PB N="122" REF="130"/>
me na þing heardes offearen. ne nowcin. ne na wone falsi min heorte ne wursi mi bileaue towart him {that} ȝeueð me alle mine strengðen.</P>
<P>For ba me ah. q<HI REND="italic">uo</HI>ð meað. ant for heart of nowcin. &amp; for wone of <MILESTONE N="165"/> wunne dreden. &amp; carien. for moni for to muchel heard of wa {that} <NOTE PLACE="foot">166. <HI REND="italic">caṛien</HI> MS.</NOTE> he d'r'eheð. forȝet ure lau<HI REND="italic">er</HI>d. ant ma þah for nesche ant for flesches licunge for <MILESTONE N="76 v" UNIT="f."/> ȝemeð ham ofte. bituhhen heard &amp; nesche. bituhhe wa of þis world ant to muche wunne. bituhhe muchel &amp; lutel is in euch worldlich þing þe middel wei ȝuldene. ȝef we hire haldeð <MILESTONE N="170"/> <NOTE PLACE="foot">170. <HI REND="italic">we] weị</HI> MS.</NOTE> þenne gawe sikerliche ne þerf us nowðer for deað ne for deouel dreden. hwet se beo of heardes ne drede ich nawiht nesches for ne mei na wunne. ne na flesches licunge ne licomlich este bringe me ou<HI REND="italic">er</HI> þe midel of mesure. &amp; of mete.</P>
<P>Rihtwissnesse spekeð nu. Mi sust<HI REND="italic">er</HI> ha seið warschipe þe haueð <MILESTONE N="175"/> wit. &amp; schad bituhhe god. &amp; uuel. &amp; wat hwet is in euch þing<HI REND="italic">e</HI> to cheosen &amp; to schunien{punctel} readeð us &amp; leareð forte ȝeme lutel alle fallinde þing. &amp; witen warliche þeo þe schulen á lesten. &amp; seið as ha soð seið {that} þurh unweotenesse ne mei ha nawt sunegin. &amp; tah nis nawt siker of þe unwihtes strengde as þeo þe halt hire wac <MILESTONE N="180"/> þah ha beo muche wurð. &amp; ure alre ehnen demeð hire unmihti onont hire seoluen to etstonden wið his. t<HI REND="italic">ur</HI>nes &amp; deð ase þe wise. Mi sust<HI REND="italic">er</HI> strengðe is swiðe bald. &amp; seið {that} nawiht heardes ne mei hire offearen. ah þah ha ne trust nawt on hire ahne wepnen{punctel} ah deð o goðes g<HI REND="italic">ra</HI>ce &amp; {that} ich demi riht &amp; wisdom to donne. Mi <MILESTONE N="185"/> þridde sust<HI REND="italic">er.</HI> meað spekeð of þe middel sti. bituhhe riht &amp; luft {that} lut cunnen halden. <MILESTONE N="77 r" UNIT="f."/> &amp; seið inesche ha is bald. &amp; heard mei hire offearen. &amp; for þi ne ȝelpeð ha of na sikernesse ant deð as þe wise. Mi meoster is to do riht forte demen ant ich deme me seolf {that} ich þurh me ne do hit nawt{punctel} for al {that} god is of godd {that} we her <MILESTONE N="190"/> habbeð. Nu is riht þenne {that} we demen us seolf eau<HI REND="italic">er</HI> unmihtie to werien &amp; to witen us oðer ei god to halden wið ute godes helpe. Þe rihtwise godd wule {that} we demen us seolf eðeliche &amp; lahe. Ne beo we neau<HI REND="italic">er</HI> swucche{punctel} for þenne demeð he us muche wurð &amp; gode ant halt for his dehtren. for þah mi forme sust<HI REND="italic">er</HI> war beo of euch uuel{punctel} <MILESTONE N="195"/> ant min oðer strong beo to ȝeines euch nowcin{punctel} ant mi þridde meaðful in alles cunnes estes{punctel} &amp; ich do riht &amp; deme. bute we wið al
<PB N="123" REF="131"/>
þis milde beon &amp; meoke{punctel} &amp; halden us wake. godd mei mid rihte fordemen us of al þis þurh ure prude. ant for þi is riht dom þet we al ure god þonkin him ane. Wjit þe husebonde godes cunestable hereð <MILESTONE N="200"/> alle hare sahen &amp; þonkeð god ȝeorne wið swiðe glead heorte of se riche lane as beoð þeos sustren his fowr dehtren {that} he haueð ileanet him on helpe forte wite wel &amp; werien his castel. &amp; godes deorewurðe feh. {that} is biloke þrinne.</P>
<P>Þe willesfule husewif halt hire al stille. ant al {that} hird {that} ha wes <MILESTONE N="205"/> i wunet to dreaien eft<HI REND="italic">er</HI> hire{punctel} turneð <MILESTONE N="77 v" UNIT="f."/> ham treowliliche to wit hare lau<HI REND="italic">er</HI>d. &amp; to þeos fowr sustren. Vmben ane stunde spekeð eft warschipe. &amp; seið ich iseo a sonde cumen swide gledd icheret. feier &amp; freolich &amp; leofliche aturnet. let him in seið wit ȝef godd wule he bringeð us gleade tidinges. ant {that} us were muche <MILESTONE N="210"/> neod. for fearlac deaðes sonde haueð wið his{punctel} offearet us swiðe mid alle. warschipe let him in. &amp; he gret wit þen lau<HI REND="italic">er</HI>d. &amp; al {that} hird seoðen. wið lahhinde chere. ant ha ȝeldeð him his gretunge. &amp; beoð alle ilihtet &amp; igleadet ham þu<HI REND="italic">n</HI>cheð of his on sihðe. for al {that} hus schineð. &amp; schimmeð of his leome. he easkeð ham ȝef ham biluueð to <MILESTONE N="215"/> heren him ane hwile. ȝe q<HI REND="italic">uo</HI>ð ha rihtwisnesse. wel us biluueð hit. &amp; wel is riht {that} we þe liðeliche lustnin.</P>
<P>Hercnið nu þenne he seið. &amp; ȝeornliche understondeð. [I]ch am murðes sonde. &amp; munegunge of eche lif. ant liues luue i haten &amp; cume riht from heouene {that} ich habbe isehen nu ant ofte ear <MILESTONE N="220"/> þe blisse {that} na monnes tunge ne mei of tellen. þe iblescede godd iseh ow offruhte. &amp; sumdel drupnin of {that} fearlac talde of deað. &amp; of helle. ant sende me to gleadien ow. nawt for þi {that} hit ne beo al soð {that} he seide. &amp; {that} schulen alle uuele fondin. &amp; ifinden. Ah ȝe wið þe fulst of godd ne þurue na þi<HI REND="italic">n</HI>g dreden for he sit on <MILESTONE N="78 r" UNIT="f."/> heh {that} is <MILESTONE N="225"/> ow on helpe. &amp; is al wealdent {that} haueð ow to witene.</P>
<P>Aseið warschipe welcume liues luue. ant for þe luue of godd seolf ȝef þu eauer sehe him{punctel} tele us sumhwet of him. &amp; of his eche blisse. ȝe iseoð q<HI REND="italic">uo</HI>ð liues luue{punctel} Murhdes sonde. Ich habbe <NOTE PLACE="foot">229. After <HI REND="italic">habbe, him ofte</HI> deleted MS.</NOTE> isehen him ofte nawt tah alswa as he is{punctel} for aȝein þe brihtnesse &amp; te <MILESTONE N="230"/> liht of his leor. þe sunne gleam is dosc &amp; þuncheð a schadewe . ant for þi ne mahte ich nawt aȝein þe leome of his wlite lokin ne
<PB N="124" REF="132"/>
bihalden{punctel} bute þurh a schene schawere bituhhe me &amp; him {that} schilde mine ehnen. Swa ich habbe ofte isehen þe hali þru<HI REND="italic">m</HI>nesse . feader <NOTE PLACE="foot">234. <HI REND="italic">mine</HI> above <HI REND="italic">meine</HI> MS.: after <HI REND="italic">habbe, ofsee</HI> deleted MS.</NOTE> &amp; sune. &amp; hali gast. þreo an unto dealet. ah lutle hwile ich mahte þolie <MILESTONE N="235"/> þe leome. ah su<HI REND="italic">m</HI>mes weis ich mahte bihalden ure lau<HI REND="italic">er</HI>d ih<HI REND="italic">es</HI>u c<HI REND="italic">ri</HI>st godes sune {that} bohte us o rode. Hu he sit blisful on his feader riht half {that} is al wealdent rixleð i {that} eche lif bute linnunge. se unimete feier{punctel} {that} te engles ne beoð neau<HI REND="italic">er</HI> ful on him to bihalden. ant ȝet ich iseh etscene þe studen of his wunden. &amp; hu he schaweð ham his <MILESTONE N="240"/> feader to cuðen hu he luuede us &amp; hu he wes buhsum to him þe sende him swa to alesen us &amp; bisecheð him a for mo<HI REND="italic">n</HI>cu<HI REND="italic">n</HI>nes heale.</P>
<P>Eft<HI REND="italic">er</HI> him ich iseh on heh ou<HI REND="italic">er</HI> alle heouenliche þe eadi meiden his moder marie i ne<HI REND="italic">m</HI>pnet sitten in <MILESTONE N="78 v" UNIT="f."/> a trone se swiðe briht wid ȝimmes i stirret. &amp; hire wlite se weoleful{punctel} {that} euch eorðlich liht{punctel} is <MILESTONE N="245"/> <NOTE PLACE="foot">245. After <HI REND="italic">se, wle</HI> deleted.</NOTE> þeoster þe[r]o ȝeines. þear ich iseh as ha bit hire deore wurðe sune se ȝeornliche. &amp; se inwardliche for þeo {that} hire seruið. &amp; he hire ȝetteð blideliche al {that} ha bi secheð. Þet liht þa ich ne mahte lengre þolien{punctel} Ich biseh to þe engles &amp; to þe archangles ant to þe oðre{punctel} þe beoð buuen ham. iblescede gastes þe beoð a biuore godd &amp; seruið him <MILESTONE N="250"/> eau<HI REND="italic">er.</HI> &amp; singeð a unwergeð. Nihe wordes þer beoð. ah hu ha beoð i ordret &amp; sunderliche isette. þe an buue þe oðre. &amp; euchanes meoster were long to tellen. Se muche murhðe ich hefde on hare on sihðe{punctel} {that} ne mahte 'ich' longe hwile elles hwider lokin. Eft<HI REND="italic">er</HI> ham ich iseh towart te p<HI REND="italic">at</HI>riarches. &amp; te p<HI REND="italic">ro</HI>ph<HI REND="italic">et</HI>es þe makied swuch murhðe {that} ha <MILESTONE N="255"/> <NOTE PLACE="foot">255. <HI REND="italic">ha] ha ha</HI> MS.</NOTE> aren nuðe i {that} ilke lont of blisse {that} ha hefden of feor igret ear on eorðe &amp; seoð nu al {that} isoðet. {that} ha hefden longe ear icwiddet of ure lau<HI REND="italic">er</HI>d as he hefde ischawed ha<HI REND="italic">m</HI> igastelich sihðe. Ich iseh þe apostles poure. &amp; lah on eorðe. ifullet &amp; bigoten al of unimete blisse sitten i trones. ant al under hare uet {that} heh is i þe worlde. ȝarowe forte <MILESTONE N="260"/> demen i þe dei of dome kinges &amp; keiseres. &amp; alle cunreadnes of alle cunnes ledenes. <MILESTONE N="79 r" UNIT="f."/> Ich biheolt te Martyrs. &amp; hare unimete murhðe þe þoleden her pinen. &amp; deað for ure lau<HI REND="italic">er</HI>d. &amp; lihtliche talden to alles cunnes neowcins. &amp; eorðliche tintreohen aȝeines þe blisse {that} godd in hare heorte schawede ham to cumene. Eft<HI REND="italic">er</HI> ham <MILESTONE N="265"/> ich biheolt þe cunfessurs hird þe liueden igod lif. &amp; haliche deiden. <NOTE PLACE="foot">266. <HI REND="italic">cunfessurs] urs</HI> above <HI REND="italic">ọṛẹṣ</HI> MS.</NOTE>
<PB N="125" REF="133"/>
þe schineð as doð steorren iþe eche blissen. &amp; seoð godd in his wlite {that} haueð alle teares iwipet of hare ehnen. Ich iseh {that} schene &amp; {that} brihte fer'r'eden of þe eadi meidnes ilikest towart engles. ant feolohlukest wið ham blissin &amp; gleadien. þe libbinde iflesche ou<HI REND="italic">er</HI>gað <MILESTONE N="270"/> flesches lahe ant ou<HI REND="italic">er</HI>cumeð cunde þe leadeð heouenlich lif in eorðe as ha wunieð hare murhðe. &amp; hare blisse. þe feierl'e'ac of hare wlite. þe swetnesse of hare song{punctel} ne mei na tunge tellen. Alle ha singeð þe þer beoð. Ah hare song ne mahe nane buten heo singen. Se swote sme'a'l ham folheð hwider se ha wendeð. {that} me mahte libben <MILESTONE N="275"/> aa bi þe swotnesse. hwam se heo bisecheð fore{punctel} is sikerliche iborhen. for aȝein hare bisocnen{punctel} godd him seolf ariseð {that} alle þe oðre halhen sittende ihereð.</P>
<P>Swiðe wel q<HI REND="italic">uo</HI>ð warschipe likeð us {that} tu seist. Ah nu þu hauest se wel iseið of euch a setnesse{punctel} of þe seli sunder lepes sumhwet sei <MILESTONE N="280"/> us nu hwuch blisse is to alle iliche meane{punctel} &amp; liues luue hire ondswereð. <MILESTONE N="79 v" UNIT="f."/> Þe imeane blisse is seouenfald. lengðe of lif. wit. &amp; luue. &amp; of þe luue a gleadunge. wið ute met murie. loft song. &amp; lihtschipe. ant sikernesse. is þe seoueðe. þah ich þis seið warschipe sumdel understonde{punctel} þu most unwreo þis witerluker &amp; openin to þeos oðre. <MILESTONE N="285"/> ant hit schal beon seið liues luue warschipe as þu wilnest.</P>
<P>Ha liuieð á in awlite. {that} is brihtre seoueuald. &amp; schenre þen þe sunne. ant eau<HI REND="italic">er</HI> in a strengðe to don buten euch swinc al {that} ha wulleð. &amp; eau<HI REND="italic">er</HI> mare in a steal in al {that} eauer god is wið ute wonunge. wið uten euch þing {that} mahe hearmin oðer eilin. <MILESTONE N="290"/> in al {that} eau<HI REND="italic">er</HI> is. softe oðer swote. &amp; hare lif is godes sihðe. &amp; godes <NOTE PLACE="foot">291. After &amp; <HI REND="italic">godes,</HI> an erasure MS.</NOTE> cnawlechunge as ure lau<HI REND="italic">er</HI>d seide. {that} is q<HI REND="italic">uo</HI>ð he eche lif to seon &amp; cnawen sod godd. &amp; him {that} he sende ih<HI REND="italic">es</HI>u c<HI REND="italic">ri</HI>st ure lau<HI REND="italic">er</HI>d to ure alesnesse &amp; beoð for þi ilich him iþe ilke wlite {that} he is. for ha seoð him as he is. nebbe to nebbe. Ha beoð se wise {that} ha witen <MILESTONE N="295"/> alle godes reades. his runes &amp; his domes þe derne beoð. &amp; deopre þen eni sea dingle. ha seoð igodd alle þing. &amp; witen of al {that} is &amp; wes &amp; eau<HI REND="italic">er</HI> schal iwurden. hwet hit beo. hwi. &amp; hwerto &amp; hwer of hit bigunne. Ha luuieð god wið ute met. for {that} ha understondeð hu he haueð bi ham idon þurh his muchele godlec &amp; hwet ha ahen his <MILESTONE N="300"/> deorewurde milce to ȝelden. ant euch an luueð oðer ase muchel
<PB N="126" REF="134"/>
as him seoluen. Se gleade ha beoð of godd{punctel} {that} al is hare blisse. se muchel <MILESTONE N="80 r" UNIT="f."/> {that} ne mei hit munne na muð. ne spealie [na speche] <NOTE PLACE="foot">303. This leaf of the MS. defective.</NOTE> for þi {that} euchan luueð oðer as him seoluen. Euchan haueð of odres god ase muche murhðe as of his ahne . bi þis ȝe mahen seon &amp; witen. <MILESTONE N="305"/> {that} euchan haueð sunderlepes ase feole gleadschipes{punctel} as ha beod monie alle. &amp; euch of þe ilke gleadschipes is to eau<HI REND="italic">er</HI> euch an ase muche gleadunge{punctel} as his ahne sunderliche. ȝet ou<HI REND="italic">er</HI> al þis. hwen euchan luueð godd mare þen him seoluen. &amp; þen alle þe odre{punctel} mare he gleadeð of godd wið uten ei etlunge þen of his ahne gleadunge. <MILESTONE N="310"/> &amp; of alle þe oðres. Neomeð nu þenne ȝeme ȝef neau<HI REND="italic">er</HI> anes heorte ne mei in hire [und]eruon hire ahne gleadunge sunderliche. [iseide. se unim]ete muchel is þe anlepi blisse. {that} ha nimeð i[n] hi[re] þus <NOTE PLACE="foot">312, 313. MS. defective here.</NOTE> monie. &amp; þus muchele. for þi seide ure lau<HI REND="italic">er</HI>d to þeo þe him hefden icwemet. Intra in gaudiu<HI REND="italic">m.</HI> et c'. Ga q<HI REND="italic">uo</HI>ð he in to þi <MILESTONE N="315"/> lau<HI REND="italic">er</HI>des blisse . þu most al gan þrin. ant al beon bigotten þrin for in þe ne mei hit nanesweis neomen in. her of ha herieð godd &amp; singeð á un werget eau<HI REND="italic">er</HI> iliche lusti in þis loft songes. as hit iwriten is. Beati q<HI REND="italic">ui</HI> habitant. et c'. Eadi beoð þeo lau<HI REND="italic">er</HI>d. þe iþin hus wunieð. ha schulen herien þe from [worlde i<HI REND="italic">n</HI>to worlde]. Ha beoð <MILESTONE N="320"/> alle ase li[hte &amp; ase swifte as þe sunne] gleam þe sc[heot from est into west. ase þin ehe] <MILESTONE N="80 v" UNIT="f."/>lid tuneð ant openeð for hwer se eau<HI REND="italic">er</HI> <NOTE PLACE="foot">320-2. MS. defective here and at ll. 337-9.</NOTE> þe gast wule þe bodi is anan riht wið ute lettunge. for ne mei ham na þing aȝeines etstonden. for euch an is al mihti to don al {that} he wule. ȝe makie to cwakien heouene ba &amp; eorðe wið his an finger. <MILESTONE N="325"/> Sikere ha beoð of al þis. of þulli lif. of þulli wit. of þulli luue &amp; gleadunge þrof. &amp; of þulli blisse. {that} hit ne me neauer mare lutlin ne wursin. ne neome nan ende. þis lutle ich habbe iseid of {that} ich iseh in heouene ah nower neh ne <HI REND="italic">s</HI>eh ich al. ne {that} ȝet {that} ich [iseh. ne] ne con <NOTE PLACE="foot">329. <HI REND="italic">seh] neh</HI> MS.</NOTE> ich half tellen. Wit<HI REND="italic">er</HI>[liche quoð] warschipe. wel we understondeð <MILESTONE N="330"/> {that} tu hauest ibeo þear &amp; soð hauest iseid trof. eft<HI REND="italic">er</HI> þi sihðe. ant wel is him {that} is war. &amp; bisið him hu he mahe beast halden his hus {that} godes tresor is in aȝeines godes unwine þe weorreð þer towart a wið unþeawes. for þet. schal bringen hi<HI REND="italic">m</HI> þider as he schal. al þis {that} tu hauest ispeken of an hundret siðe mare of blisse buten euch bale <MILESTONE N="335"/>
<PB N="127" REF="135"/>
folhin &amp; ifinden. Q<HI REND="italic">uo</HI>ð strengðe hwen hit swa is{punctel} hwet mei tweamen us from godd &amp; hald[en us þeonne. ich] am siker ine godd. [{that} ne schal lif ne deað{punctel} ne wa] ne wunne nowðer [to dealen us ant his luue. ah al þis] us haueð igarc <MILESTONE N="10 r" UNIT="f."/> ket. ȝef we as treowe tresures witeð wel his <NOTE PLACE="foot">339. MS. Bod. ends with <HI REND="italic">igarc;</HI> the rest is from MS. Royal 17 A 27.</NOTE> tresor {that} is bitaht us to halden. as we schulen ful wel undeR his wengen. <MILESTONE N="340"/></P>
<P>Varpeð ut quoð warschipe{punctel} farlac ure fa. nis nawt riht {that} an hus halde þeos tweien. for þeR as murðes sonde is{punctel} &amp; soð luue of eche lif. farlac is fleme. nu ut quoð strenðe farlac ne schaltu na leng<HI REND="italic">er</HI>e leuen in uRe ende. nu q<HI REND="italic">uo</HI>ð 'he' ich seide for god al {that} ich seide. &amp; þah hit muri nere nes na lessere mi tale þe<HI REND="italic">n</HI> wes murhðes <MILESTONE N="345"/> sondes ne unbihefre to ow. þah hit ne beo so licwurðe ne icweme. Eiðer of ow haueð his stunde to speokene. ne nis i<HI REND="italic">n</HI>ckeR noðres tale to schunien in his time. þu warnest of wa. he telleð of wunne. muche neod is {that} me ow ba ȝeornliche hercni. Flute nu faRlac þah. hwil liues luue is heRinne. &amp; þole wið efne heorte þe dom of rihtwisnesse. <MILESTONE N="350"/> for þu schal[t]. ful bliðeliche beon under fon in as ofte as liues luue stutteð forto spekene.</P>
<P>Nv is wil {that} husewif al stille. {that} eR wes so willesful. Al ituht efter wittes wissunge {that} is husebonde. &amp; Al {that} hird halt him stille. {that} wes i wunet to beon fulitohen &amp; don efteR wil haRe lefdi. Ant <MILESTONE N="355"/> nawt efteR wit{punctel} lustneð nu his lare. &amp; fondeð eueR euchan efteR {that} him limpeð to. þ<HI REND="italic">urh</HI> þeos twa sonden. {that} ha i heRd habbeð. &amp; {that} fowr sustren lerden þruppe for euch unþeawes inȝong his warde te witene. ant te waRden treowliche. <MILESTONE N="10 v" UNIT="f."/></P>
<P>Þvs ah mon te þenchen ofte Ant ilome. Ant wið þulliche þohtes <MILESTONE N="360"/> awecchen his heorte. þe islep of ȝemeles for ȝet hire sawle heale. efter þeos twa sonden. From helle sihðe biseon{punctel} to þe blisse of heouene. To habben farlac of {that} an{punctel} luue toward {that} oðeR. ant leaden him ant hinen. {that} beoð his limen alle. nawt efteR wil þe untohe lefdi &amp; his lust leareð. ah efteR {that} wit wule {that} is husebonde. tuhten &amp; teachen {that} wit ga <MILESTONE N="365"/> eueR biuore ant teache wil efter him. to al {that} he dihteð &amp; demeð to donne. ant wið þe fowR sustren{punctel} þer fore þe fowr heued þeawes. WaRschipe. Strencðe in godd. Ant Með. Ant Rihtwisnesse. witen godes treosor {that} is his ahne sawle. iþe hus of þe bodi{punctel} from þe þeof
<PB N="128" REF="136"/>
of helle. þulli þoht makeð mon te fleon alle unþeawes ant ontent his <MILESTONE N="370"/> heorte toward þe blisse of heouene. {that} ure lauerd ȝeue us þ<HI REND="italic">urh</HI> his hali milce {that} wið þe fedeR. ant e sune a<HI REND="italic">n</HI>t e hali gast rixleð in þreo had á buten ende. AMEN.</P>
<P>Par seinte charite biddeð a pateR nost<HI REND="italic">er</HI> for iohan {that} þeos boc w<HI REND="italic">ra</HI>t. <MILESTONE N="375"/></P>
<LG>
<L>Hwa se þis writ haueð ired.</L>
<L>Ant crist him haueð swa isped.</L>
<L>Ich bidde p<HI REND="italic">ar</HI> seinte charite.</L>
<L>Þet ȝe bidden ofte for me.</L>
<L>Aa p<HI REND="italic">ate</HI>R n<HI REND="italic">oste</HI>R. ant aue maRie. <MILESTONE N="380"/></L>
<L>Þet ich mote {that} lif heR drehen.</L>
<L>Ant ure lauerd wel i cwemen.</L>
<L>I Mi ȝuheðe &amp; in min elde.</L>
<L>ÞEt ich mote ih<HI REND="italic">es</HI>u crist mi sawle ȝelden.</L>
</LG>
<CLOSER>AMEN.</CLOSER>
</DIV1>
<DIV1 N="17" TYPE="treatise">
<HEAD>XVII. SAINT KATHERINE</HEAD>
<P>Constantin. ant Maxence weren on ane time as in keiseres stude hehest i rome. ah constantin ferde <MILESTONE N="11 r" UNIT="f."/> þurh þe burhme<HI REND="italic">n</HI>ne read in to fronc londe. ant wunede summe hwiles þer for þe burhes neode. ant Maxence storede þe refschipe in rome. weox umbehwiles wreððe him bitweonen. ant comen to þe fehte. <MILESTONE N="5"/> þes maxence wes ouercumen. ant fleh into alixaundre. Constantin walde efter. ant warpen him þeonne. ah so wide him weox weorre on euch halue. ant nomeliche in an lond y<HI REND="italic">li</HI>rie hatte. {that} ter he <NOTE PLACE="foot">8. After <HI REND="italic">an, e</HI> erased: <HI REND="italic">ẏrie</HI> MS.</NOTE> etstutte. Þa Maxence iherde þis{punctel} {that} he wes of him siker. ant of his cume karles. warð king of þat lond {that} lei into rome. as duden meast <MILESTONE N="10"/> alle þe oðere of þe world . bigon anan as wedwulf to weorrin hali chirche. ant dreie<HI REND="italic">n</HI> cristene men þe lut {that} ter weren alle to
<PB N="129" REF="137"/>
heðenedom heðene as he wes. Summe þurh muchele ȝeoue ant misliche meden. Summe þ<HI REND="italic">urh</HI> farlac of his fule þreates. Oleast wið stronge tintreo ant licomliche pinen. Þe fif &amp; þrittuðe ȝer of his <MILESTONE N="15"/> rixlunge he set okine seotle i þe moder burh <MILESTONE N="11 v" UNIT="f."/> of alixaundres riche. he sende heste. &amp; bode so wide so {that} lond wes. {that} poure ba &amp; riche comen biuoren hi<HI REND="italic">m</HI> to þe temple iþe tun of his heðene godes. euchan wið his lac{punctel} forto wurgin ham wið. comen alle to his bode. &amp; euchan bi 'hi's euene biuoren Maxence seolf to wurgen his <MILESTONE N="20"/> mawmez. þe riche roðeren &amp; schep &amp; bule hwa so mahte brohte to lake. þe poure cwike briddes in þis ilke burh wes wuniende a meide<HI REND="italic">n</HI> swiðe ȝung of ȝeres twa wone of twenti. feie'r' &amp; freolich o wlite &amp; o wastu<HI REND="italic">m.</HI> ah ȝet {that} wes mare wurð steðeluest wið innen of treowe <NOTE PLACE="foot">24. <HI REND="italic">wastun</HI> MS.</NOTE> bileaue. anes kinges cost hehte anlepi dohter icuret clergesse. kat<HI REND="italic">er</HI>ine <MILESTONE N="25"/> inempnet. þis meiden wes boðen federles &amp; moderles of hire child hade. ah þah ha ȝung were{punctel} ha heold hir aldrene hird wisliche &amp; warliche iþe eritage. &amp; iþe herd {that} com of hire burde. nawt for <HI REND="italic">þ</HI>i <NOTE PLACE="foot">28. <HI REND="italic">þi</HI> MS.</NOTE> hire þuhte god to habben monie under hire &amp; beon icleopet lefdi {that} feole telleð wel to. ah ba ha wes offearet of scheome &amp; of sunne. <MILESTONE N="30"/> {that} þeo weren to dreuet oðer mis ferden {that} hire forð federes hefden ifostred. For hire seolf ne kepte heo nawt of þe world. þ<HI REND="italic">us</HI> lo for hare sake ane dale <MILESTONE N="12 r" UNIT="f."/> heo et heold [of hire eldrene god] &amp; <NOTE PLACE="foot">33. <HI REND="italic">of</HI> ... <HI REND="italic">god</HI> from C.</NOTE> spende al {that} oðer in neodful &amp; i<HI REND="italic">n</HI> nakede.</P>
<P>Þeos milde meoke meiden þes lufsum lefdi mid lasteles lates ne <MILESTONE N="35"/> <NOTE PLACE="foot">35. After <HI REND="italic">lates, f</HI> erased.</NOTE> luuede heo nane lihte plohen ne nane luue ronnes. nalde heo nane songes. ne nane luue runes leornin ne lustnin ah eauer ha hefde on hali writ ehnen oðer horte. oftest ba to gederes. hire feder hefde iset hire earliche to leaf &amp; to lare. &amp; heo underueng hit þ<HI REND="italic">urh</HI> þen hali gast so wel {that} nan nes hire euening<HI REND="italic">e.</HI> Modie meistres &amp; <MILESTONE N="40"/> feole fondeden hire ofte. oswiðe feole halue forto under neomen hire. ah nes þer nan {that} mahte neuer enes wrenchen hire mid al his crefti crokes ut of þe weie. ah swa sone heo ȝeld ham swucche ȝein cleppes. &amp; wende hare wiheles uppon ha<HI REND="italic">m</HI> seoluen {that} al ha i cneowen ham crauant &amp; ouercumen. &amp; cweðen hire þe meistrie &amp; te menske al up. <MILESTONE N="45"/></P>
<P>Þus hwil ha wiste hire &amp; þohte aa to witen hire meiden i meiðhad. as ha set in a bur of hire burde boldes heo iherde a swuch murhðe
<PB N="130" REF="138"/>
towart þe awariede mawmetes temple lowing<HI REND="italic">e</HI> of {that} ahte. luding<HI REND="italic">e</HI> of þe men. gleowunge <MILESTONE N="12 v" UNIT="f."/> of euch gleo to herien &amp; hersumin hare heðene godes. as ha þis iherde &amp; nuste ȝet hwet hit wes. ha sende swiðe for <MILESTONE N="50"/> to witen hwet wunder hit were. sone so hire sonde com azein &amp; seide hire {that} soðe{punctel} heo swa itend of wreððe wes {that} wod ha wurðen walde. het up of hire hird hwuch as heo walde ant wende hire þideward. <NOTE PLACE="foot">53. After <HI REND="italic">of hire, ḥạ ẉ</HI> MS.</NOTE> ifont þer swiðe feole ȝeinde &amp; ȝurinde. &amp; þeotinde unþuldeliche wið rewfule remes {that} cristene weren. &amp; leafful in godes laẏ. ah for dred <MILESTONE N="55"/> of deað duden þes deouel[e]s lac as þe heðene duden. hwa <NOTE PLACE="foot">56. <HI REND="italic">þes þes</HI> MS.</NOTE> wes wurse þen hire heorte iwundet in wið for þe wrecches {that} heo iseh wraðe werkes wurchen aȝeines godes wille. þohte þah as heo wes þuldi &amp; þolemod so ȝung þing as heo wes. hwet hit mahte ȝeinen þah heo hire ane were aȝein so kene keisere &amp; his kineriche. <MILESTONE N="60"/> stod stille ane hwile &amp; hef hire heorte up to þe hehe healent þe iheret is in heouene. bisohte him help. &amp; hap. &amp; wisdom. as wisliche as al þe world is iwald þ<HI REND="italic">urh</HI> his wissunge. þrefter wepnede hire mid soðe bileaue. &amp; wrat on hire breoste ant biuoren hire teeð &amp; tunge of hire muð þe hali <MILESTONE N="13 r" UNIT="f."/> rode taken. &amp; com lepinde <MILESTONE N="65"/> forð al itend of lei of þen hali gast. as þe keiser stod bimong þe su<HI REND="italic">n</HI>ful slaht of {that} islein ahte deoulen to lake {that} euch wariet weouet of þe mix mawmez ron of {that} balefule blod al bi blodeget. &amp; bigon to ȝeien ludere stefne.</P>
<P>Gretinge keiser walde þe bi cumen for þin hehnesse ȝef þu þis <MILESTONE N="70"/> il<HI REND="italic">k</HI>e ȝeld {that} tu dest to deouelen {that} for deð þe baðe ilicom <NOTE PLACE="foot">71. <HI REND="italic">ille</HI> MS.</NOTE> &amp; i sawle{punctel} &amp; alle {that} hit driueð. ȝef þu hit ȝulde· &amp; ȝeue to his wurðmunt þe scheop þe ant al þe world. &amp; al walt þ<HI REND="italic">urh</HI> his wisdom. &amp; al {that} ischapen is. ich walde keiser igreten þe. ȝef þu understode {that} he him ane is to herien þ<HI REND="italic">urh</HI> hwam &amp; under hwam <MILESTONE N="75"/> alle kinges rixleð. ne ne mei na þing wið stonden his i wil. þah he muche þolie. þes heouenliche lauerd luueð treowe bileaue. &amp; nowðer blod ne ban of unforgult ahte. ah {that} me halde &amp; heie his halewunde heastes. Ne nis na þing hwar þ<HI REND="italic">urh</HI> monnes muchele medschipe wreððeð him wið mare þen þe schaft of mon{punctel} {that} he scheop. &amp; ȝef <MILESTONE N="80"/> schad ba of god &amp; of uuel þ<HI REND="italic">urh</HI> wit &amp; þ<HI REND="italic">urh</HI> wisdom schal wurðen
<PB N="131" REF="139"/>
forð. ut of his witte þ<HI REND="italic">urh</HI> þe awariede gast {that} he ȝelt þe wur <MILESTONE N="13 v" UNIT="f."/> ðmunt to unwitlese þing {that} te feont wuneð in. {that} he ahte to godd &amp; hereð &amp; hersumeð seheliche schaftes &amp; blodles &amp; banles. &amp; leomen buten liue. as he schulde his &amp; heoren. &amp; alre þinge schuppent {that} is <MILESTONE N="85"/> godd unsehelich.</P>
<P>Þe . feont þe fint al uuel bimong alle his crokinde creftes. wið neauer an ne keccheð he creftluker cang men ne leadeð to unbileaue. þen {that} he makeð men. {that} ahten to witen wel. {that} ha beoð bi ȝetene. i borene &amp; broht forð þ<HI REND="italic">urh</HI> þe heoueneliche feder{punctel} to makien <MILESTONE N="90"/> swucche mawmez of treo. oðer of stan. oðer þ<HI REND="italic">urh</HI> mare medschipe. of gold oðer of seoluer{punctel} &amp; ȝeouen ham misliche nome. of sunne oðer of mone. of wind of wude. of wettres. &amp; hersumið. &amp; wurgið as þah ha godes weren. ne naueð he þurh oðer þing i þis bileaue ibroht ow bute {that} ow þuncheð {that} ha schulden leasten aa. forþi {that} ȝe ne schulen <MILESTONE N="95"/> ham neu<HI REND="italic">er</HI> biginnen. ah þer nis buten an godd þ<HI REND="italic">urh</HI> hwam witer∣liche alle weren i wrahte. &amp; of nawt i þis woorld iset us forto frourin. ant to fremien. &amp; al swa as euch þing hefde biginnunge of his godlec{punctel} al swa schulden alle habben endunge ȝef ha {that} <MILESTONE N="14 r" UNIT="f."/> walden. engles &amp; sawlen þurh {that} ha bigunnen ahten &amp; mahten endin þurh cunde. <MILESTONE N="100"/> ah he þurh his milce. &amp; godlec of his grace makeð ham {that} ha beoð in eche buten ende. &amp; ter uore nis na þing euening. ne eche wið godd {that} ȝe gremieð. for he is hare alre schuppent. &amp; scheop as in su<HI REND="italic">m</HI> time. &amp; na time nes neauer {that} he ne bigon te beon in.</P>
</DIV1>
<DIV1 N="18" TYPE="poem">
<PB N="132" REF="140"/>
<HEAD>XVIII. THE ORISON OF OUR LADY</HEAD>
<HEAD>On god ureisun of ure lefdi. <MILESTONE N="120 v" UNIT="f."/></HEAD>
<LG>
<L>Cristes milde moder seynte marie.</L>
<L>Mines liues leome mi leoue lefdi.</L>
<L>to þe ich buwe &amp; mine kneon ich beie.</L>
<L>and al min heorte blod to ðe ich offrie.</L>
<L>þu ert mire soule liht. &amp; mine heorte blisse. <MILESTONE N="5"/></L>
<L>Mi lif &amp; mi tohope min heale mid iwisse.</L>
<L>Jch ouh wurðie ðe mid alle mine mihte</L>
<L>and singge þe lofsong bi daie &amp; bi nihte.</L>
<L>vor þu me hauest iholpen aueole kunne wise.</L>
<L>and ibrouht of helle in to paradise. <MILESTONE N="10"/></L>
<L>Jch hit þonkie ðe mi leoue lefdi.</L>
<L>and þonkie wulle þe hwule ðet ich liuie.</L>
<L>alle cristene men owen don ðe wur's'chipe.</L>
<L>and singen ðe lofsong mid swuðe muchele gledschipe.</L>
<L>vor ðu ham hauest alesed of deoflene honde. <MILESTONE N="15"/></L>
<L>and i send mid blisse to englene londe. <NOTE PLACE="foot">16. <HI REND="italic">isend] d</HI> corr. out of <HI REND="italic">t.</HI></NOTE></L>
<L>wel owe we þe luuien mi swete lefdi. <MILESTONE N="121 r" UNIT="f."/></L>
<L>wel owen we uor þine luue ure heorte beien.</L>
<L>þu ert briht &amp; blisful ouer alle wu<HI REND="italic">m</HI>men.</L>
<L>and god ðu ert &amp; gode leof ouer alle wepmen. <MILESTONE N="20"/></L>
<L>alle meidene were wurðeð þe one.</L>
<L>vor þu ert hore blostme biuoren godes trone.</L>
<L>nis no wu<HI REND="italic">m</HI>mon iboren þet ðe beo iliche.</L>
<L>ne non þer nis þin eming wið i<HI REND="italic">n</HI>ne heoueriche.</L>
<L>heih is þi kinestol onuppe cherubine. <MILESTONE N="25"/></L>
<L>biuoren ðine leoue sune wid i<HI REND="italic">n</HI>nen seraphine.</L>
<L>Murie dreameð engles biuoren þin onsene.</L>
<L>pleieð &amp; sw'e'ieð &amp; singeð. bitweonen.</L>
<L>Swuðe wel ham likeð biuoren þe to beonne.</L>
<L><PB N="133" REF="141"/>
vor heo neu<HI REND="italic">er</HI> ne beoð sead þi ueir to iseonne. <MILESTONE N="30"/></L>
<L>þine blisse ne mei no wiht understonden.</L>
<L>vor al is godes riche an under þine honden.</L>
<L>alle þine ureondes þu makest riche kinges.</L>
<L>þu ham ȝiuest kinescrud beies &amp; gold ringes.</L>
<L>þu ȝiuest eche reste ful of swete blisse. <MILESTONE N="35"/></L>
<L>þer ðe neure deað ne com{punctel} ne herm ne sorinesse.</L>
<L>þer bloweð i<HI REND="italic">n</HI>ne blisse blostmen. hwite &amp; reade.</L>
<L>þer ham neu<HI REND="italic">er</HI> ne mei. snou. ne uorst iureden,</L>
<L>þer ne mei non ualuwen. uor þer is eche sumer.</L>
<L>ne non liuiinde þing woc þer nis ne ȝeomer <MILESTONE N="40"/></L>
<L>þer heo schulen resten þe her ðe doð wurschipe.</L>
<L>ȝif heo ȝemeð hore lif cleane urom alle queadschipe.</L>
<L>þer ne schulen heo neu<HI REND="italic">er</HI> karien ne sw'i'nken.</L>
<L>ne weopen ne murnen ne helle stenches stinken.</L>
<L>þer me schal ham steoren mid guldene chelle. <MILESTONE N="45"/></L>
<L>and schenchen ham eche lif mid englene wille. <MILESTONE N="121 v" UNIT="f."/></L>
<L>ne mei non heorte þenchen ne no wiht arechen.</L>
<L>ne no muð imelen ne no tunge te<HI REND="italic">ch</HI>en <NOTE PLACE="foot">48. <HI REND="italic">techen] tegen</HI> MS.</NOTE></L>
<L>hu muchel god ðu ȝeirkest wið inne paradise.</L>
<L>ham þet swinkeð dei &amp; niht iðine seruise <MILESTONE N="50"/></L>
<L>al þin hird is i schrud mid hwite ciclatune.</L>
<L>and alle heo beoð ikruned mid guldene krune.</L>
<L>heo beoð so read so rose so hwit so þe lilie.</L>
<L>and eu<HI REND="italic">er</HI> more heo beoð gled &amp; singeð þuruhut murie.</L>
<L>Mid brihte ȝimstones hore krune is al biset. <MILESTONE N="55"/></L>
<L>and al heo doð þet ham likeð. so þet no þing ha<HI REND="italic">m</HI> ne let.</L>
<L>þi leoue sune is hore king &amp; þu ert hore kwene.</L>
<L>ne beoð heo neu<HI REND="italic">er</HI> i dreaued mid winde ne mid reine.</L>
<L>Mid ham is eu<HI REND="italic">er</HI> more dei wið ute nihte.</L>
<L>Song wið ute seoruwe &amp; sib wið ute uihte. <MILESTONE N="60"/></L>
<L>Mid ham is muruhðe moniuold wið ute teone &amp; treie.</L>
<L>Gleobeames &amp; gome inouh liues wil &amp; eche pleie.</L>
<L>þereuore leoue lefdi long hit þuncheð us wrecchen</L>
<L><PB N="134" REF="142"/>
vort þu of þisse erme liue to ðe suluen us fecche.</L>
<L>we ne muwen neuer habben fulle gledschipe. <MILESTONE N="65"/></L>
<L>er we to þe suluen kumen to þine heie wurschipe.</L>
<L>Swete Godes moder softe meiden &amp; wel icoren.</L>
<L>þin iliche neu<HI REND="italic">er</HI> nes ne neu<HI REND="italic">er</HI>more ne wurð iboren.</L>
<L>Moder þu ert &amp; meiden cleane of alle laste.</L>
<L>þuruhtut hei &amp; holi in englene reste. <MILESTONE N="70"/></L>
<L>al englene were &amp; alle holie þing</L>
<L>Siggeð &amp; singeð þet tu ert liues welsprung</L>
<L>and heo siggeð alle þet ðe ne wonteð neu<HI REND="italic">er</HI> ore. <NOTE PLACE="foot">73. <HI REND="italic">ðene</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ne no mon, þet ðe wurðeð ne mei neu<HI REND="italic">er</HI> beon uorloren.</L>
<L>þu ert mire soule [leoue] wið ute leasunge. <MILESTONE N="122 r" UNIT="f."/></L>
<L>efter þine leoue sune{punctel} leouest alre þinge. <MILESTONE N="76"/></L>
<L>al is þe heouene ful of þine blisse.</L>
<L>and so is al þes middeleard of þine mildheortnesse.</L>
<L>So muchel is þi milce &amp; þin e<HI REND="italic">d</HI>modnesse. <NOTE PLACE="foot">79. <HI REND="italic">eomodnesse</HI> MS.</NOTE></L>
<L>þet no mon þet ðe ȝeorne bit of helpe ne mei missen. <MILESTONE N="80"/></L>
<L>ilch mon, þet to þe bisihð þu ȝiuest milce &amp; ore.</L>
<L>þauh he ðe habbe swuðe agult &amp; i dreaued sore.</L>
<L>þereuore ich ðe bidde holi heouene kwene.</L>
<L>þet tu ȝif þi wille is iher<HI REND="italic">e</HI> mine bene. <NOTE PLACE="foot">84. <HI REND="italic">iher</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ich ðe bidde lefdi uor þere gretunge. <MILESTONE N="85"/></L>
<L>þet Gabriel ðe brouhte urom ure heouen kinge.</L>
<L>and ek ich ðe biseche uor ih<HI REND="italic">es</HI>u cristes blode</L>
<L>þet for ure note was i sched oðere rode.</L>
<L>vor ðe muchele seoruwe ðet was oðine mode.</L>
<L>þo þu et ðe deaðe him bi uore stode <MILESTONE N="90"/></L>
<L>þet tu me makie cleane wiðuten &amp; eke wið i<HI REND="italic">n</HI>nen.</L>
<L>So þet me ne schende none kunnes sunne.</L>
<L>þene loðe deouel &amp; alle kunnes dweoluhðe.</L>
<L>aulem urom me ueor awei mid hore fule fulðe.</L>
<L>Mi leoue lif urom þine luue ne schal me no þing to dealen <MILESTONE N="95"/></L>
<L>vor oðe is al ilong mi lif &amp; eke min heale.</L>
<L>vor þine luue i swinke &amp; sike wel ilome</L>
<L><PB N="135" REF="143"/>
vor þine luue ich ham ibrouht i<HI REND="italic">n</HI> to þeoudome,</L>
<L>vor þine luue ich uorsoc al þet me leof was.</L>
<L>and ȝef ðe al mi suluen. looue lif iþench þu þes. <MILESTONE N="100"/></L>
<L>þet ich ðe wreðede sume siðe hit me reoweð sore.</L>
<L>vor cristes fif wunden ðu ȝif me milce &amp; ore.</L>
<L>ȝif þu milce nauest of me þet ich wot wel ȝeorne</L>
<L>þet ine helle pine swelten ich schal &amp; beornen. <MILESTONE N="122 v" UNIT="f."/></L>
<L>ful wel þu me iseie þauh þu stille were. <MILESTONE N="105"/></L>
<L>hwar ich was &amp; hwat i dude þauh þu me uorbere.</L>
<L>ȝif þu heuedest wreche inumen of mine luðernesse.</L>
<L>iwis ich heuede al uorloren paradises blisse.</L>
<L>þu hauest ȝet forboren me uor þine godnesse.</L>
<L>and nu ich hopie habben fulle uorȝiuenesse. <MILESTONE N="110"/></L>
<L>ne wene ich neure uallen in to helle pine.</L>
<L>hwon ich am to ðe ikumen &amp; am ðin owune hine</L>
<L>þin ich am &amp; wule beon nu &amp; eu<HI REND="italic">er</HI> more.</L>
<L>vor oðe is al mi lif ilong &amp; o godes ore.</L>
<L>Mi leoue swete lefdi to þe me longeð swuðe. <MILESTONE N="115"/></L>
<L>bute ich habbe þine help ne beo ich neu<HI REND="italic">er</HI> bliðe.</L>
<L>ich þe bidde þet tu kume to mine uorð siðe.</L>
<L>and nomeliche þeonne þine luue kuðe.</L>
<L>auouh mine soule hwon ich of þisse liue uare</L>
<L>and i schild me urom seoruwe &amp; from eche deaðes kare. <MILESTONE N="120"/></L>
<L>ȝif þu wult ðet ich iðeo gode ȝeme nim to me.</L>
<L>vor wel ne wurð me neu<HI REND="italic">er</HI> bute hit beo þuruh ðe.</L>
<L>Mid swuþe luðere lasten mi soule is þuruh bunden.</L>
<L>ne mei no þing so wel so þu healen mine wunden.</L>
<L>to þe one is al mi trust efter þine leoue sune <MILESTONE N="125"/></L>
<L>vor is holie nome of mine liue ȝif me lu<HI REND="italic">n</HI>e. <NOTE PLACE="foot">126. <HI REND="italic">lune] lune</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ne þole þu þene unwine þet he me arine <NOTE PLACE="foot">127. <HI REND="italic">arine</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>ne þet he me dra'w'e in to helle pine. <NOTE PLACE="foot">128. <HI REND="italic">drawe] w</HI> over <HI REND="italic">ị</HI> MS.</NOTE></L>
<L>nim nu ȝeme to me so me best a beo ðe beo.</L>
<L>vor þin is þe wurchipe ȝif ich wre<HI REND="italic">c</HI>che wel iþeo. <MILESTONE N="130"/> <NOTE PLACE="foot">130. <HI REND="italic">wreeche</HI> MS.</NOTE></L>
<L><PB N="136" REF="144"/>
þu ne uorsakest nenne mon uor his luðernesse.</L>
<L>ȝif he 'is' to bote ȝeruh &amp; bit þe uorȝiuenesse.</L>
<L>þu miht lihtliche ȝif þu wult al mi sor aleggen. <MILESTONE N="123 r" UNIT="f."/></L>
<L>and muchele bet biseon to me þen ich kunne siggen.</L>
<L>þu miht forȝelden lihtliche mine gretunge. <MILESTONE N="135"/></L>
<L>al mi swinc &amp; mi sor &amp; mine kneouwunge.</L>
<L>Jne me nis noþing feier on to biseonne.</L>
<L>Ne no þing {that} beo wurðe biuoren þe to beonne. <NOTE PLACE="foot">138. <HI REND="italic">þing{that}</HI> MS.</NOTE></L>
<L>þereuore ich þe bidde {that} þu me wassc'h'e &amp; schrude</L>
<L>þuruh þine muchele milce {that} spert so swuðe wide <MILESTONE N="140"/></L>
<L>Nis hit ðe no wurðscipe {that} þe deouel me to drawe.</L>
<L>ȝif þu wult hit iðauien iwis he wule ðurchut fawe.</L>
<L>vor he nolde neu<HI REND="italic">er</HI>e {that} þu hefedest wurðschipe.</L>
<L>Ne no mon {that} þe wurðeð {that} he hedde gledschipe.</L>
<L>þu hit wost ful ȝeorne {that} þe deouel hateð me. <MILESTONE N="145"/></L>
<L>and nomeliche þereuore {that} ich wurðie þe.</L>
<L>þereuore ich þe bidde {that} þu me wite &amp; werie.</L>
<L>þet þe deouel me ne drecche ne dweolðe me ne derie.</L>
<L>So þu dest &amp; so þu schalt uor ðire mild heortnesse.</L>
<L>þu schalt me aueir dol of heoueriche blisse. <MILESTONE N="150"/></L>
<L>ȝif ich habbe muchel ibroken, muchel ich wulle beten.</L>
<L>and do mine schrifte &amp; þe ueire greten.</L>
<L>þe hwule {that} ich habbe mi lif &amp; mine heale.</L>
<L>vrom ðire seruise ne schal me no þing deale.</L>
<L>biuoren þine uote ich wulle liggen &amp; greden. <MILESTONE N="155"/></L>
<L>vort ich habbe uorȝiuenesse of mine misdeden.</L>
<L>Mi lif is þin mi luue is þin mine heorte blod is þin.</L>
<L>and ȝif ich der se'g'gen mi leoue leafdi þu ert min.</L>
<L>alle wurðschipe haue þu on heouene and ec on eorðe.</L>
<L>and alle gledschipe haue þu al so ðu ert wurðe. <MILESTONE N="160"/></L>
<L>Nu ich þe bi seche ine cristes cherite. <MILESTONE N="123 v" UNIT="f."/></L>
<L>þet þu þine blescinge &amp; þine luue ȝiue me.</L>
<L><PB N="137" REF="145"/>
Ȝeme mine licame ine clenenesse <NOTE PLACE="foot">Between ll. 163, 4, a line omitted: it was supplied at the top of the folio, but cut away by the binder. Zupitza read the traces of the last two words as <HI REND="italic">ine eadmodnesse.</HI></NOTE></L>
<L>Godalmihti unne me vor his mild heortnesse.</L>
<L>{that} ich mote þe iseo in ðire heie blisse. <MILESTONE N="165"/></L>
<L>and alle mine ureondmen þe bet beo nu to dai.</L>
<L>{that} ich habbe i sungen þe ðesne englissce lai.</L>
<L>and nu ich þe bi seche vor ðire holinesse.</L>
<L>þet þu bringe þene Munuch to þire glednesse. <NOTE PLACE="foot">169. <HI REND="italic">Munuch] nu</HI> on an erasure MS.</NOTE></L>
<L>þet funde ðesne song bi ðe mi looue leafdi. <MILESTONE N="170"/> <NOTE PLACE="foot">170. <HI REND="italic">biðe</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Cristes milde moder seinte marie. amen.</L>
</LG>
</DIV1>
<DIV1 N="19" TYPE="treatise">
<PB N="138" REF="146"/>
<HEAD>XIX. SAINT JULIANA</HEAD>
<DIV2 TYPE="version">
<HEAD>(ROYAL MS.)</HEAD>
<P>Her cumseð þe uie of seinte iuliane. ant telleð of <MILESTONE N="56 r" UNIT="f."/> liflade hire.</P>
<P>IN ure lauerdes luue þe is feader of frumschaft. ant on his deorewurðe sunes nome. ant o þes hali gastes. {that} glideð of ham baðen. alle lewede men. {that} understonden ne mahen latines ledene. <MILESTONE N="5"/> liðin. &amp; lustnin ane meidenes liflade. {that} is of latin iturnd into englisch. {that} te lif hali lefdi. in heouene luuie us þe mare. ant of þis lihinde lif: leade us wið hire ern <MILESTONE N="56 v" UNIT="f."/> dunge. þe is icoren of crist in to þe eche of heouene.</P>
<P>Þeos meiden. ant tis martir. wes iuliane ine<HI REND="italic">m</HI>pnet. in nichomedes <MILESTONE N="10"/> burh. &amp; of heðene cun icume<HI REND="italic">n.</HI> ant hire fleschliche feder wes affrican ihaten. of þe heðene mest þeo {that} cristene weren{punctel} derfliche droh ham to deaðe. ah heo as þeo {that} te heouenlich feder luuede. leafde al hire aldrene lahen. &amp; bigon to luuien þene liuiende lauerd þe lufsum godd. {that} wisseð ant weldeð al {that} is on worlde{punctel} &amp; al {that} iwraht is. Þa wes <MILESTONE N="15"/> biþon time as redegunge telleð. Maximian þe modi keiser ine Rome heinde ant heriende heðene mawmez. wið unmeð muchel hird &amp; unduhti duheðe. &amp; for demde alle þeo{punctel} þe on drihtin bilefden. þes Maximian luuede an heh mon of cunne ant eke riche of rente elewsius wes ihaten. ant weren as feolahes þ<HI REND="italic">urh</HI> muche freontschipe. <MILESTONE N="20"/> þis meidenes feder &amp; he. weren swiðe wel to gederes. as he sumchere iseh hire utnume feir. ant freoliche. he felde hi<HI REND="italic">m</HI> iwundet. {that} wið uten
<PB N="140" REF="148"/>
lechnunge of hire libben he ne mahte. Affrican wiste wel {that} he wes freo boren. &amp; {that} him walde bicumen a freo boren burde. ant ȝettede hi<HI REND="italic">m</HI> his dohter. &amp; wes sone <MILESTONE N="57 r" UNIT="f."/> ihondsald al hire unwilles. ah <MILESTONE N="25"/> heo truste on him þat ne trukeneð namon{punctel} {that} trusteð treowliche on him. ant euch deis dei eode .to ch'i'rche to leornen godes lare. ȝeornliche to witen hu ha mahte best witen hire unweommet. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ah as ha wende hire summes weis to witene{punctel} sende him to seggen. {that} nalde <MILESTONE N="30"/> ha lihten swa lahe ne nehlechen him for nan liuiende mon. er þen he were under Maximian hehest in rome {that} is hehreue. Sone so he iherde þis. he bi ȝet et te keiser {that} he ȝettede him reue to beonne as {that} he iȝirnd hefde. ant he as me þa luuede. lette leaden him i<HI REND="italic">n</HI>to <HI REND="italic">c</HI>ure . &amp; te riche riden in. &amp; tuhen him ȝont te tun{punctel} from strete to. strete. <MILESTONE N="35"/> ant al þe <HI REND="italic">c</HI>ur wes bitild. {that} he wes in. wið purpre wið pal. &amp; wið <NOTE PLACE="foot">34, 36. <HI REND="italic">ture tur</HI> MS.</NOTE> ciclatu<HI REND="italic">n.</HI> &amp; deorewurðe claðes. as þe {that} heh þing hefde to heden. ant <NOTE PLACE="foot">37. <HI REND="italic">ciclatur</HI> MS.</NOTE> þa he hefde þis idon{punctel} he sende hire to seggen. {that} he hefde hire wil iwraht. &amp; heo schulde his wurchen.</P>
<P>Iuliane þe edie i<HI REND="italic">es</HI>u cristes leouemon of his blisfule luue balde <MILESTONE N="40"/> hire seoluen. sende him to onswere <MILESTONE N="57 v" UNIT="f."/> bi an of hire sonden. Elewsius wite þu hit wel ireadi. wraðði so þu wraðði. no lengre nulich hit heolen þe. ȝef þu wult leauen þe lahen {that} tu list in. ant leuen in godd feder. &amp; i<HI REND="italic">n</HI> his deorewurðe sune. &amp; iþe hali gast. ichulle wel neomen þe. ȝef þu nult no{punctel} þu art wundi of me. &amp; oðer luue sech þe. <MILESTONE N="45"/> Þa þe reue iherde þis{punctel} he wreððede him swiðe. &amp; hire feder cleopede. ant feng on to tellen him. hu his doht<HI REND="italic">er</HI> droh him from deie to deie. ant efter {that} he wende to habben his iwil so ha him þis word sulliche sende. Bi {that} ilke godd q<HI REND="italic">uo</HI>ð hire feder {that} me is lað to gremien beo hit soð {that} tu seist to wraðer heale seide ha hit. ant nu ichulle o great <MILESTONE N="50"/>
<PB N="142" REF="150"/>
grome al biteachen hire þe. to wurchen þi wil. &amp; al {that} te wel likeð as mit tin ahne. &amp; me cleopede hire forð biuoren hire feder. &amp; he feng feire to fondin his dohter Mi deorewurðe dohter hwer fore uor sakestu þi sẏ. ant ti selhðe. þe weolen ant te wu<HI REND="italic">n</HI>nen {that} walden awakenin ant waxen of þi wedlac. {that} ich þe to reade. for he is inoh <MILESTONE N="55"/> lauerd elewsius ine rome. &amp; tu maht beon leafdi dohter ȝef þu wel wult. Iuliane þe eadie onswerede him &amp; seide as þeo þat <MILESTONE N="58 r" UNIT="f."/> ine godd hire hope hefde. ȝef he wule leuen an god al mihti. þenne mei he speoken þrof &amp; inoh raðe speden. ant ȝef {that} he nule nawt. ne schal wiuen on me. wiue þer his wil is. þa hire feder iherde þis{punctel} <MILESTONE N="60"/> þa feng he to swerien. Bi mi kinewurðe lauerd apollo. ant bi mi deore leafdi diane. {that} ich muche luuie. ȝef þu haldest her on. ichulle leoten deor to teore<HI REND="italic">n</HI> ant to luken þe. &amp; ȝeouen þi flesch{punctel} fuheles of þe lufte. Iuliane him onswerede &amp; softeliche seide. ne wen þu nawiht leoue feder. {that} tu affeare me swa. for i<HI REND="italic">es</HI>u crist godes sune <MILESTONE N="65"/> {that} ich on leue &amp; luuie as lauerd lufsumest on liue. þah ich beo forbernd. &amp; to loken limel. nulich heronont buhen þe nawiht Þa feng eft hire [feder] on wið olhnu<HI REND="italic">n</HI>ge to fondi<HI REND="italic">n</HI> ȝef he mahte eisweis wenden hire heorte. &amp; seide hire lufsumliche. {that} ne schulde ha nane wunne lihtliche wilnin{punctel} {that} he ne schulde welden. wið {that} ha walde hire þonc wenden <MILESTONE N="70"/> Nai quoð {that} meiden schuldich don me to him {that} is alle deoulen bitaht. &amp; to eche deð idemet. to furwurðen wið him world abuten ende. for his wedlakes weole oðer for eni wunne. for soð ich hit segge un wurð is hit me. ichulle {that} he hit wite wel. ant tu <MILESTONE N="58 v" UNIT="f."/> eke mid him {that} ich am iweddet to an {that} ichulle treowliche to halden ant wið uten les <MILESTONE N="75"/> luuien. þe is unlich him. &amp; alle worldlich men. ne nullich him nowðer leauen. ne lihen for weole ne for wunne. for wa. ne for wunne þet ȝe mahen don me. þa feng hire feder te wreððen swiðe ferlich &amp; swiðe hokerliche freinede. Me hwet is he þes were {that} tu art to iweddet. {that} tu hauest wið uten me þine luue ilene[t] for hwam þu letest lutel of <MILESTONE N="80"/> <NOTE PLACE="foot">80. <HI REND="italic">ilenet]</HI> MS. defective here.</NOTE>
<PB N="144" REF="152"/>
{that} tu schuldest luuie<HI REND="italic">n.</HI> ne ich neuer {that} ich wite nes wið him icnawen. For gode q<HI REND="italic">uo</HI>ð þet meiden þin harm is þe mare nawt forþi þet tu nauest ofte iherd of him ȝare. {that} is iesu godes sune. þe forto lesen moncun {that} forloren schulden beon{punctel} lette his deo'r'wurðe lif on rode. ne ich ne seh him neuer {that} me sare for þuncheð. ah ichim luuie ant <MILESTONE N="85"/> leue as on lauerde. ne schal me firsin him from{punctel} nowðer deouel ne mon. For mi lif quoð hire feder þe schal laðin his luue for þu schalt beon ibeaten. mid besmes swa bittre {that} tu wummon were. schal to wraðe<HI REND="italic">r</HI> heale iwurðen. Swa muche quoð ha ich iwurðe him þe <NOTE PLACE="foot">89. <HI REND="italic">wraðel</HI> MS.</NOTE> leouere{punctel} So ich derure þing for his luue drehe. {that} ti wil is{punctel} wurch nu. <MILESTONE N="90"/> &amp; he het hatterliche strupen hire steortnaket. &amp; beten hire swa luðere {that} hire leofliche lich{punctel} liðeri al oblode. &amp; swa ha duden so luðere {that} te blod ȝet adun of þe ȝerden. &amp; heo bigon to ȝeien. Beaten so ȝe beaten ȝe beliales bu <MILESTONE N="59 r" UNIT="f."/> deles. ne mahe ȝe nowðer mi luue ne min bileaue lutlen toward him mi lufsum leof mi leowinde lauerd ne <MILESTONE N="95"/> nullich leauen ower read {that} for readeð ow seoluen. ne ower mix mawmex {that} beoð þes feondes fetles heien ne herien. for teone ne for tintreow {that} ȝe mahen timbrin. Na quoð he is hit swa hit schal sutelin <NOTE PLACE="foot">98. <HI REND="italic">schal] salch</HI> MS.</NOTE> sone. for ichulle biteachen mislich þi bodi to elewsium þe riche reue irome ant he schal for swelten ant for reden þe efter es wille wið <MILESTONE N="100"/> allescunnes pinen. ȝe quoð þis meiden {that} mei crist welden. for ne mahe ȝe nawt don me bute hwet he wule þeauien ow to muchelin mi mede &amp; te murðe {that} lið to meiðhades menske for euer so ȝe mare merrið me her{punctel} so mi crune bið brihtre &amp; fehere. for ichulle bliðeliche drehen euer euch derf for mi deore lauerdes luue. ant softe me <MILESTONE N="105"/> bið euch derf hwen ich him serui þah þume to elewsium willes biteache{punctel} ne ȝeue ich for inc nowðer. {that} ȝe me mahen harmen. for so ȝe mare me her harmeð. so mare ȝe me helpeð seoueuald to heouene.
<PB N="146" REF="154"/>
&amp; ȝef ȝe me doð to deaðe hit bið me deorewurðe ant ich schal þer þ<HI REND="italic">urh</HI> bliðe bicumen into endelese blissen ant ȝe schulen wrecches <MILESTONE N="110"/> áwei ower wurðes {that} ȝe iboren weren sinken to wraðer heale ow to þe bale bitter deope into helle. Hire feder affrican þ<HI REND="italic">urh</HI> þis bittre teone bitahte hire to elewsium þe luðere <MILESTONE N="59 v" UNIT="f."/> reue. ant he lette bringen hire biuoren him to his heh seotel as he set in dome as reue of þe burhe . . . <MILESTONE N="115"/></P>
<P><MILESTONE N="61 r" UNIT="f."/> þa elewsius iseh þis {that} ha þus feng on to festnen hire seoluen þohte {that} he walde anan don hire ut of dahene &amp; bed swiðe bringen hire brune of wallinde breas ant healden on hire heauet {that} hit urne endelong hire leofliche bodi dun to þe helen ant swa me dude sone. ah hire hende healent wiste hire unweommet. elewsius <MILESTONE N="120"/> warð wod ut of his witte. ant nuste hwet seggen &amp; het swiðe don hire ut of his ehsihðe. &amp; dreihen hire into darc hus &amp; p<HI REND="italic">ri</HI>sunes pine. ant he duden sone. Heo as ha þrinne wes in þeosternesse hire ane feng te cleopien to crist ant bidden þeos bone.</P>
<P>Lauerd godd al mihti. mi murhðe ant mi mede mi sy ant mi <MILESTONE N="125"/> selhðe þu isist hu icham bistaðet ant bi stonden festne mi bileaue steor me ant streng me. for al mi strencðe is uppon þe. mi fedeR. &amp; mi modeR for ich nulle for saken þe{punctel} habbeð for saken me &amp; al mi nest falde cun me heaneð þet schulden mine freond beon{punctel} beoð me mest feondes ant mine hinen me beoð mest heauen ah habbich þin <MILESTONE N="130"/> anes help icham wil cweme ne leaf þume neuer liuiende lauerd as þu wistest daniel bimong þe wode leuns ant te þreo chil <MILESTONE N="61 v" UNIT="f."/> dren
<PB N="148" REF="156"/>
ananie zacharie misael inempnet. bi wistest unweo<HI REND="italic">m</HI>met from þe ferliche fur of þe furneise swa þu wite ant witen me to witen me from sunne. lauerd þurh þis lease lif{punctel} lead me to lestinde to þe hauene <MILESTONE N="135"/> of heale as þu leddest israeles folc þurh þe reade sea buten schip druifot ant hare fan senchtest {that} ham efter sohten afal þumine famen ant to drif drihtin þen deouel {that} me derueð. for ne mei na mon wið uten þi strencðe stonden him aȝeines lef me {that} ich mote i seon him ȝet schent{punctel} {that} weneð me to schrenchen ant schunchen of þe <MILESTONE N="140"/> weie{punctel} {that} leadeð to eche lif. wite me from his lað ant wið his crefti crokes. wite me wið mine unwines {that} tu beo euer iheret ant iheiet in heouene ant in eorðe beo þu áá iblescet as þu were ant art. ant euer schalt beon in eche blisse. amen.</P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="version">
<PB N="139" REF="147"/>
<HEAD>XIX. SAINT JULIANA</HEAD>
<HEAD>(BODLEIAN MS.)</HEAD>
<P>I þe feaderes &amp; i þe sunes &amp; i þe hali gastes Name. <MILESTONE N="36 v" UNIT="f."/> Her Biginneð þe liflade. ant te passiun of seinte Juliene.</P>
<P>In ure lau<HI REND="italic">er</HI>des luue þe feader is of frumscheft. ant iþe deore wurðmunt of his deorewurðe sune. &amp; iþe heiunge of þe hali gast. þe of ham ba glideð. an godd unagin euch godes ful. Alle leawede <MILESTONE N="5"/> <NOTE PLACE="foot">5. <HI REND="italic">bað̣ẹ</HI> MS.</NOTE> men. þe understonden ne muhen latines ledene. lideð &amp; lusteð þe liflade of a meide<HI REND="italic">n.</HI> <MILESTONE N="37 r" UNIT="f."/> {that} is of latin iturnd{punctel} to englische leode. wið þon þat teos hali leafdi. in heouene luuie us þe mare. &amp; þurh þis lihnide lif{punctel} leade us to {that} eche. þurh hire eadi erndunge. {that} c<HI REND="italic">ri</HI>st is swiðe icweme. <MILESTONE N="10"/></P>
<P>Þeos meiden &amp; teos martyr {that} ich of munne{punctel} wes Juliene inempnet. i Nichomedese burh. Al of heaðene cun icumen &amp; akennet. <NOTE PLACE="foot">12. <HI REND="italic">Alḷ</HI> MS.</NOTE> &amp; hire fleshliche feader affrican hehte. þe heande &amp; heascede mest men þe weren cristene. &amp; droh ha<HI REND="italic">m</HI> þurh derue pinen to deaðe. Ah heo as þeo {that} te hehe heouenliche lau<HI REND="italic">er</HI>d hefde his luue ile<HI REND="italic">n</HI>et. leafde <MILESTONE N="15"/> <NOTE PLACE="foot">15. <HI REND="italic">ileuet</HI> MS.</NOTE> hire ealdrene lahen &amp; bigon to luuien þen áá liuiende goð þe lufsume lau<HI REND="italic">er</HI>d. {that} schupte alle sche'a'ftes &amp; wealdeð &amp; wisseð efter þet his wil is. al {that} ischeapen iS.</P>
<P>Wes iþon time as þe redunge telleð. þe modi Maximien keiser irome. heriende. &amp; heiende heaðene maumez. wið unimeað <MILESTONE N="20"/> muchel hird. &amp; wið heh duheðe. &amp; fordemde alle þeo þe o drihtin bilefden. Þes mihti maximien luuede an eleusium biuoren monie of his men. Akennet of heh cun. &amp; swiðe riche of rente. &amp; ȝung<HI REND="italic">e</HI> mon of ȝeres. þes ȝunge mon eleusi<HI REND="italic">us.</HI> {that} þ<HI REND="italic">us</HI> wes wel wið þe king<HI REND="italic">e.</HI> hefde iunne feolahschipe to affrican. &amp; wes iwunet ofte to cumen wið him <MILESTONE N="25"/> <NOTE PLACE="foot">25. <HI REND="italic">inune</HI> MS.</NOTE> <MILESTONE N="37 v" UNIT="f."/> to his in. &amp; iseon his dohter.</P>
<P>As he hefde en chere bihalden swiðe ȝeorne hire utnumne feire. &amp; freoliche ȝuheðe{punctel} felde him iwundet in wið in his heorte wið þe flan þe of luue fleoð. swa {that} him þuhte þet ne mahte he nanes
<PB N="141" REF="149"/>
weis wið ute þe lechnunge of hire luue libben. Ant efter lutle <MILESTONE N="30"/> stounde wið ute long<HI REND="italic">e</HI> steuene. wes him seolf sonde to affrican hire feader. &amp; bisohte him ȝeorne {that} he hire ȝeue him. &amp; he hire walde menskin wið al {that} he mahte. As þe þi<HI REND="italic">n</HI>g i þe world {that} he meast luuede. Affrican wiste {that} he wes swiðe freo iboren. ant walde wel bicumen him a freo iboren burde. &amp; ȝetede him his bone. Ha wes <MILESTONE N="35"/> him sone i hondsald þah hit hire unwil were. AH ha truste upon him <NOTE PLACE="foot">36. After <HI REND="italic">were, al</HI> erased.</NOTE> {that} ne truked na mon. ha trewliche him truste on. &amp; eode to chirche euche daheðes dei. to leornin godes lare. biddinde ȝeorne wið reowfule reames. {that} he wissede hire o hwuche wise ha mahte witen hire meiðhað. . . . . . . . . . . . . . . . . . <MILESTONE N="40"/></P>
<P>Ah heo forte werien hire wið him summe 'h'wile: <MILESTONE N="38 r" UNIT="f."/> sende him to seggen. {that} nalde ha nawt lihten se lahe to luuien. Ne nalde ha neolechin him for na liuiende mon. ear þen he were under Maximien. hehest i Rome. {that} is heh reue. He ase timliche as he hefde iherd þis. biȝet ed te Keiser þet he ȝette him al {that} he walde. <MILESTONE N="45"/> &amp; lette as me luuede þa leaden him i cure up o fowr hweoles. &amp; teon him ȝeonte tun þron from strete to strete. Al þe cure ou<HI REND="italic">er</HI>tild {that} he wes itohen on{punctel} wið purpres &amp; pelles. wið ciclatuns &amp; cendals &amp; deorewurðe claðes. AS þe {that} se heh þing hefde to heden. ant se riche refschipe to rihten &amp; to readen. þa he hefde þus idon. sende hire þ<HI REND="italic">us</HI> <MILESTONE N="50"/> to seggen hire wil he hefde iwraht. Nu his ha schulde wurchen. Juliene þe eadie ih<HI REND="italic">es</HI>u c<HI REND="italic">ri</HI>stes leofmon of his blisfule luue balde hire seolue<HI REND="italic">n,</HI> &amp; sende him al openliche bi sonde to seggen. þis word ha <NOTE PLACE="foot">53. <HI REND="italic">al] ṭọ al</HI> MS.</NOTE> send te for nawt þu hauest iswechte. wreaðe se þu wreaðe. Do {that} tu do wult nule ich ne ne mei ich lengre heolen hit te ȝef þu wult <MILESTONE N="55"/> leauen. þe lahen þet tu liuest in ant leuen i godd feader. &amp; in his deorwurðe sune. &amp; i þe hali gast folkene froure. an godd <MILESTONE N="38 v" UNIT="f."/> {that} is igret wið euches cunnes gode{punctel} Ich chule wel neome þe. &amp; ȝef {that} tu nult no{punctel} þu art windi of me. &amp; oðer luue sech þe. Þa þe hehe reue iherde þis ondswere{punctel} bigon to wreðen swiðe. &amp; cleopede hire <MILESTONE N="60"/> feder forð. &amp; feng on to tellen. hwuch word ha sende him. Efter {that} he wende forte habben idon al {that} he wilnede. Affrican hire feader wundrede him swiðe. &amp; bigon to swerien. bi þe ilke godes {that} me is lað to gremien. beo hit soð {that} tu seiist{punctel} to wraðer heale. ha sehð hit. ant
<PB N="143" REF="151"/>
ich wulle o great grome al biteachen hire þe. &amp; tu do hire. al {that} tu <MILESTONE N="65"/> wult. He þonkede him. &amp; heo wes icleopet forð. &amp; affrican hire feader feng on earst feire on{punctel} to lokin ȝef he mahte wið eani luue speden. Juliene q<HI REND="italic">uo</HI>ð he mi deorewurðe dohter. sei me hwi þu forsakest þi sy &amp; ti selhðe? þe weole<HI REND="italic">n</HI> &amp; te wunnen. þe walden awakenen. &amp; waxen of þe wedlac {that} ich reade þe to: hit nis nan <MILESTONE N="70"/> <NOTE PLACE="foot">70. <HI REND="italic">ṭreade</HI> MS.</NOTE> eðelich þing. þe refschipe of rome. ant tu maht ȝef þu wult. beon burhene leafdi. &amp; of alle þe londes þe þer to liggeð. Juliene þe eadie ontswerede him &amp; seide. ȝef he wule luuien. &amp; leuen g'o'dd. al mihti{punctel} þenne mei he [speoken] þrof. &amp; speden inoh reaðe. for ȝef he {that} nule no{punctel} ich segge þe {that} soð is. ne schal he wiuen on me. Sei nu <MILESTONE N="75"/> hwet ti wil is. affrican wreaðede &amp; <MILESTONE N="39 r" UNIT="f."/> swor swiðe deopliche. for þe drihtfule godd apollo mi lau<HI REND="italic">er</HI>d. &amp; mi deore leafdi þe deorewurðe diane {that} ich muche luuie. ȝef þu haldest her on{punctel} ich schal leote wilde deor to luken &amp; toteore þe &amp; ȝeoue þi flesch fode to fuheles of þe lufte. Juliene him ondswerede. &amp; softeliche seide. Ne lef þu <MILESTONE N="80"/> nawt leoue feader {that} tu offeare me swa{punctel} ich swerie aȝein. þe ih<HI REND="italic">es</HI>u c<HI REND="italic">ri</HI>st godes sune. {that} ich on leue. &amp; luuie as leoflukest. &amp; lufsumest lau<HI REND="italic">er</HI>d. þah ich cwic beo forbearnd baðe lim &amp; lið ileitinde leie. Nulle ich þe her onont þreate se þu þreate buhe ne beien.</P>
<P>[A]ffrican feng eft on. &amp; to fondin ongon ȝef he mahte eanis weis <MILESTONE N="85"/> wið olhnunge wenden hire heorte. &amp; leoftede luueliche. &amp; seide hire sikerliche. {THAT} ne schulde ha lihtliche wilni na wunne{punctel} {that} ha ne schulde wealden. wið þe<HI REND="italic">re</HI>an {that} ha walde hire wil wenden. Nai q<HI REND="italic">uo</HI>ð ha {that} nis nawt. schulde ich do me to him. {that} alle deoflen is bitaht. &amp; to eche deað fordemet. to forwurðe wið him worlt buten ende iþe putte <MILESTONE N="90"/> of helle? for his wedlackes weole oðer for ei wunne. To soðe ich hit segge þe. Vnwurð hit is me. Ich chulle {that} he wite hit ful wel. &amp; tu eke mid al{punctel} i'c'h am to an iweddet {that} ich chulle treowliche wiðute leas luuien. {that} is unlich him &amp; alle worltliche men. ne nulle ich neauer mare him lihen ne lea <MILESTONE N="39 v" UNIT="f."/>uen. for weole ne for wunne. for <MILESTONE N="95"/> wa ne for wontreaðe {that} ȝe me mahen wurchen.</P>
<P>Hire feader feng on to wreaððin swiðe ferliche &amp; easkede hire hokerliche. Ant hwet is he þes were {that} tu art to iweddet. {that} tu hauest wið ute me se forð þi luue ile<HI REND="italic">n</HI>et. {that} tu letest lutel. of al {that} <NOTE PLACE="foot">99. <HI REND="italic">ileuet</HI> MS.</NOTE>
<PB N="145" REF="153"/>
tu schuldest luuien. Ne ich nes neauer {that} ich wite ȝet. wið him <MILESTONE N="100"/> icnawen. for gode q<HI REND="italic">uo</HI>ð þe meiden þin hearm is þe mare. Nawt for þi {that} tu nauest iherd of him ȝare. {THAT} is ih<HI REND="italic">es</HI>u godes sune. {that} forte alesen moncun {that} schulde beon forloren al{punctel} lette lif o rode. Ich ne seh him neau<HI REND="italic">er</HI> &amp; {that} me of þuncheð. Ah ich him luuie &amp; wulle don. &amp; leue on as o lau<HI REND="italic">er</HI>d. Ne schal me firsen him from. Nowðer <MILESTONE N="105"/> deouel ne mon. for mi lif q<HI REND="italic">uo</HI>ð hire feader þe schal laðin his luue. for þu schalt habbe þrof hearm &amp; scheome baðe &amp; nu þu schalt on alre earst. as on ernesse swa beon ibeaten wið bittere besmen. {that} tu were wummon of wu<HI REND="italic">m</HI>mone bosum to wraðerheale eau<HI REND="italic">er</HI> iboren iþe worlde. Swa muche q<HI REND="italic">uo</HI>ð {that} meiden ich beo him þe leou<HI REND="italic">er</HI>e. se ich <MILESTONE N="110"/> derfre þing for his luue drehe. [wurch] þu {that} ti wil is. Ȝe q<HI REND="italic">uo</HI>ð he <NOTE PLACE="foot">111. After <HI REND="italic">drehe</HI> an erasure of three letters MS.</NOTE> bliðeliche. ant swiðe heatterliche. strupen hire steort naket. &amp; leggeð <NOTE PLACE="foot">112. <HI REND="italic">leggeð</HI> corr. out of <HI REND="italic">leggen</HI> MS.</NOTE> se luðer <MILESTONE N="40 r" UNIT="f."/> liche on hire leofliche lich{punctel} <HI REND="italic">{that}</HI> hit liðeri o blode. Me <NOTE PLACE="foot">113. <HI REND="italic">{that}</HI>] &amp; MS.</NOTE> nom hire &amp; dude swa {that} hit ȝeat adun of þe ȝerden. ant heo bigon to ȝeien. Beaten se ȝe beaten ȝe beliales budeles. ne mahe ȝe nowðer <MILESTONE N="115"/> mi luue ne mi bileaue lutlin towart te liuiende godd mi leofsume leofmon. þe luuewurðe lau<HI REND="italic">er</HI>d. ne nulle ich leuen ower read þe forreadeð ow seolf. ne þe mix maumez þe beoð þes feondes fetles{punctel} heien ne herien. for teone ne for tintreohe {that} ȝe me mahe timbrin. Na nult tu q<HI REND="italic">uo</HI>ð affrican. hit schal sone sutelin. for ich chulle sende <MILESTONE N="120"/> þe nu &amp; biteache þi bodi to eleusiu<HI REND="italic">m</HI> þe riche {that} reue is ou<HI REND="italic">er</HI> rome. ant he schal þe forreaden. &amp; makie to forswelten. as his ahne wil is þurh al þet eauer sar iS.</P>
<P>Ȝe q<HI REND="italic">uo</HI>ð þis meiden {that} mei godd welden. ne mahe ȝe nawt do me bute þet he wule þeauien &amp; þolien ow to donne to mu<HI REND="italic">c</HI>li mi mede <MILESTONE N="125"/> <NOTE PLACE="foot">125. <HI REND="italic">mutli</HI> MS.</NOTE> &amp; te murhðe {that} lið to meiðhades menske. for eauer se ȝe nu her mearreð me mare{punctel} se mi crune schal beon brihttre ba &amp; fehere. for þi ich chulle bliðeliche &amp; wið bliðe heorte drehen eauer euch derf. for mi leofmones luue þe lufsume lau<HI REND="italic">er</HI>d &amp; softe me bið euch sar in his seruise. þu wult þu seist aȝeoue me to eleusium þe luðere. <MILESTONE N="130"/> a ȝef <MILESTONE N="40 v" UNIT="f."/> me for nawiht ne ȝeoue ich for inc nowðer. Þet ȝe mahen ane pine me here. Ah hit ne hearmeð me nawt ah helpeð &amp; heueð up &amp; makeð mine murhðes monifalde in heouene. ant ȝef ȝe
<PB N="147" REF="155"/>
doð me to deað. hit bið deore to godd. &amp; ich schal bliðe bicumen to endelese blissen. ant ȝe schulen wrecches wei ower wurðes. <MILESTONE N="135"/> {that} ȝe weren iþe worlt iboren &amp; i broht forð se wraðer heale ȝe schule sinken adun to sar &amp; to eche sorhe. to bitternesse ant to bale deope into helle.</P>
<P>[A]ffrican hire feader bitterliche iteonet bitahtte hire eleusium þe luðere reue of rome &amp; lette bringen hire biuoren his <MILESTONE N="140"/> eh sihðe. as he set &amp; demde. þe hehe burh domes. . . . . . .</P>
<P>[{THAT}]a eleusius seh {that} ha þ<HI REND="italic">us</HI> feng on to festnin hire <MILESTONE N="41 v" UNIT="f."/> seoluen isoðe bileaue{punctel} þohte he walde don hire <NOTE PLACE="foot">143. After <HI REND="italic">hire, of</HI> MS.</NOTE> anan ut of dahene: &amp; bed biliue bringen forð brune walli<HI REND="italic">n</HI>de bres. &amp; healden hit se wal <MILESTONE N="42 r" UNIT="f."/> hat hehe up on hire heaued. {that} hit urne <MILESTONE N="145"/> enddelong hire leofliche lich adun to hire helen. Me dude al as he <NOTE PLACE="foot">146. <HI REND="italic">heạlen</HI> MS.</NOTE> het. Ah þe worldes wealdent {that} wiste sein iuhan his ewang<HI REND="italic">e</HI>liste unhurt iðe ueat of wallinde eoli þer he wes i don in. {that} ase hal com up þrof{punctel} as he wes hal meiden. þe ilke liues lau<HI REND="italic">er</HI>d. wiste him unwemmet. his brud of þe bres {that} wes wallinde. swa {that} ne þuhte <MILESTONE N="150"/> hit hire buten ase wlech weater al {that} ha felde. Eleusius wod þa nuste hwet segen. Ah hehte swiðe don hire ut of his eh sihðe. &amp; dreaien in to dorc hus tc prisunes pine ant swa ha wes idon sone.</P>
<P>[H]eo as ha þrinne wes i þeost<HI REND="italic">er</HI>nesse hire ane. feng to <MILESTONE N="155"/> cleopien to c<HI REND="italic">ri</HI>st &amp; bidde þeos bone. lau<HI REND="italic">er</HI>d godd al mihti mi murhðe &amp; mi mede. mi sẏ &amp; al þe selhðe. {that} ich efter seche þu sist al hu ich am bisteaðet &amp; bistonden. festne mi bileaue. Riht me &amp; read me. for al mi trust is on þe. Steor me &amp; streng me for al mi <NOTE PLACE="foot">159. Between <HI REND="italic">mi</HI> and <HI REND="italic">trust,</HI> erasure of five letters MS.</NOTE> strengðe is of þe. Mi feader &amp; Mi moder for þi {that} ich nule þe <MILESTONE N="160"/> forsaken{punctel} habbe forsake me. &amp; al mi nestfalde cun. {that} schulde beo me best freond{punctel} beoð me meast feondes. &amp; mine in hinen{punctel} alre meast hea[r]men. herewurðe healent. habbe <MILESTONE N="42 v" UNIT="f."/> ich þin anes help. ich <NOTE PLACE="foot">163. <HI REND="italic">heamen</HI> MS.</NOTE> am wil cweme ne forleaf þu me nawt luuiende lau<HI REND="italic">er</HI>d. as þu biwistest daniel bimong þe wode liuns ilatet se luðere. &amp; te þreo <MILESTONE N="165"/> children þe chearre nalden from þe lahen {that} ha schulden luuien.</P>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 N="20" TYPE="poem">
<PB N="148" REF="156"/>
<HEAD>XX. THE OWL AND THE NIGHTINGALE (JESUS COLLEGE MS.)</HEAD>
<HEAD>Incip<HI REND="italic">it</HI> Alt<HI REND="italic">er</HI>cacio int<HI REND="italic">er</HI> filomenam &amp; Bubonem.</HEAD>
<LG>
<L>Ich wes in one sumere dale. <MILESTONE N="229 r1" UNIT="f."/></L>
<L>In one swiþe dyele hale.</L>
<L>I herde ich holde grete tale.</L>
<L>An vle and one nẏhtegale.</L>
<L>Þat playd wes· stif· &amp; starc· &amp; stro<HI REND="italic">n</HI>g. <MILESTONE N="5"/></L>
<L>Sum hwile softe· &amp; lud among. <NOTE PLACE="foot">6. <HI REND="italic">among] o</HI> corr. out of <HI REND="italic">g.</HI></NOTE></L>
<L>And eyþer a yeyn oþer swal.</L>
<L>And let þat vuele mod vt al.</L>
<L>And eyþer seyde of oþres custe.</L>
<L>þat alre wrste þat hi ywuste. <MILESTONE N="10"/></L>
<L>&amp; hure &amp; hure of oþres songe.</L>
<L>hi holde playding swiþe stronge.</L>
</LG>
</DIV1>
<DIV1 N="21" TYPE="bestiary">
<PB N="176" REF="184"/>
<HEAD>XXI. THE BESTIARY</HEAD>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Na<HI REND="italic">tur</HI>a leo<HI REND="italic">n</HI>is i<SUP>a</SUP>.</HEAD>
<L>Ðe leun stant on hille . &amp; he man hunten here. <MILESTONE N="4 r" UNIT="f."/></L>
<L>Oðer ðurg his nese smel . Smake ðat he negge.</L>
<L>Bi wilc weie so he wile . To dele niðer wenden.</L>
<L>Alle hise fet steppes . After him he filleð. <MILESTONE N="5"/></L>
<L>Drageð dust wið his stert . ðer he [dun] steppeð.</L>
<L>Oðer dust oðer deu . ðat he ne cunne is finden.</L>
<L>driueð dun to his den . ðar he him bergen wille.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>ij<SUP>a</SUP>.</HEAD>
<L>An oðer kinde he haueð . wanne he is ikindled. <MILESTONE N="10"/></L>
<L>Stille lið ðe leun . ne stireð he nout of slepe.</L>
<L>Til ðe sunne haueð sinen . ðries him abuten.</L>
<L>ðanne reiseð his faðer him . mit te rem ðat he makeð.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>iij<SUP>a</SUP>.</HEAD>
<L>Ðe ðridde lage haueð ðe leun . ðanne he lieð to slepen. <MILESTONE N="15"/></L>
<L>Sal he neure luken . ðe lides of hise egen.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Significac<HI REND="italic">i</HI>o p<HI REND="italic">ri</HI>me nat<HI REND="italic">ur</HI>e.</HEAD>
<L>Welle heg is tat hil . ðat is heuen riche.</L>
<L>vre louerd is te leun . ðe liueð ðer abuuen.</L>
<L>wu ðo him likede . to ligten her on erðe. <MILESTONE N="20"/></L>
<L>Migte neure diuel witen . ðog he be derne hunte.</L>
<L>hu he dun come.</L>
<L>Ne wu he dennede him . in ðat defte meiden.</L>
<L>Marie bi name . ðe him bar to manne frame.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>ij<SUP>a</SUP> &amp; iij<SUP>a</SUP>. <MILESTONE N="25"/></HEAD>
<L>Ðo ure drigten ded was.</L>
<L>&amp; doluen also his wille was.</L>
<L>In a ston stille he lai.</L>
<L><PB N="177" REF="185"/>
til it kam ðe dridde dai.</L>
<L>His fader him filstnede swo. <MILESTONE N="30"/></L>
<L>ðat he ros fro dede ðo.</L>
<L>vs to lif holden.</L>
<L>wakeð so his wille is So hirde for his folde.</L>
<L>He is hirde. we ben sep . Silden he us wille.</L>
<L>If we heren to his word . ðat we ne gon nowor wille. <MILESTONE N="35"/></L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Natura aquile.</HEAD>
<L>KIðen i wille ðe ernes kinde.</L>
<L>Also ic it o boke rede.</L>
<L>wu he neweð his guðhede.</L>
<L>hu he cumeð ut of elde. <MILESTONE N="40"/></L>
<L>Siðen hise limes arn unwelde.</L>
<L>Siðen his bec is alto wrong.</L>
<L>Siðen his | fligt is al unstrong. <MILESTONE N="4 v" UNIT="f."/></L>
<L>&amp; his egen dimme.</L>
<L>Hereð wu he neweð him. <MILESTONE N="45"/></L>
<L>A welle he sekeð ðat sp<HI REND="italic">ri</HI>ngeð ai.</L>
<L>boðe bi nigt &amp; bi dai.</L>
<L>ðer ouer he flegeð &amp; up he teð.</L>
<L>til ðat he ðe heuene seð.</L>
<L>ðurg skies sexe &amp; seuene. <MILESTONE N="50"/></L>
<L>til he cumeð to heuene.</L>
<L>So rigt so he cunne.</L>
<L>he houeð in ðe sunne.</L>
<L>ðe sunne swideð al his fligt.</L>
<L>&amp; oc it makeð his egen brigt. <MILESTONE N="55"/></L>
<L>Hise feðres fallen for ðe hete.</L>
<L>&amp; he dun mide to ðe wete.</L>
<L>Falleð i<HI REND="italic">n</HI> ðat welle grund.</L>
<L>ðer he wurdeð heil &amp; sund.</L>
<L>&amp; cumed ut al newe. <MILESTONE N="60"/></L>
<L>Ne were his bec untrewe.</L>
<L>His bec is get biforn wro<HI REND="italic">n</HI>g.</L>
<L><PB N="178" REF="186"/>
ðog hise limes senden strong.</L>
<L>Ne maig he tilen him no<HI REND="italic">n</HI> fode. <NOTE PLACE="foot">64. <HI REND="italic">maig</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>him self to none gode. <MILESTONE N="65"/></L>
<L>ðanne goð he to á ston.</L>
<L>&amp; he billeð ðer on.</L>
<L>Billeð til his bec biforn.</L>
<L>haueð ðe wrengðe forloren.</L>
<L>Siðen wið his rigte bile. <MILESTONE N="70"/></L>
<L>takeð mete ðat he wile.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Significacio.</HEAD>
<L>AL is man so is tis ern.</L>
<L>wulde ge nu listen. <NOTE PLACE="foot">74. <HI REND="italic">listlen</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Old in hise sinnes dern. <MILESTONE N="75"/></L>
<L>or he bicumeð cristen.</L>
<L>&amp; tus he neweð hi<HI REND="italic">m</HI> ðis man. <NOTE PLACE="foot">77. <HI REND="italic">hī</HI> corr. out of <HI REND="italic">hu. ðis man ðanne he</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>ða<HI REND="italic">n</HI>ne he nimeð to kirke.</L>
<L>Or he it biðenken can.</L>
<L>hise egen weren mirke. <MILESTONE N="80"/> <NOTE PLACE="foot">80. This line in fainter brown ink.</NOTE></L>
<L>Forsaket ðore satanas.</L>
<L>&amp; ilk sinful dede.</L>
<L>Takeð hi<HI REND="italic">m</HI> to ih<HI REND="italic">es</HI>u crist.</L>
<L>for he sal ben his mede. <NOTE PLACE="foot">83,84. <HI REND="italic">Takeð . . . he</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>Leueð on ure loue[r]d crist. <MILESTONE N="85"/></L>
<L>&amp; lereð prestes lore.</L>
<L>Of hise egen wereð ðe mist. <NOTE PLACE="foot">87. <HI REND="italic">hise] i</HI> corr. out of <HI REND="italic">p.</HI></NOTE></L>
<L>wiles he dreccheð ðore.</L>
<L>His hope is al to godeward.</L>
<L>&amp; of his luue he lereð. <MILESTONE N="90"/> <NOTE PLACE="foot">89,90. <HI REND="italic">is hope is . . . luue</HI> on an erasure: l. 90 originally began <HI REND="italic">ha after luue a.</HI></NOTE></L>
<L>ðat is te sunne sikerlike.</L>
<L>ðus his sigte he beteð.</L>
<L><PB N="179" REF="187"/>
Naked falleð in ðe funt fat.</L>
<L>&amp; cumeð ut al newe.</L>
<L>buten alitel wat is tat. <MILESTONE N="95"/></L>
<L>his muð is get untrewe.</L>
<L>His muð is get wel unkuð.</L>
<L>wið pat<HI REND="italic">er</HI> n<HI REND="italic">oste</HI>r &amp; crede.</L>
<L>Fare he norð. er fare he suð.</L>
<L>leren he sal his nede. <MILESTONE N="100"/></L>
<L>bidden bone to gode.</L>
<L>&amp; tus his muð rigten.</L>
<L>tilen him so ðe sowles fode |</L>
<L>ðurg g<HI REND="italic">ra</HI>ce off ure drigtin. <MILESTONE N="5 r" UNIT="f."/></L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Natura Serpe<HI REND="italic">n</HI>tis. j<SUP>a</SUP>. <MILESTONE N="105"/> <NOTE PLACE="foot">105. On an erasure.</NOTE></HEAD>
<L>AN wirm is o werlde . wel man it knoweð.</L>
<L>Neddre is te name . ðus he him neweð.</L>
<L>ðanne he is forbroken &amp; forbroiden . &amp; in his elde al forwurden.</L>
<L>Fasteð til his fel him slakeð . ten daies fulle.</L>
<L>ðat he is lene &amp; mainles &amp; iuele mai gangen. <MILESTONE N="110"/></L>
<L>he c<HI REND="italic">re</HI>peð cripelande forð . his craft he ðus kiðeð.</L>
<L>Sekeð a ston ðat a ðirl is on.</L>
<L>Narwe buten he nedeð him . Nimeð vnneðes ðurg.</L>
<L>for his fel he ðer leteð . his fles forð crepeð.</L>
<L>walkeð to ðe wat<HI REND="italic">er</HI> ward . wile ðanne drinken. <MILESTONE N="115"/></L>
<L>Oc he speweð or al ðe uenim.</L>
<L>ðat i<HI REND="italic">n</HI> his brest is bred . fro his birde time.</L>
<L>drinkeð siðen inog . &amp; tus he him neweð.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>ij<SUP>a</SUP>.</HEAD>
<L>Ðanne ðe neddre is of his hid naked. <MILESTONE N="120"/></L>
<L>&amp; bare of his brest atter.</L>
<L>If he naked man se . ne wile he him nogt neggen. <NOTE PLACE="foot">122. <HI REND="italic">neggen]</HI> the initial <HI REND="italic">n</HI> on an erasure MS.</NOTE></L>
<L>Oc he fleð fro him . als he fro fir sulde.</L>
<L><PB N="180" REF="188"/>
If he cloðed man se cof he waxeð.</L>
<L>For up he rigteð him redi to deren. <MILESTONE N="125"/></L>
<L>to deren er to ded maken if he it muge forðen.</L>
<L>wat if ðe man war wurðe · &amp; weren him cunne.</L>
<L>figteð wið ðis wirm · &amp; f[a]reð on him figtande.</L>
<L>ðis neddre siðen he nede sal.</L>
<L>makeð seld of his bodi · &amp; sildeð his heued. <MILESTONE N="130"/></L>
<L>litel hi<HI REND="italic">m</HI> is of hise limes · bute he lif holde.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>[Significacio.]</HEAD>
<L>Knov c<HI REND="italic">ri</HI>stene man · wat tu c<HI REND="italic">ri</HI>st higtest</L>
<L>Atte kirke dure · ðar ðu c<HI REND="italic">ri</HI>stned were.</L>
<L>ðu higtes to leuen on him · &amp; hise lages luuien. <MILESTONE N="135"/></L>
<L>to helden wit herte · ðe bodes of holi k[i]rke.</L>
<L>If ðu hauest is broken.</L>
<L>Al ðu forbredes · forwurðes &amp; forgelues.</L>
<L>Eche lif to wolden · Elded art fro eche blis.</L>
<L>So ðis wirm o werld is. <MILESTONE N="140"/></L>
<L>Newe ðe fordi · so ðe neddre doð.</L>
<L>It is te ned.</L>
<L>Feste ðe of stedefastnesse · &amp; ful of ðewes.</L>
<L>&amp; help ðe poure | men · ðe gangen abuten. <MILESTONE N="5 v" UNIT="f."/></L>
<L>Ne deme ðe nog[t] wurdi · ðat tu dure loken. <MILESTONE N="145"/></L>
<L>up to ðe heueneward.</L>
<L>Oc walke wið ðe erðe mildelike among men.</L>
<L>no mod ðu ne cune · mod ne mannes vncost.</L>
<L>oc swic of sineginge.</L>
<L>&amp; bote bid tu ðe ai · boðe bi nigt &amp; bi dai. <MILESTONE N="150"/></L>
<L>ðat tu milce mote hauen · of ðine misdedes.</L>
<L>ðis lif bitokneð ðe sti.</L>
<L>ðat te neddre gangeð bi.</L>
<L>&amp; tis is ðe ðirl of ðe ston.</L>
<L>ðat tu salt ðurg gon. <MILESTONE N="155"/></L>
<L>Let ðin filðe fro ðe · so ðe wirm his fel doð.</L>
<L><PB N="181" REF="189"/>
Go ðu ðan to godes hus · ðe godspel to heren.</L>
<L>ðat is soule dri<HI REND="italic">n</HI>k · sinnes quenching.</L>
<L>Oc or sei ðu in scrifte · to ðe prest sinnes tine.</L>
<L>feg ðe ðus of ði brest filde · &amp; feste ðe forðward. <MILESTONE N="160"/> <NOTE PLACE="foot">160. <HI REND="italic">segðe</HI> MS.</NOTE></L>
<L>fast at tin h<HI REND="italic">er</HI>te · ðat tu firmest higtes.</L>
<L>ðus art tu ging &amp; newe.</L>
<L>forðward be ðu trewe.</L>
<L>Nedeð ðe ðe deuel nogt · for he ne mai ðe deren nogt.</L>
<L>oc he fleð fro ðe · so neddre fro de nakede. <MILESTONE N="165"/></L>
<L>On ðe cloðede ðe neddre is cof · &amp; te deuel cliuer on sinnes.</L>
<L>Ai ðe sinfule bisetten he wile.</L>
<L>&amp; wið al mankin</L>
<L>he haueð nið &amp; win.</L>
<L>wat if he leue haue of ure heuen louerd. <MILESTONE N="170"/></L>
<L>for to deren us · So he ure eldere or dede.</L>
<L>do we ðe bodi in ðe bale · &amp; bergen ðe soule.</L>
<L>ðat is ure heued geuelic · helde we it wurðlic.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Natura formice.</HEAD>
<L>Ðe mire is magti · mikel ge swinkeð. <MILESTONE N="175"/></L>
<L>In sum<HI REND="italic">er</HI> &amp; i<HI REND="italic">n</HI> softe weder · So we 'ofte' sen hauen. <NOTE PLACE="foot">176. <HI REND="italic">ofte</HI> added in margin MS.</NOTE></L>
<L>In ðe heruest · hardilike gangeð.</L>
<L>&amp; renneð rapelike · &amp; resteð hire seldum</L>
<L>&amp; fecheð hire fode · ðer ge it mai finden.</L>
<L>gaddreð ilkines sed. <MILESTONE N="180"/></L>
<L>boðen of wude &amp; of wed.</L>
<L>Of corn &amp; of gres.</L>
<L>ðat ire to hauen es.</L>
<L>haleð to hire 'hole' · ðat siðen hire helpeð. <NOTE PLACE="foot">184. <HI REND="italic">hole</HI> added on lower margin MS.</NOTE></L>
<L>ðar ge wile ben winter | agen. <MILESTONE N="6 r" UNIT="f."/> <MILESTONE N="185"/></L>
<L>caue ge haueð to crepen in · ðat wint<HI REND="italic">er</HI> hire ne derie.</L>
<L><PB N="182" REF="190"/>
Mete i<HI REND="italic">n</HI> hire hule ðat . ðat ge muge biliuen.</L>
<L>ðus ge tileð ðar wiles ge time haueð. <NOTE PLACE="foot">188. Space before <HI REND="italic">ðar: ð</HI> rubricated and red afterwards erased MS.</NOTE></L>
<L>so it her telleð.</L>
<L>oc finde ge ðe wete . corn ðat hire qwemeð. <MILESTONE N="190"/></L>
<L>Al ge forleteð ðis oðer seð ðat ic er seide.</L>
<L>Ne bit ge nowt de barlic beren abuten.</L>
<L>oc suneð it &amp; sakeð forð . so it same were.</L>
<L>get is wund<HI REND="italic">er</HI> of ðis wirm . more ðanne man weneð.</L>
<L>ðe corn ðat ge to caue bereð . al get bit otwinne. <MILESTONE N="195"/></L>
<L>ðat it ne forwurðe . ne waxe hire fro.</L>
<L>er ge it eten wille.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Significacio.</HEAD>
<L>Ðe mire muneð us mete to tilen.</L>
<L>Long liuenoðe ðis little wile. <MILESTONE N="200"/></L>
<L>ðe we on ðis werld wunen.</L>
<L>for ðanne we of wenden . ðanne is ure wint<HI REND="italic">er.</HI></L>
<L>we sulen hung<HI REND="italic">er</HI> hauen . &amp; harde sures.</L>
<L>buten we ben war here.</L>
<L>do we forði. so doð ðis der . ðanne be we derue. <MILESTONE N="205"/></L>
<L>On ðat dai ðat dom sal ben . ðat it ne us harde rewe.</L>
<L>Seke we ure liues fod . ðat we ben siker ðere.</L>
<L>So ðis wirm in wint<HI REND="italic">er</HI> is . ðan ge ne tileð nu<HI REND="italic">m</HI>more.</L>
<L>ðe mire suneð ðe barlic ðanne ge fint te wete.</L>
<L>ðe olde lage we ogen to sunen . ðe newe we hauen mote<HI REND="italic">n.</HI> <MILESTONE N="210"/></L>
<L>ðe corn ðat ge to caue bereð . all ge it bit otwinne. <NOTE PLACE="foot">211. <HI REND="italic">ðe corn</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>ðe lage us lereð to don god . &amp; forbedeð us sinne.</L>
<L>It be<HI REND="italic">t</HI> us e<HI REND="italic">rðl</HI>iche bodes . &amp; bekned euelike. <NOTE PLACE="foot">213. <HI REND="italic">ben</HI> MS. <HI REND="italic">ebriche</HI> MS.</NOTE></L>
<L>It fet ðe licham &amp; te gost . oc nowt o geuelike.</L>
<L>vre louerd c<HI REND="italic">ri</HI>st it lene us ðat his lage us fede. <MILESTONE N="215"/></L>
<L>nu &amp; o domesdei . &amp; tanne we hauen nede. <NOTE PLACE="foot">216. <HI REND="italic">we</HI> on an erasure.</NOTE></L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<PB N="183" REF="191"/>
<HEAD>Natura cerui.</HEAD>
<L>Ðe hert haueð kindes two.</L>
<L>&amp; forbisnes oc al so.</L>
<L>ðus it is on boke set. <MILESTONE N="220"/></L>
<L>ðat man clepeð fisiologet.</L>
<L>He drageð ðe neddre of de ston.</L>
<L>ðurg his nese up on on.</L>
<L>of ðe stoc er of ðe ston.</L>
<L>for it wile ðerunder gon. <MILESTONE N="225"/></L>
<L>&amp; sweleð it wel swiðe.</L>
<L>ðerof him brinneð siðen.</L>
<L>of ðat attrie ðing.</L>
<L>wiðinnen he | haueð brenni<HI REND="italic">n</HI>g. <MILESTONE N="6 v" UNIT="f."/></L>
<L>he lepeð ðanne wið mikel list. <MILESTONE N="230"/></L>
<L>of swet wat<HI REND="italic">er</HI> he haueð ðrist.</L>
<L>he drinkeð wat<HI REND="italic">er</HI> gredilike.</L>
<L>til he is ful wel sikerlike.</L>
<L>Ne haueð ðat uenim no<HI REND="italic">n</HI> migt.</L>
<L>to deren him siðen no<HI REND="italic">n</HI> wigt. <MILESTONE N="235"/></L>
<L>oc he werpeð er hise hornes. <NOTE PLACE="foot">236. <HI REND="italic">er</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>in wude er in ðornes.</L>
<L>&amp; gingid him ðus ðis wilde der.</L>
<L>So ge hauen nu lered her.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Significac<HI REND="italic">i</HI>o. prima. <MILESTONE N="240"/></HEAD>
<L>Alle we atter dragen off ure eldere.</L>
<L>ðe broken drigtinnes word ðurg ðe neddre.</L>
<L>ðer ðurg haueð mankin.</L>
<L>boðen nið &amp; win. <NOTE PLACE="foot">244. After <HI REND="italic">win,</HI> a letter erased.</NOTE></L>
<L><HI REND="italic">g</HI>olsipe. &amp; giscing. <MILESTONE N="245"/> <NOTE PLACE="foot">245. <HI REND="italic">kolsipe,</HI> with <HI REND="italic">i</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>giu<HI REND="italic">er</HI>nesse &amp; wissing.</L>
<L>p<HI REND="italic">ri</HI>de &amp; ouerwene.</L>
<L>swilc atter i mene.</L>
<L>Ofte we brennen i<HI REND="italic">n</HI> mod.</L>
<L><PB N="184" REF="192"/>
&amp; wurden so we weren wod. <MILESTONE N="250"/></L>
<L>ðanne we ðus brennen.</L>
<L>bihoueð us to rennen.</L>
<L>to c<HI REND="italic">ri</HI>stes quike welle.</L>
<L>ðat we ne gon to helle.</L>
<L>drinken his wissing. <MILESTONE N="255"/></L>
<L>it quenchet ilc siniging. <NOTE PLACE="foot">256. <HI REND="italic">ilc siniging</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>forwerpen p<HI REND="italic">ri</HI>de euril[c] del.</L>
<L>so hert doð hise hornes.</L>
<L>gingen us tus to godeward.</L>
<L>&amp; gemen us siðen forðwarð. <MILESTONE N="260"/></L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Nat<HI REND="italic">ur</HI>a. ij<SUP>a</SUP>.</HEAD>
<L>Ðe hertes hauen anoðer kinde.</L>
<L>ðat us og alle to ben minde.</L>
<L>Alle he arn off one mode.</L>
<L>For if he fer fetchen fode. <MILESTONE N="265"/></L>
<L>&amp; he ouer wat<HI REND="italic">e</HI>r ten.</L>
<L>wile non at nede oðer flen.</L>
<L>Oc on swimmeð bi forn.</L>
<L>&amp; alle ðe odre folegen.</L>
<L>weðer so he swimmeð er he wadeð <MILESTONE N="270"/></L>
<L>Is no<HI REND="italic">n</HI> at nede ðat oðer lateð.</L>
<L>Oc leigeð his ski<HI REND="italic">n</HI>bon.</L>
<L>on oðres lendbon.</L>
<L>gef him ðat biforn teð.</L>
<L>Bilimpes for to tirgen. <MILESTONE N="275"/></L>
<L>Alle ðe oðre cumen mide.</L>
<L>&amp; helpen him for to her[t]ien. <NOTE PLACE="foot">277. <HI REND="italic">herien</HI> MS.</NOTE></L>
<L>beren him of ðat wat<HI REND="italic">er</HI> grund</L>
<L>up to ðe lond al heil &amp; sund.</L>
<L>&amp; forðen here nede. <MILESTONE N="280"/></L>
<L>ðis wune he hauen hem bi twen</L>
<L>ðog he an hundred to giddre ben.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<PB N="185" REF="193"/>
<HEAD>Signific<HI REND="italic">acio.</HI> ij<SUP>a</SUP>.</HEAD>
<L>Ðe hertes costes we ogen to munen.</L>
<L>Ne og ur non oðer to sunen. <MILESTONE N="285"/> <NOTE PLACE="foot">285. <HI REND="italic">to sunen</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>oc eurilc luuen oðer.</L>
<L>also he were his broder.</L>
<L>wurðen stedefast his | wine. <MILESTONE N="7 r" UNIT="f."/></L>
<L>ligten him of his birdene.</L>
<L>helpen him at his nede. <MILESTONE N="290"/></L>
<L>god giueð ðer fore mede.</L>
<L>we sulen hauen heuenriche.</L>
<L>gef we b<HI REND="italic">i</HI> twixen us ben briche. <NOTE PLACE="foot">293. <HI REND="italic">ben twixen</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ðus is ure louerdes lage luuelike to fillen.</L>
<L>her of haue we mikel ned . ðat we ðar wið ne dillen. <MILESTONE N="295"/></L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Natura Wulpis.</HEAD>
<L>A wilde der is . ðat is ful of fele wiles.</L>
<L>fox is hire to name . for hire queðsipe.</L>
<L>husebondes hire haten . for hire harm dedes.</L>
<L>ðe coc &amp; te capun. <MILESTONE N="300"/> <NOTE PLACE="foot">300. <HI REND="italic">ðe coc</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>ge feccheð ofte in ðe tun.</L>
<L>&amp; te gandre &amp; te gos.</L>
<L>bi ðe necke &amp; bi ðe nos.</L>
<L>haleð is to hire hole . for ði man hire hatieð. <NOTE PLACE="foot">304. <HI REND="italic">eð is to</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>hatien &amp; hulen . boðe men &amp; fules. <MILESTONE N="305"/></L>
<L>Listneð nu a wund<HI REND="italic">er</HI> . ðat tis der doð for hunger.</L>
<L>goð o felde to a furg . &amp; falleð ðar inne.</L>
<L>In eried lond er in erðchine . forto bilirten fugeles. <NOTE PLACE="foot">308. <HI REND="italic">erðchine] erðc</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>Ne stereð ge nogt of ðe stede a god stund deies.</L>
<L>oc dareð so ge ded were . Ne drageð ge no<HI REND="italic">n</HI> onde. <MILESTONE N="310"/></L>
<L>ðe rauen is swiðe redi . weneð ðat ge rotieð.</L>
<L>&amp; oðre fules hire fallen bi . For to winnen fode.</L>
<L><PB N="186" REF="194"/>
derflike wiðuten dred . he wenen ðat ge ded beð. <NOTE PLACE="foot">313. <HI REND="italic">derflike] derfli</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>he wullen on ðif foxes fel . &amp; ge it wel feleð.</L>
<L>ligtlike ge lepeð up . &amp; letteð hem sone. <MILESTONE N="315"/></L>
<L>gelt hem here billing</L>
<L>raðe wið illing.</L>
<L>tetoggeð &amp; tetireð hem . mid hire teð sarpe.</L>
<L>Fret hire fille.</L>
<L>&amp; goð ðan ðer ge wille. <MILESTONE N="320"/></L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Significac<HI REND="italic">i</HI>o.</HEAD>
<L>Twifold forbisne in ðis der.</L>
<L>to frame we mugen finden her.</L>
<L>warsipe &amp; wisedom.</L>
<L>wið deuel &amp; wið iuel man. <MILESTONE N="325"/></L>
<L>ðe deuel dereð dernelike.</L>
<L>he lat he ne wile us nogt biswike.</L>
<L>he lat he ne wile us ðon non loð.</L>
<L>&amp; bringeð us in a sinne. &amp; ter he us sloð.</L>
<L>he bit us don ure bukes wille. <MILESTONE N="330"/></L>
<L>Eten &amp; dri<HI REND="italic">n</HI>ken wið unskil.</L>
<L>&amp; in ure skemti<HI REND="italic">n</HI>g.</L>
<L>he doð raðe a foxing. |</L>
<L>He billeð one ðe foxes fel. <MILESTONE N="7 v" UNIT="f."/></L>
<L>wo so telleð idel spel. <MILESTONE N="335"/></L>
<L>&amp; he tireð on his ket.</L>
<L>wo so him wið sinne fet.</L>
<L>&amp; deuel geld swilk billing.</L>
<L>wið same &amp; wið sending.</L>
<L>&amp; for his sinfule werk. <MILESTONE N="340"/></L>
<L>ledeð man to helle merk.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Signific<HI REND="italic">aci</HI>o.</HEAD>
<L>Ðe deuel is tus ðe [fox] ilik.</L>
<L>mið iuele breides &amp; wið swik.</L>
<L>&amp; man al so ðe foxes name. <MILESTONE N="345"/></L>
<L><PB N="187" REF="195"/>
arn wurði to hauen same. <NOTE PLACE="foot">346. <HI REND="italic">wurði] ð</HI> corr. out of another letter.</NOTE></L>
<L>for wo 'so' seieð oðer god. <NOTE PLACE="foot">347. <HI REND="italic">so</HI> added in margin.</NOTE></L>
<L>&amp; ðenkeð iuel on his mod.</L>
<L>fox he is &amp; fend iwis.</L>
<L>ðe boc ne legeð nogt of ðis. <MILESTONE N="350"/></L>
<L>So was herodes fox &amp; flerd.</L>
<L>ðo c<HI REND="italic">ri</HI>st kam i<HI REND="italic">n</HI> to ðis middel erd.</L>
<L>he seide he wulde him leuen on.</L>
<L>&amp; ðogte he wulde him fordon. <NOTE PLACE="foot">354. <HI REND="italic">e wulde</HI> on an erasure.</NOTE></L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Nat<HI REND="italic">ur</HI>a <HI REND="italic">a</HI>ranéé. <MILESTONE N="355"/> <NOTE PLACE="foot">355. <HI REND="italic">iranéé</HI> MS.</NOTE></HEAD>
<L>Seftes sop ure seppande . sene 'is' on werlde.</L>
<L>leiðe &amp; lodlike . ðus we it leuen. <NOTE PLACE="foot">357. <HI REND="italic">loldike</HI> MS : after <HI REND="italic">we</HI> erasure of one letter.</NOTE></L>
<L>man'i'kines ðing.</L>
<L>alle manne to wissi<HI REND="italic">n</HI>g.</L>
<L>ðe spinn<HI REND="italic">er</HI>e on hire [webbe] swid[e] ge weveð. <MILESTONE N="360"/> <NOTE PLACE="foot">360. <HI REND="italic">sþinnere] inne</HI> on an erasure. <HI REND="italic">weveð] veð</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>festeð atte hus rof . hire fodredes. <NOTE PLACE="foot">361. <HI REND="italic">fo dredes</HI> MS.</NOTE></L>
<L>o rof er on ouese . so hire is on elde.</L>
<L>werpeð ðus hire web . &amp; weueð on hire wise. <NOTE PLACE="foot">363. <HI REND="italic">werþeð] þe</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>ðanne ge it haueð al idigt . ðeðen ge driueð.</L>
<L>hitt hire i<HI REND="italic">n</HI> hire hole . oc ai ge it biholdeð. <MILESTONE N="365"/></L>
<L>til ðat ðer fleges faren . &amp; fallen ðer inne.</L>
<L>wiðeren in ðat web . &amp; wilen ut wenden.</L>
<L>ðanne renneð ge rapelike . for ge is ai redi.</L>
<L>nimeð anon to ðe net . &amp; nimeð hem ðere.</L>
<L>bitterlike ge hem bit . &amp; here bane wurðeð. <MILESTONE N="370"/></L>
<L>drepeð &amp; drinkeð here blod.</L>
<L>doð ge hire no<HI REND="italic">n</HI> oðer god.</L>
<L>bute fret hire fille</L>
<L>&amp; dareð siðen stille.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<PB N="188" REF="196"/>
<HEAD>Significacio. <MILESTONE N="375"/></HEAD>
<L>Ðis wirm bitokneð ðe man . ðat oðer bi's'wikeð. <NOTE PLACE="foot">376. <HI REND="italic">biswikeð] keð</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>on stede er on stalle . stille er lude.</L>
<L>in mot er in market . er oni oðer wise.</L>
<L>he him bit . ðan he him bale selleð. <NOTE PLACE="foot">379. <HI REND="italic">him: him</HI> both corr. out of <HI REND="italic">hem.</HI></NOTE></L>
<L>&amp; he drinkeð his blod . wanne he him dreueð. <MILESTONE N="380"/> <NOTE PLACE="foot">380. <HI REND="italic">his</HI> on an erasure: <HI REND="italic">him</HI> corr. out of <HI REND="italic">hem.</HI></NOTE></L>
<L>&amp; ðo fr'e'teð hem al . ðan he him iuel werkeð. <NOTE PLACE="foot">381. <HI REND="italic">freteð]</HI> first <HI REND="italic">e</HI> added by rubricator.</NOTE></L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Natura cetegrandie.</HEAD>
<L>Cethegrande is a fis.</L>
<L>ðe moste ðat in wat<HI REND="italic">er</HI> is.</L>
<L>ðat tu | wuldest seien get. <MILESTONE N="8 r" UNIT="f."/> <MILESTONE N="385"/></L>
<L>gef ðu it soge wan it flet.</L>
<L>ðat it were á neilond</L>
<L>ðat sete 'one' ðe se sond. <NOTE PLACE="foot">388. <HI REND="italic">one</HI> substituted in margin for <HI REND="italic">o</HI> deleted in text.</NOTE></L>
<L>ðis fis ðat is vnride.</L>
<L>ðanne him hungreð he gapeð wide. <MILESTONE N="390"/> <NOTE PLACE="foot">390. Before <HI REND="italic">him, him</HI> deleted by rubricator.</NOTE></L>
<L>vt of his ðrote it smit an onde.</L>
<L>ðe swetteste ðing ðat is o londe.</L>
<L>ðer fore oðre fisses to him dragen.</L>
<L>wan he it felen he aren fagen.</L>
<L>he cumen &amp; houen in his muð. <MILESTONE N="395"/></L>
<L>of his swike he arn uncuð.</L>
<L>ðis cete ðanne hise chaueles lukeð. <NOTE PLACE="foot">397. <HI REND="italic">ðanne] ð</HI> corr. out of <HI REND="italic">d</HI> by rubricator.</NOTE></L>
<L>ðise fisses alle in sukeð.</L>
<L>ðe smale he wile ðus biswiken.</L>
<L>ðe grete maig he nogt bigripen. <MILESTONE N="400"/></L>
<L>ðis fis wuneð wið ðe se gru<HI REND="italic">n</HI>d.</L>
<L>&amp; liueð ðer eure heil &amp; sund.</L>
<L>til it cumeð ðe time.</L>
<L>ðat storm stireð al ðe se.</L>
<L><PB N="189" REF="197"/>
ðanne sum<HI REND="italic">er</HI> &amp; wint<HI REND="italic">er</HI> winnen. <MILESTONE N="405"/></L>
<L>ne mai it wunen ðer inne.</L>
<L>So droui is te sees grund.</L>
<L>ne mai he wunen ðer ðat stund.</L>
<L>oc stireð up &amp; houeð stille.</L>
<L>wiles ða<HI REND="italic">t</HI> weder is so ille. <MILESTONE N="410"/> <NOTE PLACE="foot">410. <HI REND="italic">ðar</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ðe sipes ðat arn on se fordriuen. <NOTE PLACE="foot">411. <HI REND="italic">fordriuen] driuen</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>loð hem is ded &amp; lef to liuen.</L>
<L>biloken hem &amp; sen ðis fis</L>
<L>aneilond he wenen it is.</L>
<L>ðer of he aren swiðe fagen. <MILESTONE N="415"/></L>
<L>&amp; mid here migt ðar to he dragen. <NOTE PLACE="foot">416. <HI REND="italic">here] re</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>sipes on festen.</L>
<L>&amp; alle up gangen.</L>
<L>Of ston mid stel in ðe tunder.</L>
<L>wel to brennen one ðis wunder. <MILESTONE N="420"/></L>
<L>warmen hem wel &amp; heten &amp; drinken.</L>
<L>ðe fir he feleð &amp; doð hem sinken.</L>
<L>for sone he diueð dun to grunde.</L>
<L>he drepeð hem alle wið uten wunde. <NOTE PLACE="foot">423,4. <HI REND="italic">diueð . . . wunde</HI> on an erasure.</NOTE></L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Signific<HI REND="italic">aci</HI>o. <MILESTONE N="425"/></HEAD>
<L>Ðis deuel is mikel wið wil &amp; magt.</L>
<L>So witches hauen in here craft.</L>
<L>He doð men hungren &amp; hauen ðrist.</L>
<L>&amp; mani oðer sinful list.</L>
<L>tolleð men to him wið his onde <MILESTONE N="430"/></L>
<L>wo so him folegeð he findeð sonde.</L>
<L>ðo arn ðe little. in leue lage.</L>
<L>ðe mikle ne maig he to him dragen.</L>
<L>ðe mikle. i mene ðe stedefast.</L>
<L>in rigte leue. mid fles &amp; gast. <MILESTONE N="435"/></L>
<L>wo so listneð deueles lore.</L>
<L>on lengðe it sal him rewen sore.</L>
<L><PB N="190" REF="198"/>
wo so festeð hope on him.</L>
<L>he sal him foDIV2en to ¶helle dim. |</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Natura Sirene. <MILESTONE N="8 v" UNIT="f."/> <MILESTONE N="440"/></HEAD>
<L>IN ðe se senden selcuðes manie.</L>
<L>ðe mereman is a meiden ilike.</L>
<L>on brest &amp; on bodi . oc al ðus ge is bunden. <NOTE PLACE="foot">443. <HI REND="italic">al . . . bunden</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>fro ðe noule niðerward . ne is ge no man like.</L>
<L>oc fis to fuliwis mid finnes waxen. <MILESTONE N="445"/></L>
<L>ðis wunder wuneð in wankel stede.</L>
<L>ðer ðe water sinkeð. sipes ge sinkeð . &amp; scaðe ðus werkeð.</L>
<L>mirie ge singeð ðis mere . &amp; haueð manie stefnes.</L>
<L>manie &amp; sille.</L>
<L>oc it ben wel ille. <MILESTONE N="450"/></L>
<L>sipmen here steringe forgeten . for hire stefninge. <NOTE PLACE="foot">451. <HI REND="italic">siþmen here</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>flumeren &amp; slepen.</L>
<L>&amp; to late waken.</L>
<L>ðe sipes sinken mitte suk.</L>
<L>ne cumen he nummor up. <MILESTONE N="455"/></L>
<L>Oc wise me<HI REND="italic">n</HI> &amp; warre.</L>
<L>agen cunen chare.</L>
<L>ofte arn atbrosten . mid he[re] brest ouel.</L>
<L>he hauen herd told of ðis mere . ðat tus unie mete.</L>
<L>half man &amp; half fis. <MILESTONE N="460"/></L>
<L>sum ðing tokneð bi ðis.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Significacio.</HEAD>
<L>Fele men hauen ðe tokni<HI REND="italic">n</HI>g.</L>
<L>of ðis forbisnede ði[n]g.</L>
<L>wið uten weren wulues fel. <MILESTONE N="465"/> <NOTE PLACE="foot">465. <HI REND="italic">wulues] w</HI> corr. out of <HI REND="italic">þ.</HI></NOTE></L>
<L>wiðinnen arn he wulues al.</L>
<L>he speken godcundhede.</L>
<L>&amp; wikke is here dede.</L>
<L><PB N="191" REF="199"/>
here dede is al vncuð.</L>
<L>wið ðat spekeð here muð. <MILESTONE N="470"/></L>
<L>twifold arn on mode.</L>
<L>he sweren bi ðe rode.</L>
<L>bi ðe sunne &amp; bi ðe mone.</L>
<L>&amp; he ðe legen sone.</L>
<L>mid here sage &amp; mid here song. <MILESTONE N="475"/></L>
<L>he ðe swiken ðer imong.</L>
<L>ðin agte wið swiking</L>
<L>ði soule wið lesing.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Nat<HI REND="italic">ur</HI>a elephantis.</HEAD>
<L>Elpes arn in Inde riche. <MILESTONE N="480"/></L>
<L>on bodi borlic berges ilike.</L>
<L>he to gaddre gon o wolde</L>
<L>so sep ðat cumen ut of folde.</L>
<L>&amp; behinden. he hem sampnen.</L>
<L>ðanne he sulen oðre strenen. <MILESTONE N="485"/></L>
<L>Oc he arn so kolde of kinde.</L>
<L>ðat no golsipe is hem minde.</L>
<L>til he noten of a gres.</L>
<L>ðe name is mandragores.</L>
<L>Siðen he bigeten on. <MILESTONE N="490"/></L>
<L>&amp; two ger he ðer mide gon.</L>
<L>ðog he ðre hundred ger.</L>
<L>on werlde more ¶wuneden her. |</L>
<L>bigeten he neuermor non. <MILESTONE N="9 r" UNIT="f."/></L>
<L>so kold is hem siðen blod &amp; bon. <MILESTONE N="495"/></L>
<L>ðanne ge sal hire kindles beren.</L>
<L>In water ge sal stonden.</L>
<L>In wat<HI REND="italic">er</HI> to mid side.</L>
<L>ðat wanne hire harde tide.</L>
<L>ðat ge ne falle niðer nogt. <MILESTONE N="500"/></L>
<L>ðat is most in hire ðogt.</L>
<L>For he ne hauen no lið.</L>
<L>ðat he mugen risen wið.</L>
<L><PB N="192" REF="200"/>
Hu he resteð him ðis der.</L>
<L>ðanne he walkeð wide. <MILESTONE N="505"/></L>
<L>herkne wu it telleð her.</L>
<L>for he is al unride.</L>
<L>A tre he sekeð to fuligewis.</L>
<L>ðat is strong &amp; stedefast is.</L>
<L>&amp; leneð him trostl[i]ke ðer bi. <MILESTONE N="510"/></L>
<L>ðanne he is of walke weri.</L>
<L>ðe hunte haueð biholden ðis.</L>
<L>ðe hi<HI REND="italic">m</HI> wille swiken.</L>
<L>wor his beste wune is.</L>
<L>to don hise willen. <MILESTONE N="515"/></L>
<L>Sageð ðis tre &amp; under set.</L>
<L>o ðe wise ðat he mai bet.</L>
<L>&amp; hileð it wel ðat he it nes war</L>
<L>ðanne he makeð ðer to char.</L>
<L>him seluen sit olon bihalt. <MILESTONE N="520"/></L>
<L>weðer his gin him out biwalt. <NOTE PLACE="foot">521. <HI REND="italic">biwarlt</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ðanne cumeð ðis elp unride.</L>
<L>&amp; leneð him up on his side.</L>
<L>slepeð bi ðe tre in ðe sadue.</L>
<L>&amp; fallen boden so to gaddre. <MILESTONE N="525"/></L>
<L>gef ðer is noman ðanne he falleð.</L>
<L>he remeð &amp; helpe calleð.</L>
<L>remeð reufulike on his wise.</L>
<L>hopeð he sal ðurg helpe 'ri'sen. <NOTE PLACE="foot">529. <HI REND="italic">risen] sisen</HI> MS., <HI REND="italic">ri</HI> in margin.</NOTE></L>
<L>ðanne cumeð ðer on gangande. <MILESTONE N="530"/></L>
<L>hopeð he sal him don ut standen.</L>
<L>Fikeð &amp; fondeð al his migt.</L>
<L>ne mai he it forðen no wigt.</L>
<L>Ne canne ðan no<HI REND="italic">n</HI> oðer.</L>
<L>'oc' remeð mid his broðer. <MILESTONE N="535"/> <NOTE PLACE="foot">535. <HI REND="italic">oc] o</HI> MS., <HI REND="italic">oc</HI> in margin.</NOTE></L>
<L>manie &amp; mikle cume ðer 'se'cande. <NOTE PLACE="foot">536. <HI REND="italic">sacande</HI> MS., <HI REND="italic">se</HI> in margin.</NOTE></L>
<L>wenen him on stalle maken.</L>
<L><PB N="193" REF="201"/>
oc for ðe helpe of hem alle.</L>
<L>ne mai he cumen so on stalle.</L>
<L>ðanne remen he alle a rem. <MILESTONE N="540"/></L>
<L>so hornes blast. oðer belles drem.</L>
<L>For here mikle remi<HI REND="italic">n</HI>g.</L>
<L>rennande cumeð a gungling.</L>
<L>raðe to him luteð.</L>
<L>his snute him under puteð. <MILESTONE N="545"/></L>
<L>&amp; mitte helpe of hem alle.</L>
<L>ðis elp he reisen on stalle.</L>
<L>&amp; tus | atbrested ðis huntes breid. <MILESTONE N="9 v" UNIT="f."/></L>
<L>oðe wise ðat ic haue gu seid.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>significac<HI REND="italic">i</HI>o. <MILESTONE N="550"/></HEAD>
<L>Ðus fel adam ðurg a tre.</L>
<L>vre firste fader ðat fele we. <NOTE PLACE="foot">552. <HI REND="italic">firste] fir</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>Moẏses wulde him reisen.</L>
<L>migte it no wigt forðen.</L>
<L>After him p<HI REND="italic">ro</HI>phetes alle. <MILESTONE N="555"/></L>
<L>migte her non him maken on stalle.</L>
<L>on stalle iseie. ðer he er stod.</L>
<L>to hauen heuenriche god.</L>
<L>He suggeden &amp; sorgeden. &amp; weren i<HI REND="italic">n</HI> ðogt.</L>
<L>wu he migten him helpen ovt. <MILESTONE N="560"/></L>
<L>ðo remeden he alle onder steuene.</L>
<L>alle hege up to ðe heuene.</L>
<L>for here care. &amp; here calling.</L>
<L>hem cam to c<HI REND="italic">ri</HI>st heuen king.</L>
<L>he ðe is ai in heuene mikel. <MILESTONE N="565"/></L>
<L>wurð her man &amp; tus was litel.</L>
<L>drowing ðolede in ure manhede <NOTE PLACE="foot">567. <HI REND="italic">him</HI> in margin MS.</NOTE></L>
<L>&amp; tus adam 'he' under gede. <NOTE PLACE="foot">568. <HI REND="italic">he</HI> added in margin MS.</NOTE></L>
<L>reisede him up &amp; 'al' man kin. <NOTE PLACE="foot">569. <HI REND="italic">al</HI> added in margin MS.</NOTE></L>
<L>ðat was fallen to helle dim. <MILESTONE N="570"/></L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<PB N="194" REF="202"/>
<HEAD>Natura turturis.</HEAD>
<L>IN boke is ðe turtres lif . writen o rime</L>
<L>wu lagelike . ge holdeð luue al hire lif time.</L>
<L>gef ge ones make haueð . fro him ne wile ge siðen.</L>
<L>muneð wimmen hire lif . ic it wile gu reden. <MILESTONE N="575"/></L>
<L>bi hire make ge sit onigt . o dei ge goð &amp; flegeð.</L>
<L>wo so seit he sundren ovt . i seie ðat he legeð.</L>
<L>Oc if hire make were ded &amp; ge widue wore.</L>
<L>ðanne flegeð ge one &amp; fareð . non oðer wile ge more.</L>
<L>buten óne goð . &amp; one sit. <MILESTONE N="580"/></L>
<L>&amp; hire olde luue abit.</L>
<L>In h<HI REND="italic">er</HI>te haueð hi<HI REND="italic">m</HI> nigt &amp; dai.</L>
<L>so he were oliue ai.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Significac<HI REND="italic">i</HI>o.</HEAD>
<L>List ilk le<HI REND="italic">f</HI>ful man her to . &amp; herof ofte reche. <MILESTONE N="585"/> <NOTE PLACE="foot">585. <HI REND="italic">lesful</HI> MS.</NOTE></L>
<L>vre sowle atte kirke dure . ches hire c<HI REND="italic">ri</HI>st to meche.</L>
<L>he is ure soule spuse luue we him wið migte.</L>
<L>&amp; wende we neure fro hi<HI REND="italic">m</HI> ward . be dai ne be nigte.</L>
<L>ðog he be fro ure sigte faren be we him alle trewe.</L>
<L>no<HI REND="italic">n</HI> oðer louerd ne leue we . ne non | luue newe. <MILESTONE N="10 r" UNIT="f."/> <MILESTONE N="590"/></L>
<L>leue we ðat he liueð ai up on heuen riche.</L>
<L>&amp; ðeðen he sal cumen eft . &amp; ben us alle briche.</L>
<L>for to demen alle men . oc nout on geuelike. <NOTE PLACE="foot">593. <HI REND="italic">to demen</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>hise loðe men sulen to helle faren . hise leue to his riche.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Natura pantere. <MILESTONE N="595"/></HEAD>
<L>Panter is an wilde der.</L>
<L>Is non fairere on werlde her.</L>
<L>he is blac so bro of qual.</L>
<L>mið wite spottes sawen al.</L>
<L>wit &amp; trendled als a wel. <MILESTONE N="600"/></L>
<L>&amp; 'itt' bicumeð him swiðe wel. <NOTE PLACE="foot">601. <HI REND="italic">itt</HI> added in margin.</NOTE></L>
<L>wor so he wuneð ðis panter.</L>
<L><PB N="195" REF="203"/>
he fedeð him al mid oðer der.</L>
<L>of ðo ðe he wile he nimeð ðe cul.</L>
<L>&amp; fet him wel til he is ful. <MILESTONE N="605"/></L>
<L>In his hole siðen stille.</L>
<L>ðre dages he slepen wille.</L>
<L>ðan after ðe ðridde dai.</L>
<L>he riseð &amp; remeð lude so he mai.</L>
<L>ut of his ðrote cumeð asmel. <MILESTONE N="610"/></L>
<L>mid his rem forð oueral.</L>
<L>ðat ouer cumeð haliweie.</L>
<L>wið swetnesse. [ic] it gu seie</L>
<L>&amp; al ðat eure smelleð swete.</L>
<L>be it drie be it wete. <MILESTONE N="615"/></L>
<L>For ðe swetnesse off his onde.</L>
<L>wor so he walkeð o londe.</L>
<L>wor so he walked. er wor so he wuneð.</L>
<L>Ilk der ðe him hereð to him cumeð. <NOTE PLACE="foot">619. Before <HI REND="italic">to him, to him</HI> deleted MS.</NOTE></L>
<L>&amp; folegeð him up one ðe wold. <MILESTONE N="620"/></L>
<L>for ðe swetnesse ðe ic gu haue told.</L>
<L>ðe dragunes one ne stiren nout.</L>
<L>wiles te pant<HI REND="italic">er</HI> remeð ogt.</L>
<L>oc daren stille in here pit.</L>
<L>als so he weren of dede offrigt. <MILESTONE N="625"/></L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Significac<HI REND="italic">i</HI>o.</HEAD>
<L>CRist is tokned ðurg ðis der.</L>
<L>wos kinde we hauen told gu her.</L>
<L>for he is faier ouer alle men.</L>
<L>so euen sterre o'uer' erðe fen. <MILESTONE N="630"/> <NOTE PLACE="foot">630. <HI REND="italic">ouer] uer</HI> in margin MS.</NOTE></L>
<L>ful 'wel' he taunede his luue to man. <NOTE PLACE="foot">631. <HI REND="italic">wel</HI> in margin MS.</NOTE></L>
<L>wan he ðurg 'holi' spel him wan. <NOTE PLACE="foot">632. <HI REND="italic">holi</HI> in margin MS.</NOTE></L>
<L>&amp; longe he lai her i<HI REND="italic">n</HI> an hole.</L>
<L>wel him dat he it wulde ðolen.</L>
<L>ðre daies slep he al on on. <MILESTONE N="635"/></L>
<L><PB N="196" REF="204"/>
ðanne he ded was in blod &amp; bon.</L>
<L>vp he ros &amp; rémede i wis. <NOTE PLACE="foot">637. <HI REND="italic">i wis] in wif</HI> MS.</NOTE></L>
<L>of helle pine of heuene blis.</L>
<L>&amp; steg to heuene vue<HI REND="italic">m</HI>est. <NOTE PLACE="foot">639. <HI REND="italic">vuenest</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ðer wuneð wið | fader &amp; holi gast. <MILESTONE N="10 v" UNIT="f."/> <MILESTONE N="640"/> <NOTE PLACE="foot">640. &amp; <HI REND="italic">holi gast</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>Amonges men a swete [s]mel.</L>
<L>he let her of his holi spel.</L>
<L>wor ðurg we mugen folgen him.</L>
<L>i<HI REND="italic">n</HI> to his godcundnesse fin.</L>
<L>&amp; ðat wirm ure wiðerwine. <MILESTONE N="645"/></L>
<L>wor so of godes word if dine.</L>
<L>ne dar he stiren. ne noman deren.</L>
<L>ðer wile he lage &amp; luue beren.</L>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="part">
<HEAD>Natura columbe. &amp; signific<HI REND="italic">acio.</HI></HEAD>
<L>ÐE culuer haueð costes gode. <MILESTONE N="650"/></L>
<L>alle wes ogen to hauen in mode.</L>
<L>seuene costes in hire kinde.</L>
<L>alle it ogen to ben us minde.</L>
<L>ge ne haueð in hire no<HI REND="italic">n</HI> galle.</L>
<L>simple &amp; softe be we alle. <MILESTONE N="655"/></L>
<L>ge ne liueð nogt bi lagt. <NOTE PLACE="foot">656. <HI REND="italic">bilagt</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Ilc robbinge do we of <HI REND="italic">h</HI>ac. <NOTE PLACE="foot">657. <HI REND="italic">hac] bac</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ðe wirm ge leteð &amp; liueð bi ðe sed.</L>
<L>of cristes lore we haue ned.</L>
<L>wið oðre briddes ge doð as moder. <MILESTONE N="660"/></L>
<L>so og ur ilk to don wið oðer. <NOTE PLACE="foot">661. Before <HI REND="italic">ilk</HI> a letter erased : <HI REND="italic">l</HI> corr. out of <HI REND="italic">h.</HI></NOTE></L>
<L>woning &amp; groning if lic hire song.</L>
<L>bimene we us. we hauen don wrong.</L>
<L>In wat<HI REND="italic">er</HI> ge is wis of heuekes come.</L>
<L>&amp; we in boke wið deules nome. <MILESTONE N="665"/></L>
<L>In hole of ston ge makeð hire nest.</L>
<L>In cristes milce ure hope is best.</L>
</DIV2>
</DIV1>
<DIV1 N="22" TYPE="poem">
<PB N="197" REF="205"/>
<HEAD>XXII. GENESIS AND EXODUS</HEAD>
<HEAD>JOSEPH AND HIS BRETHREN</HEAD>
<LG>
<L>xii. ger or ysaac was dead. <MILESTONE N="37 v" UNIT="f."/></L>
<L>Jacobes sunes deden un red.</L>
<L>FOr sextene ger ioseph was old.</L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>ane he was in to egipte sold.</L>
<L>He was iacobes gunkeste sune. <MILESTONE N="5"/></L>
<L>Brictest of was<HI REND="italic">tm</HI>e and of witt<HI REND="italic">er</HI> wune. <NOTE PLACE="foot">6. <HI REND="italic">waspene</HI> MS.</NOTE></L>
<L>If he sag hise breðere mis faren.</L>
<L>His fader he it gan vn hillen &amp; baren.</L>
<L>He wulde ðat he sulde hem ten.</L>
<L>ðat he wel ðewed sulde ben. <MILESTONE N="10"/></L>
<L>for ði wexem wið [him] gret nið.</L>
<L>And hate for it in ille lið.</L>
<L>ðo wex her hertes niðful &amp; bold.</L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>anne he hem adde is dremes told.</L>
<L>ðat is handful stod rigt up soren. <MILESTONE N="15"/></L>
<L>And here it leigen alle he<HI REND="italic">m</HI> bi foren.</L>
<L>And sunne &amp; mone &amp; sterres .xi<SUP>e</SUP>.</L>
<L>Wurðeden hi<HI REND="italic">m</HI> wið frigti luue.</L>
<L>ðo seide his fader hu mai ðis sen.</L>
<L>ðat ðu salt ðus wurðed ben. <MILESTONE N="20"/></L>
<L>ðat ðine breðere and ic &amp; she.</L>
<L>ðat ðe bar sulen luten ðe. |</L>
<L>ðus he chidden hem bi twen. <MILESTONE N="38 r" UNIT="f."/></L>
<L>ðoge ðhogte iacob siðe it sulde ben.</L>
<L>Hise breðere kepten at sichem. <MILESTONE N="25"/></L>
<L>Hirdnesse &amp; iacob to sen hem.</L>
<L>sente ioseph to dalen ebron.</L>
<L>And he was redi his wil to don.</L>
<L><PB N="198" REF="206"/>
Jn sichem feld ne fond e he<HI REND="italic">m</HI> nogt. <NOTE PLACE="foot">29. <HI REND="italic">fonde</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Jn dotaym he fond hem sogt. <MILESTONE N="30"/></L>
<L>He knewen hi<HI REND="italic">m</HI> fro feren kumen.</L>
<L>Hate hem on ros i<HI REND="italic">n</HI> herte numen.</L>
<L>Swilc nið &amp; hate ros hem on.</L>
<L>He redden alle him for to slon.</L>
<L>Nai q<HI REND="italic">u</HI>ad ruben slo we hi<HI REND="italic">m</HI> nogt. <MILESTONE N="35"/></L>
<L>Oðer sinne may ben wrogt.</L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>at so him drempte ðor q<HI REND="italic">u</HI>iles he slep.</L>
<L>Jn ðis <HI REND="italic">c</HI>isternesse old and dep. <NOTE PLACE="foot">38. <HI REND="italic">ðisterness</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Get wurð e worpen naked and cold. <NOTE PLACE="foot">39. <HI REND="italic">wurðe</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>at so his dremes owen a wold. <MILESTONE N="40"/></L>
<L>ðis dede was don wid herte sor.</L>
<L>Ne wulde ruben nogt drechen ðor.</L>
<L>He gede and sogte an oðer stede.</L>
<L>His erue i<HI REND="italic">n</HI> bettre lewse he dede.</L>
<L>Vdas dor q<HI REND="italic">u</HI>iles gaf hem red. <MILESTONE N="45"/></L>
<L>ðat was fulfilt of derne sped.</L>
<L>fro galaad men wið chafare</L>
<L>Sag he ðor kumen wid spices ware. |</L>
<L>To warde egipte he gunne ten. <MILESTONE N="38 v" UNIT="f."/></L>
<L>Judas tagte hu it sulde ben. <MILESTONE N="50"/></L>
<L>Joseph solde ðe breðere ten.</L>
<L>for .xxx. plates to ðe chapmen.</L>
<L>Get wast bettre he ðus was sold.</L>
<L>dan he ðor storue i<HI REND="italic">n</HI> here wold.</L>
<L>Ðan r<HI REND="italic">u</HI>ben cam ðider a gen. <MILESTONE N="55"/></L>
<L>to ðat cist<HI REND="italic">er</HI>nesse he ran to sen.</L>
<L>He missed joseph and ðhogte swem.</L>
<L>Wende him slagen set up an rem.</L>
<L>Nile he blinnen swilc sorwe h<HI REND="italic">im</HI> cliued. <NOTE PLACE="foot">59. <HI REND="italic">him] he</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Til him he sweren ðat he liued. <MILESTONE N="60"/></L>
<L>ðo nomen he ðe childes srud.</L>
<L>ðe iacob hadde madim i<HI REND="italic">n</HI> prud.</L>
<L><PB N="199" REF="207"/>
Jn kides blod he wenten it.</L>
<L>ðo was ðor on an rewli lit.</L>
<L>Sondere men he it leiden on. <MILESTONE N="65"/></L>
<L>And senten it iacob i<HI REND="italic">n</HI> to ebron.</L>
<L>And shewed it hi<HI REND="italic">m.</HI> and boden hi<HI REND="italic">m</HI> sen.</L>
<L>Jf his childes wede it migte ben.</L>
<L>Senten him bode he funden it.</L>
<L>ðo iacob sag dat sori writ. <MILESTONE N="70"/></L>
<L>He gret and seide ðat wilde der.</L>
<L>Hauen min sune swolgen her.</L>
<L>His cloðes rent in haigre srid.</L>
<L>Long grot and sorge is hi<HI REND="italic">m</HI> bi tid. |</L>
<L>His sunes comen him to sen. <MILESTONE N="39 r" UNIT="f."/> <MILESTONE N="75"/></L>
<L>And hertedin him if it migte ben.</L>
<L>Nai nai q<HI REND="italic">u</HI>at he helped it nogt.</L>
<L>Mai non herti<HI REND="italic">n</HI>g on me ben wrogt.</L>
<L>ic sal ligten till helle dale.</L>
<L>And groten ðor min sunes bale. <MILESTONE N="80"/></L>
<L>ðor was in helle a sundri stede</L>
<L>Wor ðe seli folc reste dede.</L>
<L>ðor he stunden til helpe cam.</L>
<L>Til i<HI REND="italic">es</HI>u crist fro ðeden he<HI REND="italic">m</HI> nam. <NOTE PLACE="foot">84. <HI REND="italic">hem] he</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ðe chapmen skinden here fare. <MILESTONE N="85"/></L>
<L>Jn to egipte ledden ðat ware.</L>
<L>Wið putifar ðe kinges stiward.</L>
<L>He maden swiðe bigetel forward.</L>
<L>So michel fe ðor is hem told.</L>
<L>He hauen him bogt he hauen sold. <MILESTONE N="90"/> <NOTE PLACE="foot">90. <HI REND="italic">hauen] a</HI> corr. out of <HI REND="italic">e</HI> MS.</NOTE></L>
</LG>
<LG>
<L>Pvtifar trewið hise wiwes tale <MILESTONE N="40 r" UNIT="f."/></L>
<L>And haued dempt iosep to bale.</L>
<L>He bad ben sperd [him] fast[e] dun.</L>
<L>And holden harde i<HI REND="italic">n</HI> prisun.</L>
<L>An litel stund q<HI REND="italic">u</HI>ile he was ðer. <MILESTONE N="95"/></L>
<L><PB N="200" REF="208"/>
So gan him luuen ðe p<HI REND="italic">ri</HI>suner.</L>
<L>And hi<HI REND="italic">m</HI> de chartre haueð bi tagt.</L>
<L>Wið ðo p<HI REND="italic">ri</HI>sunes to liuen i<HI REND="italic">n</HI> hagt.</L>
<L>Or for misdede or for on sagen.</L>
<L>ðor woren to ðat p<HI REND="italic">ri</HI>sun dragen. <MILESTONE N="100"/></L>
<L>On ðat ðe kinges kuppe bed. <NOTE PLACE="marg">.¶</NOTE></L>
<L>And on ðe made ðe kinges bred.</L>
<L>Hem drempte dremes boðen onigt.</L>
<L>And he wurðen swiðe sore o frigt.</L>
<L>Joseph hem seruede ðor on sel. <MILESTONE N="105"/></L>
<L>At here drink and at here mel.</L>
<L>He herde hem m<HI REND="italic">ur</HI>nen. he freinde for q<HI REND="italic">u</HI>at.</L>
<L>Harde dremes ogen awold ðat. <NOTE PLACE="foot">107. <HI REND="italic">he hem freinde</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ðo seide he to ðe butuler.</L>
<L>Tel me ðin drem mi broðer her. | <MILESTONE N="110"/></L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>eðer so it wurðe softe or strong. <MILESTONE N="40 v" UNIT="f."/></L>
<L>ðe reching wurð on god bi long.</L>
<L>Me drempte ic stod at a win tre. <NOTE PLACE="marg">¶</NOTE></L>
<L>ðat adde waxen buges ðre.</L>
<L>Orest it blomede and siðen bar. <MILESTONE N="115"/></L>
<L>ðe beries ripe wurð ic war.</L>
<L>ðe kinges [cuppe] ic hadde on hond.</L>
<L>ðe beries ðor inne me ðhugte ic wrong.</L>
<L>And bar it drinken to pharaon.</L>
<L>Me drempte als ic was wune to don. <MILESTONE N="120"/></L>
<L>Good is q<HI REND="italic">u</HI>að joseph to dremen of win.</L>
<L>heilnesse an blisse is ðer in.</L>
<L>ðre daies ben get for to cumen.</L>
<L>ðu salt ben ut of p<HI REND="italic">ri</HI>sun numen.</L>
<L>And on ðin offiz set agen. <MILESTONE N="125"/></L>
<L>Of me ðu ðhenke ðan it sal ben.</L>
<L>Bed min herdne to pharaon.</L>
<L>ða ic ut of p<HI REND="italic">ri</HI>sun wurðe don.</L>
<L><PB N="201" REF="209"/>
for ic am stolen of kinde lond.</L>
<L>And her wrigteleslike holden i<HI REND="italic">n</HI> bond. <MILESTONE N="130"/></L>
<L>Quað ðis bred wrigte liðeð nu me. <NOTE PLACE="marg">¶</NOTE></L>
<L>me drempte ic bar bread lepes ðre.</L>
<L>And ðor in bread and oðer meten.</L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>ilke ben wune ðe kinges to eten.</L>
<L>And fugeles hauen ðor on lagt. <MILESTONE N="135"/></L>
<L>ðor fore ic am i<HI REND="italic">n</HI> sorge and hagt. |</L>
<L>for ic ne migte me nogt weren. <MILESTONE N="41 r" UNIT="f."/></L>
<L>Ne ðat mete fro hem beren.</L>
<L>Me wore leuere q<HI REND="italic">u</HI>ad Joseph. <NOTE PLACE="marg">¶</NOTE></L>
<L>Of eddi dremes rechen swep. <MILESTONE N="140"/></L>
<L>ðu salt after ðe ðridde dei.</L>
<L>ben do on rode weila wei.</L>
<L>And fugeles sulen ði fleis to teren.</L>
<L>ðat sal non agte mugen ðe weren.</L>
<L>Soð wurð so ioseph seide ðat. <MILESTONE N="145"/></L>
<L>ðis buteler joseph sone for gat.</L>
<L>Two ger siðen was joseph sperd.</L>
<L>ðor in p<HI REND="italic">ri</HI>sun wið uten erd.</L>
<L>Ðo drempte pharaon king a drem. <NOTE PLACE="marg">No<SUP>t</SUP></NOTE></L>
<L>ðat he stod bi ðe flodes strem. <MILESTONE N="150"/></L>
<L>And ðeden ut comen .vii. neet.</L>
<L>Eu<HI REND="italic">er</HI>ilc wel swiðe fet and gret.</L>
<L>And .vii. lene after ðo.</L>
<L>ðe deden ðe .vii. fette wo.</L>
<L>ðe lene hauen ðe fette freten. <MILESTONE N="155"/></L>
<L>ðis drem ne mai ðe king for geten.</L>
<L>An oðer drem cam hi<HI REND="italic">m</HI> bi foren.</L>
<L>.vii. eares wexen fette of coren.</L>
<L>On an busk ranc and wel tidi.</L>
<L>And .vii. lene rigt ðor bi. <MILESTONE N="160"/></L>
<L>Welkede and smale &amp; drugte numen.</L>
<L>ðe ranc he hauen ðo ou<HI REND="italic">er</HI> cumen. |</L>
<L>To samen it smiten and on a stund. <MILESTONE N="41 v" UNIT="f."/></L>
<L>ðe fette ðrist hem to ðo grund.</L>
<L><PB N="202" REF="210"/>
ðe king abraid and woc in ðhogt. <MILESTONE N="165"/></L>
<L>ðes dremes swep ne wot he nogt.</L>
<L>Ne was non so wis man i<HI REND="italic">n</HI> al his lond.</L>
<L>ðe kude vn don ðis dremes bond.</L>
<L>ðo him bi ðhogte ðat buteler.</L>
<L>Of ðat him drempte in p<HI REND="italic">ri</HI>sun ðer. <MILESTONE N="170"/></L>
<L>And of ioseph in ðe prisun.</L>
<L>And he it tolde ðe king pharaun.</L>
<L>Joseph was sone i<HI REND="italic">n</HI> prisun ðo <HI REND="italic">s</HI>ogt. <NOTE PLACE="foot">173. <HI REND="italic">ðo sogt] ðohogt</HI> MS.</NOTE></L>
<L>And shauen &amp; clad &amp; to hi<HI REND="italic">m</HI> brogt.</L>
<L>ðe king hi<HI REND="italic">m</HI> bad ben hardi &amp; bold. <MILESTONE N="175"/></L>
<L>Jf he can rechen ðis dremes wold.</L>
<L>He told him q<HI REND="italic">u</HI>at him drempte o nigt.</L>
<L>And iosep rechede his drem wel rigt.</L>
<L>ðis two dremes boðen ben on.</L>
<L>God wile ðe tawnen king pharaon. <MILESTONE N="180"/></L>
<L>ðo .vij. ger ben get to cumen.</L>
<L>Jn al fulsum hed sulen it ben numen.</L>
<L>And .vij. oðere sulen after ben.</L>
<L>Sori and nedful men sulen is sen.</L>
<L>Al ðat ðise first .vii. maken. <MILESTONE N="185"/></L>
<L>Sulen ðis oðere vii. rospen &amp; raken.</L>
<L>Jc rede ðe king nu her bi foren.</L>
<L>To maken laðes and gadere<HI REND="italic">n</HI> coren. |</L>
<L>ðat ðin folc ne wurð vnder numen. <MILESTONE N="42 r" UNIT="f."/></L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>an ðo hungri gere ben forð cumen. <MILESTONE N="190"/></L>
<L>King pharaon listnede hise red.</L>
<L>ðat wurð him siðen seli sped.</L>
<L>He bi tagte iosep his ring.</L>
<L>And his bege of gold for wurðing.</L>
<L>And bad him al his lond bi sen. <MILESTONE N="195"/></L>
<L>And under him hegest for to ben.</L>
<L>And bad him welden in his hond.</L>
<L>His folc and agte &amp; al his lond.</L>
<L><PB N="203" REF="211"/>
ðo was vnder him ðanne putifar.</L>
<L>And his wif ðat hem so to bar. <MILESTONE N="200"/></L>
<L>Josep to wiue his dowter nam.</L>
<L>Oðer is nu <HI REND="italic">ð</HI>an ear bi cam. <NOTE PLACE="foot">202. <HI REND="italic">ðan] q</HI>u<HI REND="italic">an</HI> MS.</NOTE></L>
<L>And ghe ðer him two childer bar.</L>
<L>Or men wurð of ðat hunger war.</L>
<L>first manassen and effraym. <MILESTONE N="205"/></L>
<L>He luueden god he geld it hem.</L>
<L>ðe .vii. fulsu<HI REND="italic">m</HI> geres faren.</L>
<L>Josep cuðe him bi foren waren.</L>
<L>ðan coren wantede in oðer lond.</L>
<L>ðo [was] ynug vnder his hond. <MILESTONE N="210"/></L>
<L>Hvnger wex in lond chanaan.</L>
<L>And his .x. sunes iacob for ðan.</L>
<L>Sente in to egipt to bringen coren.</L>
<L>He bilef at hom ðe was gungest boren. |</L>
<L>ðe .x. comen for nede sogt. <MILESTONE N="42 v" UNIT="f."/> <MILESTONE N="215"/></L>
<L>To josep and he ne knewen hi<HI REND="italic">m</HI> nogt.</L>
<L>And ðog he lutten him frigtilike.</L>
<L>Anð seiden to him mildelike.</L>
<L>We ben sondes for nede driuen.</L>
<L>To bigen coren ðor bi to liuen. <MILESTONE N="220"/></L>
<L>Josep hem knew al in his ðhogt</L>
<L>Als he let he knew hem nogt. <NOTE PLACE="marg">¶</NOTE></L>
<L>Jt semet wel ðat ge spies ben.</L>
<L>And in to ðis lond cumen to sen.</L>
<L>And cume ge for non oðer ðing. <MILESTONE N="225"/></L>
<L>but for to spien ur lord ðe king.</L>
<L>Nai he seiden eu<HI REND="italic">er</HI>ilc on.</L>
<L>Spies were we neu<HI REND="italic">er</HI> non.</L>
<L>Oc alle we ben on faderes sunen.</L>
<L>For hunger doðes hider cumen. <MILESTONE N="230"/></L>
<L>Oc nu ic wot ge spies ben.</L>
<L>for bi gure bering men mai it sen.</L>
<L><PB N="204" REF="212"/>
Hu sulde on man poure for geten. <NOTE PLACE="foot">233. <HI REND="italic">Hu suld sulde onman</HI> MS.</NOTE></L>
<L>swilke and so manige sunes bigeten.</L>
<L>for seldu<HI REND="italic">m</HI> bi tid self ani king<HI REND="italic">e.</HI> <MILESTONE N="235"/></L>
<L>swilc men to sen of hise ofspring<HI REND="italic">e.</HI></L>
<L>A lou<HI REND="italic">er</HI>d merci get is ðor on.</L>
<L>migt he nogt fro his fader gon.</L>
<L>He is gungest hoten beniamin.</L>
<L>for we ben alle of ebrisse kin. | <MILESTONE N="240"/></L>
<L>Nu bi ðe feið ic og to king pharaon. <MILESTONE N="43 r" UNIT="f."/></L>
<L>sule ge nogt alle eðen gon.</L>
<L>Til ge me bringen beniamin.</L>
<L>ða gungeste broðer of <HI REND="italic">gu</HI>re kin. <NOTE PLACE="foot">244. <HI REND="italic">gure] pore</HI> MS.</NOTE></L>
<L>For ðo was josep sore for dred. <MILESTONE N="245"/></L>
<L>ðat he wore oc ðhurg hem for red.</L>
<L>He dede hem binden and leden dun.</L>
<L>And speren faste in his prisun.</L>
<L>ðe ðridde dai he let hem gon.</L>
<L>Al but ðe ton broðer symeon. <MILESTONE N="250"/></L>
<L>ðis symeon bi lef ðor in bond.</L>
<L>To wedde under josepes hond.</L>
<L>ðes oðere breðere sone on on.</L>
<L>Token leue and wenten hom.</L>
<L>And sone he weren ðeden went. <MILESTONE N="255"/></L>
<L>Wel sore he hauen hem bi ment.</L>
<L>And seiden hem ðan ðor bi twen.</L>
<L>Wrigtful we in sorwe ben.</L>
<L>for we sinigeden q<HI REND="italic">u</HI>ilu<HI REND="italic">m</HI> or</L>
<L>On hure broðer michil mor. <MILESTONE N="260"/></L>
<L>for we werneden him merci.</L>
<L>Nu drege we sorge al for ði.</L>
<L>Wende here non it on his mod.</L>
<L>Oc Josep al it under stod.</L>
<L>Josepes men ðor q<HI REND="italic">u</HI>iles deden. <NOTE PLACE="marg">¶</NOTE> <MILESTONE N="265"/></L>
<L>Al so Josep hem adde beden. |</L>
<L><PB N="205" REF="213"/>
ðo breðere seckes hauen he filt. <MILESTONE N="43 v" UNIT="f."/></L>
<L>And in eu<HI REND="italic">er</HI>ilc ðe silu<HI REND="italic">er</HI> pilt.</L>
<L>ðat ðor was paid for ðe coren.</L>
<L>And bunden ðe muðes ðor bi foren. <MILESTONE N="270"/></L>
<L>Oc ðe breðere ne wiste<HI REND="italic">n</HI> it nogt.</L>
<L>Hu ðis dede wurðe wrogt.</L>
<L>Oc alle he weren ou<HI REND="italic">er</HI> ðogt.</L>
<L>And hauen it so to iacob brogt.</L>
<L>And tolden him so of here sped. <MILESTONE N="275"/></L>
<L>And al he it listnede i<HI REND="italic">n</HI> frigtihed.</L>
<L>And q<HI REND="italic">u</HI>an men ðo seckes ðor un bond</L>
<L>And in ðe coren ðo agtes fond.</L>
<L>Alle he woren ðann<HI REND="italic">e</HI> sori ofrigt. <NOTE PLACE="foot">279. <HI REND="italic">ðanno</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Jacob ðus him bi meneð o rigt. <MILESTONE N="280"/></L>
<L>Wel michil sorge is me bi cumen.</L>
<L>ðat min two childre ar<HI REND="italic">e</HI>n me for nume<HI REND="italic">n.</HI></L>
<L>Of josep wot ic ending non.</L>
<L>And bondes ben leid on symeon.</L>
<L>Jf ge beniamin fro me don. <MILESTONE N="285"/></L>
<L>Dead and sorge me segeð on.</L>
<L>Ai sal beniamin wið me bi lewen.</L>
<L>ðor q<HI REND="italic">u</HI>iles ic sal on werlde liuen.</L>
<L>ðo q<HI REND="italic">u</HI>að iudas us sal ben hard</L>
<L>Jf we no holden him non forward <MILESTONE N="290"/></L>
<L>Wex derke ðis coren is gon.</L>
<L>Jacob eft bit hem faren agon. |</L>
<L>Oc he ne duren ðe weie cumen in <MILESTONE N="44 r" UNIT="f."/></L>
<L>but ge wið us senden beniamin.</L>
<L>ðo q<HI REND="italic">u</HI>að he q<HI REND="italic">u</HI>an it is ned. <MILESTONE N="295"/></L>
<L>And [non] ne can no bettre red.</L>
<L>Bereð dat silu<HI REND="italic">er</HI> hol agon.</L>
<L>ðat hem ðor of ne wante non.</L>
<L>And oðer siluer ðor bi foren.</L>
<L>for to bigen wið oðer coren. <MILESTONE N="300"/></L>
<L><PB N="206" REF="214"/>
fruit and spices of dere pris.</L>
<L>Bereð ðat man ðat is so wis.</L>
<L>God hunne him eðimod <HI REND="italic">u</HI>s ben. <NOTE PLACE="foot">303. <HI REND="italic">eði modes</HI> MS.</NOTE></L>
<L>And sende me min childre agen.</L>
<L>ðo nomen he forð weie rigt. <MILESTONE N="305"/></L>
<L>Til he ben cumen i<HI REND="italic">n</HI> to egypte ligt.</L>
<L>And q<HI REND="italic">u</HI>anne Josep hem alle sag.</L>
<L>Kinde ðhogt i<HI REND="italic">n</HI> his herte was.</L>
<L>He bad his stiward gerken is meten.</L>
<L>He seide he sulden wið him alle eten. <MILESTONE N="310"/></L>
<L>He ledde hem alle to Josepes biri.</L>
<L>Her non hadden ðo loten miri.</L>
<L>Lou<HI REND="italic">er</HI>d he seiden ðo eu<HI REND="italic">er</HI>ilc on.</L>
<L>Gur silu<HI REND="italic">er</HI> is gu brogt a gon.</L>
<L>Jt was in ure seckes don. <MILESTONE N="315"/></L>
<L>Ne wiste ur non gilt ðor on.</L>
<L>Beð nu stille q<HI REND="italic">u</HI>ad stiward</L>
<L>for ic nu haue min forward |</L>
<L>ðor cam ðat broðer symeon. <MILESTONE N="44 v" UNIT="f."/></L>
<L>And kiste is breðere on and on. <MILESTONE N="320"/></L>
<L>Wel fagen he was of here come</L>
<L>for he was numen ðor to nome.</L>
<L>Jt was vndren time or more.</L>
<L>Om cam ðat riche lou<HI REND="italic">er</HI>d ðore.</L>
<L>And al ðo briðere of frigti mod <MILESTONE N="325"/></L>
<L>fellen bi forn ðat lou<HI REND="italic">er</HI>d is fot.</L>
<L>And bedden him riche p<HI REND="italic">re</HI>sent.</L>
<L>ðat here fader hi[m] adde sent.</L>
<L>And he leuelike it under stod.</L>
<L>for alle he weren of kinde blod. <MILESTONE N="330"/></L>
<L>LJueð q<HI REND="italic">u</HI>ad he ðat fader get.</L>
<L>ðat ðus manige sunes bi gat.</L>
<L>lou<HI REND="italic">er</HI>d he seiden get he liueð.</L>
<L>Wot ic ðor non ðat he ne biueð.</L>
<L><PB N="207" REF="215"/>
And ðis is gunge beniamin. <MILESTONE N="335"/></L>
<L>Hider brogt after bode word ðin.</L>
<L>ðo josep sag him ðor bi foren.</L>
<L>Bi fader &amp; moder broðer boren.</L>
<L>Him ou<HI REND="italic">er</HI> wente his herte on on.</L>
<L>Kinde luue gan hi<HI REND="italic">m</HI> ou<HI REND="italic">er</HI> gon. <MILESTONE N="340"/></L>
<L>Sone he gede ut and stille he gret.</L>
<L>ðat al his wlite wurð teres wet.</L>
<L>After ðat grot he <HI REND="italic">w</HI>eis is wliten. <NOTE PLACE="foot">343. <HI REND="italic">peis</HI> MS.</NOTE></L>
<L>And cam ðan in and bad he<HI REND="italic">m</HI> eten. |</L>
<L>He dede hem wassen him bi foren. <MILESTONE N="45 r" UNIT="f."/> <MILESTONE N="345"/> <NOTE PLACE="foot">345. <HI REND="italic">and him</HI> MS.</NOTE></L>
<L>And sette hem as he weren boren.</L>
<L>Get he ðhogte of his faderes wunes.</L>
<L>Hu he sette at ðe mete hise sunes.</L>
<L>Of euerilc sonde of eu<HI REND="italic">er</HI>ilc win.</L>
<L>most and best he gaf beniamin. <MILESTONE N="350"/></L>
<L>Jn fulsu<HI REND="italic">m</HI> hed he wurðen glaðe.</L>
<L>Josep ne ðoht ðor of no scaðe.</L>
<L>Oc it him likede swiðe wel.</L>
<L>And hem lerede and tagte wel.</L>
<L>And hu he sulden hem best leden. <MILESTONE N="355"/></L>
<L>Q<HI REND="italic">ua</HI>ne he comen in vnkinde ðeden.</L>
<L>And al ðe bettre sule ge speden.</L>
<L>Jf ge wilen gu wið treweiðe leden.</L>
<L>Eft on morwen q<HI REND="italic">u</HI>an it was dai</L>
<L>Or or ðe breðere ferden a wei. <MILESTONE N="360"/></L>
<L>Here seckes woren alle filt wið coren.</L>
<L>And ðe siluer ðor in bi foren.</L>
<L>And ðe seck ðat agte beniamin.</L>
<L>Josepes cuppe hid was ðor in.</L>
<L>And q<HI REND="italic">u</HI>uan he weren ut tune went. <MILESTONE N="365"/></L>
<L>Josep haueð hem after sent.</L>
<L>ðis sonde hem ou<HI REND="italic">er</HI>takeð raðe.</L>
<L>And bi calleð of harme and scaðe.</L>
<L><PB N="208" REF="216"/>
Vn seli men, q<HI REND="italic">u</HI>at haue ge don.</L>
<L>Gret vn selðehe is gu cumen on. | <MILESTONE N="370"/></L>
<L>for is it nogt min lord for holen. <MILESTONE N="45 v" UNIT="f."/></L>
<L>ða gure on haueð is cuppe stolen</L>
<L>ð[o] seiden ðe breðere sikerlike.</L>
<L>Vp q<HI REND="italic">u</HI>am ðu it findes witterlike.</L>
<L>He slagen [be] and we agen driuen. <MILESTONE N="375"/></L>
<L>Jn to ðraldom eu<HI REND="italic">er</HI>mor to liuen.</L>
<L>He gan hem ransaken on and on.</L>
<L>And fond it ðor sone a non.</L>
<L>And nam ðo breðere eu<HI REND="italic">er</HI>ilk on.</L>
<L>And ledde hem sorful a gon. <MILESTONE N="380"/></L>
<L>And brogte hem bi for iosep.</L>
<L>Wid reweli lote and sorwe and wep.</L>
<L>ðo q<HI REND="italic">u</HI>at iosep ne wiste ge nogt.</L>
<L>ðat ic am o wol witter ðogt.</L>
<L>Mai nogt longe me ben for holen. <MILESTONE N="385"/></L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>at so eu<HI REND="italic">er</HI>e on londe wurð stolen.</L>
<L>Lou<HI REND="italic">er</HI>d q<HI REND="italic">u</HI>ad judas do wið me.</L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>at so ði wille on werlde be.</L>
<L>Wið ðan ðat ðu friðe beniamin</L>
<L>ic ledde ut on trewthe min. <MILESTONE N="390"/></L>
<L>ðat he sulde ef cumen a gen.</L>
<L>to hise fader and wið him ben. <NOTE PLACE="foot">392. <HI REND="italic">wið</HI> on an erasure.</NOTE></L>
<L>ðo cam iosep swilc rewðe up on.</L>
<L>he dede halle ut ðe toðere gon.</L>
<L>And spac un eðes, so e gret. <MILESTONE N="395"/></L>
<L>ðat alle hise wlite wurð teres wet. |</L>
<L>Jc am iosep dredeð gu nogt. <MILESTONE N="46 r" UNIT="f."/></L>
<L>for gure helðe or hider brogt.</L>
<L>Two ger ben nu ðat derke is cumen.</L>
<L>Get sulen .v. fulle ben numen. <MILESTONE N="400"/></L>
<L>ðat men ne sulen sowen ne sheren.</L>
<L>So sal drugte ðe feldes deren.</L>
<L><PB N="209" REF="217"/>
Rapeð gu to min fader a gen.</L>
<L>And seið him q<HI REND="italic">u</HI>ilke min blisses ben.</L>
<L>And doð him to me cumen hider. <MILESTONE N="405"/></L>
<L>And ge and gure orf al to gider.</L>
<L>Of lewse god in lond gersen.</L>
<L>sulen ge sundri riche ben.</L>
<L>Eu<HI REND="italic">er</HI>ilc he kiste. on ilc he gret.</L>
<L>Ilc here was of is teres wet. <MILESTONE N="410"/></L>
<L>Sone it was king pharaon kid.</L>
<L>Hu ðis newe tiding wurð bi tid.</L>
<L>And he was bliðe in herte fagen. <NOTE PLACE="foot">413. <HI REND="italic">herte] h</HI> corr. out of <HI REND="italic">b.</HI></NOTE></L>
<L>ðat Josep wulde him ðider dragen.</L>
<L>for luue of Josep migte he timen. <MILESTONE N="415"/></L>
<L>He bad cartes and waines nimen.</L>
<L>And fechen wiues and childre and men.</L>
<L>And gaf hem ðor al lond gersen.</L>
<L>And het hem ðat he sulden hauen.</L>
<L>More and bet ðan he kude crauen. <MILESTONE N="420"/></L>
<L>Josep gaf ilc here twinne srud.</L>
<L>Beniamin most he made prud. |</L>
<L>fif weden best bar beniamin. <MILESTONE N="46 v" UNIT="f."/></L>
<L>ðre hundred plates of silu<HI REND="italic">er</HI> fin.</L>
<L>Al so fele oðre ðor til. <MILESTONE N="425"/></L>
<L>He bad ben in is faderes wil.</L>
<L>And .x. asses wið semes fest.</L>
<L>Of alle egiptes welðhe best.</L>
<L>Gaf he is breðere wið herte bliðe.</L>
<L>And bad hem rapen hem homward swiðe. <MILESTONE N="430"/></L>
<L>And he so deden wið herte fagen.</L>
<L>Toward here fader he gunen dragen.</L>
<L>And q<HI REND="italic">u</HI>ane he comen him bi foren.</L>
<L>Ne wiste he nogt q<HI REND="italic">u</HI>at he woren.</L>
<L>Lou<HI REND="italic">er</HI>d he seiden israel. <MILESTONE N="435"/></L>
<L>Josep ðin sune greteð ðe wel.</L>
<L><PB N="210" REF="218"/>
And sendeð ðe bode ðat he liueð.</L>
<L>Al egipte in his wil cliueð.</L>
<L>Jacob a braid and trewed it nogt.</L>
<L>Til he sag al ðat welðe brogt. <MILESTONE N="440"/></L>
<L>Wel me q<HI REND="italic">u</HI>að he wel is me wel.</L>
<L>ðat ic aue abiden ðus swil sel.</L>
<L>And ic sal to min sune fare.</L>
<L>And sen or ic of werlde chare.</L>
<L>Acob wente ut of lond chanaan. <NOTE PLACE="marg">No<SUP>t</SUP></NOTE> <MILESTONE N="445"/></L>
<L>And of is kinde wel manie a man.</L>
<L>Josep wel faire him vnder stod.</L>
<L>And pharaon ðogte it ful good. |</L>
<L>for ðat he weren hirde men. <MILESTONE N="47 r" UNIT="f."/></L>
<L>He bad hem ben in lond gersen. <MILESTONE N="450"/></L>
<L>Jacob was brogt bi foren ðe king.</L>
<L>for to geuen him his bliscing.</L>
<L>fader dere q<HI REND="italic">u</HI>að pharaon. <NOTE PLACE="foot">453. <HI REND="italic">derer</HI> MS.</NOTE></L>
<L>hu fele ger be ðe on.</L>
<L>An hundred ger and .xxx. mo. <MILESTONE N="455"/></L>
<L>Haue ic her drogen i<HI REND="italic">n</HI> werlde wo.</L>
<L>ðog ðinkeð me ðor offen fo.</L>
<L>ðog ic is haue drogen i<HI REND="italic">n</HI> wo.</L>
<L>siðen ic gan on werlde ben.</L>
<L>Her vten erd man kin bi twen. <MILESTONE N="460"/></L>
<L>So ðinked eu<HI REND="italic">er</HI>ilc wis[e] man.</L>
<L>ðe wot q<HI REND="italic">u</HI>or of man kin bi gan.</L>
<L>And ðe of adames gilte muneð</L>
<L>ðat he her uten herdes wuneð.</L>
<L>Pharaon bad him wurðen wel. <MILESTONE N="465"/></L>
<L>in softe reste and seli mel.</L>
<L>H<HI REND="italic">im</HI> and hise sunes in reste dede. <NOTE PLACE="foot">467. <HI REND="italic">Him] He</HI> MS.</NOTE></L>
<L>Jn lond gersen on sundri stede</L>
<L>Siðen ðor was mad on scite.</L>
<L>ðe was yoten Ramese. <MILESTONE N="470"/></L>
<L><PB N="211" REF="219"/>
Jacob on liue wunede ðor</L>
<L>Jn reste fulle .xiiij. ger.</L>
<L>And god him let bi foren sen.</L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>ilc time hise ending sulde ben. |</L>
<L>He bad iosep hise leue sune. <MILESTONE N="47 v" UNIT="f."/> <MILESTONE N="475"/></L>
<L>On ðhing ðat off e wel mune. <NOTE PLACE="foot">476 <HI REND="italic">offe</HI> MS.</NOTE></L>
<L>ðat q<HI REND="italic">u</HI>an it wurð mid him don.</L>
<L>He sulde him birien in ebron.</L>
<L>And witterlike he it aueð hi<HI REND="italic">m</HI> seid.</L>
<L>ðe stede ðor abraham was leid. <MILESTONE N="480"/></L>
<L>So was him lif to wurðen leid.</L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>uor ali gast stille hadde seid.</L>
<L>Him and hise eldere. fer ear bi foren.</L>
<L>Q<HI REND="italic">u</HI>uor iesu crist wulde ben boren.</L>
<L>And q<HI REND="italic">u</HI>uor ben dead and q<HI REND="italic">u</HI>uor ben grauen. <MILESTONE N="485"/></L>
<L>He dogt wið hem reste to hauen.</L>
<L>Josep swor him al so he bad.</L>
<L>And he ðor of wurð bliðe &amp; glad.</L>
<L>Or ðan he wiste off werlde faren.</L>
<L>He bad hise kinde to him charen. <MILESTONE N="490"/></L>
<L>And seide q<HI REND="italic">u</HI>at of him sulde ben.</L>
<L>Hali gast dede it him seen.</L>
<L>Jn clene ending and ali lif.</L>
<L>So he for let ðis werldes strif.</L>
<L>Osep dede hise lich faire geren. <MILESTONE N="495"/></L>
<L>Wassen and riche like smeren.</L>
<L>And spice like swete smaken.</L>
<L>And egipte folc him bi waken.</L>
<L>xl. nigtes and .xl. daiges.</L>
<L>swilc woren egipte lages. | <MILESTONE N="500"/></L>
<L>first .ix. nigt de liches beðen. <MILESTONE N="48 r" UNIT="f."/></L>
<L>And smeren and winden and bi q<HI REND="italic">ue</HI>ðen.</L>
<L>And waken is siðen .xl. nigt.</L>
<L>ðo men so deden ðe adden migt.</L>
<L><PB N="212" REF="220"/>
And ebrisse folc adden an kire. <MILESTONE N="505"/></L>
<L>Nogt sone deluen it wið yre.</L>
<L>Oc wassen it and kepen it rigt.</L>
<L>Wið vten smerles seuene. nigt.</L>
<L>And siden smered .xxx. daiges.</L>
<L>Cristene folc haueð oðer laiges. <MILESTONE N="510"/></L>
<L>He ben smered ðor q<HI REND="italic">u</HI>iles he liuen.</L>
<L>Wið crisme and olie in trewðe geuen.</L>
<L>for trewðe and gode dedes mide.</L>
<L>ðon ben ðan al ðat wech dede.</L>
<L>Su<HI REND="italic">m</HI> on. sum. ðre. su<HI REND="italic">m</HI> .vii. nigt <MILESTONE N="515"/></L>
<L>Su<HI REND="italic">m</HI> .xxx. sum .xii. moneð. rigt.</L>
<L>And Sum eu<HI REND="italic">er</HI>ilc wurðen ger.</L>
<L>ðor q<HI REND="italic">u</HI>iles ðat he wunen her.</L>
<L>don for ðe dede chirche gong.</L>
<L>elmesse gifte and messe song. <MILESTONE N="520"/></L>
<L>And ðat is on ðe weches stede.</L>
<L>Wel him mai ben dat wel it dede</L>
<L>Egipte folc aueð him waked.</L>
<L>xl. nigt and feste maked.</L>
<L>And hise sunes .xxx. daiges. <MILESTONE N="525"/></L>
<L>Jn clene lif and ali <HI REND="italic">l</HI>aiges. | <NOTE PLACE="foot">526. <HI REND="italic">daiges</HI> MS.</NOTE></L>
<L>So woren forð .x. wukes gon. <MILESTONE N="48 v" UNIT="f."/></L>
<L>get adde jacob birigeles non.</L>
<L>And pharaon king cam bode bi foren.</L>
<L>ðat josep haueð his fader sworen. <MILESTONE N="530"/></L>
<L>And he it hi<HI REND="italic">m</HI> gatte ðor he wel dede.</L>
<L>And bad hi<HI REND="italic">m</HI> nimen hi<HI REND="italic">m</HI> feres mide.</L>
<L>Wel wopnede men and wis of here.</L>
<L>dat noman hem bi weie deren.</L>
<L>ðat bere is led ðis folc is rad <MILESTONE N="535"/></L>
<L>he foren a buten bi adad.</L>
<L>ful seuene nigt he ðer abiden.</L>
<L>And bi meni<HI REND="italic">n</HI>g for iacob deden.</L>
<L><PB N="213" REF="221"/>
So longe he hauen ðeðen numen.</L>
<L>To flu<HI REND="italic">m</HI> iurdon ðat he ben cumen. <MILESTONE N="540"/></L>
<L>And ou<HI REND="italic">er</HI> pharan til ebron.</L>
<L>ðor is ðat liche in biriele don.</L>
<L>And josep in to egipte went.</L>
<L>Wid al is folc ut wið him [s]ent. <NOTE PLACE="foot">544. <HI REND="italic">ent</HI> with a letter, apparently <HI REND="italic">w,</HI> erased before it.</NOTE></L>
<L>Hise breðere comen hi<HI REND="italic">m</HI> ðanne to. <MILESTONE N="545"/></L>
<L>And gunnen him bi seken alle so.</L>
<L>vre fader he seiden or he was dead.</L>
<L>vs he ðis bodewurd seigen bead.</L>
<L>Hure sinne ðu hi<HI REND="italic">m</HI> for giue.</L>
<L>Wið ðanne ðat we vnder ðe liuen. <MILESTONE N="550"/></L>
<L>Alle he fellen him ðor to fot.</L>
<L>To beðen meðe and bedden oc. |</L>
<L>And he it for gaf hem mildelike. <MILESTONE N="49 r" UNIT="f."/> <NOTE PLACE="foot">553. <HI REND="italic">gaf] gaff</HI> in catch-word.</NOTE></L>
<L>And luuede hem alle kinde like.</L>
<L>Osep an hundred ger was hold. <NOTE PLACE="marg">¶</NOTE> <MILESTONE N="555"/></L>
<L>And his kin wexen manige fold.</L>
<L>He bad sibbe cumen him bi foren.</L>
<L>Or he was ut of werlde boren.</L>
<L>It sal q<HI REND="italic">u</HI>að he ben soð bi foren.</L>
<L>ðat god hað ure eldere sworen. <MILESTONE N="560"/></L>
<L>He sal gu leden i<HI REND="italic">n</HI> his hond.</L>
<L>Heðen to ðat hotene lond.</L>
<L>for godes luue get bid ic gu</L>
<L>Lested it ðanne hoteð it nu.</L>
<L>ðat mine bene ne be for loren. <MILESTONE N="565"/></L>
<L>Wið gu ben mine bones boren.</L>
<L>He it him gatten and wurð he dead.</L>
<L>God do ðe soule seli red.</L>
<L>Hise liche was spice like maked</L>
<L>And longe egipte like waked. <MILESTONE N="570"/></L>
<L>And ðo biried hem bi foren.</L>
<L>And siðen late of londe boren.</L>
<L><PB N="214" REF="222"/>
Hise oðre breðere on and on.</L>
<L>Woren ybiried at ebron.</L>
<L>An her endede to ful in wis. <MILESTONE N="575"/></L>
<L>ðe boc ðe is hoten genesis.</L>
<L>ðe moyses ðurg godes red</L>
<L>Wrot for lefful soules ned. |</L>
<L>God schilde hise sowle fro helle bale. <MILESTONE N="49 v" UNIT="f."/></L>
<L>ðe made it ðus on engel tale. <MILESTONE N="580"/></L>
<L>And he ðat ðise lettres wrot.</L>
<L>God him helpe weli mot.</L>
<L>And berge is sowle fro sorge &amp; grot.</L>
<L>Of helle pine cold &amp; hot.</L>
<L>And alle men ðe it heren welin. <MILESTONE N="585"/></L>
<L>God leue hem i<HI REND="italic">n</HI> his blisse spilen.</L>
<L>Among engeles &amp; seli men.</L>
<L>Wið uten ende in reste ben.</L>
<L>And luue &amp; pais us bi twen.</L>
<L>And god so graunte amen ameN. <MILESTONE N="590"/></L>
</LG>
</DIV1>
<DIV1 N="23" TYPE="sermons">
<HEAD>XXIII. KENTISH SERMONS</HEAD>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>S<HI REND="italic">er</HI>mo jn die epiphanie. <MILESTONE N="128 v1" UNIT="f."/></HEAD>
<P>CVM natus esset ih<HI REND="italic">esus</HI> i<HI REND="italic">n</HI> betleem iude in dieb<HI REND="italic">us</HI> herodis regis ecce magi ab oriente ueneru<HI REND="italic">n</HI>t ierosoli∣ma<HI REND="italic">m</HI> dicentes. Vbi e<HI REND="italic">st</HI> qui natus est rex iudeor<HI REND="italic">um.</HI> ¶ We redeth i þo holi godespelle of te dai ase ure louerd godalmichti <MILESTONE N="5"/> i bore was of ure lauedi sei<HI REND="italic">n</HI>te Marie i þe cite of bethleem. þet si sterre was seauinge of his beringe. swo a pierede te þo þrie kinges of heþenesse. to janes þo sunne risindde. And al swo hi bi knewe <MILESTONE N="128 v2" UNIT="f."/> his beringe bi þo sterre. swo hi nom<HI REND="italic">en</HI> conseil be tuene hem þet hi wolden gon for to hyne an uri. and þet hi wolden offri <MILESTONE N="10"/> him· gold· and stor· and Mirre. And al swo hi hedden aparailed here offrendes swo kam si sterre þet yede to for hem in to ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m. Þere hi speke<HI REND="italic">n</HI> to herodes and hym askede. wer was se king of gyus þet was i bore. And herodes i herde þet o king was i bore þet solde bi
<PB N="215" REF="223"/>
king of geus. swo was michel anud. and alle hise men. for þet he was <MILESTONE N="15"/> of dred for to liese his king riche of ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m. Þo dede he somoni alle þo wyse clerekes þet kuþe þe laghe and hem askede wer crist solde bien i bore. Hi answerden þet ine ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m. for hit was swo i seid and be hote hwile<HI REND="italic">m</HI> bi þo profetes. And al swo herodes i herde þis. swo spac te þo þrie kinges. and hem seide. Goþ ha seide into <MILESTONE N="20"/> bethleem and sechez þet child. and wanne ye hit habbeth hi funde swo an uret hit. and efter þet cometh to me. and hic wille go and an uri hit. <MILESTONE N="129 r1" UNIT="f."/> Þet ne seide he nocht herodes for þet he hit wolde on uri{punctel} ac for þet he hit wolde slon. yef he hit michte finde. Þo kinges hem wenten and hi seghen þo sterre þet yede bi fore hem. <MILESTONE N="25"/> al wat hi kam over þo huse. war ure louerd was. and al swo hi hedden i fonden ure louerd{punctel} swo hin an urede. and him offrede hire offrendes. Gold. and. stor. and Mirre. Þo nicht efter þet aperede an ongel of heuene in here slepe ine metinge and hem seide and het. þet hi ne solde a yen wende be herodes. ac be an oþer weye wende into hire <MILESTONE N="30"/> londes. ¶ Lordinges and leuedis þis is si glorius miracle. and si gl<HI REND="italic">or</HI>ius seywinge of ure lordes beringe. þet us telþ þet holi godespel of te day. and ye muee wel under stonde be þo speche of þe godspelle þet me sal to dai mor makie offrinke þan an oþren dai. and þer of us yeft ensample þo þrie kinges of heþenesse. þet comen fram verrene <MILESTONE N="35"/> londes ure louerd <MILESTONE N="129 r2" UNIT="f."/> to seche. and him makie offrinke. And be þe't' hi offrede gold. þet is cuuenable yeftte to kinge{punctel} seawede þet he was sothfast kink. and be þet hi offréde Stor. þet me offrede wylem be þo ialde laghe to here 'godes' sacrefise{punctel} seawede þe he was verray prest. And be þet hi offrede Mirre. þet is biter þing. signefieth þet hi <MILESTONE N="40"/> hedde be liaue þet he was diadlich. þet diath solde suffri for man ken. Nu i hiereth wet signefieth þet Gold. þet. Stor. þet Mirre. And offre we Gostliche to ure lorde. þe't' i offrede flesliche. Þet Gold þet is bricht and glareth ine þo brichtnesse of þo sunne. signefieth þe gode beleaue. þet is bricht ine þe gode cristenemannes herte. Si gode <MILESTONE N="45"/> beleaue licht and is bricht ine þo herte of þo gode Ma<HI REND="italic">n</HI>ne ase gold. Offre we þanne god almichti god gold. Be leue we stede fast liche. þet 'he is' fader and sune. and holy gost. is onlepi god. Wo so hath beleaue ine gode swo offreth him god gold <MILESTONE N="129 v1" UNIT="f."/> þet Stor signefied gode werkes. for ase se smech of þe store wanne hit is i do <MILESTONE N="50"/>
<PB N="216" REF="224"/>
into þe ueréé and goth upward to þo heuene and to gode ward Swo amuntet si gode biddinge to gode of þo herte of þo gode cristenema<HI REND="italic">n</HI>ne. Swo we mowe sigge þet stor signefieth þe herte. and se smech luue of <NOTE PLACE="foot">53. After <HI REND="italic">stor, e</HI> erased.</NOTE> gode. <HI REND="italic">B</HI>i 'þet' Mirre þat is biter. a<HI REND="italic">n</HI>d be þo biternesse defendet þet <NOTE PLACE="foot">54. <HI REND="italic">Bi] Li</HI> MS.</NOTE> Cors þet is mide i smered. þet no werm nel co<HI REND="italic">m</HI>me i hende{punctel} signefiet <MILESTONE N="55"/> þo gode werkes þet is biter to þo yemernesse of ure flesce. Si Mirre signefiet uastinge. for þo luue of gode wakie. go ine pelrimage. uisiti þe poure. and to sike. and to do alle þe gode þet me may do for godes luue. þo ilke þinges so bieth bitere to þo wrichede flessce. Ac al so si mirre loket þet bodi þet no werm ne may þer i hende come{punctel} so us defe<HI REND="italic">n</HI>det <MILESTONE N="60"/> þo iléke þinges fram senne. and fram þe amonesteme<HI REND="italic">n</HI>t of þo dieule þet ha ne may us mis do. Lordinges nu ye habbet i herd þo signe∣fia<HI REND="italic">n</HI>ce of þo offringes þet maden <MILESTONE N="129 v2" UNIT="f."/> þo þrie kinges of heþenesse to gode. hye habbet to gode 'i offred' of yure selure. and of <NOTE PLACE="foot">64. <HI REND="italic">i offred</HI> on margin.</NOTE> yure erþliche godes. Ne ne offreth him nacht on lepiliche to day. ac <MILESTONE N="65"/> alle þo daies i þo yere gostliche. Gold. and Stor. and Mirre. ase hic habbe i told. Gold{punctel} fore Gode belaue. Stor{punctel} for holy urisun. Mirre. for gode werkes. þet bieth þo offringes. þet ure louerd be sekeþ auerichedaye þo cristenema<HI REND="italic">n</HI>ne. and werefore se xpiste<HI REND="italic">n</HI>ma<HI REND="italic">n</HI> yef has deþ{punctel} of seruet þo blisce of heuene. And ih<HI REND="italic">es</HI>u crist þet for us wolde <MILESTONE N="70"/> an erþe bi bore. a<HI REND="italic">n</HI>d anured of þo þrie kinges of painime{punctel} he yeu[e] <NOTE PLACE="foot">71. <HI REND="italic">yeuus</HI> MS.</NOTE> us his grace of þo holi gost in ure hertes wer bi we moue hatie þo ileke þinges þet he hatedh. and lete þo ileke þinges þat he for biet. and luuie þo ilek þinkes þat he luued. and do þo ilek þinges þat he hóót. ine him so bileue and bidde a<HI REND="italic">n</HI>d serui. þet we mowe habbe þo blisce <MILESTONE N="75"/> of heueriche. Q<HI REND="italic">uo</HI>d uobis p<HI REND="italic">restare</HI> d<HI REND="italic">ignetur</HI> p<HI REND="italic">er.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>D<HI REND="italic">omi</HI>ni[ca] s<HI REND="italic">e</HI>c<HI REND="italic">un</HI>da post octav<HI REND="italic">am</HI> epiphanie. S<HI REND="italic">er</HI>mo eu<HI REND="italic">a</HI>n.</HEAD>
<P>Nuptie f<HI REND="italic">a</HI>c<HI REND="italic">t</HI>e su<HI REND="italic">n</HI>t in chana <MILESTONE N="130 r1" UNIT="f."/> galiléé. &amp; erat mat<HI REND="italic">er</HI> ih<HI REND="italic">es</HI>u ibi. Vocatus est au<HI REND="italic">tem</HI> ih<HI REND="italic">esu</HI>s ad nuptias &amp; discipuli eius. ¶ Þet holi godspel of to day us telþ. þet a bredale <MILESTONE N="80"/> was i maked ine þo londe of ier<HI REND="italic">usa</HI>l<HI REND="italic">e</HI>m. in ane cite þat was i cleped Cane in þa time þat godes sune yede in erþe flesliche. 'ac' To þa bredale <NOTE PLACE="foot">82. <HI REND="italic">flesliche ac. To</HI> MS.</NOTE>
<PB N="217" REF="225"/>
was ure leuedi sei<HI REND="italic">n</HI>te Marie. and ure louerd ih<HI REND="italic">esus</HI> crist and hise deciples. so iuel auenture þet wyn failede. at þise bredale. þo seide ure leuedi seinte Marie. to here sune. hi ne habbet no wyn. And ure <MILESTONE N="85"/> louerd answerde and sede to hire. Wat be longeth hit to me oþer to þe wyman. Nu ne dorste hi namore sigge. ure lauedi. Hac hye spac to þo Serganz þet seruede of þo wyne. and hem seyde. al þet he hot yu do{punctel} so doþ. And ure louerd clepede þe serganz a<HI REND="italic">n</HI>d seyde to hem. ffol vellet ha seyde. þos ydres. þet is to sigge þos Cróós. oþer <MILESTONE N="90"/> þos fate<HI REND="italic">n</HI> of watere. for þer were. vi. ydres of stone. þet ware i clepede baþieres wer þo gi<HI REND="italic">us</HI> hem wesse for clenesse. and for religiun. Ase þe custome <MILESTONE N="130 r2" UNIT="f."/> was ine þo time. þo serga<HI REND="italic">n</HI>z uuluelden þo faten of watere and hasteliche was i went into wyne. bie þo wille of ure louerde. þo seide ure lord. to þo serganz. Moveth to gid<HI REND="italic">er</HI>e and <MILESTONE N="95"/> bereth to Architriclin. þat was se þet ferst was i serued. And al so hedde i drunke of þise wyne þet ure louerd hedde i maked of þe watere{punctel} ha niste nocht þe miracle. ac þo serganz wel hit wiste. þet hedde þet water i brocht. þo seide Archit<HI REND="italic">ri</HI>clin to þo bredgume. Oþer men seyde he doþ forþ þet beste wyn þet hi habbeþ ferst at <MILESTONE N="100"/> here bredale. and þu hest ido þe cont<HI REND="italic">ra</HI>rie þ'e't þu hest i hialde þet beste wyn wath nu{punctel} Þis was þe co<HI REND="italic">m</HI>me<HI REND="italic">n</HI>c<HI REND="italic">e</HI>me<HI REND="italic">n</HI>t of þo miracles of ure loruerde þet he made flesliche in erþe. and 'þo' beleuede on him{punctel} his diciples. Ine sigge nacht þet hi ne hedden þer before ine him beliaue{punctel} ac fore 'þe' miracle þet hi seghe{punctel} was here beliaue þe more <MILESTONE N="105"/> i stre<HI REND="italic">n</HI>gþed. Nu ye habbeþ i herd þe Miracle. nu i hereþ þe signe∣fiance. Þet wat<HI REND="italic">er</HI> bi tockned se euele xpistenema<HI REND="italic">n.</HI> <MILESTONE N="130 v1" UNIT="f."/> for al so þet wat<HI REND="italic">er</HI> is natureliche schald and a kelþ alle þo þet hit drinkeþ{punctel} so is se euele xpisteman chald of þo luue of Gode. for þo euele werkes þet hi doþ. Ase so is Lecherie. spusbreche. Roberie. <MILESTONE N="110"/> Manslechte<HI REND="italic">r.</HI> husberners. bakbiteres. and alle oþre euele deden. <NOTE PLACE="foot">111. <HI REND="italic">Manslechtes</HI> MS.</NOTE> þurch wyche þinkes man of serueth þet fer of helle. Ase godes oghe mudh hit seid. and alle þo signefied þet wat<HI REND="italic">er</HI>{punctel} þet þurch yem<HI REND="italic">er</HI>e werkes. oþer þurch yemer i wil liesed þo blisce of heuene. þet wyn þat is naturel liche hot ine him selue{punctel} and an het alle þo þet hit drinked{punctel} <MILESTONE N="115"/> be tokned alle þo þet bied an héét of þe luue of ure lorde. Nu
<PB N="218" REF="226"/>
lordinges ure lord god almichti. þat hwylem in one stede. and ine one time flesliche makede of wat<HI REND="italic">er</HI>e wyn{punctel} yet ha<HI REND="italic">bb</HI>eþ manitime <NOTE PLACE="foot">118. <HI REND="italic">hadeþ</HI> MS.</NOTE> maked of watere wyn{punctel} gostliche. wanne þurch his grace maked of þo euele manne good man. of þe orgeilus umble. of þe lechur chaste. <MILESTONE N="120"/> of þe niþinge <MILESTONE N="130 v2" UNIT="f."/> large. and of alle oþre folies{punctel} so ha maket of þo wat<HI REND="italic">er</HI>e wyn. þis his si signefiance of þe miracle. Nu loke euerich man toward him seluen. yef he is win{punctel} þet is to siggen yef he is <NOTE PLACE="foot">123. <HI REND="italic">he he is win</HI> MS.</NOTE> an heet of þo luue of gode. oþer yef he is wat<HI REND="italic">er.</HI> þet is yef þu art chold of godes luue. yef þu art euel man{punctel} besech ure lorde þet he do ine þe <MILESTONE N="125"/> his uertu. þet ha þe wende of euele into gode. and þet he do þe do swiche werkes þet þu mote habbe þo blisce of heuene. Q<HI REND="italic">uo</HI>d u<HI REND="italic">o</HI>b<HI REND="italic">is.</HI> pr<HI REND="italic">est</HI>are dig<HI REND="italic">netur.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>Dominica tercia post oct<HI REND="italic">avam</HI> ep<HI REND="italic">iphanie.</HI></HEAD>
<P>Cvm descendiss<HI REND="italic">et</HI> ih<HI REND="italic">esus</HI> de monte. secute su<HI REND="italic">n</HI>t eum <MILESTONE N="130"/> turbe multe. Et ecce leprosus ueniens adorabat eu<HI REND="italic">m</HI> dicens. D<HI REND="italic">omi</HI>ne si uis{punctel} potes me mu<HI REND="italic">n</HI>dare. ¶ Þet holi godspel of to dai us telþ. þet ure lord ih<HI REND="italic">esus</HI> crist. ase he hedde i yue þo newe laghe. in one montayne. and hedde i maked þet formeste sarmun þet euerte made in erþe{punctel} suo him folgede michel folk. Swo <MILESTONE N="135"/> kam a leprus. a sikman and onurede him and seyde. Lord. <MILESTONE N="131 r1" UNIT="f."/> lord ha seide yef þu wilt{punctel} þu me micht wel makie hool of mine lepre. of mine euele. And ure lord him seide and sp<HI REND="italic">re</HI>dde his hond. and tok his lepre{punctel} hic wille seide ure lord þet þu bi clensed. and al so raþe he was i warisd of his maladie. Nu lordinges þis is þe miracle <MILESTONE N="140"/> þet þet godspel of te dai us telþ. ac great is þe tokni<HI REND="italic">n</HI>gge. Se leprus signefiez þo senuulle men. si lepre þo se<HI REND="italic">n</HI>ne<HI REND="italic">n.</HI> þet scab bi tokned þo litle se<HI REND="italic">n</HI>nen. si lepre be tokned þo g<HI REND="italic">r</HI>ete sennen þet biedh diadliche. Ase so is lecherie. spusbreche. Gauelinge. Roberie. þefte. Glutunie. drunkenesse. and alle þo sennen þurch wiche me liest þo luue of gode <MILESTONE N="145"/> almichti and of alle his haleghen. þurch S'c'ab nis nacht man and wyman deseiurd fram ma<HI REND="italic">n</HI>nes felarede. Ne for þo litle sennen. þet noman hine ne mai loki. nis noon deseurd pardurableliche fram gode{punctel} ne fram holi chereche. for lepre is man deseurd of þo co<HI REND="italic">m</HI>∣painie
<PB N="219" REF="227"/>
of gode and of alle his angles. þat is to sigge for diadliche <MILESTONE N="150"/> senne. <MILESTONE N="131 r2" UNIT="f."/> Nu ye habbet i herd þe miracle and wet hit be tokned. Nu loke we yef we bieþ clene of þise lepre. þat is to siggen of diadliche senne. Se [leprus] liest þe felarede of oþer men{punctel} for se þet sterft inne diadliche senne{punctel} so for liest þe co<HI REND="italic">m</HI>painie of gode. And yef ye bieþ clene{punctel} lokeþ þet ye ne falle nocht. þet ye ne <MILESTONE N="155"/> bie deseuerd fram þe felarede of gode al michti. þurch none euele werkes þurch none euele i wil. And yef ye bieþ lepr<HI REND="italic">us</HI> þurch diadliche senne. greded gode Merci{punctel} þet þo leprus yaf helþe ine bodie{punctel} þet he us yeue gostliche helþe. in ure saule. Comeþ to srifte for leted yure sennen and þer of bieþ a soiled. þanne sollie habbe þo helþe of <MILESTONE N="160"/> heuene. þat is lif with uten ende. Q<HI REND="italic">uo</HI>d nob<HI REND="italic">is.</HI> pr<HI REND="italic">est</HI>are dig<HI REND="italic">netur.</HI> p<HI REND="italic">er.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>Dominica q<HI REND="italic">ua</HI>rta post oct<HI REND="italic">avam</HI> ep<HI REND="italic">iphanie.</HI></HEAD>
<P>Ascendente ih<HI REND="italic">es</HI>u i<HI REND="italic">n</HI> nauiculam. secuti su<HI REND="italic">n</HI>t eu<HI REND="italic">m</HI> discipuli eius. Et ecce motus factus est magn<HI REND="italic">us</HI> i<HI REND="italic">n</HI> mari. Ita <MILESTONE N="165"/> ut nauicula op<HI REND="italic">er</HI>iret<HI REND="italic">ur</HI> fluctib<HI REND="italic">us.</HI> Erat au<HI REND="italic">tem</HI> illis{punctel} uent<HI REND="italic">us con</HI>trarius. <MILESTONE N="131 v1" UNIT="f."/> ¶ We redeth i þe holi godspelle of to dai þat ure lord ih<HI REND="italic">es</HI>u c<HI REND="italic">ri</HI>st yede one time in to ane ssipe and ise deciples mid him in to þe séé. And so hi were i<HI REND="italic">n</HI> þo ssipe so a ros a great te<HI REND="italic">m</HI>peste. of winde. And ure lord was i leid him don to slepe. ine þo <MILESTONE N="170"/> ssipe. er þane þis tempeste a róós. Hise deciples hedde g<HI REND="italic">re</HI>t drede of þise te<HI REND="italic">m</HI>peste. so a wakede hine. and seiden to him. lord saue us{punctel} for we p<HI REND="italic">er</HI>isset. And ha wiste wel þet hi ne hadde nocht gode beleaue ine him{punctel} þo seide to hem. wat dret yw folk of litle beliaue. Þo a ros up ure lord and tok þane wynd and to séé{punctel} and al so raþe hit was <MILESTONE N="175"/> stille. And al se þo men þet weren in þo ssipe hedde i seghe þo miracle so awondrede hem michel. Þis is si vaire miracle þet þet godspel of te day us telþ. Þere fore sal hure be liaue bie þe betere a strengþed. Ine swiche lorde þet siche miracle mai do and doþ wanne he wile. Ac hit is us nyede þet se þet sucurede he<HI REND="italic">m</HI> ine þa p<HI REND="italic">er</HI>il{punctel} þet <MILESTONE N="180"/> us sucuri ine <MILESTONE N="131 v2" UNIT="f."/> ure niedes. Þet we clepie to him þet ha us helpe. and he hit wille do bleþeliche. yef we him bisecheth merci mid good i wille al so him seluen seith bi þe holi writes. Salus p<HI REND="italic">o</HI>p<HI REND="italic">u</HI>li ego su<HI REND="italic">m.</HI> &amp; cet<HI REND="italic">er</HI>a. Hic am ha seiþ helere of þe folke. wanne
<PB N="220" REF="228"/>
hi to me clepiedh ine hire sorghen. and ine hire niedes hic hi sucuri <MILESTONE N="185"/> and beneme hem al here euel with ute ende. Grede we to him merci sikerliche. yef se deuel us wille a cu<HI REND="italic">m</HI>bri þurch senne. Þurch p<HI REND="italic">r</HI>ede oþer þurch an vie. oþer þurh wreþe. oþer þurch oþer manere of diadliche senne g<HI REND="italic">r</HI>ede we to him Merci. and sigge we him lord sauue us þet we ne p<HI REND="italic">er</HI>issi. and þet he us deliuri of alle eueles. and þet ha <MILESTONE N="190"/> yef us swiche werkes to done in þise wordle{punctel} þet þo saulen of us mote bien isauued a domes dai. and gon to þo blisce of heuene. Q<HI REND="italic">uo</HI>d ip<HI REND="italic">s</HI>e pr<HI REND="italic">est</HI>are d<HI REND="italic">ignetur.</HI></P>
</DIV2>
<DIV2 TYPE="sermon">
<HEAD>D<HI REND="italic">omi</HI>nica In sexagesima. S<HI REND="italic">er</HI>mo.</HEAD>
<P>SImile est regnu<HI REND="italic">m</HI> celoru<HI REND="italic">m</HI> ho<HI REND="italic">min</HI>i pat<HI REND="italic">ri</HI>familias. qui <MILESTONE N="195"/> exijt p<HI REND="italic">ri</HI>mo mane <HI REND="italic">con</HI>ducere op<HI REND="italic">er</HI>arios in uineam suam.</P>
<P>¶ Hure lord godalmichti to us spekeþ ine þo holi <MILESTONE N="132 r1" UNIT="f."/> godespelle of te day. and us seaweth one forbisne. þet yef we uilleth don his seruise. þe't' we sollen habbe <MILESTONE N="200"/> þo mede wel griat ine heuene. For so seyth ure lord ine þo godspelle of to dai. þet on goodman was. þat ferst uut yede bi þe Moreghen for to here werkmen in to his wi<HI REND="italic">n</HI>yarde. for ane peny of forewerde. and al so he hedde i mad þise forewerde{punctel} so ha sente hi into his wyn∣yarde. so ha dede at undre<HI REND="italic">n</HI> and at midday al so. þo þat hit was <MILESTONE N="205"/> a yen þan euen{punctel} so ha ka<HI REND="italic">m</HI> into þe Marcatte. so he fond werkmen þet were idel. þo seyde he to hem. Wéé bie ye idel{punctel} and hie answer∣den{punctel} and seyde. lord{punctel} for we 'ne' fonden te dai þat us herde. Goþ nu ha seide se godeman into mine wynyarde{punctel} and hic þat richt is{punctel} yu sal yeue. þos yede into þise wynyarde. mid þo oþre. þo þet hi wel <MILESTONE N="210"/> euen. þo seide þe lord to his sergant. Clepe þo werkmen a<HI REND="italic">n</HI>d yeld hem here trauail. and a gyn to hem þat comen last. and go al to þo ferste. yef eue <MILESTONE N="132 r2" UNIT="f."/> riche of hem ane peny. Se sergant dede þes lordes co<HI REND="italic">m</HI>ma<HI REND="italic">n</HI>dem<HI REND="italic">en</HI>t. so paide þo werkmen and yaf euerich ane peny. And so hi seghen þo þet bi þe Morghen waren i comen. þet <MILESTONE N="215"/> hi þet waren last i cume. Hedde<HI REND="italic">n</HI> here euerich ane peny{punctel} Þo we<HI REND="italic">n</HI>den hi more habbe{punctel} þo gruchchede hi a menges hem. and seyden. þos laste on ure habbeþ i travailed. and þu his makest velaghes to us. þet habbeth al deai i bye ine þine wynyarde. and habbetþ iþoled þe berdene
<PB N="221" REF="229"/>
of þo pine. and of þo hete of al þo daie. þo ansuerede se gode man <MILESTONE N="220"/> to on of hem. Frend ha seide ine do þe noon unricht. Wat for þi<HI REND="italic">n</HI>gketh þat hic do min i wil{punctel} a<HI REND="italic">n</HI>d al so ure lord hedde i told þise forbisne{punctel} so he seide efter ward. so sulle þo uerste bie last{punctel} and þo laste ferst. Fele bieþ i clepede{punctel} ac feaue bieþ i cornéé. Nu i hereþ <NOTE PLACE="foot">224. On margin, Multi s<HI REND="italic">un</HI>t uocati{punctel} p<HI REND="italic">auci.</HI></NOTE> þe signefiance. þes godeman{punctel} be tockneþ godalmichti ure lord. Se <MILESTONE N="225"/> winyard be tockneþ. þe seruise of ure lorde. þe werkmen. be tockneþ alle þo þet doþ cristes seruise. <MILESTONE N="132 v1" UNIT="f."/> þo tides of þo daie{punctel} be tok∣neþ þe time of þis world. Bie þe Morghen i herde ure lord werkmen in to his winyarde. þo ha sente þe pat<HI REND="italic">ri</HI>arches. ate begininge of þis wordl. ine is seruise. þet þurch gode beleauéé him seruede. and seden <MILESTONE N="230"/> his techi<HI REND="italic">n</HI>ge to alle þo þet hi hedden hit to siggen. Al so at undren. and at midday. i herede he werkmen into is winyarde. þo ha sente be þo time þet Moyses was a<HI REND="italic">n</HI>d aaro<HI REND="italic">n.</HI> and i þe time of his p<HI REND="italic">ro</HI>phetes dede he mani god man i<HI REND="italic">n</HI> to his seruise{punctel} þet þurch griate luue to him helden. and deden his seruise. To yenes þa<HI REND="italic">n</HI> euen{punctel} godalmichti <MILESTONE N="235"/> <NOTE PLACE="foot">235. <HI REND="italic">þan] þā</HI> MS.</NOTE> i hierde werkmen in to his winyarde. þo þat he alast of þis wordle naam fles and blod ine þe Maidene sei<HI REND="italic">n</HI>te Marie. and seauede ine þis world. þo fond he Men. þet al day hedden i be idel. Werefore he fond þet heþen folk þet be þo time þet was i go{punctel} hedden i be ut of godes be liaue. and of his luue. and of his seruise. Hi ne hedden <MILESTONE N="240"/> nocht i be idel <MILESTONE N="132 v2" UNIT="f."/> for to done þo deueles werkes. Ac þere fore seith þet godspel þet hedden i be idel{punctel} þo þet hi nedden bi leued ane god almichti. ne him louie ne hi<HI REND="italic">m</HI> serui. For al þat is ine þis wordle. þet man is. bote yef ha luuie godalmichti. and hi<HI REND="italic">m</HI> serui{punctel} al hit him may þe<HI REND="italic">n</HI>che for lore and idelnesse. þo a resunede ure lord þe paens <MILESTONE N="245"/> be ise apostles. vre fore hi hedde<HI REND="italic">n</HI> i be so longe idel. þo þet hi ne hedden i be in his seruise{punctel} þo ansuerden þe pae<HI REND="italic">n</HI>s{punctel} þet non ne hedden i herd hij. þet is to sigge þet hi ne hedden neuer te i hee[r]d p<HI REND="italic">ro</HI>ph<HI REND="italic">et</HI>e ne a postle ne prechur. þet hem seaude ne hem tachte hu i solden ine gode beleue ne him serui. Goþ a seide ure lord inte mine <MILESTONE N="250"/> winyarde. þet is inte mine beleaue. and hic yw sal yeue yure peni þet is heueriche blisce. þo heþen men yeden be þa daghen into cristes seruise{punctel} and we þet of hem bieþ i cume. and habbeþ cristendom
<PB N="222" REF="230"/>
under fonge{punctel} bieþ i entred i<HI REND="italic">n</HI> to cristes seruise þere fore we sollen habbe ure peni þet is þe blisce of heuene. <MILESTONE N="133 r1" UNIT="f."/> al so wel ase <MILESTONE N="255"/> þo þet comen bi þe Morghen. for al so we hopieþ for te habbe heue∣riche blisce{punctel} ase þo pat<HI REND="italic">ri</HI>arches and þo p<HI REND="italic">ro</HI>ph<HI REND="italic">et</HI>es. and þo apostles and þo gode men þet hwile<HI REND="italic">m</HI> ine þis world godalmichti s<HI REND="italic">er</HI>ueden. So as we habeþ i seid of diuers wordles. þet god almichti dede werkmen into his winyarde{punctel} so we mowe sigge of þo elde of eueriche me<HI REND="italic">n.</HI> <MILESTONE N="260"/> For godalmichti deþ werkm<HI REND="italic">en</HI> into his winyarde bi þe Morghen. Wanne ha clepeþ of swiche þer bieþ into his seruise ine here child∣hede. Wanne hi of þis world wendeþ. beswo þet hi ne be ine no diadlich senne. At undren ha se<HI REND="italic">n</HI>t men in to his winyarde. þet a turneþ into his s<HI REND="italic">er</HI>uise. of age of man. At Middai wanne þo dai is <MILESTONE N="265"/> alþer hotestd be tokned þo men of .xxx<SUP>ti</SUP>. wyntre. oþer of furti. for þe nat<HI REND="italic">ur</HI>e of Man is of greater stre<HI REND="italic">n</HI>gþe and of greater hete ine þo age. Se euen bi tockneþ. elde of Man. þet is se ende of þe liue. Vre lord deþ werkmen in to his winyarde a genes þo e <MILESTONE N="133 r2" UNIT="f."/> uen{punctel} Wanne fele ine here elde wendeþ ut of here senne i<HI REND="italic">n</HI> to cristes seruise. As so <MILESTONE N="270"/> solle hi habbe þo blisce of heuene{punctel} ase þo þet ferst come<HI REND="italic">n</HI> into þe winyyarde. Nocht for þan for þise griate bunte þet ure iord yefþ ne solde no man targi for to wende to godalmichti ne him to serui. for al so seid þet holi writ þet no<HI REND="italic">n</HI> ne wot þane dai of his diaþe. for Man mai longe liues wene and ofte him legheþ se wre<HI REND="italic">n</HI>ch. Nu gode men <MILESTONE N="275"/> ye habbeþ i herd þet godspel and þe forbisne. Nu lokeþ yef ye bieþ with inne þo winyarde. þet is þet yef ye bieþ ine godes seruise yef ye bieþ with ute diadliche senne yef ye hatied þat he hateþ. yef ye luuieþ <NOTE PLACE="foot">278. <HI REND="italic">he he</HI> MS.</NOTE> þet he luueþ. and doþ þet he hot. and but ye do{punctel} ye bieþ hut of his winyarde. þe is ut of his seruise. and ye doþ þet ure lord hóót. so ye <MILESTONE N="280"/> of serueþ þane peni. þet 'is' heueriche blisce. ye of s<HI REND="italic">er</HI>ueþ þet good þet noon herte ne may i þenche ne noon yare i here ne tunge telle. þo blisce þet god <MILESTONE N="133 v1" UNIT="f."/> halt alle þo þet hine luuieþ. þider lord granti us to cumene. Q<HI REND="italic">uo</HI>d ipse pr<HI REND="italic">est</HI>are dignet<HI REND="italic">ur.</HI> p<HI REND="italic">er.</HI></P>
</DIV2>
</DIV1>
</BODY>
</TEXT>
</EEBO>
</ETS>
